Феликс Диас: Мексикалық революцияның қайраткері

Кіріспе

Мексикалық саясаткер (1868–1945)

Феликс Диас Прието (17 ақпан 1868 – 9 шілде 1945) – Оахака, Оахака қаласында туған мексикалық саясаткер және генерал. Мексика революциясы кезінде президент Франсиско И. Мадероға қарсы көтерілістің басшыларының бірі болды. Ол президент Порфирио Диасқа туған інісінің ұлы еді.

Өмірбаян

Феликс Диас 1876 жылы оның ағасы, генерал Порфирио Диас президент Себастьян Лердо де Техаданың үкіметін құлатып, 1911 жылға дейін билікте болды, содан кейін ол отставкаға кетуге мәжбүр болды. 1888 жылы ол Colegio Militar-дан инженер мамандығын алып, генерал шеніне дейін көтерілді. Мексика Федералды Армиясы президенттің бұйрығымен қысқартылды және Порфириатоның көп бөлігінде ірі шайқастар болған жоқ. Феликс Диас Мексика қаласында және Веракрус қаласындағы әлеуметтік байланыстар арқылы байлық жинады. Президент өзінің немере інісін саясатқа араластырмады, оның "шектеулері" болғандықтан, оның орнына оған Мексика қаласы полициясының бас инспекторы және конгресс депутаты сияқты төменгі лауазымдар берді. Конгресс Диас бақылауында толыққанды болды. Феликс жоғары лауазымдарға ұмтылса да, Диас оны қолдамады және Оахака губернаторы сайлауына қатысуына жол бермеу үшін оны Чилидегі Мексика консулы қызметіне жіберді. Феликс Диас Диас үкіметінде күшті ықпалға ие болған "ғалымдар" (Científicos) тобына наразылық білдірді және генерал Бернардо Рейеспен, олардың саяси қарсыласымен одақтасты. Рейес жаңадан құрылған вице-президент лауазымына үміткер болған, бірақ Диас оның кандидатурасын қабылдамады және ол елден кетуге мәжбүр болды. Кейбіреулер Феликсті кандидат ретінде ұсынды, бірақ Диас оған келіспеді. 1911 жылдың мамыр айында революциялық күштер Порфирио Диасты елден қуғанда, оның отбасының көп бөлігі онымен бірге кетті. Феликс Мексикада қалды. 1912 жылдың 12 қазанында ол Мадероға қарсы көтеріліске шықты, бірақ 1912 жылдың 23 қазанында үкіметтік әскерлер оны басып тастады. Мексикадағы неміс елшісінің, Мексика армиясының офицерлерімен жақын байланыста болған адамның айтуынша, "Диас революциясы оның басшысының қабілетсіздігінен құлады". Диас тұтқындалды және мемлекетке опасыздық жасағаны үшін өлім жазасына кесілді, бірақ Мадеро жазаны өмір бойына түрмеге ауыстырды. Сол уақытта генерал Рейес те тұтқында болды. Диас 1913 жылдың 9 ақпанында Лекумберри федералды түрмесінен қашып, Диас пен генерал Бернардо Рейес басқарған Мадероға қарсы төңкеріске бастама берді. Рейес Ұлттық сарай алдындағы шайқаста қаза тапты, ал Диас Сиуделаның орталық әскери арсеналына шегініп, федералды нысаналар мен азаматтық халықты бомбалады. Генерал Викториано Хуерта Мадеро үкіметіне адал болды, бірақ Мексика қаласын қорғауы мен Диас күштеріне қарсы шабуылы әсерлі болған жоқ. Осыдан кейін Хуерта Мадероға қарсы және Диасқа қарсы екені анық болды. АҚШ елшісі Генри Лэйн Уилсон Мексикадағы қантөгісті тоқтату үшін Диас пен Хуерта арасында келісімге келді, Хуертаны уақытша президент етіп тағайындады, бірақ Диас кандидатурасын жақын арада өтетін сайлауда қолдауға уәде берді. Диас Елшілік келісіміне (Pacto de la Embajada) қол қойды. Хуерта келісімге сәйкес әрекет етпеді және Диазды Жапонияға елші ретінде жіберді. Отанға оралғаннан кейін Диаз Нью-Йоркке, содан кейін Гаванаға жер аударылды. Ол Коахуила губернаторы Венустиано Каррансаға, 1915 жылы Хуерта биліктен қуылғаннан кейін билікке келген Конституциялық фракцияның басшысына қарсы болды. Диас 1916 жылдың мамыр айында Мексикаға оралып, Ұлттық қайта ұйымдастыру армиясының (Ejército Reorganizador Nacional) басшысы болды. 1917 жылы ол Веракрус штатындағы базасынан Карранса үкіметіне қарсы көтеріліп, Plan de Tierra Colorada жоспарын жариялады. Оның жаңа әрекеттері сәтсіз аяқталды және ол Мексиканың оңтүстігіне шегінуге мәжбүр болды, онда ол ресми түрде қарулы күштерде болды. 1920 жылы Карранса биліктен қуылғаннан және қайтыс болғаннан кейін Диас Каррансаны биліктен шығарған соноралық революциялық генералдардың жаңа режимімен келісуге мүмкіндік іздеді. Уақытша президент Адольфо де ла Хуерта Диазға елден кетуге рұқсат берді және тіпті оған 20 000 песо ұсынды. Де ла Хуерта генерал Панчо Вилламен бейбіт келісімге келгендіктен, Диаздың елден кетуімен қатал саясаткерлер Де ла Хуертаны реакционер деп санады. Осы екі қауіптің екеуімен де келісуді саяси тәжірибелілік деп қарастыруға болады. Диас тағы да Нью-Орлеанға жер аударылды. 1922 жылы Диас 1917 жылғы Конституцияға қарсы манифест жариялады, бірақ оның агитациясы нәтижесіз болды. Президент Лазаро Карденастың шақыруымен Диас 1937 жылы Мексикаға оралып, Веракрус қаласында қоныстанды, ол 1945 жылдың 9 шілдесінде қайтыс болды.

Félix Díaz was a young boy when his uncle, General Porfirio Díaz, overthrew the government of President Sebastián Lerdo de Tejada in 1876, and remained in power until 1911, when he was forced to resign. He graduated as an engineer from the Colegio Militar in 1888, and rose to the rank of general. The Mexican Federal Army was being downsized by the president and did not see major combat during most of the Porfiriato. Well connected socially in Mexico City and in Veracruz, Félix Díaz accumulated wealth from real estate. The president did not include his nephew in politics, due to his "limitations," instead giving him low level positions as inspector general of the Mexico City police force and as a deputy in the congress. Congress was completely controlled by Díaz. Although Félix sought more powerful positions, Díaz was not supportive, and sent him away to Chile as a Mexican consul to prevent him from running in the Oaxaca gubernatorial elections. Félix Díaz resented the Científicos, ("scientists") who had a powerful influence in Díaz's government, and Félix allied himself with General Bernardo Reyes, the Científicos' political rival. Reyes had been a possible candidate for the newly created office of vice president, but Díaz blocked him and he went into exile. Some suggested Félix as a candidate, but Díaz dismissed that. When Porfirio Díaz was forced into exile by revolutionary forces in May 1911, most of his family went with him. Félix stayed in Mexico. On October 12, 1912, he rose in revolt against Madero, but the revolt was suppressed by government troops on October 23, 1912. According to the German ambassador to Mexico friendly with officers in the Mexican army, "The Díaz revolution has collapsed because of the incompetence of its leader." Díaz was jailed and sentenced to death for treason, although Madero commuted the sentence to life imprisonment. Also incarcerated at the same time was General Reyes. Díaz escaped from Lecumberri federal prison on February 9, 1913, beginning La decena trágica ("Ten Tragic Days"), the coup against Madero led by Díaz and General Bernardo Reyes. Reyes was killed in the fighting in front of the National Palace, but Díaz retreated to the downtown military arsenal of the Ciudadela, bombarding federal targets and the civilian population. General Victoriano Huerta was ostensibly loyal to the Madero government, but his defense of Mexico City and offense against Díaz's forces were lackluster. It became clear that Huerta was now opposed to Madero and a rival to Díaz. The U. S. Ambassador Henry Lane Wilson brokered a settlement between Díaz and Huerta at the embassy to end the bloodshed in Mexico City, name Huerta as provisional president, but promising to support Díaz's candidacy in what were anticipated to be a quick election. Díaz signed the Pact of the Embassy (Pacto de la Embajada). Huerta did not honor his part of the agreement and sent Díaz to Japan as an ambassador. On his return Díaz later sent into exile to New York City and then Havana. He opposed Governor of Coahuila Venustiano Carranza, the head of the Constitutionalist faction, which had power in 1915 following the ouster of Huerta. Díaz returned to Mexico in May 1916 and became the leader of the National Reorganizing Army (Ejército Reorganizador Nacional). In 1917 he rebelled against Carranza's government from his base in Veracruz, issuing the Plan de Tierra Colorada. His new efforts were a failure and was forced to retreat to the south of Mexico, where he officially remained in arms. In 1920, with the ouster and death of Carranza, Díaz sought an opportunity to make peace with the new regime of the Sonoran revolutionary generals who had ousted Carranza. Interim President Adolfo de la Huerta allowed Díaz to leave the country and even offered him 20,000 pesos. De la Huerta had already come to a peace agreement with General Pancho Villa, so now with the easing of Díaz out of the country, hardliners considered De la Huerta a reactionary. Making peace with these two potential threats to the new regime can be seen as political pragmatism. Díaz went into exile once again, in New Orleans. In 1922, Díaz issued a manifesto against the Constitution on 1917, but again his agitation went nowhere. At the invitation of President Lázaro Cárdenas, Díaz returned to Mexico in 1937 and settled in Veracruz, where he died on 9 July 1945.