Вьетнамның Куангбинь провинциясы: Табиғаты мен мәдениеті

Кіріспе

Вьетнам провинциясы – Вьетнамның солтүстік-орталық жағалау аймағындағы оңтүстік жағалау провинциясы. Ол солтүстікте Hà Tĩnh, оңтүстікте Quảng Trị, батыста Лаос елінің Khammouane провинциясы және шығыста Шығыс теңізі (Тонкин шығанағы)мен шектеседі. Quảng Bình бұрын Ле династиясының Ле Трунг Хунг әулеті тұсында Тьен-Бинь деп аталған (бұл провинция 1604 жылы Quảng Bình деп қайта аталды). Провинцияның ауданы:

Таулар

Хоан Сон таулары провинцияның солтүстік-шығыс бөлігінен өтеді. Көптеген тау шыңдары Фонг Нха Ке Банг аймағында 1000 метрден астам биіктікте шоғырланған. Ерекше атауға лайық шыңдар – биіктігі 1128 м болатын Ко Рилата және биіктігі 1213 м болатын Ко Преу шыңдары. Ұлттық паркте әктау тауларында (Calocedrus rupestris) 5000 гектар Calocedrus macrolepis орман бар, онда шамамен 2500 ағаш, әр гектарына 600-ға жуық орналасқан. Бұл Вьетнамдағы осы ағаш түрінің ең ірі орман массиві. Ағаштардың көп бөлігі 500–600 жылға жуық жасқа ие. Бұл ағаштар Вьетнам Үкіметінің 2002 жылғы 21 маусымдағы №3399/VPCP NN ресми хатындағы 2-А тобына (сирек, құнды және шектеулі пайдалануға жататын) енгізілген. Мұнда Paphiopedilum malipoense, Paphiopedilum dianthum, Paphiopedilum concolor орхидеялары кездеседі. 1996 жылы IUCN осы орхидея түрлерін жақын арада жойылу қаупі төнген түрлер ретінде тіркеді. Фонг Нха Ке Банг Ұлттық паркінде эндемикалық түрлерге Burretiodendron hsienmu, Cryptocarya lenticellata, Deutzianthus tonkinensis, Eberhardtia tonkinensis, Heritiera macrophylla, Hopea sp., Illicium parviflorum, Litsea baviensis, Madhuca pasquieri, Michelia foveolata, Peltophorum tonkinensis, Semecarpus annamensis, Sindora tonkinensis жатады. Паркте гаур және бір түрлі бақа табылды. Фонг Нха Ке Банг Вьетнамдағы приматтардың маңызды популяциясына ие, он түр мен кіші түрді қамтиды. Оларға әлемдік деңгейде қауіпті жағдайда саналатын шошқа құйрықты макак, Ассам макагы, тұмсықты құйрықты макак және ақ жақты қиыршықты гиббон (Nomascus leucogenys және Nomascus leucogenys siki) кіреді. Паркте Франсуа лангурының Вьетнамдағы ең ірі популяциясы қоныстанған, оның ішінде түрдің екі әртүрлі нысаны бар. Аймақ Hatinh және қара лангурларымен де танымал. Паркте IUCN-ның қатерлі түрлер тізіміне енген 10 түрлі жартастың тіркелгені анықталды. Тіркелген 59 түрлі жорғалаушы және қосмекенді жануардың 18 түрі Вьетнамның Қызыл кітабына, ал 6 түрі IUCN-ның қатерлі жануарлардың Қызыл тізіміне енгізілген. 72 түрлі балықтың ішінде аймаққа тән 4 түр бар, соның ішінде Danio quangbinhensis. Аудан орталықтарында бірнеше орта және бастауыш мектептер бар. Жергілікті тұрғындар білім беруді отбасылық дәстүр және күнкөріс табудың, кедейлікті жоюдың ең маңызды жолы деп санайды. Куан Бин провинциясы – бай мәдениетімен және танымал тұлғаларымен мақтан тұтатын жер. Мұнда Бау Тро және Фу Лью ежелгі қола барабандарының археологиялық қазбалары бар, олар Донг Сон мәдениетінің дәуіріне жатады. 2007 жылдың 3 шілдесінде күріш егісінде 500 см тереңдікте ежелгі монеталар салынған топырақ құмыра табылды, кейіннен ол килограмына 12,5 АҚШ долларынан сатылды. Бұл орын Кванг Нинь ауданындағы Хам Нинь коммунасының Тран Ша ауылында орналасқан. Монеталар Тан әулеті кезеңіне жатады. Ханой, Хошимин қаласы және Данангтің айналасындағы басқа провинциялармен салыстырғанда, Куан Бин ең кедей провинция болып табылады. Сондықтан, осында білім алған жастардың саны артып, үлкен қалалар мен өнеркәсіптік дамыған провинцияларға бет бұрады. Әр коммунада (xã, ауданның ауылдық бөлімшесі) медициналық пункт бар, ал әр ауданда аурухана бар, ал Донг Хой қаласында олардың саны көбірек. Куба тарапынан сыйға берілген Донг Хой ауруханасы 1980 жылдары салынған.

The Hoành Sơn Mountains run through the northeastern part of the province. Many mount summits concentrate in Phong Nha Kẻ Bàng area with over 1,000 metres height. Noteworthy peaks are the Peak Co Rilata with a height of 1,128 m and the Peak Co Preu with a height of 1,213 m.

In the national park there is a 5000 ha forest of Calocedrus macrolepis on limestone (Calocedrus rupestris) mounts with about 2,500 trees, 600 per hectare. This is the largest forest of this tree in Vietnam. Most of these trees here are 500–600 years old. These trees are listed in group 2A (rare, precious and limited exploitation) of the official letter 3399/VPCP NN dated 21 June 2002, an amendment to Decree 48 by the Government of Vietnam. Orchids found here include: Paphiopedilum malipoense, Paphiopedilum dianthum, Paphiopedilum concolor. In 1996, IUCN classified these orchid species in danger of extinction in the near future. Endemic species in Phong Nha Kẻ Bàng National Park include: Burretiodendron hsienmu, Cryptocarya lenticellata, Deutzianthus tonkinensis, Eberhardtia tonkinensis, Heritiera macrophylla, Hopea sp., Illicium parviflorum, Litsea baviensis, Madhuca pasquieri, Michelia foveolata, Peltophorum tonkinensis, Semecarpus annamensis, Sindora tonkinensis. The gaur and one species of eel have been discovered in this park. Phong Nha Kẻ Bàng is home as well to a significant population of primates in Vietnam, with ten species and subspecies. These include the globally vulnerable pig tailed macaque, Assam macaque, stump tailed macaque and white cheeked crested gibbon (Nomascus leucogenys and Nomascus leucogenys siki). The park is home to one of the largest populations of François' langur in Vietnam, including two different forms of the species. The area is known for its population of Hatinh and black langurs. 10 species of bats listed in the IUCN List of Threatened Species are recorded in this park. Of the 59 recorded reptile and amphibian species, 18 are listed in Vietnam's Red Data Book and 6 are listed in the IUCN Red List of Threatened Animals. The 72 fish species include 4 species endemic to the area, including Danio quangbinhensis. There are several high schools and primary schools in counties. Inhabitants here regards education as family tradition and the most important means to make ends meet and to eliminate poverty. Quảng Bình province is the land of rich culture and famous people. There is an archaeological site of Bàu Tró, Phù Lưu ancient bronze drums in the time of Dong Son's culture. On 3 July 2007, an earthen pot of ancient coins weighing 20 kg was found buried at 500 cm underground in a paddy field and later sold for US$12.5 per kilo. This site is located in Tran Xa village, Ham Ninh commune, Quảng Ninh district. The coins were from the Tang dynasty period. Compared to other provinces in areas surrounding Hanoi and Hồ Chí Minh City and Đà Nẵng, Quảng Bình is the poorest province. Therefore, more and more young and educated here find their ways to the big cities and more industrialized provinces. In each commune (xã, a rural subdivision of a district), there is a clinic and there is a hospital in every county, in Đồng Hới city, there are more. The Đồng Hới Hospital, which was donated by Cuba, was built in the 1980s.

Экономика

Провинцияның жан басына шаққандағы ЖІӨ Вьетнамдағы ең төменгілердің бірі (шамамен 1500 АҚШ доллары, Вьетнамның жан басына шаққандағы орташа ЖІӨ 2385 АҚШ доллары). Өндіріс негізінен құрылыс материалдарын өндіруге бағытталған (цемент, плитка, құрылыс тасы, кірпіш), себебі облыста әктас және ақ балшық кен орындары көп. Облыста екі индустриалды парк бар: біреуі Доң Хой қаласында, екіншісі Хон Ла шығанағында. Теңіз өнімдерін өңдеу, био тыңайтқыштар және алюминий өндірісі де провинция экономикасы үшін маңызды. Халықтың 80%-дан астамы ауыл шаруашылығы өнімдерімен айналысады. Соңғы жылдары туризм, Фонг-Нха-Кэ-Банг ұлттық паркі мен ақ құмды жағажайлардың арқасында Кванг Бинь үшін маңызды үлес қоса бастады. Лаоспен сауда 12-ші бағдарламалық жол арқылы Ча-Ло қақпасынан жүзеге асырылады. 2005 жылы провинцияның экспорттық құны 30 миллион АҚШ долларын құрады, бұл Вьетнамның экспорттық кірісінің 1%-ы. 2012 жылы провинция мемлекеттік бюджетке 1840 миллиард ВНД (90 миллион АҚШ доллары) немесе жалпы соманың 0,24%-ын (жалпы АҚШ 37,68 миллиард доллары) үлестірді.

Провинцияның ауыл шаруашылығы тауар өндірісіне бағытталған, жан-жақты дамып келеді. Егін және егіс тізбегі бірте-бірте тиімдірек жолмен ұйымдастырылуда. Азық-түлік өндірісі үздіксіз өсіп, 2000 жылы 200 000 тоннаға жетті. Индустриалды ағаштардың жалпы ауданы 14 105 гектарды құрайды, оның ішінде 6 400 гектары каучук алқабын құрайды және 2000 тонна құрғақ шайыр өндіріледі. Мал шаруашылығы мен мал өсіру салалары дамып келеді. 1996-2000 жылдар аралығында ауыл шаруашылығының орташа өсім қарқыны 5,7% болды. Соңғы жылдары Кванг Бинь провинциясындағы орман шаруашылығының құрылымы негізінен пайдаланудан орманды қорғауға және орман ресурстарын сақтау үшін орманды дамытуға қарай өзгерді. Орман шаруашылығы мен орманды жаңартудың құны 87,3%-ға өсті, әсіресе 1996 жылдан 2000 жылға дейін өсім қарқыны 65,3% болды. Жылдық орманды жаңарту ауданы шамамен 4000 гектарды құрайды. Бүгінгі күнгі жағдай бойынша 38 851 гектар орман отырғызылды. Балық шаруашылығы саласы үздіксіз дамып, провинцияның маңызды экономикалық секторына айналды. Қазіргі уақытта провинцияда 3200-ге жуық балық аулау кемелері бар, олардың жалпы қуаты 67 000 ат күшінен астам. 2000 жылы теңіз өнімдерінің өндірісі 17 104 тоннаға бағаланды, оның шамамен 1600 тоннасы өсіру арқылы алынған. Облыста 3 креветка шаруашылығы станциясы және 8 балық шаруашылығы станциясы бар, олар жыл сайын 5-7 миллион "Тайгер" шаян балапаны, 40-45 миллион балық балапаны және 4-5 миллион тырнақшалы балықтарды жеткізіп тұрады. Қазіргі уақытта провинцияда мұздатылған теңіз өнімдерін өңдеуге арналған 2 зауыт және экспортқа арналған құрғатылған өнімдерді өңдеуге арналған 4 зауыт бар. Балық шаруашылығы секторында кеме жасау және жөндеу, теңіз өнімдерін сатып алу, өңдеу, техникалық көмек көрсету және балық аулауға қажетті инфрақұрылымды ұсыну сияқты қызметтер үздіксіз дамып келеді. Алайда, соңғы жылдары балық шаруашылығы секторының дамуы күтілген әлеуетке жете алмады. 2008 жылдың ақпан айына қарай провинция жалпы капиталы 500 000 000 АҚШ доллары болатын 59 инвестициялық жобаға лицензия берді. 2009 жылдан бастап бұл провинцияда инвестициялар мен салық жеңілдіктері бар екі арнайы экономикалық аймақ бар: Хон Ла теңіз портының жанындағы Хон Ла экономикалық аймағы және Лаоспен шекарадағы Ча Ло шекаралық қақпасы экономикалық аймағы.

The province's agriculture is comprehensively developed with the direction of production of commodities. Crops and cultivation calendar have been gradually arranged in a more appropriate manner. The food production has been continuously increased reaching 200,000 tons in 2000. The total area of industrial trees is 14,105ha, of which the area of rubber is 6,400 ha providing 2,000 tons of dried resin. Cattle and husbandry keep growing. The average agriculture growth rate is 5.7% during the period 1996–2000. In the recent years, forestry production in Quảng Bình province has been changed in terms of structure from mainly exploiting to protecting, developing forest for forest resource conservation. The value of forestry and afforestation has increased 87.3%, in particular from 1996 to 2000 the growth rate was 65.3%. The annual forestation area is around 4,000 ha. Up to date 38,851 ha of forest has been planted. The fishery sector has continuously developed and become a key economic sector of the province. At present the province has around 3,200 fishing boats with power of over 67,000CV. In the year 2000, the output of sea products is estimated at 17,104 tons, of which about 1,600 tons is from raising. The province has 3 shrimp nursery stations, 8 fish nursery stations supplying 5–7 mil. tiger baby shrimps, 40–45mil. baby fish and 4–5 mil. fingerlings annually. At present the province has 2 factories of processing frozen sea products and 4 factories of processing dried products for exportation. The services of fishing sector such as making and repairing ships, purchasing, processing sea products and providing technical assistance and infrastructure for fishing are continuously developed. However, the development of the fishery sector in recent years has not met its expected potential. As of February 2008, the province licensed 59 investment projects with a total capitalization of USD $500,000,000. as of 2009, this province is home to two special economic zones with preferential investment and tax treatments, namely the Hòn La Economic Zone by the Hòn La seaport, and Cha Lo Border Gate Economic Zone in the border with Laos.

Көлік

Куанг-Пинде әуежай, теңіз порты, автомобиль жолдары, темір жолдары және өзен жолдары бар жақсы дамыған көлік инфрақұрылымы бар. Қазіргі уақытта Донг Хой әуежайына үш авиакомпания қызмет көрсетеді, оның ішінде Vietnam Airlines, VietJet Air және Jetstar Pacific, Ханой, Хо Ши Мин қаласы және Хай Понг сияқты Вьетнамның ірі қалаларына рейстерді жүзеге асырады. 2017 жылдың тамызында Jetstar Pacific Чангмай – Донг Хой халықаралық рейсін іске қосады. Жол және темір жол жүйелері, шекаралық экономикалық аймақтар мен порттар да өзара байланысты. Екі ұлттық автомобиль жолы бар – 1А ұлттық жолы және Хо Ши Мин жолы – сонымен қатар провинцияның бойымен өтетін Солтүстік-Оңтүстік темір жолы, Лаосқа дейін созылатын Ча Ло шекаралық қақпа экономикалық аймағы және 30 000–50 000 тонналық кемелерді қабылдай алатын Гон Ла терең су порты бар. Шығыстан батысқа қарай 12А ұлттық жолы шамамен 350 км ұзындығымен Хон Ла терең су теңіз портын Хью Нги No.3 көпірі арқылы Лаоспен Чха Ло шекаралық қақпа экономикалық аймағына, одан әрі Тайланд, Мьянма және Оңтүстік-Шығыс Азия елдеріне жалғайды. Шығыс-Батыс экономикалық дәлізінде орналасқан Куанг Бинь аймақ және әлемдегі маңызды сауда орталығы болып табылады.

Демография

Облыстың халқы 882 500 (2016 жыл). Мұнда 24 этникалық топ өкілдігі бар, олардың басым бөлігі Kinh, Vân Kiều және Chứt тайпаларынан. Басқа азшылық топтарының саны өте шағын, әрқайсысы 100 адамнан тұрады. 23 этникалық азшылық топтарының барлығы таулы аймақтарда қоныстанған. Виетнамда кең таралған виет тілдерінің ең көп саны осы облыста кездеседі, олардың ішінде вьетнам, Nguồn, Arem, Maleng және Chứt тілдері бар. Облыс халқы тең емес бөлінген, 90% астам халқы облыс жерінің 10% ғана бөлігінде, ал қалған 10% халқы 90% таулы және құмды аймақтарда тұрады. Тұрғындардың 80% ауылдық жерлерде, ал 20% қалалық жерлерде тұрады. 2000 жылы халықтың 47,08% (380 306) жұмысқа қабілетті жас еді, олардың 72% ауыл шаруашылығы (егіншілік және мал шаруашылығы) саласында, ал 10,9% қалалық жерлерде (өндіріс, қызмет көрсету және коммерциялық секторларда) жұмыс істеді. 2000 жылы 10 720 жоғары білімді және аспирантураны бітірген түлектер (4 676 колледж түлектері және 6042 университет түлектері) тіркелді. Көкжакетті жұмысшылардың тек 35 мыңы ғана тиісті оқу курстарын аяқтаған. 1926 жылы француз археологы Мадлен Колани Кванг Бинь облысының батыс таулы аймақтарындағы үңгірлерде көптеген археологиялық жәдігерлерді тауып, қазды. Ол Хоа Бинь мәдениеті осы аймаққа тән екенін тұжырымдады. С14 әдісімен жүргізілген сынақтар нәтижесінде жәдігерлердің жасы шамамен 10 509 (плюс-минус 950) жылға дейін жететіні анықталды. Минь Хоа ауданындағы Куй Дат қалашығынан оңтүстік-батысқа қарай 150 метр қашықтықта орналасқан Хум үңгірінде ежелгі адамдардың тас құралдары мен жануарлардың бейнесі салынған тастар көптеп табылды. Куй Дат қалашығының жанындағы Хай үңгірінде де осыған ұқсас жәдігерлер табылған. Атап айтқанда, Дунг Сон мәдениетіне тән керамикалық бұйымдар көптеп кездеседі. Сонымен қатар, Кванг Биньдегі бірнеше үңгірлерде тас дәуірінен қалған артефакттар табылды. Бұл артефакттардың иелері үңгірлерде тұрып, аң аулау арқылы күн көріскен. 17 ғасырдағы Трин-Нгуен соғысы кезінде Кванг Бинь облысының Гианх өзені Данг Трон (Оңтүстік Вьетнам) мен Данг Нгоай (Солтүстік Вьетнам) арасындағы шекараға айналды. Доң Хой қаласы Нгуен әулетінің Данг Трон аймағын Данг Нгоайдың шабуылдарынан қорғау үшін бекініс ретінде салынған. 1604 жылы облыстың атауы Куанг Бинь деп өзгертілді. Лорд Нгуен Фук Хоат Куанг Биньді 3 округке (динь) бөлді: динь Бо Чи (бұрынғы динь Нгои), динь Мэнь (немесе динь Лью Дон) және динь Куанг Бинь (немесе динь Трам). Облыс 1831 жылы құрылды, оған пу Quảng Ninh бөлігі қосылды, содан кейін пу Quảng Trạch қосылды. Француз отаршылдығы кезінде (Француз Индокитайы) Куанг Бинь Француз Индокитайының Анам аймағында орналасқан еді, ал Куанг Биньдегі Донг Хой әуе базасын француздар Вьетминді солтүстік-орталық Вьетнамда және Лаос армиясын Лаостың солтүстік және оңтүстік бөліктерінде шабуылдау үшін пайдаланған. 1954 жылы Франция, Вьетнам және басқа да тараптар Женева келісіміне қол қойды. Осы келісімге сәйкес Вьетнам уақытша 17-ші параллель бойынша екіге бөлінуге тиіс болды. Солтүстік Вьетнам коммунистік партияның, ал Оңтүстік Вьетнам антикоммунистік және француздық тараптардың бақылауында болды. 1956 жылы Вьетнамның бірігу мәселесін анықтау үшін жалпы сайлау өткізілуі тиіс еді. Алайда, Оңтүстікте Нго Динь Дием референдум өткізді, ол Оңтүстік Вьетнамның үкімет формасын анықтады, нәтижесінде Вьетнам Республикасы құрылды. Вьетнам соғысы кезінде 17-ші параллельдің солтүстігіне қарай 50 км қашықтықта орналасқан Кванг Бинь облысы АҚШ-тың B-52 бомбалаушыларының ең көп шабуылға ұшыраған облысы болды. 1976 жылы Куанг Бинь, Куанг Три және Тхыа Тхиен облыстары Бінь Три Тхиен облысына біріктірілді, ал 1990 жылы Бінь Три Тхиен облысы бұрынғыдай үш облысқа бөлінді.

The provincial population is 882,500 (2016). There are 24 ethnic groups living here, predominantly Kinh, Vân Kiều and Chứt. Other minorities are in very small quantity with 100 persons each. All of 23 ethnic minority groups live in mountainous areas. The province has the most number of Vietic languages spoken in Vietnam, including Vietnamese, Nguồn, Arem, Maleng and Chứt. The provincial population is unevenly distributed, with more than 90% live in around 10% of the provincial land while just 10% live in 90% mountainous and sand areas. 80% inhabitants lives in rural areas, 20% lives in urban areas. 47.08% of the population (380,306) was in the labor force in 2000, 72% of whom work in rural sectors (agriculture and syvicuture) and 10.9% in urban areas (industrial, service and commercial sectors). There are 10,720 university graduates and postgraduates (4,676 college graduates and 6042 university graduates) in 2000. Of blue collar workers, only 35,000 have passed appropriate training courses. In 1926, a French archaeologist, Madeleine Colani, discovered and excavated many artifacts in caves and grottoes in west mountainous areas of Quảng Bình. She concluded that the Hòa Bình culture belonged to this region. Through C14 dating test, the artifacts dated back to 10,509 (plus or minus 950) years ago. From Quy Đạt township (in Minh Hóa District) to 150 m southwest, the Hum grotto contains many stone tools and animal stones from an ancient human community. Inside the Khai grotto near Quy Đạt township, similar artifacts were also found. Especially, there are several ceramics of Đông Sơn culture. Additionally, artifacts from the Stone Age were unearthed in some grottoes in Quảng Bình. Owners of these artifacts lived in the caves and grottoes and hunted for their food. During the Trinh Nguyễn family war in the 17th century, the Gianh River in Quảng Bình province became the border between Dang Trong (South Vietnam) and Đàng Ngoài (North Vietnam). Đồng Hới city was built as a fortress to protect the Nguyễn family's Dang Trong from Đàng Ngoài's attacks. In 1604, the provincial name was changed to Quảng Bình. Lord Nguyễn Phúc Khoát divided Quảng Bình into 3 counties (dinh): dinh Bố Chính (formerly dinh Ngói), dinh Mười (or dinh Lưu Đồn), and dinh Quảng Bình (or dinh Trạm). The province was established in 1831, with the part of phủ Quảng Ninh, then added phủ Quảng Trạch. Under French colony (French Indochina, Quảng Bình was situated in Annam of French Indochina and Đồng Hới airbase in Quảng Bình was used by the French to attack the Việt Minh in north central Vietnam and the Laotian Pathet army in north and south Laos. In 1954, the Geneva Accord was signed by France, Vietnam, and other parties involved. According to which, Vietnam was to be temporarily divided into 2 parts, with the 17th parallel as the boundary. North Vietnam was under the control of the Communist party while the South was an anti communist and French collaborators control. A universal election was to be held in 1956 in order to determine the unification of Vietnam. However, in the South, Ngô Đình Diệm held a referendum, which determined the form of government for the South; consequently, leading to the foundation of the Republic of Vietnam. 50 km north of the 17th parallel, during the Vietnam War, Quảng Bình was the most heavily bombed province by U. S. B 52s due to its location. In 1976, Quảng Bình, Quảng Trị province and Thừa Thiên province were merged into Bình Trị Thiên province; in 1990 Binh Tri Thien province was split into three provinces as they were before.