Мексика революциясы және қарулы күресі (1910-1920)

Мексика революциясы (1910-1920): қарулы күрес, мәдени өзгерістер, конституция жасау. АҚШ-тың ықпалы. Мексика тарихындағы маңызды оқиға.

86 мин оқу

100%

Дереккөз: Mexican Revolution — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Мексикадағы жалпыұлттық қарулы күрес (1910–1920)
Мексиканың Испаниямен 1810–1821 жылдардағы соғысы

Мексика революциясы (lang es) – 1910 жылдың 20 қарашасынан 1920 жылдың 1 желтоқсанына дейін Мексикадағы қарулы аймақтық қақтығыстардың ұзақ тізбегі. Ол «қазіргі Мексика тарихының шешуші оқиғасы» деп аталады және Федералды армияның жойылуына, оның революциялық армиямен алмастырылуына және мексикалық мәдениет пен үкіметтің өзгеруіне әкелді. Солтүстік конституционалистік фракция майданда жеңіске жетіп, қазіргі Мексика Конституциясын жасады, оның мақсаты – күшті орталық үкімет құру. Революциялық генералдар 1920 жылдан 1940 жылға дейін билікті ұстады. Революциялық қақтығыс негізінен азаматтық соғыс болды, бірақ Мексикада маңызды экономикалық және стратегиялық мүдделері бар шетелдік державалар Мексиканың билік күресінің нәтижесіне әсер етті; АҚШ-тың қатысуы ерекше жоғары болды. Бұл қақтығыс шамамен бір миллион адамның, көбінесе жауынгер емес азаматтардың өліміне әкелді. Президент Порфирио Диас (1876–1911) режимі ондаған жылдар бойы билікте болса да, оның беделі төмендеп, 1910 жылы революция басталатыны туралы ешқандай белгі болған жоқ. Қартайған Диас президенттік лауазымға мұрагер табуға бақылаудағы шешім таба алмады, нәтижесінде бәсекелес элиталар мен орта тап арасындағы билік күресі болды, бұл Кананея және Рио Бланко ереуілдерімен көрсетілген қарқынды еңбек қозғалысы кезінде орын алды. 1910 жылы президенттік сайлауда солтүстіктегі бай жер иесі Франсиско И. Мадеро Диасқа қарсы шығып, Диас оны түрмеге қамағанда, Мадеро Сан-Луис-Потоси жоспарында Диасқа қарсы қарулы көтеріліске шақырды. Көтерілістер алдымен Морелос штатында, содан кейін Мексиканың солтүгінде кеңінен орын алды. Федералды армия кең таралған көтерілістерді басуға қабілетсіз болды, бұл әскери күштердің әлсіздігін көрсетіп, көтерілісшілерді жігерлендірді. Диас 1911 жылы мамыр айында отставкаға кетіп, жер аударылды, сайлау өткізілгенге дейін уақытша үкімет орнатылды, Федералды армия сақталды және революциялық күштер демобилизацияланды. Революцияның алғашқы кезеңі салыстырмалы түрде қансыз және қысқа болды. Мадеро 1911 жылы қарашада президент болып сайланды. Ол дереу Морелос штатында Емилиано Сапатаның қарулы көтерілісіне тап болды, онда шаруалар аграрлық реформа бойынша жедел іс-қимыл талап етті. Саяси тұрғыдан тәжірибесіз болған Мадероның үкіметі әлсіз болды, әрі қарай аймақтық көтерілістер болды. 1913 жылдың ақпан айында Диас режиміне қарасты көрнекті армия генералдары Мексика қаласында төңкеріс жасап, Мадеро мен вице-президент Пино Суарезді отставкаға кетуге мәжбүр етті. Бірнеше күннен кейін екеуін де жаңа президент Викториано Хуертаның бұйрығымен өлтірді. Бұл Революцияның жаңа және қанды кезеңін бастады, өйткені Хуертаның контрреволюциялық режиміне қарсы шыққан солтүстіктердің коалициясы, Коахуила губернаторы Венустиано Карранса бастаған Конституциялық армия, қақтығысқа түсті. Сапатаның әскерлері Морелос штатында қарулы көтерілісін жалғастырды. Хуертаның режимі 1913 жылдың ақпанынан 1914 жылдың шілдесіне дейін созылып, Федералды армияның революциялық әскерлерге жеңілгенін көрді. Революциялық әскерлер бір-бірімен соғысып, 1915 жылдың жазында Каррансаның басшылығымен конституционалистер тобы бұрынғы одақтасы Франсиско «Панчо» Вилланың әскерін жеңді. Карранса билікті нығайтып, 1917 жылдың ақпан айында жаңа конституция жарияланды. 1917 жылғы Мексика Конституциясы жалпы еркек сайлау құқығын орнатты, секуляризмді, жұмысшылардың құқықтарын, экономикалық ұлтшылдықты және жер реформасын алға тартты және федералды үкіметтің өкілеттігін арттырды. Карранса 1917 жылы Мексика президенті болды, 1920 жылы мерзімі аяқталды. Ол азаматтық билікті алмастыруға тырысты, солтүстіктегі революциялық генералдарды бүлік шығаруға итермеледі. Карранса Мексикадан қашып кетіп, қаза тапты. 1920 жылдан 1940 жылға дейін революциялық генералдар президенттік лауазымға ие болды, әрқайсысы өз мерзімдерін аяқтады (1928 жылдан 1934 жылға дейін). Бұл кезең мемлекеттік билік орталықтандырылған және революциялық реформалар жүргізіліп, әскерилер азаматтық үкімет бақылауына алынған кезең болды. Революция онжылдыққа созылған азаматтық соғыс болды, жаңа саяси көшбасшылық революциялық қақтығыстарға қатысу арқылы билік пен заңдылықты алды. 1929 жылы құрылған саяси партия, кейіннен Институционалдық революциялық партия (ПРИ) болып, Мексиканы 2000 жылғы президенттік сайлауға дейін басқарды. Революция қашан аяқталды деп нақты айту қиын, тіпті 2000 жылғы сайлауда жеңіске жеткен консерватор Висенте Фокс та өзінің сайлауының 1910 жылғы демократиялық сайлаудың мұрагері екенін мәлімдеді, осылайша Революцияның мұрасын және заңдылығын мойындады.

The Mexican Revolution (lang es) was an extended sequence of armed regional conflicts in Mexico from 20 November 1910 to 1 December 1920. It has been called "the defining event of modern Mexican history" and resulted in the destruction of the Federal Army, its replacement by a revolutionary army, and the transformation of Mexican culture and government. The northern Constitutionalist faction prevailed on the battlefield and drafted the present day Constitution of Mexico, which aimed to create a strong central government. Revolutionary generals held power from 1920 to 1940. The revolutionary conflict was primarily a civil war, but foreign powers, having important economic and strategic interests in Mexico, figured in the outcome of Mexico's power struggles; the U. S. involvement was particularly high. The conflict led to the deaths of around one million people, mostly noncombatants. Although the decades long regime of President Porfirio Díaz (1876–1911) was increasingly unpopular, there was no foreboding in 1910 that a revolution was about to break out. The aging Díaz failed to find a controlled solution to presidential succession, resulting in a power struggle among competing elites and the middle classes, which occurred during a period of intense labor unrest, exemplified by the Cananea and Río Blanco strikes. When wealthy northern landowner Francisco I. Madero challenged Díaz in the 1910 presidential election and Díaz jailed him, Madero called for an armed uprising against Díaz in the Plan of San Luis Potosí. Rebellions broke out first in Morelos, and then to a much greater extent in northern Mexico. The Federal Army was unable to suppress the widespread uprisings, showing the military's weakness and encouraging the rebels. Díaz resigned in May 1911 and went into exile, an interim government was installed until elections could be held, the Federal Army was retained, and revolutionary forces demobilized. The first phase of the Revolution was relatively bloodless and short lived. Madero was elected President, taking office in November 1911. He immediately faced the armed rebellion of Emiliano Zapata in Morelos, where peasants demanded rapid action on agrarian reform. Politically inexperienced, Madero's government was fragile, and further regional rebellions broke out. In February 1913, prominent army generals from the Díaz regime staged a coup d'etat in Mexico City, forcing Madero and Vice President Pino Suárez to resign. Days later, both men were assassinated by orders of the new President, Victoriano Huerta. This initiated a new and bloody phase of the Revolution, as a coalition of northerners opposed to the counter revolutionary regime of Huerta, the Constitutionalist Army led by Governor of Coahuila Venustiano Carranza, entered the conflict. Zapata's forces continued their armed rebellion in Morelos. Huerta's regime lasted from February 1913 to July 1914, and saw the Federal Army defeated by revolutionary armies. The revolutionary armies then fought each other, with the Constitutionalist faction under Carranza defeating the army of former ally Francisco "Pancho" Villa by the summer of 1915. Carranza consolidated power, and a new constitution was promulgated in February 1917. The Mexican Constitution of 1917 established universal male suffrage, promoted secularism, workers' rights, economic nationalism, and land reform, and enhanced the power of the federal government. Carranza became President of Mexico in 1917, serving a term ending in 1920. He attempted to impose a civilian successor, prompting northern revolutionary generals to rebel. Carranza fled Mexico City and was killed. From 1920 to 1940, revolutionary generals held the office of president, each completing their terms (except from 1928 1934). This was a period when state power became more centralized and revolutionary reforms were implemented, bringing the military under the control of the civilian government. The Revolution was a decade long civil war, with new political leadership that gained power and legitimacy through their participation in revolutionary conflicts. The political party those leaders founded in 1929, which would become the Institutional Revolutionary Party (PRI), ruled Mexico until the presidential election of 2000. When the Revolution ended is not well defined, and even the conservative winner of the 2000 election, Vicente Fox, contended his election was heir to the 1910 democratic election of Francisco Madero, thereby claiming the heritage and legitimacy of the Revolution.

Революцияның прелюдиясы: Порфириато және 1910 жылғы сайлау

Либералды генерал және соғыс ардагері Порфирио Диас 1876 жылы Мексика президенті болды және қазіргі Порфириато деп аталатын дәуірде 1911 жылға дейін үнемі дерлік қызметте болды. Себастьян Лердо де Техаданың қайта сайлануына қарсылық көрсету үшін төңкерістен кейін билікке келген ол 1880 жылы қайта сайлануға қатыса алмады. Оның жақын одақтасы генерал Мануэль Гонсалес президент болып сайланды (1880–1884). Диас өзін қажет деп санайтын, және сол үзілістен кейін президенттік лауазымға тағы да үміткер болып, 1911 жылға дейін үздіксіз қызмет етті. Конституцияға өзгерістер енгізіліп, президентті мерзімсіз қайта сайлауға рұқсат берілді. Порфириато кезінде сайлаулар тұрақты түрде өткізілді, бірақ олар көпшілікке көрінеу жалған болып саналды және даулы бұзушылықтармен ерекшеленді. Диас президенттігінің ерекшелігі – елді шетелдік инвестицияларға ашу арқылы өнеркәсіпті және инфрақұрылымды дамыту болды. Диас оппозицияны басып, шетелдік инвесторларды сендіру үшін тұрақтылықты қамтамасыз етті. Шаруалар мен крестьян қанаушылыққа және эксплуатацияға шағымданды. 1907–1909 жылдар аралығындағы құрғақшылық жағдайды одан әрі ушықтырды. Порфириато кезінде экономика зауыттар, өнеркәсіптер мен теміржолдар, тоғандар сияқты инфрақұрылымдар құрылысы, сондай-ақ ауыл шаруашылығын жақсарту арқылы үлкен серпіліс жасады. Шетелдік инвесторлар экспортқа арналған егін өсіру, мал өсіру үшін үлкен жерлерді сатып алды. Кофе, темекі, арқанға қолданылатын хенэкен және қант сияқты экспорттық тауарлар өндірісі шаруалардың негізгі тамақ көзі болған бидай, жүгері және мал шаруашылығының отандық өндірісін ығыстырды. Байлық, саяси билік және білім алуға қол жеткізу мүмкіндігі негізінен еуропалық және аралас текті элиталық жер иеленуші отбасылардың қолында шоғырланды. Бұл хасендадолар өздерінің алып иеліктері арқылы елдің үлкен бөлігін бақылады (мысалы, Террасалардың Сонорадағы бір иелігі миллион акрдан астам жерді құрады). Көптеген мексикалықтар осы алып иеліктерде жерсіз шаруаларға айналды немесе ұзақ сағаттар бойы аз жалақымен еңбек ететін жұмысшылар болды. Мексикадағы шетелдік компаниялар (көбінесе Ұлыбритания, Франция және АҚШ-тан) да ықпалға ие болды.

Liberal general and war veteran Porfirio Díaz came to the presidency of Mexico in 1876 and remained almost continuously in office until 1911 in an era now called Porfiriato. Coming to power after a coup to oppose the re election of Sebastián Lerdo de Tejada, he could not run for re election in 1880. His close ally, General Manuel González, was elected president (1880–1884). Díaz saw himself as indispensable, and after that interregnum, ran for the presidency again and served in office continuously until 1911. The constitution had been amended to allow unlimited presidential re election. During the Porfiriato, there were regular elections, widely considered sham exercises, marked by contentious irregularities. Díaz's presidency was characterized by the promotion of industry and the development of infrastructure by opening the country to foreign investment. Díaz suppressed opposition and promoted stability to reassure foreign investors. Farmers and peasants both complained of oppression and exploitation. The situation was further exacerbated by the drought that lasted from 1907 to 1909. The economy took a great leap during the Porfiriato, through the construction of factories, industries and infrastructure such as railroads and dams, as well as improving agriculture. Foreign investors bought large tracts of land to cultivate crops and range cattle for export. The cultivation of exportable goods such as coffee, tobacco, henequen for cordage, and sugar replaced the domestic production of wheat, corn and livestock that peasants had lived on. Wealth, political power and access to education were concentrated among a handful of elite landholding families mainly of European and mixed descent. These hacendados controlled vast swaths of the country through their huge estates (for example, the Terrazas had one estate in Sonora that alone comprised more than a million acres). Many Mexicans became landless peasants laboring on these vast estates or industrial workers toiling long hours for low wages. Foreign companies (mostly from the United Kingdom, France, and the U. S.) also exercised influence in Mexico.

Диас пен әскерилер

Диас өзінің майдандағы жетістіктері арқылы көшбасшы ретінде заңдылыққа ие болды. Ол әскери араласудың ұзақ дәстүрі мен оның азаматтық бақылауға қарсы тұруының билікте қалуы үшін қиындық туғызатынын білді. Ол әскери билікті шектеуге кірісті, провинциялық әскери сардарларды бағынышты ету арқылы орталық үкіметке бағындырды. Либералдық идеологияны қолдаған және қызметтері үшін сыйақы күткен жаңа генералдар тобымен күресті. Ол оларды жүйелі түрде шешіп, кейбір қарсыластарына байыту мүмкіндігін берді, басқаларының адалдығын жоғары жалақымен қамтамасыз етті, ал тағыдағыларын жермен және саяси амбицияларын өзгерту арқылы сатып алды. Осы ұсынылған баламаларды қабылдамаған әскери қарсыластар көтеріліс көтеріп, жазаланды. Ол армияны 500 офицер мен 25 генералға дейін қысқартып, орталық билікке бағынышты армия құруға шамамен 15 жыл жұмсады. Офицерлерді даярлау үшін әскери академияны да құрды, бірақ олардың білімі негізінен шетелдік басқыншылықтарды тойтаруға бағытталған. Диас президенттің тікелей бақылауындағы элиталық күзет ретінде ауылдық полиция күшін, "руралдарды" кеңейтті, олардың қатарында көптеген бұрынғы қарақшылар да болды. Осы күштермен Диас Мексиканың ауылдық аймақтарын бейбіттендіруге тырысты, номиналды түрде азаматтық үкімет басшылығымен және шетелдік инвестициялардың көмегімен елді экономикалық дамытуға жағдай жасады. Диас билікте болған ұзақ жылдар ішінде Федералды армия офицерлермен тым толып, ауыр болды, олардың көпшілігі 1860 жылдары французға қарсы соғыста белсенді қызмет еткен қарттар еді. 9000 офицер 25000 қатардағы сарбазға басшылық етті, ал тізімдерде 7000-ге жуық адам болды, олар тізімді толтыру үшін және болмағандар үшін офицерлерге субсидия алуға мүмкіндік берді. Офицерлер жалақы мен пара алу мүмкіндіктері арқылы лауазымын жеке байыту үшін пайдаланды. Мексикалықтар французға қарсы соғысқа ынтамен қатысқанмен, қазір қатарларға әскерге шақырылғандар толтырылды. Офицерлер мен төменгі шендегілер арасында үлкен айырмашылық болды. "Офицерлер корпусы Диас жүйесіне қарсы наразылық білдірген халықтың барлық нәрсесін бейнеледі". 1910 жылғы алаяқтық сайлаудан кейін бірнеше көтерілістер басталғанда, әскерилер оларды басуға күш жеткізбеді, бұл режимнің әлсіздігін көрсетіп, 1911 жылдың мамырында Диас отставкаға кетуіне әкелді.

Díaz had legitimacy as a leader through his battlefield accomplishments. He knew that the long tradition of military intervention in politics and its resistance to civilian control would prove challenging to his remaining in power. He set about curbing the power of the military, reining in provincial military chieftains, and making them subordinate to the central government. He contended with a whole new group of generals who had fought for the liberal cause and who expected rewards for their services. He systematically dealt with them, providing some rivals with opportunities to enrich themselves, ensuring the loyalty of others with high salaries, and others were bought off by rewards of landed estates and redirecting their political ambitions. Military rivals who did not accept the alternatives often rebelled and were crushed. It took him some 15 years to accomplish the transformation, reducing the army by 500 officers and 25 generals, creating an army subordinate to central power. He also created the military academy to train officers, but their training was aimed at repelling foreign invasions. Díaz expanded the rural police force, the rurales as an elite guard, including many former bandits, under the direct control of the president. With these forces, Díaz attempted to pacify the Mexican countryside, led by a stable government that was nominally civilian, and the conditions to develop the country economically with the infusion of foreign investments. During Díaz's long tenure in office, the Federal Army became overstaffed and top heavy with officers, many of them elderly who last saw active military service against the French in the 1860s. Some 9,000 officers commanded the 25,000 rank and file on the books, with some 7,000 padding the rosters and nonexistent, so that officers could receive the subsidies for the numbers they commanded. Officers used their position for personal enrichment through salary and opportunities for graft. Although Mexicans had enthusiastically volunteered in the war against the French, the ranks were now filled by draftees. There was a vast gulf between officers and the lower ranks. "The officer corps epitomized everything the masses resented about the Díaz system." With multiple rebellions breaking out in the wake of the fraudulent 1910 election, the military was unable to suppress them, revealing the regime's weakness and leading to Díaz's resignation in May 1911.

Саяси жүйе

Диас режимі авторитарлық және орталықтандырылған болғанымен, ол әскери диктатура емес еді. Оның алғашқы президенттік кабинеті әскерилермен толықтырылған, бірақ президенттік өкілеттігінің кезеңдері бойынша маңызды лауазымдарды қабілетті және адал азаматтар иеленді. Ол жеке әулет құрмады, билік саласынан отбасын шеттетуге тырысты, бірақ оның немере інісі Феликс 1911 жылы режим құлағаннан кейін билікті басып алуға әрекеттенді. Диас саяси машина құрды, бастапқыда аймақтық күшті тұлғалармен жұмыс істеп, оларды өзінің режиміне қабылдады, содан кейін оларды өзіне адал jefes políticos (саяси басшылар)мен алмастырды. Ол саяси қақтығыстарды шеберлікпен басқарды және автономияға ұмтылыстарды басып тастады. Ол бірнеше әскери шенеуніктерді штат губернаторларына тағайындады, соның ішінде солтүстік штаты Нуэво-Леонның губернаторы болған генерал Бернардо Рейес, бірақ жылдар өте келе әскерилердің орнына Диасқа адал азаматтар келді. Өзінің әскери адамы ретінде және 1876 жылы президенттікке қол жеткізу үшін тікелей саясатқа араласқан Диас Федералды армия оған қарсы шығуы мүмкін екенін жақсы білді. Ол Бенито Хуарес құрған полиция күшін, руральдерді күшейте түсті, оларды жеке қарулы күшіне айналдырды. Руральдердің саны 2500-ға жетерсіз болды, ал армияда 30 000, федералдық қосымша күштерінде, жалдамалылар мен Ұлттық гвардияда тағы 30 000 сарбаз болды. Олардың саны аз болғанына қарамастан, руральдер елді, әсіресе 12 000 мильдік теміржол желілерін бақылауда өте тиімді болды. Олар жылдам қозғалатын күш болды, көбінесе шалғай Мексика аймақтарындағы көтерілістерді басу үшін пойызбен, аттарымен жіберілетін. Теміржолдардың салынуы Мексикада (сондай-ақ Латын Америкасының басқа жерлерінде) экономикалық белсенділікті жеделдетіп, Мексика мемлекетінің күшін арттырды. Көптеген шалғай аймақтардың орталық үкіметтен оқшаулануы немесе зардап шегуі аяқталды. Теміржолдың қасында салынған телеграф желілері алыс штаттар мен астана арасында дереу байланыс орнатуға мүмкіндік берді. Диас өзінің биліктің басында көрсеткен саяси көрегендігі мен икемділігі 1900 жылдан кейін төмендеді. Ол штат губернаторларын өзінің бақылауына алды, оларды өз қалауынша ауыстырып отырды. Федералды армия, үлкен болғанымен, қартайып бара жатқан басшылығымен және міндетті түрде қызметке алынған әскерлерімен тиімсіз күшке айналды. Диас Мексиканың саяси жүйесімен бизнес мүдделерін жүзеге асырғандай, еуропалық мүдделерді АҚШ мүдделеріне қарсы қолдауға тырысты. Жаулас мүдделер, әсіресе Мексикадағы шетелдік державалар, игіліктерді қолдаудың күрделі жүйесін одан әрі қиындатты. Экономикалық белсенділік артып, өнеркәсіптер өркендеген сайын, өнеркәсіп жұмысшылары жақсы жағдай үшін ұйымдаса бастады. Диас ірі жер иелерін ауыл тұрғындарының жер және су құқығын бұзуға итермеледі. Мексиканың ауыл шаруашылығының кеңеюімен жерсіз шаруалар аз жалақыға жұмыс істеуге немесе қалаларға көшіп кетуге мәжбүр болды. Мексиканың оңтүстігіндегі Морелос штатында қант плантациялары өсіп жатқандықтан, шаруалардың шаруашылықтары қысымға ұшырады. Бір ғалым бұл жағдайды "аграрлық қысым" деп атады, онда "халық санының өсуі жерді жоғалтумен, жалақының төмендеуімен және қауіпсіз емес жалға алумен қатар, кең таралған экономикалық құлдырауға әкелді", бірақ ең үлкен қысымға ұшыраған аймақтар көтеріліс ұйымдастырмады.

Although the Díaz regime was authoritarian and centralizing, it was not a military dictatorship. His first presidential cabinet was staffed with military men, but over successive terms as president, important posts were held by able and loyal civilians. He did not create a personal dynasty, excluding family from the realms of power, although his nephew Félix attempted to seize power after the fall of the regime in 1911. Díaz created a political machine, first working with regional strongmen and bringing them into his regime, then replacing them with jefes políticos (political bosses) who were loyal to him. He skillfully managed political conflict and reined in tendencies toward autonomy. He appointed several military officers to state governorships, including General Bernardo Reyes, who became governor of the northern state of Nuevo León, but over the years military men were largely replaced by civilians loyal to Díaz. As a military man himself, and one who had intervened directly in politics to seize the presidency in 1876, Díaz was acutely aware that the Federal Army could oppose him. He augmented the rurales, a police force created by Benito Juárez, making them his private armed force. The rurales were only 2,500 in number, as opposed to the 30,000 in the army and another 30,000 in the federal auxiliaries, irregulars and National Guard. Despite their small numbers, the rurales were highly effective in controlling the countryside, especially along the 12,000 miles of railway lines. They were a mobile force, often sent on trains with their horses to put down rebellions in relatively remote areas of Mexico. The construction of railways had been transformative in Mexico (as well as elsewhere in Latin America), accelerating economic activity and increasing the power of the Mexican state. The isolation from the central government that many remote areas had enjoyed or suffered was ending. Telegraph lines constructed next to railroad tracks meant instant communication between distant states and the capital. The political acumen and flexibility Díaz exhibited in his early years in office began to decline after 1900. He brought the state governors under his control, replacing them at will. The Federal Army, while large, was increasingly an ineffective force with aging leadership and troops conscripted into service. Díaz attempted the same kind of manipulation he executed with the Mexican political system with business interests, showing favoritism to European interests against those of the U. S.

Rival interests, particularly those of the foreign powers with a presence in Mexico, further complicated an already complex system of favoritism. As economic activity increased and industries thrived, industrial workers began organizing for better conditions. Díaz enacted policies that encouraged large landowners to intrude upon the villagers' land and water rights. With the expansion of Mexican agriculture, landless peasants were forced to work for low wages or move to the cities. Peasant agriculture was under pressure as haciendas expanded, such as in the state of Morelos, just south of Mexico City, with its burgeoning sugar plantations. There was what one scholar has called "agrarian compression", in which "population growth intersected with land loss, declining wages and insecure tenancies to produce widespread economic deterioration", but the regions under the greatest stress were not the ones that rebelled.

Диасқа қарсылық

Диас 1900 жылдардың басына дейін ереуілдерді, көтерілістерді және саяси оппозицияны тиімді түрде басып келді. Мексикалықтар Диасқа қарсы ұйымдаса бастады, ол шетелдік капитал мен капиталистерді ынталандырып, жаңадан құрылған еңбек одақтарын жаншып, ауыл шаруашылығы гүлденген кезде шаруаларға қарсы тұрды. 1905 жылы Мексикалық Либералдық партияны (Partido Liberal de México) құрған мексикалық зиялылар мен саяси белсенділер тобы, Диас режимінің ең нашар жақтары деп санайтын мәселелерді шешетін радикалды реформа бағдарламасын жасады. PLM-нің ең белгілі өкілдері – Рикардо Флорес Магон және оның інілері Энрике мен Хесус болды. Олар Луис Кабрера мен Антонио Диас Сото и Гамамен бірге Диасқа қарсы "El Hijo del Ahuizote" басылымымен байланысты болды. Жозе Гуадалупе Посаданың саяси карикатуралары саясаткерлер мен мәдени элиталарды өткір юмормен мысқылдап, оларды қаңқалар түрінде бейнеледі. Мексиканың Либералдық партиясы Диасқа қарсы анархистік "Regeneración" газетін құрды, ол испан және ағылшын тілдерінде жарық көрді. АҚШ-та эмиграцияда жүрген Пракседис Герреро Сан-Францискода Диасқа қарсы "Alba Roja" ("Қызыл таң") газетін шығара бастады. Солшыл топтар аз болғанымен, олар өз басылымдары арқылы ықпалды болып, Диас режиміне қарсылығын білдірді. Франсиско Булнес оларды мексикалық революцияның "нағыз авторлары" деп атады, себебі олар халықты қозғауға тырысты. 1910 жылғы сайлауға жақындаған кезде, Мексиканың ең бай отбасыларының бірінен шыққан және жаңа саяси тұлға Франсиско И. Мадеро, Диас үнемі қайта сайлануына қарсы "Anti Reelectionista" газетін қаржыландырды. Ұйымдасқан жұмысшылар жалақыны арттыру және әділ қарау үшін ереуілдер ұйымдастырды. 1905 жылы жасалған Либералдық партия бағдарламасының негізгі талабы – жақсы еңбек жағдайларын қамтамасыз ету болды. Мексиканың солтүстігіндегі Сонора штатындағы мыс кеншілері 1906 жылғы Кананеа ереуіліне қатысты. 1906 жылдың 1 маусымынан бастап 5400 шахтер еңбек ереуілін ұйымдастыра бастады. Басқа наразылықтарының ішінде, олардың жалақысы шахтада жұмыс істейтін АҚШ азаматтарынан төмен болды. 1907 жылдың қаңтарында Веракрус штатындағы тоқыма фабрикасының жұмысшылары әлемдегі ең ірі Рио-Бланко фабрикасындағы әділетсіз еңбек жағдайларына наразылық білдіріп, көтеріліс жасады. Оларға тек компанияның дүкенінде қолдануға болатын кредитпен төленді, бұл оларды компанияға тәуелді етті. Бұл ереуілдер аяусыз басылды, фабрика иелері үкімет күштерінен қолдау алды. Кананеа ереуілінде шахта иесі Уильям Корнелл Грин Сонорадағы Диас руальдерінен, сондай-ақ АҚШ шекарасынан шақырылған Аризона рейнджерлерінен қолдау алды. Аризона рейнджерлері еңбек қозғалысын басу үшін зорлық қолдануға бұйрық берілді. Веракрус штатында мексика армиясы Рио-Бланко тоқыма фабрикасының жұмысшыларын атып өлтіріп, денелерін Веракрусқа апаратын пойыз вагондарына тиеді, "онда денелер акулаларға жем ретінде портқа тасталды". Диас тұсында Мексикада баспасөз цензураланғандықтан, режимді сынаған ақпарат аз жарияланды. Газеттер Рио-Бланко тоқыма ереуілі, Кананеа ереуілі немесе Оахака мен Юкатан плантацияларындағы қатал еңбек жағдайлары туралы аз хабарлады. Диас режиміне қарсы мексикалық солшыл оппозиция өкілдері, мысалы, Рикардо Флорес Магон және Пракседис Герреро, АҚШ-тың салыстырмалы қауіпсіздігіне эмиграцияға кетті, бірақ АҚШ үкіметі мен Диас агенттері арасындағы ынтымақтастық кейбір радикалдардың тұтқындалуына әкелді.

Díaz suppressed strikes, rebellions, and political opposition effectively until the early 1900s. Mexicans began to organize in opposition to Díaz, who had welcomed foreign capital and capitalists, suppressed nascent labor unions, and consistently moved against peasants as agriculture flourished. In 1905 the group of Mexican intellectuals and political agitators who had created the Mexican Liberal Party (Partido Liberal de México) drew up a radical program of reform, specifically addressing what they considered to be the worst aspects of the Díaz regime. Most prominent in the PLM were Ricardo Flores Magón and his two brothers, Enrique and Jesús. They, along with Luis Cabrera and Antonio Díaz Soto y Gama, were connected to the anti Díaz publication El Hijo del Ahuizote. Political cartoons by José Guadalupe Posada lampooned politicians and cultural elites with mordant humor, portraying them as skeletons. The Liberal Party of Mexico founded the anti Díaz anarchist newspaper Regeneración, which appeared in both Spanish and English. In exile in the United States, Práxedis Guerrero began publishing an anti Díaz newspaper, Alba Roja ("Red Dawn"), in San Francisco, California. Although leftist groups were small in numbers, they became influential through their publications, articulating their opposition to the Díaz regime. Francisco Bulnes described these men as the "true authors" of the Mexican Revolution for agitating the masses. As the 1910 election approached, Francisco I. Madero, an emerging political figure and member of one of Mexico's richest families, funded the newspaper Anti Reelectionista, in opposition to the continual re election of Díaz. Organized labor conducted strikes for better wages and just treatment. Demands for better labor conditions were central to the Liberal Party program, drawn up in 1905. Mexican copper miners in the northern state of Sonora took action in the 1906 Cananea strike. Starting on June 1, 1906, 5,400 miners began to organize labor strikes. Among other grievances, they were paid less than U. S. nationals working in the mines. In the state of Veracruz, textile workers rioted in January 1907 at the huge Río Blanco factory, the world's largest, protesting against unfair labor practices. They were paid in credit that could be used only at the company store, binding them to the company. These strikes were ruthlessly suppressed, with factory owners receiving support from government forces. In the Cananea strike, mine owner William Cornell Greene received support from Díaz's rurales in Sonora as well as Arizona Rangers called in from across the U. S. border. This Arizona Rangers were ordered to use violence to combat labor unrest. In the state of Veracruz, the Mexican army gunned down Rio Blanco textile workers and put the bodies on train cars that transported them to Veracruz, "where the bodies were dumped in the harbor as food for sharks". Since the press was censored in Mexico under Díaz, little was published that was critical of the regime. Newspapers barely reported on the Rio Blanco textile strike, the Cananea strike or harsh labor practices on plantations in Oaxaca and Yucatán. Leftist Mexican opponents of the Díaz regime, such as Ricardo Flores Magón and Práxedis Guerrero, went into exile in the relative safety of the United States, but cooperation between the U. S. government and Díaz's agents resulted in the arrest of some radicals.

1910 жылғы президенттік мұрагерлік

Диас 1884 жылдан бері үзіліссіз билік жүргізіп келді. Президенттік лауазымға мұрагерлік мәселесі 1900 жылы, ол 70 жасқа толғанда туындады. Диас 1906 жылы Рамон Корралды таңдап, вице-президент лауазымын қайта жаңартты. Бірақ саяси мұрагерлік мәселесімен айналысудың орнына, Диас Корралды ығыстырып, оны шешім қабылдау процесінен шеттетіп, Мексикадан және оның потенциалды саяси қолдаушыларынан алшақтатты. "Рейестің күшті қарсыласы болу мүмкіндігі Диас үшін он жылдық бойында үлкен алаңдаушылық тудырды, соңында ол Франсиско Мадероның қайта сайлануға қарсы науқанының қаупін көре алмады". Мадеро белсенді және тиімді үгіт жүргізді. Мадероның жеңіске жетпеуі үшін Диас сайлаудан бұрын оны түрмеге қамады. Ол қашып, қысқа мерзімге Техас штатының Сан-Антонио қаласына қашып кетті. Диас сайлауда үлкен артықшылықпен "жеңіске жеткені" жарияланды.

Порфириатоның соңы: 1910 жылдың қарашасы 1911 жылдың мамыр айы

1910 жылы 5 қазанда Мадеро «San Luis Potosí жоспары» деп белгіленген «түрмеден хат» жариялады, оның негізгі ұраны Sufragio Efectivo, No Re elección («нақты дауыс беру, қайта сайлауға жол жоқ»). Ол Диас президенттігін заңсыз деп жариялап, 1910 жылғы 20 қарашада басталатын оған қарсы көтеріліске шақырды. Мадероның саяси жоспары кең ауқымды әлеуметтік-экономикалық революцияны көздемегенімен, көптеген әлсіз мексикалықтарға өзгеріс үмітін сыйлады. Бұл жоспар Диас билігінде қалыптасқан Мексикадағы милитаризмге күшті қарсылық көрсетті, Мексикада нағыз демократия орнағанша Федералды армия генералдарының отставкаға кетуін талап етті. Мадеро революциялық қарулы күштерге мұқтаж екенін түсінді, адамдарды ресми шен алу мүмкіндігімен қатарына қосылуға ынталандырды және федералдық әскерлерді жоғарылау уәдесімен революциялық күштерге өткенге шақырды. Мадероның жоспары Диасқа қарсы халық көтерілісін қозғауға бағытталған, бірақ ол АҚШ пен американдық қаржыгерлердің қолдауының режимді құлатуда шешуші рөл атқаратынын да түсінді. Бай және ықпалды Мадеро отбасы режимді өзгертуге мүмкіндік беру үшін барлық ресурстарын жұмылдырды, Мадероның інісі Густаво А. Мадеро 1910 жылғы қазанда Вашингтондағы заңгер Шербурн Хопкинстің фирмасын жалдады, ол «латын американдық революцияларды ұйымдастырудағы әлемдегі ең шебер маман» ретінде танымал болды және АҚШ-та қолдау көрсетуді мақсат етті. 1910 жылдың соңында Мадероның San Luis Potosí жоспарына жауап ретінде революциялық қозғалыстар пайда болды, бірақ олардың сәттілігі Федералды армияның әлсіздігі мен оларды басуға қабілетсіздігінің нәтижесі болды. Мадероның жер реформасы туралы нақты емес уәделері елдің шаруаларын көптеп қызықтырды. Көтерілістерде қарапайым шаруалар, кеншілер және басқа да жұмысшы табының мексикалықтары, сондай-ақ елдің көптеген аборигендері Диас күштерімен күресті, кейбір сәттіліктерге де қол жеткізді. Мадеро Паскуаль Ороско, Панчо Вилла, Эмилиано Сапата және Венустиано Карранса сияқты көтерілісшілердің күштерін біріктірді. Жасы және қабілетімен көзге түскен Ороско Чиуауа губернаторы Абрахам Гонсалеспен бірлесіп солтүстікте күшті әскери одақ құрды және олар Мадероға толық берілмегенімен, Мехикали және Чиуауа қалаларын басып алды. Бұл жеңістер Вилланы қоса алғанда, басқа революциялық көшбасшылармен одақ құруға мүмкіндік берді. Мадероның қарсылығына қарамастан, Ороско мен Вилла Рио-Гранде өзенінің оңтүстік жағында, Техас штатының Эль-Пасо қаласымен шектес Сиуадад-Хуарес үшін шайқасып, жеңіске жетті. Мадероның шақыруы күтпеген салдарларға әкелді, мысалы, 1911 жылы Баха-Калифорниядағы Магонист көтерілісі.

On 5 October 1910, Madero issued a "letter from jail", known as the Plan de San Luis Potosí, with its main slogan Sufragio Efectivo, No Re elección ("effective voting, no re election"). It declared the Díaz presidency illegal and called for a revolt against him, starting on 20 November 1910. Madero's political plan did not outline a major socioeconomic revolution but offered hopes of change for many disadvantaged Mexicans. The plan was very strongly opposed to militarism in Mexico as it was constituted under Díaz, calling on Federal Army generals to resign before true democracy could prevail in Mexico. Madero realized he needed a revolutionary armed force, enticing men to join with the promise of formal rank, and encouraged Federales to join the revolutionary forces with the promise of promotion. Madero's plan was aimed at fomenting a popular uprising against Díaz, but he also understood that the support of the United States and U. S. financiers would be of crucial importance in undermining the regime. The rich and powerful Madero family drew on its resources to make regime change possible, with Madero's brother Gustavo A. Madero hiring, in October 1910, the firm of Washington lawyer Sherburne Hopkins, the "world's best rigger of Latin American revolutions", to encourage support in the U. S.

In late 1910 revolutionary movements arose in response to Madero's Plan de San Luis Potosí, but their ultimate success was the result of the Federal Army's weakness and inability to suppress them. Madero's vague promises of land reform attracted many peasants throughout the country. Spontaneous rebellions arose in which ordinary farm laborers, miners and other working class Mexicans, along with much of the country's population of indigenous peoples, fought Díaz's forces, with some success. Madero attracted the forces of rebel leaders such as Pascual Orozco, Pancho Villa, Emiliano Zapata, and Venustiano Carranza. A young and able revolutionary, Orozco—along with Chihuahua Governor Abraham González—formed a powerful military union in the north and, although they were not especially committed to Madero, took Mexicali and Chihuahua City. These victories encouraged alliances with other revolutionary leaders, including Villa. Against Madero's wishes, Orozco and Villa fought for and won Ciudad Juárez, bordering El Paso, Texas, on the south side of the Rio Grande. Madero's call to action had some unanticipated results, such as the Magonista rebellion of 1911 in Baja California.

Уақытша президенттік: 1911 жылдың мамыр-қараша аралығы

Федералды армияның бірқатар шайқаста ерікті күштерге жеңіліске ұшырағаннан кейін Диас үкіметі солтүстіктегі революционерлермен келіссөздер бастады. Тарихшы Эдвин Лиувеннің бағалауынша, "Жеңімпаздар өз жетістіктерін әрдайым өздерінің ерлік істері мен жоғары жауынгерлік шеберліктеріне байланыстырады. 1911 жылдың көктемінде республиканың барлық аймақтарында өздерін тағайындаған басшылардың басшылығындағы қарулы топтар пайда болды, Диас шенеуніктерін аймақтан ығыстырып, ақша мен мөрлерді тартып алды және жергілікті биліктің аймақтарын белгіледі. Қалалар мен ауылдар, сондай-ақ ауылдық жерлер мадеристалардың қолына көшті". Диас Мадеромен бейбіт келісімге келу үшін сотқа жүгінді, өйткені ол ұзаққа созылған және қанды қақтығысты қаламайтын еді. Нәтижесінде 1911 жылдың 21 мамырында Сьюдад-Хуарес келісіміне қол қойылды. Келісімде Диас пен вице-президенті Рамон Коррал 1911 жылдың мамыр айының соңына дейін президенттік қызметтен бас тартатыны, ал оларды сайлау өткізілгенге дейін уақытша президент Франсиско Леон де ла Барра алмастыратыны айтылды. Диас пен оның отбасы және бірқатар жақтастары елден қуылды. Диас Парижге жер аударылып кеткенде, ол: "Мадеро жолбарысты жіберді; оны бақылай алатынын көрейік" деген сөзді айтқан. Диас елден қуылғаннан кейін және қазан айында жаңа сайлаулар шақырылғаннан кейін ескі режимнің билік құрылымы өзгеріссіз қалды. Франсиско Леон де ла Барра 1911 жылдың қазанында өтетін сайлауға дейін уақытша президент болды. Мадеро Де ла Барраны уақытша президенттікке лайықты тұлға деп санады, өйткені ол "Científico" немесе саясаткер емес, католик заңгері және дипломаты еді. Ол орташа көзқарасты адам сияқты көрінді, бірақ Уақытша президентке жақын болған Германияның Мексикадағы елшісі Пол фон Хинце оның туралы: "Де ла Барра революциялық ықпалдың сөзсіз өсуіне лайықты бейімделгісі келеді, сонымен қатар Мадеро партиясының кеңінен ыдырауын жеделдеткісі келеді" деген пікірін білдірді. Федералды армия, революционерлердің көптеген жеңілістеріне қарамастан, үкімет күші ретінде сақталды. Мадеро революционерлерді қаруларын тастап, демобилизациялауға шақырды, бірақ Эмилиано Сапата мен Морелос революционерлері бұған бас тартты. Де ла Барра кабинеті мен Мексика конгресі Диас режимін қолдаған адамдармен толтырылды. Мадеро бұл аралық кезеңде президенттікке белсенді түрде үгіт жүргізді, бірақ оны қолдаған және Диас отставкаға келуіне себеп болған революционерлер олар күткен кең ауқымды реформалар дереу енгізілмегеніне наразы болды. Ол кейбір прогрессивті реформаларды енгізді, соның ішінде ауылдық мектептерді қаржыландыруды жақсарту, өнімді жердің көлемін арттыру үшін аграрлық реформаның кейбір аспектілерін ілгерілету, жұмысшылардың өтемақысын және сегіз сағаттық жұмыс күнін қамтитын еңбек реформалары; сонымен қатар үкіметтің ереуілдерге араласу құқығын қорғады. Тарихшы Питер В. Н. Хендерсонның сөзіне сүйенсек, Де ла Барра мен конгрестің іс-әрекеттері "Порфириялықтардың аз ғана бөлігі ғана диктатураның бұрынғы жағдайына оралуды қалағанын көрсетеді. Керісінше, Порфириялық меритократияның ойлы, прогрессивті мүшелері өзгерістердің қажеттілігін мойындады". Де ла Барра үкіметі генерал Викториано Хуертаны Морелос штатына сапатистерге қарсы күресуге жіберді, ол ауылдарды өртеп, қиратуға себеп болды. Оның әрекеттері Сапата мен Мадеро арасындағы араздықты күшейтті, Мадеро президент болып тағайындалғаннан кейін бұл араздық одан да кеңейді. Сапата 1919 жылы қаза тапқанға дейін үздіксіз қарулы күреске қатысты. Мадеро 1911 жылғы сайлауда жеңіске жетіп, 1911 жылдың қарашасында президент болып тағайындалды, бірақ оның қозғалысы уақытша президенттік кезеңінде маңызды серпінді жоғалтып, революциялық жақтастарынан айырылып, Федералды армияны өз күшінде қалдырды.

With the Federal Army defeated in a string of battles with irregular, voluntary forces, Díaz's government began negotiations with the revolutionaries in the north. In historian Edwin Lieuwen's assessment, "Victors always attribute their success to their own heroic deeds and superior fighting abilities What happened in the spring of 1911 was that armed bands under self appointed chiefs arose all over the republic, drove Díaz officials from the vicinity, seized money and stamps, and staked out spheres of local authority. Towns and cities as well as the countryside, passed into the hands of the Maderistas." Díaz sued for peace with Madero, who himself did not want a prolonged and bloody conflict. The result was the Treaty of Ciudad Juárez, signed on 21 May 1911. The signed treaty stated that Díaz would abdicate the presidency along with his vice president, Ramón Corral, by the end of May 1911, to be replaced by an interim president, Francisco León de la Barra, until elections were held. Díaz and his family and a number of top supporters were allowed to go into exile. When Díaz left for exile in Paris, he was reported as saying, "Madero has unleashed a tiger; let us see if he can control it." With Díaz in exile and new elections to be called in October, the power structure of the old regime remained firmly in place. Francisco León de la Barra became interim president, pending an election to be held in October 1911. Madero considered De la Barra an acceptable figure for the interim presidency since he was not a Científico or politician, but rather a Catholic lawyer and diplomat. He appeared to be a moderate, but the German ambassador to Mexico, Paul von Hintze, who associated with the Interim President, said of him that "De la Barra wants to accommodate himself with dignity to the inevitable advance of the ex revolutionary influence, while accelerating the widespread collapse of the Madero party." The Federal Army, despite its numerous defeats by the revolutionaries, remained intact as the government's force. Madero called on revolutionary fighters to lay down their arms and demobilize, which Emiliano Zapata and the revolutionaries in Morelos refused to do. The cabinet of De la Barra and the Mexican congress was filled with supporters of the Díaz regime. Madero campaigned vigorously for the presidency during this interim period, but revolutionaries who had supported him and brought about Díaz's resignation were dismayed that the sweeping reforms they sought were not immediately instituted. He did introduce some progressive reforms, including improved funding for rural schools; promoting some aspects of agrarian reform to increase the amount of productive land; labor reforms including workman's compensation and the eight hour day; but also defended the right of the government to intervene in strikes. According to historian Peter V. N. Henderson, De la Barra's and congress's actions "suggests that few Porfirians wished to return to the status quo of the dictatorship. Rather, the thoughtful, progressive members of the Porfirian meritocracy recognized the need for change." De la Barra's government sent General Victoriano Huerta to fight in Morelos against the Zapatistas, burning villages and wreaking havoc. His actions drove a wedge between Zapata and Madero, which widened when Madero was inaugurated as president. Zapata remained in arms continuously until his assassination in 1919. Madero won the 1911 election decisively and was inaugurated as president in November 1911, but his movement had lost crucial momentum and revolutionary supporters in the months of the Interim Presidency and left in place the Federal Army.

Мадеро президенті: 1911 жылдың қарашасы - 1913 жылдың ақпаны

Мадеро Диас режимін қарулы күшпен құлатуға көмектескен адал және әскери жағынан тәжірибелі жақтастарын жинады. Мадероның өзі табиғи түрде жауынгер болған жоқ, ал оны билікке алып келген революциялық күштерді тарату шешімі оны саяси жағынан оқшаулады. Ол бұрын-соңды билік басына келген емес, тәжірибесіз саясаткер еді. Ол демократиялық идеалдарды берік ұстады, көптеген адамдар бұл оның наивтігінің дәлелі деп санайды. 1911 жылы қазанда президент болып сайлануы көптеген мексикалықтардың арасында оң өзгерістерге үлкен үміт оятты. Сьюдад-Хуарес келісімшарты Диас режимінің, оның ішінде Федералды армияның негізгі құрылымы сақталатынын кепілдік берді. Мадеро Мексикаға шынайы демократия қажет деген ұстанымын қызу ұстады, оған еркін сайлау арқылы режимді өзгерту, еркін баспасөз және жұмысшылардың ұйымдасу және ереуілге шығу құқығы кірді. Оны билікке алып келген көтерілісшілер таратылды, Мадеро осы ер адамдарды азаматтық өмірге қайта оралуға шақырды. Диас әскерін жеңіп, оның отставкаға кетуіне және елден кетуіне себепші болған Панчо Вилланың әңгімесіне сәйкес, ол 1911 жылы Сьюдад-Хуаресте өткен банкет кезінде Мадероға: "Сіз [Мадеро], мырза, революцияны жойдыңыз. Бұл қарапайым: бұл топ дэндилер сізді ақымақ етті, және бұл ақырында бізге, соның ішінде сізге де, шымылдыққа салады". Мадеро ескертуді елемегенмен, 1911-1912 жылдары Мексикада қарулы көтерілістер басталған кезде, Федералдық армияға көбірек сүйенді. Сапата да, Ороско да Диасқа отставкаға кетуіне қысым жасаған көтерілістерге басшылық етті және екеуі де президент болғаннан кейін Мадероның сатқындыққа ұшырағанын сезінді. Баспасөз жаңадан тапқан еркіндігін қабылдады, ал Мадеро оның сын-пікірлерінің нысанасына айналды. Диас тұсында басқыншылыққа ұшыраған ұйымдасқан еңбек күштерін шетелдік кәсіпкерлер өз мүдделеріне қауіп төндіріп отырған ереуілдерге шақыра алды. Диас тұсында еңбек қозғалысы болғанмен, еңбектің жаңа ұйымдастыру бостандығы да антиамерикалық ағымдармен бірге келді. Анархо-синдикалисттік (Дүниежүзілік жұмысшы үйі) 1912 жылы қыркүйекте Антонио Диас Сото и Гама, Мануэль Сарабия және Лазаро Гутьеррес де Лара құрды және агитация мен пропаганда орталығы ретінде қызмет етті, бірақ ол ресми жұмысшы одағы емес еді. Саяси партиялар көбейді. Ең маңыздыларының бірі - Ұлттық католик партиясы болды, ол елдің бірнеше өңірінде ерекше күшті болды. Мадеро дәуірінде бірнеше католик газеттері тарады, соның ішінде El País және La Nación, тек кейіннен Викториано Хуерта режимі кезінде (1913-1914 жж.) басылды. Диас тұсында Рим католик шіркеуі мен Мексика үкіметі арасындағы қарым-қатынас тұрақты болды, 1857 жылғы Мексика Конституциясының дінге қарсы заңдары сақталды, бірақ күшін жоймады, сондықтан қақтығыс тынышталды. Мадероның президент болған кезінде шіркеу-мемлекеттік қақтығыс бейбіт жолмен жүргізілді. Ұлттық католик партиясы Мадеро президенті кезінде маңызды саяси оппозициялық күшке айналды. 1912 жылдың маусым айында өткен конгресс сайлауында "әскери жағынан тыныш мемлекеттерде католик партиясы (PCN) айқын нәтиже көрсетті". Сол кезеңде Мексика жастарының католик қауымдастығы (ACJM) құрылды. Ұлттық католик партиясы Мадеро режиміне қарсылық білдірген партия болса да, "Мадеро екі партиялық жүйе (католик және либералды) пайда болуын қош келді деп қабылдады; ол епископтық үгіт-насихаттарды қайталап, католиктердің саяси араласуын көтермеледі". Мадеро режимі кезінде "Диаздың шіркеу-мемлекеттік демеу саясаты жалғастырылып, мүмкін, жылдам әрі сенімді негізге негізделген". Мексикадағы католик шіркеуі Мадеро ұсынған жаңа демократиялық жүйеде жұмыс істеді, бірақ оның өз мүдделері болды, олардың кейбіреулері ескі консервативті шіркеудің күштері болды, ал жаңа, прогрессивті шіркеу 1891 жылғы папалық энциклопедияның әлеуметтік католицизмін қолдаған. 1913 жылы ақпанда контрреволюционерлер Мадероны құлағанда, шіркеудің консервативті қанаты төңкерісті қолдады. Мадероның өзін билікке алып келгендерге сыйлық беру тәжірибесі де, идеологиялық бейімділігі де болмаған. Кейбір революциялық көшбасшылар жеке сыйақы күтті, мысалы, Чиуауадан Паскуал Ороско. Басқалары ірі реформалар, әсіресе жер реформасы үшін ұзақ уақыт жұмыс істеген Эмилиано Сапата мен Андрес Молина Энрикезді қалаған. Мадеро жеке өзі Сапатамен кездесіп, партизан басшысына аграрлық мәселе мұқият зерттелуін айтты. Оның айтқысы келгені анық: Мадеро солтүстіктегі бай хацендадо отбасының мүшесі болғандықтан, ол кедей шаруалар үшін жан-жақты жер реформасын жүзеге асыруға дайын емес еді. Осы әрекетсіздікке жауап ретінде Сапата 1911 жылдың қараша айында Аяла жоспарын жариялады, Мадероға қарсы көтеріліс жариялады. Ол Морелос штатында партизан соғысын жаңартты. Мадеро Сапатамен күресу үшін Федералды армияны жіберді, бірақ бұл сәтті болмады. Сапата Аяла жоспарының талаптарына адал болды және 1919 жылы президент Венустиано Каррансаның адамымен өлтірілгенге дейін барлық орталық үкіметке қарсы көтерілісте болды. Солтүстік революционер, генерал Паскуал Ороско, Сьюдад-Хуаресті басып алуға көшбасшылық еткен, Чиуауаның губернаторы болуын күткен. 1911 жылы, Ороско "сағаттың адамы" болғанымен, Мадеро губернаторлыққа еңбегімен құрметке ие болған Авраам Гонсалеске берді, Ороско губернатор болып қызмет ету үшін заңды жасқа толмағанын түсіндірді, бұл "жас, танымал революциялық көшбасшылардың амбицияларын тоқтатуға пайдалы конституциялық сылтау" болды. Мадеро Оросконы Чиуаудағы ірі рурал күштеріне жетекші етіп тағайындады, бірақ Диаздың құлауына көмектескен талантты революционер үшін Мадероның сыйлығы қорлаушы болды. Мадеро жақсырақ жұмыс сағаттары, жалақы және жағдайларға қатысты әлеуметтік реформаларға келіспегеннен кейін Ороско өзінің армиясын, Ороскисталарды, сондай-ақ "Колорадос" ("Қызыл ту көтергендер") деп аталған армиясын ұйымдастырды және 1912 жылдың 25 наурызында Мадероға қарсы көтеріліс себептерін баяндайтын Ороскиста жоспарын шығарды. 1912 жылдың сәуір айында Мадеро Федералды армияның генералы Викториано Уэртаны Оросконың қауіпті көтерілісін басу үшін жіберді. Мадеро армияны институт ретінде сақтап, оны өзінің режиміне қарсы ішкі көтерілістерді басу үшін пайдаланды. Уэрта кәсіби әскер болды және жаңа бас қолбасшының астында армияда қызметін жалғастырды. Уэртаның адалдығы азамат Мадеро емес, генерал Бернардо Рейеске болды. 1912 жылы, кабинетінің қысымымен Мадеро Уэртаны Оросконың көтерілісін басуға шақырды. Уэртаның Ороскоға қарсы табысымен ол Мадеро режиміне қарсы консервативті күштер үшін күшті тұлғаға айналды. Ороско көтерілісі кезінде Чиуауаның губернаторы штат милициясын Федералды армияны қолдау үшін жұмылдырды. Панчо Вилла, қазір милицияда полковник, осы уақытта шақырылды. Сәуірдің ортасында 400 қатардан тыс әскерлерінің басында ол Уэрта басқаратын күштерге қосылды. Алайда, Уэрта Вилланы амбициялы бәсекелес ретінде қарады. 1912 жылдың маусымында Уэрта штаб-пәтеріне барған кезде, ұрланған бірнеше жылқыларды қайтарудан бас тартқаннан кейін Вилла мойынсұнбау және ұрлықпен айыпталды және өлім жазасына кесілді. Мадероның інісі Рауль Вилланың өмірін сақтау үшін араласты. Мексика қаласында түрмеге қамалған Вилла қашып, АҚШ-қа қашып кетті, кейін оралып, 1913-1915 жылдардағы азамат соғыстарында маңызды рөл атқарды. Басқа да көтерілістер болды, біреуі Бернардо Рейес басқарып, екіншісі бұрынғы президенттің туысы Феликс Диас басқарды, олар тез басылды және генералдар түрмеге жабылды. Олар екеуі де Мексика қаласының түрмелерінде болды және географиялық жағынан бөлініп тұрғанына қарамастан, 1913 жылдың ақпанында тағы бір көтеріліс ұйымдастыра алды. Бұл кезең "Он трагикалық күн" (La Decena Trágica) деп белгіленді, ол Мадероның отставкаға кетуімен және өлтірілуімен және Уэртаның президенттікке келуімен аяқталды.

Madero had drawn some loyal and militarily adept supporters who brought down the Díaz regime by force of arms. Madero himself was not a natural soldier, and his decision to dismiss the revolutionary forces that brought him to power isolated him politically. He was an inexperienced politician, who had never held office before. He firmly held to democratic ideals, which many consider evidence of naivete. His election as president in October 1911 raised high expectations among many Mexicans for positive change. The Treaty of Ciudad Juárez guaranteed that the essential structure of the Díaz regime, including the Federal Army, was kept in place. Madero fervently held to his position that Mexico needed real democracy, which included regime change by free elections, a free press, and the right of labor to organize and strike. The rebels who brought him to power were demobilized and Madero called on these men of action to return to civilian life. According to a story told by Pancho Villa, a leader who had defeated Díaz's army and forced his resignation and exile, he told Madero at a banquet in Ciudad Juárez in 1911, "You [Madero], sir, have destroyed the revolution It's simple: this bunch of dandies have made a fool of you, and this will eventually cost us our necks, yours included." Ignoring the warning, Madero increasingly relied on the Federal Army as armed rebellions broke out in Mexico in 1911–12, with particularly threatening insurrections led by Emiliano Zapata in Morelos and Pascual Orozco in the north. Both Zapata and Orozco had led revolts that had put pressure on Díaz to resign, and both felt betrayed by Madero once he became president. The press embraced its newfound freedom and Madero became a target of its criticism. Organized labor, which had been suppressed under Díaz, could and did stage strikes, which foreign entrepreneurs saw as threatening their interests. Although there had been labor unrest under Díaz, labor's new freedom to organize also came with anti American currents. The anarcho syndicalist italic=no (House of the World Worker) was founded in September 1912 by Antonio Díaz Soto y Gama, Manuel Sarabia, and Lázaro Gutiérrez de Lara and served as a center of agitation and propaganda, but it was not a formal labor union. Political parties proliferated. One of the most important was the National Catholic Party, which in several regions of the country was particularly strong. Several Catholic newspapers were in circulation during the Madero era, including El País and La Nación, only to be later suppressed under the Victoriano Huerta regime (1913–1914). Under Díaz relations between the Roman Catholic Church and the Mexican government were stable, with the anticlerical laws of the Mexican Constitution of 1857 remaining in place, but not enforced, so conflict was muted. During Madero's presidency, Church state conflict was channeled peacefully. The National Catholic Party became an important political opposition force during the Madero presidency. In the June 1912 congressional elections, "militarily quiescent states the Catholic Party (PCN) did conspicuously well." During that period, the Catholic Association of Mexican Youth (ACJM) was founded. Although the National Catholic Party was an opposition party to the Madero regime, "Madero clearly welcomed the emergence of a kind of two party system (Catholic and liberal); he encouraged Catholic political involvement, echoing the exhortations of the episcopate." What was emerging during the Madero regime was "Díaz's old policy of Church state detente was being continued, perhaps more rapidly and on surer foundations." The Catholic Church in Mexico was working within the new democratic system promoted by Madero, but it had its interests to promote, some of which were the forces of the old conservative Church, while the new, progressive Church supporting social Catholicism of the 1891 papal encyclical italic=no was also a current. When Madero was overthrown in February 1913 by counter revolutionaries, the conservative wing of the Church supported the coup. Madero did not have the experience or the ideological inclination to reward men who had helped bring him to power. Some revolutionary leaders expected personal rewards, such as Pascual Orozco of Chihuahua. Others wanted major reforms, most especially Emiliano Zapata and Andrés Molina Enríquez, who had long worked for land reform. Madero met personally with Zapata, telling the guerrilla leader that the agrarian question needed careful study. His meaning was clear: Madero, a member of a rich northern hacendado family, was not about to implement comprehensive agrarian reform for aggrieved peasants. In response to this lack of action, Zapata promulgated the Plan de Ayala in November 1911, declaring himself in rebellion against Madero. He renewed guerrilla warfare in the state of Morelos. Madero sent the Federal Army to deal with Zapata, unsuccessfully. Zapata remained true to the demands of the Plan de Ayala and in rebellion against every central government up until his assassination by an agent of President Venustiano Carranza in 1919. The northern revolutionary General Pascual Orozco, a leader in taking Ciudad Juárez, had expected to become governor of Chihuahua. In 1911, although Orozco was "the man of the hour", Madero gave the governorship instead to Abraham González, a respectable revolutionary, with the explanation that Orozco had not reached the legal age to serve as governor, a tactic that was "a useful constitutional alibi for thwarting the ambitions of young, popular, revolutionary leaders". Madero had put Orozco in charge of the large force of rurales in Chihuahua, but to a gifted revolutionary fighter who had helped bring about Díaz's fall, Madero's reward was insulting. After Madero refused to agree to social reforms calling for better working hours, pay, and conditions, Orozco organized his army, the Orozquistas, also called the Colorados ("Red Flaggers") and issued his Plan Orozquista on 25 March 1912, enumerating why he was rising in revolt against Madero. In April 1912, Madero dispatched General Victoriano Huerta of the Federal Army to put down Orozco's dangerous revolt. Madero had kept the army intact as an institution, using it to put down domestic rebellions against his regime. Huerta was a professional soldier and continued to serve in the army under the new commander in chief. Huerta's loyalty lay with General Bernardo Reyes rather than with the civilian Madero. In 1912, under pressure from his cabinet, Madero called on Huerta to suppress Orozco's rebellion. With Huerta's success against Orozco, he emerged as a powerful figure for conservative forces opposing the Madero regime. During the Orozco revolt, the governor of Chihuahua mobilized the state militia to support the Federal Army. Pancho Villa, now a colonel in the militia, was called up at this time. In mid April, at the head of 400 irregular troops, he joined the forces commanded by Huerta. Huerta, however, viewed Villa as an ambitious competitor. During a visit to Huerta's headquarters in June 1912, after an incident in which he refused to return a number of stolen horses, Villa was imprisoned on charges of insubordination and robbery and sentenced to death. Raúl Madero, the President's brother, intervened to save Villa's life. Jailed in Mexico City, Villa escaped and fled to the United States, later to return and play a major role in the civil wars of 1913–1915. There were other rebellions, one led by Bernardo Reyes and another by Félix Díaz, nephew of the former president, that were quickly put down and the generals jailed. They were both in Mexico City prisons and, despite their geographical separation, they were able to foment yet another rebellion in February 1913. This period came to be known as the Ten Tragic Days (La Decena Trágica), which ended with Madero's resignation and assassination and Huerta assuming the presidency. Although Madero had reason to distrust Victoriano Huerta, Madero placed him in charge of suppressing the Mexico City revolt as interim commander. He did not know that Huerta had been invited to join the conspiracy, but had initially held back.

Әскери төңкеріс Мадероны құлатты: 922 ақпан 1913 жыл

Мадероның президенттік билігі күшіне жеңіліп, ешкімді таң қалдырмады, мүмкін Мадероның өзін қоспағанда, оның қолдауы тіпті саяси одақтастары арасында да азая берді. Мадероның төңкеріске дейінгі конгресстегі жақтастары, «Жаңартушылар» деп аталатын топ, оны былай деп сынады: «Революция құлдырауға бет бұрып, оны тудырған үкіметті де өзімен бірге құлатып жатыр, себебі ол революционерлермен бірге үкім жүргізбейді. Ескі [Диас] режимінің қолдаушыларына жасалған келісімдер мен жеңілдіктер – революциядан туған үкіметтің қазіргі алаңдатарлық жағдайына себепкер. Режим өзін-өзі жоюға бейімдей көрінеді». Мадеро режимін қорғауға ресми түрде жауапты Хуерта, өзінің саяси билігін нығайта отырып, көтерілісшілерге Мексика қаласындағы қару-жарақ қоймасы – Сиудаделаны басып алуға рұқсат берді. Ол Мадероға адал болғаннан, Феликс Диас басқаратын көтерілісшілерге (ал Бернардо Рейес ашық қарулы қақтығыстың бірінші күні қаза тапты) көшті. АҚШ-тың Мадероның президенттігіне сенімсіздік тудыруға бар күшін салған АҚШ елшісі Генри Лейн Уилсон, Феликс Диас пен Хуерта арасындағы одақты АҚШ қолдауымен бекіткен Елшілік шартын жасастырды. Мадеро мен вице-президенті Хосе Мария Пино Суарес отставкаға шыққаннан кейін Хуерта уақытша президент болды. Олар отбасыларымен бірге жер аударылудың орнына түрмеге апарылып бара жатқанда қанымен құлдырады – бұл оқиға көптеген елдердің Хуерта режимін мойындауына кедергі болмады, АҚШ осыдан бас тартты.

Тарихшы Фридрих Кац Мадероның революциялық күштерден жеңіліске ұшыраған және Диас отставкаға кеткеніне себеп болған Федералды армияны сақтап қалғанын «оның құлауының басты себебі» деп санайды. Оның сәтсіздігін «оның қатысы бар және Мексиканың мүдделерімен бірдей санаған әлеуметтік топтың – либералды помещиктердің (ірі жер иелерінің) сәтсіздігімен» де түсіндіруге болады. Мадеро өлімінен кейін сақталып қалатын саяси ұйым құрмады және оны билікке жеткізген революционерлерді жібітіп, күшін жойды. Оның қазасы мен Хуертаның әскери төңкеріс арқылы билікті басып алуынан кейін бұрынғы революционерлердің Хуертаға қарсы тұру үшін ресми ұйымы болмады.

Хуерта режимі мен азаматтық соғыс: 1913 жылдың ақпаны 1914 жылдың шілдесі

Мадероның «жан қиюы оның тірі кезінде істей алмаған нәрсені іске асырды: барлық революционерлерді бір тудың астына біріктірді». 16 ай ішінде революциялық әскерлер Федералды армияны жеңіп, Гуэрта режимі құлады. Порфирио Диас сияқты, Гуэрта да эмиграцияға кетті. Федералды армия таратылды, тек революциялық әскери күштер қалды. Билікке келген соң Гуэрта солтүстіктегі билігін нығайтуға асықты, Диас құлағаннан алған сабақ бойынша солтүстік – ұстап тұру қажетті маңызды аймақ еді. Төңкерістен кейін бір ай ішінде бүліктер бүкіл Мексикаға тарала бастады, олардың ең ірілері Коауила штатының губернаторы Венустиано Карранса мен Пабло Гонсалес басқарды. Гуэрта штат губернаторларының жаңа үкіметке адалуын күтті. Бірақ Карранса мен Чиуауа губернаторы Абрахам Гонсалес оған бағынбады. Карранса Гуадалупе жоспарын жариялады, ол Гуэрта үкіметінің заңдылығын жоққа шығаратын қатаң саяси жоспар болды және революционерлерді қару алуға шақырды. Мадероны билікке келтіріп, кейін Федералды армияның пайдасына босатылған революционерлер, ең алдымен Панчо Вилла шақыруға құлшыныспен жауап берді. Соноралық Альваро Обрегон, Мадеро революциясына қатыспаған сәтті фермер және кәсіпкер, енді солтүстіктегі революциялық күштерге, «Бірінші басшы» Венустиано Карранза басқаратын Конституциялық армияға қосылды. Гуэрта Гонсалес губернаторын тұтқындап, өлтірді, өйткені ол бүлік шығаруы мүмкін деп қорқып қалды. 1914 жылы солтүстік генерал Панчо Вилла Гуэрта жеңілгеннен кейін Чиуауа губернаторы болғанда, Гонсалестің сүйектерін тауып, оларды толық құрметпен қайта жерледі. Морелос штатында Эмилиано Сапата Аяла жоспары бойынша бүлігін жалғастырды (одан контрреволюционер Паскуал Оросконың атын алып тастай отырып), ол жерді иемденуді және шаруаларға қайта бөлуді талап етті. Гуэрта Сапатаға бейбітшілік туралы ұсыныс жасады, бірақ ол оны қабылдамады. Осылайша Гуэрта үкіметі Мексиканың солтүстігіндегі революциялық күштерге және елорданың оңтүстігіндегі стратегиялық маңызы бар Морелос штатына қарсы тұрды. Гуэртаның президенттігі көбінесе диктатура ретінде сипатталады. Сол кездегі революционерлер мен Революцияның тарихи естелігін құру тұрғысынан қарағанда, оның ешқандай жағымды жақтары жоқ. «Жақында Викториано Гуэртаны реформатор ретінде көрсетуге тырысқанмен, оның өзімшіл диктатор болғанына күмән жоқ». Гуэртаның өмірбаяны аз, бірақ оның бірі Гуэртаны жай ғана контрреволюционер деп атауға болмайды деп нық айтады, оның режимі екі ерекше кезеңнен тұрды деп дәлелдейді: 1913 жылғы ақпан төңкерісінен 1913 жылғы қазанға дейін. Осы уақыт ішінде ол реформалық саясатты жүзеге асыру арқылы өзінің режимін заңды етуге және оның заңдылығын көрсетуге тырысты; ал 1913 жылғы қазаннан кейін, ол заңды негізде билік етуге тырысуды тоқтатып, саяси қарсыластарын өлтіре бастады және оның режиміне қарсы біріккен революциялық күштермен күресті. Гуэрта режимін бастапқыда Мексикадағы шетелдік және отандық бизнес мүдделері; жер иелері; Рим-католик шіркеуі; және неміс және британ үкіметтері қолдады. АҚШ президенті Вудро Вильсон Гуэрта режимін танымады, өйткені ол төңкеріс арқылы билікке келді. Ақпан төңкерісінен кейін Гуэрта мен Карранса екі апта бойы байланыста болды, бірақ олар келісімге келмеді. Карранса кейін Гуэртаға қарсы екенін жариялап, солтүстіктегі Гуэртаға қарсы күштердің басшысы болды. Гуэрта Диас режимін құлатуға көмектескен революциялық генерал Паскуал Оросконың қолдауына ие болды, содан кейін аграрлық мәселелер бойынша әрекет етпегендіктен Мадероға қарсы көтерілді. Гуэртаның алғашқы кабинетіне 1913 жылғы ақпандағы Елшілік келісімін қолдаған адамдар кірді, олардың арасында Мадероны қолдаған адамдар болды, мысалы, Хесус Флорес Магон; генерал Бернардо Рейестің жақтастары; Феликс Диастың жақтастары; және бұрынғы Уақытша президент Франсиско Леон де ла Барра. Гуэртаның контрреволюциялық режимі кезінде Мексикадағы католик шіркеуі бастапқыда оны қолдады. «Шіркеу, әсіресе ауылдарда, кері әсер ететін күш болды». Алайда, Гуэрта саяси партиялар мен консервативті оппозицияны жойғанда, ол «Габриэль Сомелераны, [Ұлттық] Католик партиясының президенті тұтқындады; басқа католик газеттері сияқты, Конгресстің таратылуына және [қазан 1913 жылғы] сайлаудың бұрмалануына наразылық білдірді, ресми баспасөзбен мүйізді бұғаулар құлыптады және ақырында жабылды. Католиктердің басты газеті...». Гуэрта тіпті қысқа мерзімге Андрес Молина Энрикестің, Мексикада жер реформасын талап ететін маңызды еңбек – «Ұлы ұлттық проблемалар» авторының қолдауын алды. Гуэрта жер реформасы мәселесіне қатты алаңдады, өйткені ол шаруалардың наразылығының себебі болды. Атап айтқанда, ол Сонора мен Майос Якилеріне «ежидо жерлерін қайтаруға» және шағын фермерлерге мемлекеттік жерлерді бөлу туралы ұсыныстар жасады. Гуэрта жер реформасын жылдамдатудан бас тартқанда, Молина Энрикес 1913 жылдың маусымында режимін жоққа шығарды, кейін 1917 жылғы конституциялық конвентке жер реформасы бойынша кеңес берді. АҚШ президенті Тафт жаңа үкіметті тану туралы шешімді келе жатқан президент Вудро Вильсонға қалдырды. АҚШ елшісі Генри Лейн Вильсон, төңкерісте маңызды рөл атқарған, президент Вильсон Гуэрта үкіметін танудан бас тартты ғана емес, алдымен елшіні «жеке өкілі» Джон Линдпен ауыстырды, ол мексикалық революционерлерге көңіл білдіретін прогрессивті болды, және президент Вильсон елші Вильсонды қайтарды. АҚШ Тафттың танымаған қару эмбаргосын алып тастады, соның салдарынан құрлықтағы көтерілісшілерге қару-жарақ жеткізуге мүмкіндік берді; толық эмбарго күшінде болғанда Гуэрта теңіз арқылы британдықтардан жөнелтілімдер ала алды. Вильсон еуропалық державалардан Гуэрта үкіметін танудан бас тартуын сұрады және Гуэртаны жедел сайлау өткізуге көндіруге тырысты «және өзіне үміткер ретінде ұсынбауға». АҚШ Гуэртаның ұсынысты қабылдауы шартымен Мексикаға қарыз ұсынды. Ол бас тартты. Линд «талаптар орындалмаған жағдайда әскери араласумен қорқытты». 1913 жылдың жазында Гуэртаны қолдаған мексикалық консерваторлар Гуэртаға конституциялық түрде сайланған, азаматтық балама іздеді, олар «Ұлттық Біріктіру Жұрналы» деп аталатын ұйымда бірікті. Саяси партиялар осы кезеңде көбейді, демократия орныққандығының белгісі, қазан айындағы парламенттік сайлауға дейін 26 партия тіркелді. Гуэртаның көзқарасынан, консервативті саяси ландшафттың фрагментациясы оның өзінің ұстанымын күшейтті. Елдің консервативті элитасы үшін «Гуэртаға наразылық күшейді және оның қатаң әдістеріне жиреншік сезім пайда болды». Гуэрта 1913 жылғы 26 қазанда заң шығарушы органы жапты, армия оның ғимаратын қоршап тұрып, оның режиміне қарсы деп саналған конгрессмендерді тұтқындады. Оған қарамастан, парламенттік сайлау өтті, бірақ конгресс таратылғандықтан және кейбір мүшелері түрмеде болғандықтан, оппозициялық үміткерлердің құлшынысы жоғалып кетті. Алдағы сайлау «Вудро Вильсон әкімшілігіне нақты демократияны көрсету үшін сайлауға сенудің бекерлігін көрсетті». 1913 жылғы қазан айындағы сайлау Мексикада конституциялық билікке деген соңғы үмітті жойды, азаматтық саяси белсенділікке тыйым салынды. Көптеген католиктер тұтқындалды және католик газеттері жабылды. Гуэрта Мексиканы одан да әскерилендірді. Гуэрта 1913 жылы билікке келген кезде армияда шамамен 50 000 адам болды, бірақ Гуэрта оның санын 150 000, содан кейін 200 000 және, ақырында 1914 жылдың көктемінде 250 000-ға дейін көбейтуді бұйырды. Осы санды қысқа мерзімде еріктілердің есебінен жинау мүмкін емес еді, сондықтан армия мәжбүрлі түрде әскери қызметке шақырды. Революциялық күштер...

Madero's "martyrdom accomplished what he was unable to do while alive: unite all the revolutionists under one banner." Within 16 months, revolutionary armies defeated the Federal Army and the Huerta regime fell. Like Porfirio Díaz, Huerta went into exile. The Federal Army was disbanded, leaving only revolutionary military forces. Upon taking power, Huerta had moved swiftly to consolidate his hold in the North, having learned the lesson from Díaz's fall that the north was a crucial region to hold. Within a month of the coup, rebellions began to spread throughout Mexico, most prominently led by the governor of the state of Coahuila, Venustiano Carranza, along with Pablo González. Huerta expected state governors to fall into line with the new government. But Carranza and Abraham González, Governor of Chihuahua did not. Carranza issued the Plan of Guadalupe, a strictly political plan to reject the legitimacy of the Huerta government, and called on revolutionaries to take up arms. Revolutionaries who had brought Madero to power only to be dismissed in favor of the Federal Army eagerly responded to the call, most prominently Pancho Villa. Alvaro Obregón of Sonora, a successful rancher and businessman who had not participated in the Madero revolution, now joined the revolutionary forces in the north, the Constitutionalist Army under the Primer Jefe ("First Chief") Venustiano Carranza. Huerta had Governor González arrested and murdered, for fear he would foment rebellion. When northern General Pancho Villa became governor of Chihuahua in 1914, following the defeat of Huerta, he located González's bones and had them reburied with full honors. In Morelos, Emiliano Zapata continued his rebellion under the Plan of Ayala (while expunging the name of counter revolutionary Pascual Orozco from it), calling for the expropriation of land and redistribution to peasants. Huerta offered peace to Zapata, who rejected it. The Huerta government was thus challenged by revolutionary forces in the north of Mexico and the strategic state of Morelos, just south of the capital. Huerta's presidency is usually characterized as a dictatorship. From the point of view of revolutionaries at the time and the construction of historical memory of the Revolution, it is without any positive aspects. "Despite recent attempts to portray Victoriano Huerta as a reformer, there is little question that he was a self serving dictator." There are few biographies of Huerta, but one strongly asserts that Huerta should not be labeled simply as a counter revolutionary, arguing that his regime consisted of two distinct periods: from the coup in February 1913 up to October 1913. During that time he attempted to legitimize his regime and demonstrate its legality by pursuing reformist policies; and after October 1913, when he dropped all attempts to rule within a legal framework and began murdering political opponents while battling revolutionary forces that had united in opposition to his regime. Supporting the Huerta regime initially were business interests in Mexico, both foreign and domestic; landed elites; the Roman Catholic Church; and the German and British governments. The U. S. President Woodrow Wilson did not recognize the Huerta regime, since it had come to power by coup. Huerta and Carranza were in contact for two weeks immediately after the February coup, but they did not come to an agreement. Carranza then declared himself opposed to Huerta and became the leader of the anti Huerta forces in the north. Huerta gained the support of revolutionary general Pascual Orozco, who had helped topple the Díaz regime, then rebelled against Madero because of his lack of action on agrarian issues. Huerta's first cabinet comprised men who had supported the February 1913 Pact of the Embassy, among them some who had supported Madero, such as Jesús Flores Magón; supporters of General Bernardo Reyes; supporters of Félix Díaz; and former Interim President Francisco León de la Barra. During the counter revolutionary regime of Huerta, the Catholic Church in Mexico initially supported him. "The Church represented a force for reaction, especially in the countryside." However, when Huerta cracked down on political parties and conservative opposition, he had "Gabriel Somellera, president of the [National] Catholic Party arrested; italic=yes, which, like other Catholic papers, had protested Congress's dissolution and the rigged elections [of October 1913], locked horns with the official press and was finally closed down. italic=yes, the main Catholic newspaper, survived for a time." Huerta was even able to briefly muster the support of Andrés Molina Enríquez, author of The Great National Problems (italic=yes), a key work urging land reform in Mexico. Huerta was seemingly deeply concerned with the issue of land reform, since it was a persistent spur of peasant unrest. Specifically, he moved to restore "ejido lands to the Yaquis and Mayos of Sonora and [advanced] proposals for distribution of government lands to small scale farmers." When Huerta refused to move faster on land reform, Molina Enríquez disavowed the regime in June 1913, later going on to advise the 1917 constitutional convention on land reform. U. S. President Taft left the decision of whether to recognize the new government up to the incoming president, Woodrow Wilson. Despite the urging of U. S. ambassador Henry Lane Wilson, who had played a key role in the coup d'état, President Wilson not only declined to recognize Huerta's government but first supplanted the ambassador by sending his "personal representative" John Lind, a progressive who sympathized with the Mexican revolutionaries, and the president recalled Ambassador Wilson. The United States lifted the arms embargo imposed by Taft in order to supply weapons to the landlocked rebels; while under the complete embargo Huerta had still been able to receive shipments from the British by sea. Wilson urged European powers to not recognize Huerta's government, and attempted to persuade Huerta to call prompt elections "and not present himself as a candidate". The United States offered Mexico a loan on the condition that Huerta accept the proposal. He refused. Lind "clearly threatened a military intervention in case the demands were not met". In the summer of 1913, Mexican conservatives who had supported Huerta sought a constitutionally elected, civilian alternative to Huerta, brought together in a body called the National Unifying Junta. Political parties proliferated in this period, a sign that democracy had taken hold, and there were 26 by the time of the October congressional elections. From Huerta's point of view, the fragmentation of the conservative political landscape strengthened his own position. For the country's conservative elite, "there was a growing disillusionment with Huerta, and disgust at his strong arm methods." Huerta closed the legislature on 26 October 1913, having the army surround its building and arresting congressmen perceived to be hostile to his regime. Despite that, congressional elections went ahead, but given that congress was dissolved and some members were in jail, opposition candidates' fervor disappeared. The sham election "brought home to [Woodrow] Wilson's administration the fatuity of relying on elections to demonstrate genuine democracy." The October 1913 elections were the end of any pretension to constitutional rule in Mexico, with civilian political activity banned. Prominent Catholics were arrested and Catholic newspapers were suppressed. Huerta militarized Mexico to a greater extent than it already was. When Huerta seized power in 1913, the army had on the books approximately 50,000 men, but Huerta mandated the number rise to 150,000, then 200,000 and, finally in spring 1914, 250,000. Raising that number of men in so short a time would not occur with volunteers, and the army resorted to the leva, forced conscription. The revolutionary forces had no problem with voluntary recruitment. Most Mexican men avoided government conscription at all costs and the ones dragooned into the forces were sent to areas far away from home and were reluctant to fight. Conscripts deserted, mutinied and attacked and murdered their officers. In April 1914 U. S. opposition to Huerta culminated in the seizure and occupation of the port of Veracruz by U. S. marines and sailors. Initially intended to prevent a German merchant vessel from delivering a shipment of arms to the Huerta regime, the muddled operation evolved into a seven month stalemate resulting in the death of 193 Mexican soldiers, 19 U. S. servicemen and an unknown number of civilians. The German ship landed its cargo—largely U. S. made rifles—in a deal brokered by U. S. businessmen (at a different port). U. S. forces eventually left Veracruz in the hands of the Carrancistas, but with lasting damage to U. S. Mexican relations. In Mexico's south, Zapata took Chilpancingo, Guerrero in mid March; he followed this soon afterward with the capture of the Pacific coast port of Acapulco; Iguala; Taxco; and Buenavista de Cuellar. He confronted the federal garrisons in Morelos, the majority of which defected to him with their weapons. Finally he moved against the capital, by sending his subordinates into Mexico state. Constitutionalist forces made major gains against the Federal Army. In early 1914 Pancho Villa had moved against the Federal Army in the border town of Ojinaga, Chihuahua, sending the federal soldiers fleeing to Fort Bliss, in the U. S. In mid March he took Torreón, a well defended railway hub city. After bitter fighting for the hills surrounding Torreón, and later point blank bombardment, on April 3 Villa's troops entered the devastated city. The Federal Army made a last stand at San Pedro de las Colonias, only to be undone by squabbling between the two commanding officers, General Velasco and General Maas, over who had the higher rank. As of mid April, Mexico City sat undefended before Constitutionalist forces under Villa. Huerta's resignation marked the end of an era. The Federal Army, a spectacularly ineffective fighting force against the revolutionaries, ceased to exist. The revolutionary factions that had united in opposition to Huerta's regime now faced a new political landscape with the counter revolutionaries decisively defeated. The revolutionary armies now contended for power and a new era of civil war began after an attempt at an agreement among the winners at a Convention of Aguascalientes.

Жеңімпаздардың кездесуі, содан кейін азаматтық соғыс: 19141915

1914 жылдың шілдесінде Гуэртаның биліктен қуылуымен және тамыз айында Федералды армияның таратылуымен революциялық топтар кездесуге келісіп, "Гуэртаны биліктен шығарғаннан да ауыр соғысқа жол бермеу үшін соңғы әрекет жасады". Солтүстік дивизиясының қолбасшысы Панчо Вилла және Солтүстік-Шығыс дивизиясының қолбасшысы Пабло Гонсалес шілде айының басында Торреон келісімін жасады, ол Каррансаның Гвадалупе жоспарынан гөрі радикалды бағыт ұсынды. Сондай-ақ, Мексиканың саяси болашағын шешу үшін революциялық генералдардың кездесуін шақыру көзделді. Карранса 1914 жылдың қазан айында Мехико қаласында кездесу ұйымдастырды, оны ол Обрегонмен бірге бақылап отырды, бірақ Каррансаның ықпалына қарсы болған басқа революционерлер кездесу орнын Агуаскалиентеске ауыстыруға қол жеткізді. Агуаскалиентес конвенциясы Мексика революциясындағы жеңіске жеткен топтардың арасындағы келісімді қамтамасыз етпеді. Карранса мен Вилла арасындағы араздық конвенция кезінде анықталды. "Карранса одан бас тартты, ал Вилла оны тиімді түрде өз бақылауына алды. Мексиканың кіші каудильолары осы екі күштің арасынан таңдау жасауға мәжбүр болды". Бұл революциялық зорлық-зомбылықтың қысқа үзілісі болды, одан кейін жаңа азамат соғысы басталды. Карранса революциялық күштердің бірінші басшысы лауазымында бекітілуін күткен еді, бірақ оның жақтастары "бақылауды жоғалтты". Каррансаға қарсылық халықтың реформа талаптары күшті болған аймақтарда, әсіресе Вилланың күшті болған Чиуауада және Сапатаның ықпалы бар Морелос штатында күшейді. Агуаскалиентес конвенциясы бұл қарсылықты ашық түрде талқылады. Конвенцияның революциялық генералдары Каррансаны атқарушы биліктен кетуге шақырды. Ол келіскенмен, бірнеше шарттар қойды. Ол, егер Панчо Вилла мен Эмилиано Сапата, оның билік үшін басты қарсыластары, отставкаға кететін болса және елден кетуге мәжбүр болса, сондай-ақ, толық конституциялық үкімет қайта құрылғанға дейін елге қажетті әлеуметтік және саяси реформаларды жүзеге асыру үшін жауапты болатын, конституцияға дейінгі үкімет құрылатын болса, отставкаға кететін еді. Бірінші бас Каррансаны конвенцияда Мексика президенті етіп тағайындаудың орнына, генерал Эулалио Гутьеррес 20 күндік мерзімге сайланды. Конвенция Карранзаны оған қарсы көтерілісші деп жариялады. Азамат соғысы қайта басталды, бұл жолы 1913-1914 жылдары Хуэртаны құлату үшін біріккен күштермен соғысқан революциялық армиялар арасында. Конвенция кезінде конституционалист генерал Альваро Обрегон бейтарапты сақтауға тырысты және Каррансаны отставкаға кетуге шақыру туралы конвенция шешімін жеткізді. Енді шешімді күштер анықталды. Конвенция күштері Карранзаны оған қарсы көтерілісші деп жариялаған кезде, Обрегон Вилла мен Сапата емес, Карранзаны қолдады. Вилла мен Сапата шала одақ құрды. Олардың күштері жеке-жеке Мехико қаласына бағытталды және Каррансаның күштері 1914 жылдың желтоқсанында Веракрустың бағытында эвакуацияланғаннан кейін оны басып алды. Ұлттық сарайдағы Сапата мен Вилланың әйгілі суреті, Вилла президент креслосында отырған күйі, Революцияның классикалық символы болып саналады. Вилла Сапатаға "президенттік кресло бізге тым үлкен" дегені айтылған. Каррансаның тағы бір артықшылығы - конституционалистердің Веракрусты бақылауы, тіпті АҚШ оны әлі де басып алса да. АҚШ Вилла мен Сапатаның екеуі де радикалды және оның мүдделеріне қарсы екенін және фракциялық күрес кезінде орташалық Карранзаны қолдады. АҚШ Ниагара шарлауығындағы бейбітшілік конференциясында келісілген Веракрустан шығу уақытын Карранзаның пайдасына белгілеп, конституционалистерге қару-жарақ ағынын ұйымдастырды. АҚШ 1915 жылдың қазан айында Каррансаның үкіметін дипломатиялық тұрғыдан мойындады. Вилла мен Обрегонның армиялары 1915 жылдың сәуірінде Селая шайқасында соғысты, ол 6-дан 15-ке дейін созылды. Вилланың әскерлерінің атты шабуылына Обрегонның шеберлікпен жасалған, заманауи әскери тактикасымен жауап берілді. Конституционалистердің жеңісі толық болды, және Карранса Мексиканың саяси көшбасшысы ретінде оны сол лауазымда ұстауға көмектесетін жеңімпаз армиямен пайда болды. Вилла солтүстікке шегінді. Карранса мен конституционалистер жеңіске жеткен фракция ретінде өз ұстанымдарын нығайтты, ал Сапата 1919 жылы өлтірілгенге дейін қауіптің көзі болып қала берді. Вилла да конституционалистерге қауіп төндіріп, олардың АҚШ-пен қарым-қатынасын қиындатты, өйткені Вилланың күштері 1916 жылдың наурыз айында Колумбусқа, Нью-Мексикоға шабуыл жасады, нәтижесінде АҚШ оны тұтқындау үшін сәтсіз әрекетпен Мексикаға жазалық экспедиция жіберді.

With Huerta's ouster in July 1914 and the dissolution of the Federal Army in August, the revolutionary factions agreed to meet and make "a last ditch effort to avert more intense warfare than that which unseated Huerta". Commander of the Division of the North, Pancho Villa, and the Division of the Northeast, Pablo González had drawn up the Pact of Torreón in early July, pushing for a more radical agenda than Carranza's Plan of Guadalupe. It also called for a meeting of revolutionary generals to decide Mexico's political future. Carranza called for a meeting in October 1914 Mexico City, which he now controlled with Obregón, but other revolutionaries opposed to Carranza's influence successfully moved the venue to Aguascalientes. The Convention of Aguascalientes did not, in fact, reconcile the various victorious factions in the Mexican Revolution. The break between Carranza and Villa became definitive during the Convention. "Carranza spurned it, and Villa effectively hijacked it. Mexico's lesser caudillos were forced to choose" between those two forces. It was a brief pause in revolutionary violence before another all out period of civil war ensued. Carranza had expected to be confirmed in his position as First Chief of revolutionary forces, but his supporters "lost control of the proceedings". Opposition to Carranza was strongest in areas where there were popular and fierce demands for reform, particularly in Chihuahua where Villa was powerful, and in Morelos where Zapata held sway. The Convention of Aguascalientes brought that opposition out in an open forum. The revolutionary generals of the Convention called on Carranza to resign executive power. Although he agreed to do so, he laid out conditions for it. He would resign if both Pancho Villa and Emiliano Zapata, his main rivals for power, would resign and go into exile, and that there should be a so called pre constitutionalist government "that would take charge of carrying out the social and political reforms the country needs before a fully constitutional government is re established." Rather than First Chief Carranza being named president of Mexico at the convention, General Eulalio Gutiérrez was chosen for a term of 20 days. The Convention declared Carranza in rebellion against it. Civil war resumed, this time between revolutionary armies that had fought in a united cause to oust Huerta in 1913–1914. During the Convention, Constitutionalist General Álvaro Obregón had attempted to be a moderating force and had been the one to convey the Convention's call for Carranza to resign. The lines were now drawn. When the Convention forces declared Carranza in rebellion against it, Obregón supported Carranza rather than Villa and Zapata. Villa and Zapata went into a loose alliance. Their forces moved separately on Mexico City, and took it when Carranza's forces evacuated it in December 1914 for Veracruz. The famous picture of Zapata and Villa in the National Palace, with Villa sitting in the presidential chair, is a classic image of the Revolution. Villa is reported to have said to Zapata that the presidential chair "is too big for us". Another advantage of Carranza's position was the Constitutionalists' control of Veracruz, even though the United States still occupied it. The United States had concluded that both Villa and Zapata were too radical and hostile to its interests and sided with the moderate Carranza in the factional fighting. The U. S. timed its exit from Veracruz, brokered at the Niagara Falls peace conference, to benefit Carranza and allowed munitions to flow to the Constitutionalists. The U. S. granted Carranza's government diplomatic recognition in October 1915. The rival armies of Villa and Obregón clashed in April 1915 in the Battle of Celaya, which lasted from the sixth to the 15th. The frontal cavalry charges of Villa's forces were met by the shrewd, modern military tactics of Obregón. The victory of the Constitutionalists was complete, and Carranza emerged as the political leader of Mexico with a victorious army to keep him in that position. Villa retreated north. Carranza and the Constitutionalists consolidated their position as the winning faction, with Zapata remaining a threat until his assassination in 1919. Villa also remained a threat to the Constitutionalists, complicating their relationship with the United States when elements of Villa's forces raided Columbus, New Mexico, in March 1916, prompting the U. S. to launch a punitive expedition into Mexico in an unsuccessful attempt to capture him.

Каррансаның тұсында билік басындағы конституционалистер: 19151920

Каррансаның 1913 жылғы Гвадалупа жоспары, негізінен солтүстікте Хуертаға қарсы күштерді біріктіруге бағытталған саяси құжат болды. Бірақ Хуерта биліктен тайдырылғаннан кейін, Федералды армия таратылып, бұрынғы конституционалист Панчо Вилла жеңіліске ұшыраған соң, Карранса өзінің билігін нығайтуға кірісті. Конституционалистер жапатистердің бақылауында болған Мексика қаласын қайта басып алып, оны толыққанды өздеріне қаратуға қол жеткізді. Мексиканың уақытша немесе мерзімдік президенті лауазымын қабылдамады, себебі ол конституциялық президент болуға құқылы болмас еді. 1917 жылғы Конституция қабылданғанға дейін «конституциялық үкімет» ретінде танылды. 1915 жылдың қазан айында АҚШ Обрегонның жеңістерінен кейін Карранса үкіметін де-факто билік ретінде мойындады. Бұл Каррансаның конституционалистеріне халықаралық деңгейде заңдылық мәртебесін берді және АҚШ-тан қару-жарақ ағынына мүмкіндік жасады. Карранса үкіметінің қарсыластары, соның ішінде солтүстікке шегінген Вилла да болды. Сапата оңтүстікте белсенді қызметін жалғастырды, бірақ қолдауын жоғалтса да, 1919 жылдың 10 сәуірінде Каррансаның бұйрығымен өлтірілгенге дейін Карранса режиміне қауіп тудыра берді. Ауылдық жерлердегі тәртіпсіздік пен зорлық-зомбылық көбінесе Каррансаға қарсы күштердің әрекеттерінен туындады, бірақ қарақшылық, сондай-ақ әскери және полиция қызметкерлерінің заңсыз әрекеттері де жағдайды ушықтырды. Үкіметтің тәртіп сақтауға қабілетсіздігі Феликс Диас бастаған ескі тәртіпті жақтаушыларға мүмкіндік берді. Диаспен бірге таратылған Федералды армияның 36-ға жуық генералы бірікті. Конституциялық армия «Мексиканың Ұлттық армиясы» деп қайта аталды, ал Карранса қауіптерді жою үшін ең қабілетті генералдарының бірін жіберді. Морелос штатында ол генерал Пабло Гонсалесті Сапатаның Оңтүстік азат ету армиясымен күресуге жіберді. Морелос шаруалары жергілікті аймақтан және көршілес Пуэбла штатының бір бөлігінен тысқары жерге кеңеймегенімен, Карранса Сапатаны жоюға тырысты. Морелос Мексика қаласына тым жақын болды, сондықтан оны Каррансаның бақылауында болмауы оның үкіметі үшін қауіпті жағдайды тудырды. Карранса режимінің агенттері 1919 жылы Сапатаны өлтірді. Карранса Вилланы іздеп табу және жою үшін генерал Франсиско Мургиа мен генерал Мануэль М. Диегесті жіберді, бірақ олар сәттілікке жете алмады. Олар Вилланың сенімді серіктерінің бірі, генерал Фелипе Анхелесті тұтқындап, өлім жазасына кесті, ол бұрынғы Федералды армияның революционерлерге қосылған жалғыз генералы болды. Революциялық генералдар Революцияда жеңіске жеткендігіне байланысты «билеу құқығын» талап етті, бірақ «өздеріне, өздерінің институтына және Карранса үкіметіне лайық емес түрде билік етті. Көбінесе олар тоналды, сатқындық жасады, қатыгездік көрсетті және жемқорлыққа бой алды». Диас ондаған жылдар бойы құрған орталық үкіметтің штаттарды бақылау жүйесі революциялық шайқастар кезінде бұзылды. Губернаторлар Карранса үкіметінің бұйрықтарын елемеген автономиялық феодалдық иеліктер пайда болды. Соның бірі Сонора штатының губернаторы, генерал Плутарко Элиас Кальес болды, ол кейіннен 1920 жылы Каррансаға қарсы сәтті төңкеріске қатысты. 1914 жылғы Торреон келісімі Каррансаның бастапқы жоспарына қарағанда жер реформасы және шаруалар мен жұмысшыларды қолдау туралы әлдеқайда радикалды тіл мен уәделерді қамтыды. Карранса «Гвадалупа жоспарына толықтырулар» шығарды, онда алғаш рет маңызды реформалар уәде етілді. Ол сондай-ақ 1915 жылы Луис Кабрера жасаған аграрлық реформа туралы заңға қол қойды, ол Бенито Хуарес кезінде 1856 жылы қабылданған заңға қайшы келетін барлық ауылдық жерлердің заңсыз тартылып алынуын бекітті. Каррансаның реформасы ауылдық жерлерді жеке тұлғалар арасында бөлуді жариялады, шағын иеленушілер класын құруға бағытталды, ал коммуналдық жер иелерінің ескі қауымдастық құрылымын қайта жаңғыртуға емес. Іс жүзінде жер ауыл тұрғындарына берілмеді, керісінше Конституциялық армия генералдарына қайта бөлінді және жеңімпаз әскери басшыларға сыйлық ретінде жаңа ірі кәсіпорындар құрылды. Карранса өзінің сөздеріне қарамастан, жер реформасын жүзеге асырмады. Керісінше, ол тартылып алынған жерлерді иелеріне қайтарды. Жер реформасы үшін күрескен шаруалардың жерлерінде Карранса оларды басқыншылыққа ұшыратып, талаптарын жоққа шығарды. Оңтүстік-шығыста, онда помещиктер күшті болды, Карранса өзінің ең радикалды жақтастарын жіберді, Франсиско Мугиканы Табаско штатына, ал Сальвадор Альварадоны Юкатан штатына, шаруаларды жұмылдыру және помещиктерге қарсы тепе-теңдік жасау үшін. 1915 жылы Юкатанды басып алғаннан кейін Сальвадор Альварадо ірі социалистік партияны құрды және кең ауқымды жер реформасын жүргізді. Ол ірі жер иеліктерін тартып алып, жерді азат етілген шаруаларға кішігірім учаскелерге бөліп берді. Максимо Кастильо, Чиуауадан шыққан революциялық бригада генералы, Мадеро президенттігі кезінде жер реформасының баяу қарқынына наразы болды. Ол Луис Террасасқа тиесілі алты помещиктік жерді бөлуге бұйрық берді, олар шаруалар мен жалдамалы жұмысшыларға берілді. Каррансаның АҚШ-пен қарым-қатынасы бастапқыда оның үкіметін мойындауынан пайда тапты, Конституциялық армия қару-жарақ сатып ала алды. 1915 және 1916 жылдың басында Карранса АҚШ банкілерінің қолдауымен АҚШ-тан қарыз алуға тырысқанына дәлелдер бар, сондай-ақ АҚШ-пен формалды одаққа келуге тырысқанына дәлелдер бар. Мексикадағы мексикалық националистер солтүстіктің алып күшіне қарсы күшті ұстанымды ұстануға тырысты, шетелдік мүлікті салыққа салу және олардың ықпалын шектеу арқылы. 1916 жылдың наурыз айында Вилланың Нью-Мексико штатындағы Колумбус қаласына шабуылы АҚШ-пен жақын қарым-қатынас мүмкіндігін тоқтатты. АҚШ қоғамдық пікірінің шабуылдаушыларды жазалау үшін қатты қысымы (негізінен Мексикада үлкен мүлікті иеленген консервативті баспагер Уильям Рэндольф Херсттің газеттері тарапынан қоздырылды) АҚШ президенті Вудро Вильсон генерал Джон Дж. Першингті және шамамен 5000 әскерді Вилланы ұстау үшін Мексикаға жіберді. АҚШ армиясының араласуы, «Жазалау экспедициясы» деп белгіленген, Чиуауа штатының батыс таулы аймақтарымен шектелді. Мексикалықтардың көзқарасы бойынша, Карранса өзінің бәсекелесі Вилланы жоюға ұмтылса да, мексикалық националист ретінде ол АҚШ әскерлерінің өз егеменді аумағына кең ауқымды кіруіне келісе алмады. Вилла қиын өңірді жақсы білді және партизандық тактиканы қолданып, АҚШ армиясының қуушыларын оңай шашыратып жіберді. Вилла Солтүстік Мексика тауларында терең орналасқан және жергілікті жерді жақсы білгендіктен, оны ұстау мүмкін емес еді. АҚШ генералы Джон Дж. Першинг сәтсіз миссиясын жалғастыра алмады, жеңіске жеткенін жариялап, әскерлерге бір жылға жуық соң АҚШ-қа қайтып келді. Олар жақын арада Еуропаға жөнелтілді, АҚШ Бірінші дүниежүзілік соғысқа одақтастар тарапынан қатысқан кезде. Жазалау миссиясы АҚШ-Мексика қарым-қатынасын нашарлатты және мексикалықтар арасында американдыққа қарсы сезімдердің күшеюіне әкелді. Карранса мексикалық егемендігін бекітті және 1917 жылы АҚШ-ты елден шығарып жіберді. 1914 жылы Еуропада Бірінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде, Мексикадағы маңызды экономикалық және стратегиялық мүдделері бар шетелдік державалар – әсіресе АҚШ, Ұлыбритания және Германия – Мексиканы өз тарапына тартуға тырысты, бірақ Мексика бейтараптық саясатын сақтады. Германияның Карранса үкіметіне жіберген шифрланған телеграммасында, Германия Мексиканы АҚШ-пен соғысқа қатысуға тартуға тырысты, ол өзі де сол кезде бейтарап болды. Германия АҚШ әскерлерін Еуропаға жөнелтуден аулақ болуға және Германия жеңіске жеткен жағдайда Мексикаға АҚШ-тан тартып алынған аумақтарды қайтаруға үміттенеді. Карранса бұл саясатты жүзеге асырмады, бірақ телеграмманың жариялануы АҚШ-ты 1917 жылы Германияға қарсы соғысқа итермеледі.

Carranza's 1913 Plan of Guadalupe was narrowly political, designed to unite the anti Huerta forces in the north. But once Huerta was ousted, the Federal Army dissolved, and former Constitutionalist Pancho Villa defeated, Carranza sought to consolidate his position. The Constitutionalists retook Mexico City, which had been held by the Zapatistas, and held it permanently. He did not take the title of provisional or interim President of Mexico, since in doing so he would have been ineligible to become the constitutional president. Until the promulgation of the 1917 Constitution was framed as the "preconstitutional government". In October 1915, the U. S. recognized Carranza's government as the de facto ruling power, following Obregón's victories. This gave Carranza's Constitutionalists legitimacy internationally and access to the legal flow of arms from the U. S. The Carranza government still had active opponents, including Villa, who retreated north. Zapata remained active in the south, even though he was losing support, Zapata remained a threat to the Carranza regime until his assassination by order of Carranza on 10 April 1919. Disorder and violence in the countryside was largely due to anti Carranza forces, but banditry as well as military and police misconduct contributed to the unsettled situation. The government's inability to keep order gave an opening to supporters of the old order headed by Félix Díaz. Some 36 generals of the dissolved Federal Army stood with Díaz. The Constitutionalist Army was renamed the "Mexican National Army" and Carranza sent some of its most able generals to eliminate threats. In Morelos he sent General Pablo González to fight Zapata's Liberating Army of the South. Although the peasants of Morelos under Zapata had not expanded beyond their local region and parts of the adjacent state of Puebla, Carranza sought to eliminate Zapata. Morelos was very close to Mexico City, and not having it under Carranza's control constituted a vulnerability for his government. Agents of the Carranza regime assassinated Zapata in 1919. Carranza sent General Francisco Murguía and General Manuel M. Diéguez to track down and eliminate Villa, but they were unsuccessful. They did capture and execute one of Villa's top men, General Felipe Angeles, the only general of the old Federal Army to join the revolutionaries. Revolutionary generals asserted their "right to rule", having been victorious in the Revolution, but "they ruled in a manner which was a credit neither to themselves, their institution, nor the Carranza government. More often than not, they were predatory, venal, cruel and corrupt." The system of central government control over states that Díaz had created over decades had broken down during the revolutionary fighting. Autonomous fiefdoms arose in which governors simply ignored orders by the Carranza government. One of these was Governor of Sonora, General Plutarco Elías Calles, who later joined in the 1920 successful coup against Carranza. The 1914 Pact of Torreón had contained far more radical language and promises of land reform and support for peasants and workers than Carranza's original plan. Carranza issued the "Additions to the Plan of Guadalupe", which for the first time promised significant reform. He also issued an agrarian reform law in 1915, drafted by Luis Cabrera, sanctioning the return of all village lands illegally seized in contravention of an 1856 passed under Benito Juárez. The Carranza reform declared village lands were to be divided among individuals, aiming at creating a class of small holders, and not to revive the old structure of communities of communal landholders. In practice, land was transferred not to villagers, but rather redistributed to Constitutional army generals, and created new large scale enterprises as rewards to the victorious military leaders. Carranza did not move on land reform, despite his rhetoric. Rather, he returned confiscated estates to their owners. In places where peasants had fought for land reform, Carranza's policy was to repress them and deny their demands. In the southeast, where hacienda owners held strong, Carranza sent the most radical of his supporters, Francisco Múgica in Tabasco and Salvador Alvarado in Yucatan, to mobilize peasants and be a counterweight to the hacienda owners. After taking control of Yucatán in 1915, Salvador Alvarado organized a large Socialist Party and carried out extensive land reform. He confiscated the large landed estates and redistributed the land in smaller plots to the liberated peasants. Maximo Castillo, a revolutionary brigadier general from Chihuahua was frustrated by the slow pace of land reform under the Madero presidency. He ordered the subdivision of six haciendas belonging to Luis Terrazas, which were given to sharecroppers and tenants. Carranza's relationship with the United States had initially benefited from its recognition of his government, with the Constitutionalist Army being able to buy arms. In 1915 and early 1916, there is evidence that Carranza was seeking a loan from the U. S. with the backing of U. S. bankers and a formal alliance with the U. S. Mexican nationalists in Mexico were seeking a stronger stance against the colossus of the north, by taxing foreign holdings and limiting their influence. With Villa's raid against Columbus, New Mexico in March 1916, ended the possibility of a closer relationship with the U. S. Under heavy pressure from public opinion in the U. S. to punish the attackers (stoked mainly by the papers of ultra conservative publisher William Randolph Hearst, who owned a large estate in Mexico), U. S. President Woodrow Wilson sent General John J. Pershing and around 5,000 troops into Mexico in an attempt to capture Villa. The U. S. Army intervention, known as the Punitive Expedition, was limited to the western Sierras of Chihuahua. From the Mexican perspective, as much as Carranza sought the elimination of his rival Villa, but as a Mexican nationalist he could not countenance the extended U. S. incursion into its sovereign territory. Villa knew the inhospitable terrain intimately and operating with guerrilla tactics, he had little trouble evading his U. S. Army pursuers. Villa was deeply entrenched in the mountains of northern Mexico and knew the terrain too well to be captured. U. S. General John J. Pershing could not continue with his unsuccessful mission; declaring victory the troops returned to the U. S. after nearly a year. They were shortly thereafter deployed to Europe when the U. S. entered World War I on the side of the Allies. The Punitive Mission not only damaged the fragile United States Mexico relationship, but also gave way to a rise in anti American sentiment among the Mexicans. Carranza asserted Mexican sovereignty and forced the U. S. to withdraw in 1917. With the outbreak of World War I in Europe in 1914, foreign powers with significant economic and strategic interests in Mexico—particularly the U. S., Great Britain and Germany—made efforts to sway Mexico to their side, but Mexico maintained a policy of neutrality. In the Zimmermann Telegram, a coded cable from the German government to Carranza's government, Germany attempted to draw Mexico into war with the United States, which was itself neutral at the time. Germany hoped to draw U. S. troops from deployment to Europe and as a reward in the event of a German victory to return the territory lost to Mexico to the U. S. in the Mexican–American War. Carranza did not pursue this policy, but the leaking of the telegram pushed the U. S. into war against Germany in 1917.

1917 жылғы Конституция

Конституциялық армия реформалар дәуірінде либералдар жариялаған 1857 жылғы Конституция атынан күресті, бұл либералдар мен консерваторлар арасында он жылдық қарулы қақтығысқа әкеп соқты. Ал 1917 жылғы Конституция революциялық күрес соңында қабылданды. Революция басталғанда жаңа конституцияны әзірлеу алдын-ала болған мәселе емес еді. Каррансаның 1913 жылғы Гуадалупа жоспары – мексикалықтарды Уэрта режиміне қарсы біріктіруге және Каррансаны Конституциялық армияның басшысы етіп тағайындауға бағытталған тар саяси жоспар болды. Революционерлер радикалды реформалар талап етті. Карранса билікті консолидациялады, ал оның кеңесшілері оған жаңа конституция 1857 жылғы конституцияны бөліп-бөліп түзетуге қарағанда маңызды реформаларды енгізуге қолайлырақ екенін көздеріне жеткізді. 1916 жылы Карранса сол кезде тек міндетін атқарушы президент болды және президент сайлауын өткізу күтілді. Ол либералдық және революциялық принциптерге негізделген жаңа құжатты әзірлеу үшін құрылтайлық конгресс шақырды. Еңбекшілер Конституциялықтарды қолдады, ал Қызыл батальондар Морелостың шаруа революционерлері – сапатистерге қарсы күресті. 1916 жылы революциялық зорлық-зомбылық басылғаннан кейін Конституциялық фракцияның басшылары 1857 жылғы конституцияны қайта қарау үшін Керетаро қаласында бас қосты. Делегаттар юрисдикция және халық саны бойынша сайланды, Гуэрта режиміне қызмет еткендер, Каррансамен келіспеушілік туғаннан кейін Вилланы қолдағандар және сапатистер сайлауға қатыстырылмады. Делегаттарды сайлау жаңа конституцияның халық қатысуының нәтижесінде жасалғанын көрсетуге бағытталды. Карранса делегаттардың қарауына түзетулер жобасын ұсынды. Конгресс отырысын бастағаннан кейін, делегаттар Каррансаның конституция жобасын қарады. Бұл құжат 1857 жылғы конституцияға ұсақ түзетулер енгізді және революциялық күштер күрескен және қаза тапқан әлеуметтік, экономикалық және саяси талаптардың ешқайсысын қамтымады. Конвент консерваторлар, негізінен Мадероны, содан кейін Каррансаны қолдаған саясаткерлер және революциялық шайқастарда шайқасқан солдаттар болған прогрессивтер арасында бөлінді. Консерваторлар радикалды якобиндер деп санайтын прогрессивтер "елдің саяси құрылымына терең саяси және әлеуметтік реформаларды енгізуге тырысты", көптеген революционерлер үшін күрескен принциптерді заңға айналдыруға ұмтылды. 1917 жылғы Мексика Конституциясы ұлттық сипатта болды, үкіметке ресурстардың шетелдік меншігін иемдену және жер реформасын жүзеге асыру құқығын берді (27-бап). Онда сондай-ақ ұйымдасқан еңбекті қорғауға қатысты қатаң кодекс (123-бап) және Мексикадағы Рим-католик шіркеуінің білім берудегі рөліне мемлекеттік билікті кеңейту (3-бап) қарастырылды. Виллистер мен сапатистер (Мексика революциясы) Құрылтай съезінен шығарылды, бірақ олардың саяси күресі делегаттарды Конституцияны радикалдандыруға итермеледі, ол Каррансаның өзінен әлдеқайда радикалды болды. 1917 жылы конституциялық президенттікке сайланған Карранса оның ең революциялық элементтерін, әсіресе жер реформасымен байланыстыларын іске асырмады. Карранса ескі Порфирий жер иелері сыныбынан шыққан және шаруалардың жерді қайта бөлу туралы талаптарына және олардың жерді иемденгеннен кейін бұрынғы иелеріне қайтарылмайтынына наразы болды. Конституцияға еңбек құқықтары, аграрлық реформа, антиклерикализм және экономикалық ұлтшылдық сияқты радикалды реформалар енгізілді. Мексика мемлекеті елдің аумағы мен ресурстарына үстемдік құрды (27-бап), бұл жер реформасын және жерді иемденуді мүмкін етті. Еңбек 1917 жылғы конституцияда еңбек құқықтарын қорғайтын күшті баппен (123-бап) марапатталды. Конституция ратификацияланғаннан кейін Карранса Мексика президенті болып ресми түрде сайланды. Карранса мен оның саяси одақтастары 1857 жылғы конституцияның ұйымдық құрылымын ғана түзетуге бағытталған конституция құруға қарсы болды. Оппозициясы жакобиндер деп аталған прогрессивті фракция конституцияның өзінде жаңа құқықтарды бекітуді талап етті, мемлекет басшысы мен үкімет аппаратының уәделерін орындауына сенбеді. Революциялық генералдар конвенцияның ресми делегаттары болмағанмен, Альваро Обрегон Каррансаға қарсы прогрессивтер тарапына тікелей және жанама түрде қосылды. Тарихшы Фрэнк Танненбаумның бағалауынша: "Конституцияны революцияның сарбаздары жазды, заңгерлер емес, олар [конвенцияда] болды, бірақ көбінесе оппозицияда болды". Конституция 1917 жылдың ақпанында жылдам әзірленді және ратификацияланды. 1916 жылдың желтоқсанында Вилла солтүстік қаласы Торреонды басып алды, бұл Обрегонға Вилла Конституциялық режимге жалғасып отырған қауіп екенін көрсетті. Запата және оның шаруалар Морелоста да қаруларын тастамады және Мексика қаласындағы үкіметке қауіп тудырды. Вилланың бағдарламасының және сапатистердің Аяла жоспарының радикалды аспектілерін қамти отырып, конституция екі оппозициялық революциялық фракцияны озудың құралына айналды. Карранса жаңа конституция бойынша президенттікке сайланды және ресми түрде қызметке кіргеннен кейін конституцияның ең радикалды аспектілерін көбінесе елемеді немесе белсенді түрде бұзды. Обрегон Сонораға оралды және 1919 жылы президенттік науқанына бастама беруге болатын билік базасын құруға кірісті, соның ішінде Луис Н. Моронес басқаратын жаңа еңбек ұйымы – Мексика жұмыскерлерінің аймақтық конфедерациясы (CROM) де болды. Карранса еңбекшілердің қолдауын жоғалтты және үкіметіне қарсы ереуілдерді жаншып жіберді. Карранса жер реформасын іске аспады, бұл шаруалар тарапынан наразылықты күшейтті. Морелостағы қарулы қарсылықты басуға тырысып, Карранса генерал Пабло Гонсалеске әскер жіберді. Одан әрі, Карранса 1919 жылы Эмилиано Запатаны өлтіруге бұйрық берді. Бұл сапатистердің басшысы Геновево де ла О қарулы күресті жалғастырды.

The Constitutionalist Army fought in the name of the 1857 Constitution promulgated by liberals during the Reform era, sparking a decade long armed conflict between liberals and conservatives. In contrast, the 1917 Constitution came at the culmination of revolutionary struggle. Drafting a new constitution was not a given at the outbreak of the Revolution. Carranza's 1913 Plan of Guadalupe was a narrow political plan to unite Mexicans against the Huerta regime and named Carranza as the head of the Constitutionalist Army. Increasingly revolutionaries called for radical reform. Carranza had consolidated power and his advisers persuaded him that a new constitution would better accomplish incorporating major reforms than a piecemeal revision of the 1857 constitution. In 1916 Carranza was only acting president at the time, and the expectation was to hold presidential elections. He called for a constituent congress to draft a new document based on liberal and revolutionary principles. Labor had supported the Constitutionalists and Red Battalions had fought against the Zapatistas, the peasant revolutionaries of Morelos. As revolutionary violence subsided in 1916, leaders of the Constitutionalist faction met in Querétaro to revise the 1857 constitution. The delegates were elected by jurisdiction and population, with the exclusion of those who served the Huerta regime, continued to follow Villa after the split with Carranza, as well as Zapatistas. The election of delegates was to frame the creation of the new constitution as the result of popular participation. Carranza provided a draft revision for the delegates to consider. Once the convention was in session after disputes about delegates, delegates reviewed Carranza's draft constitution. That document was a minor revision of the 1857 constitution and included none of the social, economic, and political demands for which revolutionary forces fought and died. The convention was divided between conservatives, mostly politicians who had supported Madero and then Carranza, and progressives, who were soldiers who had fought in revolutionary battles. The progressives, deemed radical Jacobins by the conservatives, "sought to integrate deep political and social reforms into the political structure of the country." making principles for which many of the revolutionaries had fought into law. The Mexican Constitution of 1917 was strongly nationalist, giving the government the power to expropriate foreign ownership of resources and enabling land reform (Article 27). It also had a strong code protecting organized labor (Article 123) and extended state power over the Roman Catholic Church in Mexico in its role in education (Article 3). Villistas and [[Zapatistas (Mexican Revolution) were excluded from the Constituent Congress, but their political challenge pushed the delegates to radicalize the Constitution, which in turn was far more radical than Carranza himself. While he was elected constitutional president in 1917, he did not implement its most revolutionary elements, particularly those dealing with land reform. Carranza came from the old Porfirian landowning class and was repulsed by peasant demand for redistribution of land and their expectation that land seized would not revert to their previous owners. Radical reforms were embedded in the constitution, in particular labor rights, agrarian reform, anticlericalism, and economic nationalism. The Mexican state asserted dominion over the nation's territory and resources (Article 27), which enabled land reform and expropriation of land. Labor was rewarded with a strong article in the 1917 constitution protecting labor rights (Article 123). Following the ratification of the constitution, Carranza was formally elected to the presidency of Mexico. Carranza and his political allies were opposed to creating a constitution that went beyond tinkering with the organizational framework of the 1857 constitution. The progressive faction, pejoratively called Jacobins by their opponents pushed for a constitution that enshrined new rights in the constitution itself, rather than trusting that the head of state and the apparatus of government would honor the gains. Although revolutionary generals were not part formal delegates to the convention, Álvaro Obregón indirectly, then directly, sided with the progressives against Carranza. In historian Frank Tannenbaum's assessment, "The Constitution was written by the soldiers of the Revolution, not by the lawyers, who were there [at the convention], but were generally in opposition." The constitution was drafted and ratified quickly, in February 1917. In December 1916, Villa had captured the major northern city of Torreón, with Obregón especially realizing that Villa was a continuing threat to the Constitutionalist regime. Zapata and his peasant followers in Morelos also never put down their guns and remained a threat to the government in Mexico City. Incorporating radical aspects of Villa's program and the Zapatistas' Plan of Ayala, the constitution became a way to outflank the two opposing revolutionary factions. Carranza was elected president under the new constitution, and once formally in office, largely ignored or actively undermined the more radical aspects of the constitution. Obregón returned to Sonora and began building a power base that would launch his presidential campaign in 1919, which included the new labor organization headed by Luis N. Morones, the Regional Confederation of Mexican Workers (CROM). Carranza increasingly lost support of labor, crushing strikes against his government. Carranza did not move forward on land reform, fueling increasing opposition from peasants. In an attempt to suppress the continuing armed opposition conflict in Morelos, Carranza sent General Pablo González with troops. Going further, Carranza ordered the assassination of Emiliano Zapata in 1919. It was a huge blow, but Zapatista General Genovevo de la O continued to lead the armed struggle there.

Эмилиано Сапата және Морелос революциясы

Марқұм Порфириатодан бастап 1919 жылы президент Каррансаның адамы қолмен өлтіргенге дейін Эмилиано Сапата Мексика революциясында маңызды рөл атқарды, ол оңтүстік Мексикадан шыққан бірінші қатардағы жалғыз революционер еді. Оның туған жері Морелос Мексика қаласының оңтүстігінде стратегиялық маңызға ие болды. Революциялық топтардың ішінде бұл топ ең біртектісі болды, көптеген жауынгерлер бос шаруалар, ал аз ғана саны – поместьелердегі жұмысшылар еді. Морелос штатында өнеркәсіп болмағандықтан, қозғалыста өнеркәсіп жұмысшылары мен орта тап өкілдері де болған жоқ. Бірнеше зиялылар Сапатистерді қолдады. Сапатистердің қарулы қарсылық қозғалысын Мексика қаласындағы билік иелері ескеруі керек еді. Мексиканың солтүстігі АҚШ шекарасына жақын болғандықтан және ондағы қару сатуға қолжетімділік болғанмен, Морелос штатындағы Сапатистер аумағы қару-жараққа қолжетімділік тұрғысынан оқшауланған еді. Сапатистер халықаралық мүдделерден қолдау сұрамады және Панчо Вилла сияқты басқа ірі халықшыл көшбасшылар секілді халықаралық саясатқа қатыспады. Қозғалыстың мақсаты Морелос штатында жер реформасын жүзеге асыру және қауымдастықтардың құқықтарын қалпына келтіру болды. Сапатистер партизандық күштерге бөлініп, үлкен шайқастарға бірігіп, содан кейін өз ауылдарына оралып отырды. Сапата өзі шаруа емес еді, бірақ өзінің туған штатындағы шаруаларды аймақтық шоғырланған соғысқа бастап, ауылдық жерлерді қайтарып алу және шаруашылыққа оралуға көмектесті. Морелос – соғыс жылдарында жер реформасы жүзеге асырылған жалғыз аймақ. Сапата бастапқыда Мадероны қолдады, өйткені оның Сан-Луис-Потоси жоспары жер реформасын уәделеген еді. Бірақ Мадеро Диас режимімен келісім жасады, ол билікті сақтап қалды. 1911 жылдың қарашасында сайланғаннан кейін Мадеро жер реформасына көшпеді, бұл Сапатаны оған қарсы көтерілуге және Аяла жоспарын (1911) жасауға итермеледі. Мадеро құлатылып, өлтірілгеннен кейін Сапата Паскуаль Ороскоға бұрынғы құрметін жоққа шығарды және Мексиканың солтүстік штаттары Конституциялық қозғалыста болғандай, Гуэрта үкіметіне қарсы соғыс жүргізді, бірақ Сапата онымен одақтаспады немесе үйлестірмеді. 1914 жылдың шілдесінде Хуэрта жеңілгеннен кейін Сапата Венустиано Каррансадан және Конституциялық армиядан бөлінген Панчо Вилламен шартты одақ құрды. Сапатистер мен Вилланың шартты одағы 1915 жылы Обрегон Вилланы Селая шайқасының ішінде бірнеше шайқаста жеңілгенге дейін сақталды. Сапата Конституциялықтарға қарсы күресін жалғастырды, бірақ өз аймағында қолдауын жоғалтты және қозғалысына қайта оралғандарды тартып алуға тырысты. Бұл қателеспеушілікке әкелді. Ол 1919 жылдың 10 сәуірінде қазіргі президент Венустиано Каррансаның адамы қолмен тұзаққа түсіріліп өлтірілді. Оның денесінің суреті түсірілді, ол шынымен де өлтірілгенін көрсетті. Сапата өлтірілсе де, Морелос штатында шаруалар жүзеге асырған аграрлық реформаларды кері қайтару мүмкін емес еді. Орталық үкімет осы жағдайды мойындады. Сапата жер үшін және оны өңдегендер үшін күресті және сәттілікке жетті. Оның табанды революционер ретіндегі беделі оны Революцияның мәңгілік батыры етті. Оның есімі мен бейнесі 1994 жылы Чиапастағы халық көтерілісінде, Сапатист Ұлттық азаттық армиясында қолданылды.

From the late Porfiriato until his assassination by an agent of President Carranza in 1919, Emiliano Zapata played an important role in the Mexican Revolution, the only revolutionary of first rank from southern Mexico. His home territory in Morelos was of strategic importance just south of Mexico City. Of the revolutionary factions, it was the most homogeneous, with most fighters being free peasants and only few peons on haciendas. With no industry to speak of in Morelos, there were no industrial workers in the movement and no middle class participants. A few intellectuals supported the Zapatistas. The Zapatistas' armed opposition movement just south of the capital needed to be heeded by those in power in Mexico City. Unlike northern Mexico, close to the U. S. border and access to arms sales from there, the Zapatista territory in Morelos was geographically isolated from access to arms. The Zapatistas did not appeal for support to international interests nor play a role in international politics the way Pancho Villa, the other major populist leader, did. The movement's goal was for land reform in Morelos and restoration of the rights of communities. The Zapatistas were divided into guerrilla fighting forces that joined together for major battles before returning to their home villages. Zapata was not a peasant himself but led peasants in his home state in regionally concentrated warfare to regain village lands and return to subsistence agriculture. Morelos was the only region where land reform was enacted during the years of fighting. Zapata initially supported Madero, since his Plan de San Luis Potosí had promised land reform. But Madero negotiated a settlement with the Díaz regime that continued its power. Once elected in November 1911, Madero did not move on land reform, prompting Zapata to rebel against him and draft the Plan of Ayala (1911). With the overthrow of Madero and murder, Zapata disavowed his previous admiration of Pascual Orozco and directed warfare against the Huerta government, as did northern states of Mexico in the Constitutionalist movement, but Zapata did not ally or coordinate with it. With the defeat of Huerta in July 1914, Zapata loosely allied with Pancho Villa, who had split from Venustiano Carranza and the Constitutionalist Army. The loose Zapata Villa alliance lasted until Obregón decisively defeated Villa in a series of battles in 1915, including the Battle of Celaya. Zapata continued to oppose the Constitutionalists, but lost support in his own area and attempted to entice defectors back to his movement. That was a fatal error. He was ambushed and killed on 10 April 1919 by agents of now President Venustiano Carranza. Photos were taken of his corpse, demonstrating that he had indeed been killed. Although Zapata was assassinated, the agrarian reforms that peasants themselves enacted in Morelos were impossible to reverse. The central government came to terms with that state of affairs. Zapata had fought for land and for those who tilled it in Morelos and succeeded. His credentials as a steadfast revolutionary made him an enduring hero of the Revolution. His name and image were invoked in the 1994 uprising in Chiapas, with the Zapatista Army of National Liberation.

Соңғы сәтті төңкеріс: 1920 жыл

Карранзаның саяси билігі әлсіреп бара жатқанда, ол өзінің саяси беделсіз адамын, Мексиканың АҚШ-тағы елшісі Игнасио Бонильясты, өзінің мұрагері етіп тағайындауға тырысты. Агуа-Приета жоспары бойынша, сонорандық генералдар Альваро Обрегон, Плутарко Элиас Каллес және Адольфо де ла Уэрта, CROM-дағы әскери және еңбекшілер тобымен бірге Каррансаға қарсы сәтті көтеріліс жасады, бұл революцияның соңғы сәтті төңкерісі болды. "Обрегон мен сонорандықтар, Каррансаның өрлеуі мен құлдырауының архитекторлары, оның қатал мүмкіндікшілдігін бөлісті, бірақ олар 1920 жылдан кейін тұрақты революциялық режимнің негізін құрайтын халықтық жұмылдыру механизмдерін және әлеуметтік реформалармен байланыстыруды жақсы түсінді." Адольфо де ла Уэртаның уақытша үкіметі 1920 жылы Панчо Вилланың тапсыруын келісті, оған 1924 жылғы сайлауда саяси қызығушылық танытқанға дейін бейбіт өмір сүрген хасиендамен сыйлады. Вилла 1923 жылдың шілдесінде қаза табады. Альваро Обрегон 1920 жылдың қазан айында президент болып сайланды, ол революциялық генералдар – Кальес, Родригес, Карденас және Авила Камачо – 1946 жылға дейін президенттік лауазымды иеленді, содан кейін революциялық генералдың ұлы Мигель Алеман сайланды.

Революцияның нығаюы: 1920-1940 жылдар

1920–1940 жылдар аралығы көбінесе революциялық консолидация кезеңі деп есептеледі, мұнда басшылар Мексиканы 1910 жылы қол жеткізген даму деңгейіне қайтаруға тырысты, бірақ мемлекеттік бақылаудың жаңа параметрлерімен. Либералды-демократиялық принциптерге қарағанда авторитарлық бейімділіктер осы кезеңді сипаттайды, революция генералдары президенттікке ие болып, өздерінің ізбасарларын тағайындады. Революция генералдары жаңа саяси құрылымға, әсіресе сайлау кезінде қарсылық көрсетіп, көтерілістерін жалғастырды. 1923 жылы генерал Адольфо де ла Уэрта көтеріліс ұйымдастырып, Обрегонның Каллесті өзінің мұрагері етіп таңдауына наразылық білдірді; 1928 жылы генералдар Арнульфо Гомес және Франсиско Серрано Обрегонның президенттікке екінші мерзімге кандидат болуына қарсы көтеріліс жасады; ал 1929 жылы генерал Хосе Гонсало Эскобар, 1928 жылы Обрегонның қазасынан кейін президенттің артындағы күшті күйін сақтап қалған Каллеске қарсы көтерілді. Бұл көтерілістердің бәрі сәтсіз аяқталды. 1920 жылдардың соңында 1917 жылғы Конституцияның антиклерикалық қағидалары қатаң түрде сақталды, бұл 1926 жылдан 1929 жылға дейін жалғасқан қанды Кристеро соғысына, үкіметке қарсы ірі халықтық көтеріліске әкелді. Бұл кезең Революцияның консолидациялануы ретінде сипатталғанымен, Мексиканы кім басқарды және үкімет жүргізген саясат зорлық-зомбылықпен ұшырасты.

Сонорандық генералдар президенттікте: 1920-1928

Революцияның қашан аяқталғаны туралы жалпы пікір жоқ, бірақ көптеген ғалымдар 1920-шы және 1930-шы жылдарды революциялық өзгерістердің жалғасы деп санайды. Революциялық консолидацияның соңғы мерзімі 1946 жылға белгіленді, соңғы генерал президенттік лауазымды атқарды және саяси партия Институционалдық-революциялық партияға трансформацияланды. 1920 жылы Соноралық революциялық генерал Альваро Обрегон Мексика президенті болып сайланды және 1920 жылдың желтоқсанында, оның және революциялық генералдар Платарко Элиас Кальлес және Адольфо де ла Уэрта жасаған төңкерістен кейін қызметке кірді. Төңкеріс басқа революциялық генералдар тарапынан қолдау табады, олар азаматтық Каррансаның өкіметін құлатуға тырысты, оның орнына тағы бір азаматтық Игнасио Бонильясты қоюға ниеттенді. Обрегон екі маңызды революциялық көшбасшымен күресуге мәжбүр болған жоқ. Де ла Уэрта революциялық генерал Панчо Вилланы солтүстік Мексикадағы Дурангодағы үлкен жермен алмастырып, режимге қарсы қаруын тастауға көндірді. 1919 жылы Каррансаның агенттері Эмилиано Сапатаны өлтіріп, тұрақты және тиімді қарсыласты жойды. Чиапастағы кейбір контрреволюционерлер қаруларын тастады. Режимді ауыстыруға қарсылық көрсеткен жалғыз губернатор – Баха Калифорниядағы Эстебан Канту, ол солтүстік революциялық генерал Абелардо Родригес тарапынан басып алынды, кейін Мексика президенті болды. 1917 жылғы Конституция толыққанды жүзеге асырылмаса және елдің кейбір бөліктері әлі де жергілікті билеушілердің, кациктердің бақылауында болса да, Обрегонның президенттігі революциялық күн тәртібінің кейбір бөліктерін, соның ішінде еңбекшілер мен шаруалардың кеңейтілген құқықтарын консолидациялауды бастады. Обрегон идеолог емес, прагматик болғандықтан, Мексиканың тағы да азаматтық соғысқа түсіп қалмауын қамтамасыз ету үшін оң және сол қанатқа жүгінуге мәжбүр болды. Еңбек құқықтарын қамтамасыз ету Обрегонның қалалық еңбекшілермен қалыптасқан қарым-қатынасына негізделген. Конституционалистер революция кезінде еңбекшілермен одақтасып, Сапата мен Вилланың күштеріне қарсы Қызыл батальондарды жұмылдырды. Бұл одақ Обрегон мен Кальлес президенттік лауазымда болған кезде де жалғасты. Обрегон жер реформасына да назар аударды. Ол әртүрлі штаттардың губернаторларына 1917 жылғы Конституцияда уәде етілген реформаларды ілгерілетуге мүмкіндік берді. Алайда, бұл реформалар өте шектеулі болды. Бұрынғы сапатистер революциядан кейінгі үкіметке әлі де күшті ықпал етіп отырды, сондықтан көптеген реформалар сапатист қозғалысының отаны Морелоста басталды. Обрегонның үкіметі он жылдық азаматтық соғыстан кейін Мексиканы тұрақтандыру қажеттілігімен бетпе-бет келді. Революциялық армиялар ескі федералды армияны жеңгеннен кейін, Обрегон енді билікті зорлықпен пайдалануға дағдыланған әскери басшылармен жұмыс істеді. Оларды саяси аренадан шығып, материалдық сыйлықтармен алмастыру – бір тактика болды. Де ла Уэрта оны Панчо Вилламен сәтті қолданды. Вилланың жақтан қалуына сенбеген Обрегон оны 1923 жылы өлтірді. 1923 жылы Де ла Уэрта Обрегонға және оның президенттік лауазымға мұрагері ретінде Кальлесті таңдауына қарсы көтерілді, бұл әскериде жарылысқа әкелді. Көтеріліс басылды және Обрегон әскерді кәсібилендіруді бастады, әскер санын екі есеге қысқартты және офицерлерді зейнеткерлікке шығарды. Обрегон (1920–1924) және одан кейін Кальлес (1924–1928) қарулы күштерді мемлекеттік бақылауға алуды Мексиканы тұрақтандыру үшін маңызды деп есептеді. Әскери шығындарды қысқарту мемлекеттік қаражатты басқа басымдықтарға, әсіресе білім беруге жұмсауға мүмкіндік берді. Обрегонның білім министрі Хосе Васкончелос инновациялық, кең білім беру және мәдени бағдарламаларды бастады. Обрегон АҚШ-тан дипломатиялық мойындау іздеді, осылайша ол билікті заңды түрде ұстап тұрған болып есептелді. Ол АҚШ мойындағаннан кейін басқа елдер де соған еліктейді деп сенді. АҚШ және шетелдік мүдделер жаңа конституциядағы үкіметке жеке меншікті экспроприациялауға мүмкіндік беретін ережелерден алаңдады, сонымен қатар шетелдіктердің Мексикаға қарсы олардың мүлкіне келтірілген залал үшін талаптары болды. АҚШ және Ұлыбритания кәсіпкерлері Мексикада мұнай өнеркәсібін дамытты және әлі де жер астындағы мұнайға иелік етті. Шетелдіктер кең көлемдегі егістік жерлерді иеленді, енді олар жерсіз мексикалықтарға таратылу қаупіне тап болды. Обрегон мен АҚШ көптеген мәселелерді шешу үшін келіссөздерге кірісті, 1923 жылы жасалған Букарели келісімі АҚШ-тың Обрегонның үкіметін мойындауына әкелді. Мексикада келісім дау туды, оның АҚШ-қа үлкен жеңілдіктер бергені және революциялық мақсаттарға нұқсан келтіргені туралы пікірлер болды, бірақ Обрегон оны заң шығарушы орган арқылы өткізіп, АҚШ-тың мойындауын алды. Оның соратник Соноралық генерал Де ла Уэрта 1923 жылдың соңында көтеріліс жасағанда, АҚШ Обрегонға наразылықты басу үшін қару-жарақпен көмектесті. Өзінің режимін тағы да төңкерістен сақтау үшін Кальлес шаруалар мен фабрика жұмысшыларын артық қару-жарақпен қаруландыра бастады. Ол өзінің ізашары бастаған басқа реформаларды да жалғастырды, бірақ Кальлес дінге қарсы болды және Обрегон сияқты Католик шіркеуімен тікелей қақтығыстан аулақ болды, Кальлес президенттік лауазымда 1917 жылғы Конституцияның дінге қарсы ережелерін күштеңдіре бастады. Кальлес 1924 жылдың соңында шіркеудің ықпалын күшейте түсу үшін көптеп діни сипаттағы мектептер жүйесін құрды. Екі жылдық мемлекеттік репрессиядан кейін Католик шіркеуі өз нұсқасындағы ереуілге шығып, парталанудан, үйленуден, соңғы қасиеттерден және парталанудан бас тартты. Көптеген шаруалар да дінге қарсы репрессияға қарсылық көрсетіп, Viva Cristo Rey ("Христос патша ұзақ өмір сүрсін") деп аталған Кристеро соғысын басталды. Бұл Мексиканың орталық бөлігіндегі революциялық мемлекеттік идеологияға қарсы ұзаққа созылған, маңызды көтеріліс болды, қысқа мерзімді, жергілікті көтеріліс емес. Кальлестің дінге қарсы заңдарды қатаң түрде орындауы президенттік таңдауға әсер етті, Кальлестің серігі және таңдалған мұрагері, бұрынғы президент және сайланған президент Обрегон 1928 жылы діншіл фанатиктер тарапынан өлтірілді, бұл саяси жүйені үлкен дағдарысқа түсірді. Заң бойынша Кальлес қайта сайлана алмады, бірақ революциялық элитаның билігін сақтап және елдің тағы да азаматтық соғысқа түсіп қалмауын қамтамасыз ету үшін шешім табу қажет болды.

There is no consensus when the Revolution ended, but the majority of scholars consider the 1920s and 1930s as being on the continuum of revolutionary change. The end date of revolutionary consolidation has also been set at 1946, with the last general serving as president and the political party morphing into the Institutional Revolutionary Party. In 1920, Sonoran revolutionary general Álvaro Obregón was elected President of Mexico and inaugurated in December 1920, following the coup engineered by him and revolutionary generals Plutarco Elías Calles, and Adolfo de la Huerta. The coup was supported by other revolutionary generals against the civilian Carranza attempting to impose another civilian, Ignacio Bonillas as his successor. Obregón did not have to deal with two major revolutionary leaders. De la Huerta managed to persuade revolutionary general Pancho Villa to lay down his arms against the regime in return for a large estate in Durango, in northern Mexico. Carranza's agents had assassinated Emiliano Zapata in 1919, removing a consistent and effective opponent. Some counterrevolutionaries in Chiapas laid down their arms. The only pro Carranza governor to resist the regime change was Esteban Cantú in Baja California, suppressed by northern revolutionary general Abelardo Rodríguez, later to become president of Mexico. Although the 1917 Constitution was not fully implemented and parts of the country were still controlled by local strongmen, caciques, Obregón's presidency did begin consolidation of parts of the revolutionary agenda, including expanded rights of labor and the peasantry. Obregón was a pragmatist and not an ideologue, so that domestically he had to appeal to both the left and the right to ensure Mexico would not fall back into civil war. Securing labor rights built on Obregón's existing relationship with urban labor. The Constitutionists had made an alliance with labor during the revolution, mobilizing the Red Battalions against Zapata's and Villa's force. This alliance continued under Obregón's and Calles's terms as president. Obregón also focused on land reform. He had governors in various states push forward the reforms promised in the 1917 constitution. These were, however, quite limited. Former Zapatistas still had strong influence in the post revolutionary government, so most of the reforms began in Morelos, the birthplace of the Zapatista movement. Obregón's government was faced with the need for stabilizing Mexico after a decade of civil war. With the revolutionary armies having defeated the old federal army, Obregón now dealt with military leaders who were used to wielding power violently. Enticing them to leave the political arena in exchange for material rewards was one tactic. De la Huerta had already successfully used it with Pancho Villa. Not trusting Villa to remain on the sidelines, Obregón had him assassinated in 1923. In 1923 De la Huerta rebelled against Obregón and his choice of Calles as his successor as president, leading to a split in the military. The rebellion was suppressed and Obregón began to professionalize the military, reduced the number of troops by half, and forced officers to retire. Obregón (1920–24) followed by Calles (1924–28) viewed bringing the armed forces under state control as essential to stabilizing Mexico. Downsizing the military meant that state funds were freed up for other priorities, especially education. Obregón's Minister of Education, José Vasconcelos, initiated innovative broad educational and cultural programs. Obregón sought diplomatic recognition by the U. S. in order to be considered legitimately holding power. He believed that once U. S. recognition was secured, other nations would follow suit. The U. S. and foreign interests were alarmed at provision in the new constitution powering the government to expropriate private property, and foreigners also had claims against Mexico for damage to their property during the decade of turmoil. U. S. and British entrepreneurs had developed the petroleum industry in Mexico and had claims to oil still in the ground. Foreigners held extensive agricultural land that was now at risk to be distributed to landless Mexicans. Obregón and the U. S. entered in talks to sort out many issues, the Bucareli Treaty, concluded in 1923, with the U. S. recognizing Obregón's government. In Mexico the agreement was controversial, with it being perceived as making major concessions to the U. S. and undermining revolutionary goals, but Obregón pushed it through the legislature and got U. S. recognition. When his fellow Sonoran general De La Huerta rebelled later in 1923, the U. S. supplied Obregón with arms to put down the challenge. In an attempt to buffer his regime against further coups, Calles began arming peasants and factory workers with surplus weapons. He continued other reforms pushed by his predecessor, but Calles was virulently anti clerical and unlike Obregón who largely avoided direct conflict with the Catholic Church, Calles as president enforced the anticlerical provisions of the 1917 Constitution. Calles also put into effect a national school system that was largely secular to combat church influence in late 1924. After two years the state crackdown, the Catholic Church protested by going on its version of a strike, refusing to baptize, marry, give last rites, or give communion to parishioners. Many peasants also joined in opposition to the state's crackdown on religion, beginning the Cristero War, named for their clarion call Viva Cristo Rey ("long live Christ the king"). It was a lengthy, major uprising against the revolutionary vision of the Mexican state in central Mexico, not a short lived, localized rebellion. Calles's stringent enforcement of anticlerical laws had an impact on the presidential succession, with Calles's comrade and chosen successor, ex President and President elect Obregón being assassinated by a religious fanatic in 1928, plunging the political system into a major crisis. By law Calles could not be re elected, but a solution needed to be found to keep political power in the hands of the revolutionary elite and prevent the country from reverting to civil war.

Саяси дағдарыс және революциялық партияның құрылуы

1917 жылғы Конституцияда «қайта сайлауға жол берілмейді» деген қағида бекітілгендіктен, осы қағида үшін күрескен революционерлер оны елемеуге болмайтын еді. Сайлау – президенттікке талапкерлік жасаған наразылардың мүмкіндігі болатын, себебі бұл саяси ауысу кезеңі еді. Соноралық үштік 1920 жылы осылай істеген. 1923 жылы Де ла Уэрта, Обрегонның өзінің орнына Каллесті таңдауына қарсы көтерілді. Кальес бұрынғы президент Обрегонды ізбасар ретінде тағайындағанда, конституциялық түзетуге сәйкес, «қайта сайлауға жол берілмейді» деген қағида техникалық тұрғыдан сақталды, бірақ екі күшті тұлғаның кезекпен билікте болу мүмкіндігі туды. 1927 жылы Франсиско Серрано мен Арнульфо Р. Гомес бастаған революциялық генералдардың тағы бір көтерілісі болды, ол басылды және көшбасшылары жазаланды. Обрегон сайланды, бірақ қызметке кіріспес бұрын қаза тауып, елді президенттік таққа мұрагерлік мәселесі бойынша саяси дағдарысқа ұшыратты. Мексика революциясы 1910 жылы Диас қайта сайланғаннан басталып кеткендіктен, Кальес және басқалар жағдайдың бақылаудан шығуы мүмкін екенін жақсы білді. Бұл саяси дағдарыс Мексиканың орталық аймағында қанды Кристеро соғысы өршіген кезде туды. Президенттік таққа мұрагерлік дағдарысын саяси жолмен шешу қажет болды. Осы мәселенің шешімі – Partido Nacional Revolucionario партиясын құру болды. 1929 жылы Кальес түрлі топтарды, негізінен аймақтық саяси күштерді біріктірді. Кальес өзі қайтадан президент бола алмады, бірақ ол Максимато деп аталатын кезеңдегі күшті тұлға, Шефе Максимо болып қалды. Обрегонның екінші мерзімінде президенттік лауазымын үш адам атқарды. Президенттік лауазымын бұрын атқарған адамдардың кезекпен сайлануы үшін конституция қайта қаралып, «қайта сайлауға жол берілмейді» деген қағида қайта жаңартылды. Осы кезеңде АҚШ-тың Мексикадағы елшісі Доййт Морроу делдалдық жасап, 1929 жылы католик шіркеуі мен Мексика мемлекеті арасында бейбіт келісімге қол жеткізді. 1940 жылы президент Лазаро Карденастың орнын басу үшін генерал Мануэль Авила Камачо тағайындалғаннан кейін шіркеу-мемлекет қақтығысы тоқтады.

With the 1917 Constitution enshrining the principle of "no re election", revolutionaries who had fought for the principle could not ignore it. Elections were when disgruntled aspirants to the presidency made their move, because it was a period of political transition. The Sonoran triumvirate had done so in 1920. In 1923, De la Huerta rebelled against Obregón's choice of Calles rather than himself as candidate. When Calles designated ex president Obregón to succeed him, permitted by a constitutional amendment, the principle of no re elected was technically adhered to, but there was the clear possibility of an endless alternation of the two powerful men. Other rebellions of revolutionary generals broke out in 1927, by Francisco Serrano and Arnulfo R. Gómez, which was suppressed, and the leaders executed. Obregón was elected, but assassinated before he took office, plunging the country into a political crisis over presidential succession. Since the Mexican Revolution had been sparked by the 1910 re election of Díaz, Calles and others were well aware that the situation could spiral out of control. This political crisis came when the bloody Cristero War raged across central Mexico. A managed political solution to the crisis of presidential succession had to be found. The answer was the founding of the Partido Nacional Revolucionario. In 1929 Calles brought together the various factions, mainly regional strongmen. Calles himself could not become president again, but he remained a powerful figure, the Jefe Máximo, in a period called the Maximato. Three men held the presidency in what would have been Obregón second term. To alternation of the presidency by men who had previously held the office, the constitution was revised, reverted to the principle of no re election. An achievement in this period was the 1929 peace agreement between the Catholic Church and the Mexican state, brokered by Dwight Morrow, U. S. Ambassador to Mexico. The church state conflict went into hibernation following the designation of General Manuel Ávila Camacho to succeed President Lázaro Cárdenas in 1940.

Лазаро Карденас бастаған қайта жаңғырту: 1934-1940

1934 жылы Кальес Л. Карденасты ПНР президенттік кандидат ретінде таңдады. Кальестің бақылауында болған үш алдыңғы президенттен айырмашылығы, Карденас «шефе максимоның» билігінен құтылып, жаңартқан революциялық бағдарламаны іске асыруға кірісті. Ол аграрлық реформаны едәуір кеңейтті, коммерциялық жер иеліктерін иеліктен шығарды; темір жолдарды және мұнай өнеркәсібін ұлттандырды; католик шіркеуін институт ретінде бейбіт сақтады; Сатурнино Седильоның ірі бүлігін басты; өнеркәсіп жұмысшыларының, шаруалардың, қалалық кеңсе қызметкерлерінің және әскердің салалық өкілдігін құратын жаңа саяси партия құрды; өзі таңдаған кандидаттың мұрагерлігін ұйымдастырды; содан кейін, бәлкім, ең радикалды әрекеті – президенттік биліктен бас тартып, оның ізбасары, генерал Мануэль Авила Камачоға толық президенттік билікті жүзеге асыруға мүмкіндік берді. Карденас оңтүстік Мичоакан штатынан шыққан, бірақ революция кезінде солтүстікте соғысып, генерал шеніне көтеріліп, солтүстік династиясының бір бөлігі болды. Революциядан кейін ол Мичоаканға оралды және президенттік реформалардың алғы күші болған бірқатар реформаларды жүзеге асырды. Кальес ПНР-ді құрғаннан кейін Карденас партия аппаратының бір бөлігіне айналды. Кальес Карденастың саяси салмақтылығын білмеді, ол Кальесті президенттік биліктің артындағы күш ретінде ығыстырып, оны елден қууға мәжбүр етті. Кальес саяси оңға қарай жылжып, жер реформасын қолдаудан бас тартты. Жер реформасы жүзеге асылатыны үмітімен революцияға қосылған шаруалар, ал конституция мемлекетке жерді және басқа да ресурстарды иемденуге құқық берді. Карденас президенттік кезеңінде жерді иемденіп, бөліп берді және шаруалар лигаларын ұйымдастырып, оларды саяси жүйеге енгізді. Теориялық тұрғыдан шаруалар мен жұмысшылар бір күшті сектор ретінде біріге алса да, ПНР шаруалар ұйымдары өнеркәсіптік еңбекпен бөлінетінін және ауылды ұйымдастыру партияның бақылауында болуы керек деп шешті. Карденас жұмысшы табының ұйымдарын қолдады және оларды мемлекеттік бақылаудағы саяси жүйеге енгізуге тырысты. Кром, жұмысшылардың бас ұйымы, Кальестің биліктен шеттетілуімен билігін жоғалтты. Радикалды жұмысшы көшбасшысы Висенте Ломбардо Толедано Мексика жұмысшыларының конфедерациясын (CTM) құруға көмектесті, ол ұлттық, тәуелсіз, саяси байланысы жоқ ұйым болды. Еңбек қозғалысындағы коммунистер Мәскеудің бақылауындағы Коммунистік Интернационалмен байланыста болды, ал Карденас мексикалық революциялық мемлекетімен келісілген мексикалық еңбек ұйымын нығайтуға тырысты. Оның 1935 жылғы алғашқы реформалары шаруаларға бағытталған. Бұрынғы жер иелері саяси билігін жоғалтып жатқандықтан, ол шаруалардың жағына көбірек шыға бастады. Ол сондай-ақ аймақтық «касиктерді» жою арқылы үкіметтің билігін орталықтандыруға тырысты, бұл оған реформаларды оңай жүргізуге мүмкіндік берді. Саяси бос орынды толтыру үшін Карденас ПНР демеушілігімен шаруалар лигаларын құруға көмектесті, бұл шаруалар мен үкіметтің билігін арттырды. Басқа реформалар мұнай және темір жол сияқты маңызды салаларды мемлекеттік меншікке алуды қамтыды. Жұмысшыларды қанағаттандыру үшін Карденас борыштық крепостной және компания дүкендерін жоюға қатысты шараларды қабылдады, олар оның билігі кезінде Мексиканың ең шалқақ аймақтарынан басқа жерлерде жойылды. Әскеридегі консервативті топтардың қастандықтарын болдырмау және бос әскерлерді жұмыспен қамту үшін Карденас әскерді қоғамдық құрылыс жобаларын салуға жұмылдырды. Сол жылы тағы бір «кристеро» көтерілісі болды. Бұл 1934 жылы президенттікке келгеннен кейін Карденастың зайырлы білім беруді енгізуіне байланысты болды. «Кристеролар» католик шіркеуімен қолдау алмады және Карденас көтерілісті басты. Католик шіркеуі бүлікшілерге үкіметке бағынуды бұйырды. Келесі жылы, 1936 жылы, өзінің билігін одан әрі тұрақтандыру үшін Карденас шаруалар мен жұмысшыларды қаруландырып, оларды ресми жасақтарға ұйымдастыра бастады. Бұл оның президенттік кезеңінде пайдалы болды, өйткені жасақтар 1938 жылы революциялық Мексикадағы әскери төңкеріске қарсы оған көмектесті. Буржуазиядан, генералдардан немесе консервативті жер иелерінен қарсылық көре алмаған Карденас 1936 жылы «ехидос» деп аталатын ұжымдық шаруашылық кәсіпорындарын құруға кірісті, бұл негізінен Мексиканың оңтүстігінде шаруаларға жер алуға мүмкіндік берді. Бұл кейбір ауыл шаруашылығы саласының иелерін қанағаттандырды, бірақ көптеген шаруалар жеке жер телімдерін иеленгенді жөн көрді. «Ехидостың» мақсаты – ірі жер иеліктерін, олардың көп бөлігі шетелдіктерге тиесілі болған, ауыстыру болды. Конституцияның 27-бабының авторлық құқығына ие болған Андрес Молина Энрикес мемлекеттің жеке жер иелерінің орнына өзі ауыстырғанын, ал шаруалар жерге байланған күйде қалғанын айтып, бұл қадамды сынады. «Ехидостар» үлкен халықты азықтандыруға тиімді болмады, бұл қалалық азық-түлік дағдарысына әкелді. Бұл жағдайды жеңілдету үшін Карденас қалалық халықты азықтандыру үшін ірі коммерциялық шаруашылықтарды құруға капиталистердің қолдауын пайдаланды. Бұл феодалдық «асьенда» жүйесіне соңғы шек болды, 1940 жылға қарай Мексиканы аграрлық социализм мен өнеркәсіптік капитализмді біріктіретін аралас экономикаға айналдырды. Карденас Кальес құрған революциялық партияны таратып, өнеркәсіп жұмысшылары, шаруалар, мемлекеттік қызметкерлер және әскер секторларынан құралған «Мексика революциясы партиясын» құрды. Әскери құрамды партия құрылысына енгізу генерал Мануэль Авила Камачоның жеке қарсылығын тудырды, ол Карденастың орнына келгеннен кейін әскери секторды партиядан алып тастады. Карденас әскерді саяси тұрғыдан басқаруды және оның саяси іс-қимылдарға тәуелсіз араласуына жол бермеуді және одан жеке кастаны жасауды мақсат етті. Бұл жаңа партия ұйымы эстаменттік немесе мүдделік топтар бойынша ұйымдастырудың жаңаруы болды. Партия 1946 жылы Институционалдық революциялық партия болып қайта ұйымдастырылды, ол секторлық өкілдікті сақтап қалды, бірақ әскери секторды жойды. Карденас 1940 жылы 45 жасында қызметтен кетті. Оның кетісі әлеуметтік революцияның аяқталуын және жарты ғасырлық салыстырмалы тұрақтылықтың басталуын білдірді. Алайда, тарихшы Алан Найттың бағалауынша, 1940 жылғы сайлау «Карденизмге реквием болды: ол демократиялық мұрагерлік үміттерінің иллюзия екенін көрсетті; режимнің сайлау арқылы мақұлдануын жасау қажет болды; және Карденастың реформалары, белгілі бір адал клиенттерді құрған (кейбіреулері нанымнан адал, ал кейбіреулері ықпал ету арқылы) сонымен қатар енді шабуылға көшуге дайын күшті қарсыластарды тудырды». Ол ұзақ және жарқын президенттік кезеңнен кейін саяси өмірде ықпалды болып қалып, «Революцияның моральдық санасы» деп есептелді. Карденас және оның жақтастары «Мексикадағы немесе Латын Америкасының басқа елдерінен олардың әріптестерінен гөрі реформаларды одан әрі жүзеге асырды».

In 1934, Calles chose Lázaro Cárdenas as the PNR's presidential candidate. Unlike his three predecessors controlled by Calles, Cárdenas threw off the jefe máximo's power and set about implementing a re vitalilzed revolutionary agenda. He vastly expanded agrarian reform, expropriated commercial landed estates; nationalized the railways and the petroleum industry; kept the peace with the Catholic Church as an institution; put down a major rebellion by Saturnino Cedillo; founded a new political party that created sectoral representation of industrial workers, peasants, urban office workers, and the army; engineered the succession of his hand picked candidate; and then, perhaps the most radical act of all, stepped away from presidential power, letting his successor, General Manuel Ávila Camacho, to exercise fully presidential power. Cárdenas came from the southern state of Michoacan, but during the revolution had fought in the north, rising to the rank of general, and becoming a part of the northern dynasty. He returned to Michoacan after the revolution, and implemented a number of reforms that were precursors of those he enacted as president. With Calles's founding of the PNR, Cárdenas became part of the party apparatus. Calles had no idea that Cárdenas was as politically savvy as he turned out to be, managing to oust Calles from his role as the power behind the presidency and forcing him into exile. Calles had increasingly moved to the political right, abandoning support for land reform. Peasants who had joined the revolution with the hope that land reform would be enacted, and the constitution had empowered the state to expropriate land and other resources. During Cárdenas's presidency, he expropriated and distributed land and organized peasant leagues, incorporating them into the political system. Although in theory peasants and workers could come together as a single powerful sector, the PNR ruled that peasant organizations were to be separate from industrial labor, and organizing the countryside should be under the control of the party. Cárdenas encouraged working class organizations and sought to bring them into the political system under state control. The CROM, an umbrella labor organization, had declined in power with the ouster of Calles. Radical labor leader Vicente Lombardo Toledano helped create the Confederation of Mexican Workers (CTM), a nationalist, autonomous, non politically affiliated organization. Communists in the labor movement were aligned with the Moscow controlled Communist International, and Cárdenas sought to strengthen the Mexican labor organization aligned with the Mexican revolutionary state. His first acts of reform in 1935, were aimed towards peasants. Former strongmen within the land owning community were losing political power, so he began to side with the peasants more and more. He also tried to further centralize the government's power by removing regional caciques, allowing him to push reforms easier. To fill the political vacuum, Cárdenas helped the formation of PNR sponsored peasant leagues, empowering both peasants and the government. Other reforms included nationalization of key industries such as petroleum and the railroads. To appease workers, Cárdenas furthered provisions to end debt peonage and company stores, which were largely eliminated under his rule, except in the most backwater areas of Mexico. To prevent conservative factions in the military from plotting and to put idle soldiers to work, Cárdenas mobilized the military to build public works projects. That same year another Cristero revolt occurred. This was partially caused by Cárdenas' mandate for secular education early in his presidency in 1934. The Cristeros were not supported by the Catholic hierarchy and Cárdenas quashed the revolt. The Catholic Church told rebels to surrender themselves to the government. In the next year, 1936, to further stabilize his rule, Cárdenas further armed the peasants and workers and begins to organize them into formal militias. This proved to be useful later in his presidency as the militias came to his aid in a military coup in revolutionary Mexico in 1938. Seeing no opposition from the bourgeoisie, generals, or conservative landlords, in 1936 Cárdenas began building collective agricultural enterprises called ejidos to help give peasants access to land, mostly in southern Mexico. These appeased some agriculturalists, but many peasants would have preferred receiving individual plots of land to which they had title. The aim of ejidos was to replace the large scale landed estates, many of which were foreign owned. Andrés Molina Enríquez, the intellectual father of article 27 of the constitution empowering the state to expropriate property, criticized the move, saying that the state itself was replacing private landowners, while the peasants remained tied to the land. Ejidos were not very good at feeding large populations, causing an urban food crisis. To alleviate this, Cárdenas co opted the support of capitalists to build large commercial farms to feed the urban population. This put the final nail in the coffin of the feudal hacienda system, making Mexico a mixed economy, combining agrarian socialism and industrial capitalism by 1940. Cárdenas dissolved the revolutionary party founded by Calles, and established a new party, the Partido de la Revolución Mexicana, organized by sectors. There were four sectors: industrial workers, peasants, middle class workers, largely employed by the government, and the army. Bringing the military into the party structure was controversial, privately opposed by General Manuel Avila Camacho, who succeeded Cárdenas and in the final reformulation of the party, removed the military sector. Cárdenas calculated to manage the military politically and to remove it from independently intervening in politics and to keep it from becoming a separate caste. This new party organization was a resurrection of corporatism, essentially organization by estates or interest groups. The party was reorganized once again in 1946 as the Institutional Revolutionary Party, which kept sectoral representation but eliminated the military as a sector. Cárdenas left office in 1940 at age 45. His departure marked the end of the social revolution and ushering in half a century of relative stability. However, in the assessment of historian Alan Knight, the 1940 election was "a requiem for Cardenismo: it revealed that hopes of a democratic succession were illusory; that electoral endorsement of the regime had to be manufactured; and that the Cardenista reforms, while creating certain loyal clienteles (some loyal from conviction, some by virtue of co optation) had also raised up formidable opponents who now looked to take the offensive." He had a long and lustrous post presidency, remaining influential in political life, and considered "the moral conscience of the Revolution". Cárdenas and his supporters carried "reforms further than any of their predecessors in Mexico or their counterparts in other Latin American countries."

Революциядағы зорлық-зомбылық

Революция кезінде орын алған ең айқын зорлық-зомбылық әрекеттері жауынгерлердің ұрысқа қатысуымен немесе шұғыл атқарылымдармен байланысты болды. Революцияның Мадериста кезеңінде (1910–1911) болған ұрыстар көптеген қазақтарға әкеп соқпады, бірақ Гуэрта дәуірінде Федералды армия бүлікші сарбаздарды шұғыл атқарып, Конституциялық армия Федералды армия офицерлерін жазалады. Соғыс тұтқындарына арналған лагерьлер болған жоқ. Көбінесе жеңілген тараптың қарапайым сарбаздары жеңгендер тарапынан әскерге қосылды. Революционерлер идеологиялық себептермен қозғалмағандықтан, олар қарсыластарын жазалау үшін нысанаға алмады және француз және орыс революцияларынан өзгеше, жеңіске жеткеннен кейін оларға қарсы «революциялық террор» жасаған жоқ. Мексика тарихындағы осы мінез-құлық үлгісінен ерекшелік – XIX ғасырдағы жергілікті бүлікшілерге қарсы соғыстардың салдары болды. Қарсыластар ашық далада сирек шайқасқандықтан, жауынгерлердің қазасы күтілгеннен кем болды. Революционерлер бастапқыда партизандық отрядтар ретінде әрекет етіп, жауға қарсы шабуылдар жасады. Олар Федералды армияны өздеріне қолайлы жағдайларда шайқасқа тартты, ашық шайқасқа түспеді және мықты қорғалған бекіністерге шабуыл жасамады. Олар Федералды күштер тастап кеткен қару-жарақ пен оқ-дәрілерді алды, сондай-ақ жер иелерінің мүліктерін тартып алып, оларды әскерлерін азықтандыру үшін пайдаланды. Федералды армия даулы аймақтарға жеткізетін теміржол желілерінен алыстай алмады және шабуылға ұшыраған кезде революционерлерді қууға мүмкіндік болмады. Революция салдарынан болған өлім-жітім мен халықтың қоныс аударуын есептеу қиын. Мексиканың 15 миллион халқының жоғалуы жоғары болды, бірақ сандық бағалаулар әртүрлі. Шамамен 1,5 миллион адам қаза тапты, ал 200 мыңға жуық босқын, әсіресе АҚШ-қа қашып кетті. Мексика революциясының нәтижесінде 1910 жылдан 1920 жылға дейін Мексикадан АҚШ-қа көшіп келгендердің саны бес есеге артты, 1920 жылға қарай 100 мың мексикалық АҚШ-қа жақсы экономикалық жағдай, әлеуметтік және саяси тұрақтылықты іздеп келді. Революция кезінде болған зорлық-зомбылық тек ер адамдарды ғана емес, сонымен қатар ерлер, әйелдер және балалардан құралған азаматтық халықты да қамтыды. Кейбір этникалық топтар, әсіресе Мексиканың солтүстігіндегі қытайлар әдейі нысанаға алынды. Мексиканың солтүстігіндегі Мадериста науқаны кезінде қытайларға қарсы зорлық-зомбылық болды, әсіресе 1911 жылғы мамырдағы Торреондағы ірі теміржол торабындағы қырғын. 1905 жылы Либералдық партия бағдарламасында қытайларға қарсы көзқарас білдірілді. Көптеген шетелдіктерге тиесілі жер иеліктері тонаудың нысанасы болды, егіндер мен малдар сатылды немесе революционерлер пайдаланды. Кейбір иеліктердің иелері өлтірілді. Революциядан кейін Америка-Мексика бірлескен талаптар комиссиясы ақшалай залал мен төленуге тиіс ақшалай өтемақының мөлшерін бағалады. Революциялық қақтығыстарда қалалар жүлде болды, олардың көптегені қирады. Ерекшелік ретінде Мексика қаласы ғана Мадероның биліктен қуылған және өлтірілген күндеріне дейін ғана зақымдалды, сол кезде көтерілісшілер астананың орталық бөлігін бомбалады, нәтижесінде көптеген азаматтар мен жануарлар қаза тапты. Көтерілісшілер шабуыл жасау арқылы Мексика мен әлемдегі бақылаушыларды Мадеро толығымен билігінен айырылғанына сендіруге тырысты. Хюертадан кейінгі кезеңде астана бірнеше рет қолдан-қолға өтті. Конвенцияшылдар билікті қолға алған кезде Вилла мен оның адамдары Хуертаның негізгі жақтастарына және революциялық сатқын деп саналғандарға қарсы зорлық-зомбылық жасады. Вилланың терроры француз және большевик революциялары кезіндегі террормен бірдей масштабта болған жоқ, бірақ бай адамдарды төлем үшін өлтіру және ұрлау Вилланың беделіне нұқсан келтірді және АҚШ үкіметінің оған деген ықыласын басып тастады. Саяси өлтірулер Революция кезінде де, одан кейін де қарсыластарды жоюдың жиі жолы болды. Революцияның барлық басшылары кейіннен өлтірілді: Мадеро 1913 жылы, Сапата 1919 жылы, Карранса 1920 жылы, Вилла 1923 жылы және Обрегон 1928 жылы. Порфирио Диас, Викториано Хуерта және Паскуал Ороско елден кетіп қалды. Мадеро өзін де қуғынға ұшырататынына сеніп, Хуертаның қарамағына тапсырды. Хуерта мұны өте қауіпті деп санады, өйткені ол жиналу ортасы болуы мүмкін еді. Хуерта Мадероны көпшілікке көрсеткісі келмеді. Мадеро мен Пино Суарес өртке түскендей көрінді, бұл Хуертаға күдік тудырмады. Оған мұқтаж еді, өйткені президенттікке келуінің заңдылығы шамалы болды. Мадеро мен Пино Суарес денелерінің суреті түсірілмеді, бірақ Мадероның киімдерінің суреті түсірілді, оларда арқасындағы оқ тесіктері көрінді. Сапатаның 1919 жылғы өлімі Каррансаның әскерлерінің қолынан болды. Жасырудың қажеті болмады, өйткені ол Карранса режиміне қауіпті болып қалды. Сапатаның денесінің суреті түсіріліп, оның қайтыс болғанын дәлелдеу үшін жарияланды, бірақ Карранса бұл іске қатысқандықтан репутациясына нұқсан келді. Революцияның экономикалық зияны жылдар бойы сақталды. Әскери және азаматтық құрбандар, қауіпсіз аймақтарға көшіп кеткен халық және инфрақұрылымға келтірілген зиянның салдары зор болды. Ел 1910 жылғы деңгейге тағы жиырма жылдан кейін ғана жете алды. Порфирио дәуірінде салынған теміржол желілері адамдардың, жылқылардың және артиллерияның қозғалысын жеңілдетті және барлық тараптар тарапынан кеңінен пайдаланылды. Бұл Мексиканың солтүстігінде одан да көп болды, Сапата бақылауындағы аймақтарда одан аз болды. Адамдар мен жылқылар теміржолмен тасымалданғанда, сарбаздар вагонның үстінде отыратын. Теміржол желілері, локомотивтер мен вагондар саботажға ұшырады, ал жолдар мен көпірлерді қайта жаңарту үнемі туындайтын мәселе болды. Солтүстіктегі ірі шайқастар теміржол желілері немесе теміржол түйіндері, мысалы Торреон маңында болды. Бастапқыда солтүстік революционерлер жаралыларды емдеу үшін госпиталь вагондарын қосты. Жылқы әскерлерді тасымалдауда маңызды рөл атқара берді, олар тікелей соғыс аймақтарына мініп немесе поездарға тиеліп жіберілді. Жай аудармалы әскерлер де әлі де маңызды рөл атқарды. АҚШ-тан негізінен қару-жарақ сатып алу солтүңгі армияларға оқ-дәріге шексіз қол жеткізуге мүмкіндік берді, егер олар оны төлей алатын болса. Жаңа әскери технология, әсіресе пулеметтер, үлкен ауқымда өлімді механикаландырды. Эл-Пасо, Техас Конституциялық армияға қару-жарақ жеткізуші ірі орталыққа айналды.

The most obvious acts of violence which occurred during the Revolution involved soldiers participating in combat or summary executions. The actual fighting which occurred during the Maderista phase of the Revolution (1910–11) did not result in a large number of casualties, but during the Huerta era, the Federal Army summarily executed rebel soldiers, and the Constitutionalist Army executed Federal Army officers. There were no prisoner of war internment camps. Often rank and file soldiers of a losing faction were incorporated as troops by the ones who defeated them. The revolutionaries were not ideologically driven, so they did not target their rivals for reprisals and they did not wage a "revolutionary terror" against them after they triumphed, in contrast to the French and Russian Revolutions. An exception to this pattern of behavior in the history of Mexico occurred in the aftermath of its nineteenth century wars against indigenous rebels. The death toll of the combatants was not as large as it might have been, because the opposing armies rarely engaged in open field combat. The revolutionaries initially operated as guerrilla bands, and they launched hit and run strikes against the enemy. They drew the Federal Army into combat on terms which were favorable to them, they did not engage in open battle nor did they attack heavily defended positions. They acquired weapons and ammunition which were abandoned by Federal forces and they also commandeered resources from landed estates and used them to feed their men. The Federal Army was unable to stray from the railway lines that transported them to contested areas, and they were unable to pursue the revolutionaries when they were attacked. The death toll and the displacement of the population due to the Revolution is difficult to calculate. Mexico's population loss of 15 million was high, but numerical estimates vary greatly. Perhaps 1.5 million people died, and nearly 200,000 refugees fled abroad, especially to the United States. The violence caused by the Mexican Revolution resulted in Mexican immigration to the United States increasing five fold from 1910 to 1920, with 100,000 Mexicans entering the United States by 1920 , seeking better economic conditions, social stability, and political stability. The violence which occurred during the Revolution did not just involve the largely male combatants, it also involved civilian populations of men, women, and children. Some ethnic groups were deliberately targeted, most particularly, the Chinese in northern Mexico. During the Maderista campaign in northern Mexico, there was anti Chinese violence, particularly, the May 1911 massacre at Torreón, a major railway hub. In 1905, anti Chinese sentiment was espoused in the Liberal Party Program of 1905. Landed estates, many of which were owned by foreigners, were targeted for looting, the crops and animals were sold or they were used by the revolutionaries. The owners of some estates were killed. In the wake of the Revolution, a joint American Mexican Claims Commission assessed the monetary damage and the amount of the monetary compensation which was due. Cities were the prizes in revolutionary clashes, and many of them were severely damaged. A notable exception is Mexico City, which only sustained damage during the days leading up to the ouster and murder of Madero, when rebels shelled the central core of the capital, causing the death of many civilians and animals. The rebels launched the attack in an attempt to convince observers in Mexico and the world that Madero had completely lost control. The capital changed hands several times during the post Huerta period. When the Conventionists held power, Villa and his men committed acts of violence against major supporters of Huerta and those who were considered revolutionary traitors with impunity. Villa's terror was not on the same scale as the reigns of terror which occurred during the French and Bolshevik Revolutions, but the assassinations and the kidnappings of wealthy people for ransom damaged Villa's reputation and they also caused the U. S. government's enthusiasm for him to cool. Political assassination became a frequent way to eliminate rivals both during and after the Revolution. All of the major leaders of the Revolution were later assassinated: Madero in 1913, Zapata in 1919, Carranza in 1920, Villa in 1923, and Obregón in 1928. Porfirio Díaz, Victoriano Huerta, and Pascual Orozco had gone into exile. Believing that he would also go into exile, Madero turned himself into Huerta's custody. Huerta considered that too dangerous a course, since he could have been a rallying point. Huerta did not want to execute Madero publicly. The cover story of Madero and Pino Suárez being caught in the crossfire gave Huerta plausible deniability. He needed it, since he only had a thin veil of legitimacy in his ascention to the presidency. The bodies of Madero and Pino Suárez were not photographed nor were they displayed, but pictures of Madero's clothing were taken, showing bullet holes in the back. Zapata's death in 1919 was at the hands of Carranza's military. There was no need for a coverup since he had remained a threat to the Carranza regime. Photos of the dead Zapata were taken and published, as proof of his demise, but Carranza was tainted by the deed. The economic damage which the revolution caused lasted for years. the Population losses which were due to military and civilian casualties, the displacement of populations which migrated to safer areas, and the damage to the infrastructure all had significant impacts. The nation would not regain the level of development which it reached in 1910 for another twenty years. The railway lines which were constructed during the Porfiriato facilitated the movement of men, horses, and artillery and they were extensively used by all of the factions. This was much greater in northern Mexico, it was less so in the areas controlled by Zapata. When men and horses were transported by rail, the soldiers rode on the tops of boxcars. Railway lines, engines, and rolling stock were targeted for sabotage and the rebuilding of tracks and bridges was an ongoing issue. Major battles in the north were fought along railway lines or railway junctions, such as Torreón. Early on, northern revolutionaries also added hospital cars so the wounded could be treated. Horses remained important in troop movements, they were either directly ridden to combat zones or they were loaded on trains. Infantry also still played a role. Arms purchases, mainly from the United States, gave northern armies almost inexhaustible access to rifles and ammunition so long as they had the means to pay for them. New military technology, particularly machine guns, mechanized death on a large scale. El Paso, Texas became a major supplier of weaponry to the Constitutionalist Army.

Мексика революциясының мәдени аспектілері

Революция кезінде мәдени өнім көптеп жасалды, оның ішінде гравюра, музыка және фотосурет. Ал революциядан кейінгі кезеңде, кескіндеме мен әдебиеттегі революциялық тақырыптар революция туралы тарихи естелік пен түсінікті қалыптастырды.

Журналистика және пропаганда

Диасқа қарсы жарияланымдар революция басталғанға дейін оған қарсылықты күшейтуге көмектесті, ал ол цензура қолданды. Президент Мадеро баспасөз бостандығына сенгендіктен, бұл оның өзінің үкіметіне қарсы оппозицияны күшейтуге себеп болды. Конституционалистер белсенді үгіт-насихат жүргізді, АҚШ-тағы қоғамдық пікірді өз жақтарына тарту үшін жазушыларға ақы төледі, сондай-ақ Вилла мен Запатаны реакционерлер, қарақшылар және білімсіз шаруалар деп көрсетуге тырысты. Техас штатының Эль-Пасо қаласы, Хуарес қаласының қарсысында, ағылшын және испан тілдеріндегі революциялық журналистиканың маңызды орталығы болды. Мариано Азуэла «Төмендегілер» («Los de Abajo») романын Эль-Пасода жазып, оны сериялық түрде жариялады. Каррансаның Casa del Obrero Mundial ұйымымен жасаған одағы қалалық жұмысшы табына тартымды болды, әсіресе 1915 жылдың басында, Обрегонның Вилладан және Гонсалестің Запатадан жеңілісіне дейін. Қарулы оппозицияның қаупі азайғаннан кейін Карранса «Vanguardia» басылымын жапты. Осы уақытта АҚШ-та мексикалық американдықтар Диас режимін айыптап, революцияны қолдаған газеттер шығарды. Испан тілінде бірнеше газет жарық көрді, олардың ең танымалсы – Никасио Идар мен оның отбасы Техас штатының Ларедо қаласында шығарған «La Cronica» («Хроника») газеті. Ларедо шекаралық қала болғандықтан, онда көптеген оқиғалар болды. «La Cronica» және басқа чикано газеттері негізінен шекаралық аймақтардағы мексикалық американдықтар мен техано қауымдастықтары туралы жаңалықтарды жариялады, сондай-ақ революцияны қолдады. Посада 1913 жылдың басында қайтыс болғандықтан, оның карикатуралары революцияның ерте кезеңіне ғана қатысты. «El Vale Panchito» басылымында жарияланған «Сөз сөйлеу және музыка» атты карикатурасында Мадеро қағаздар үйіндісінің үстінде және Сан-Луис-Потоси жоспарымен тұрған қара терілі мексикалыққа сөз сөйлейді, оның үлкен сомбреросында «халық» (pueblo) деген жазу бар. Мадеро әдемі костюм киген. Суреттің астында «Президенттікке көтерілу үшін халыққа жасалған сыйлықтар» деп жазылған. Мексикалық және американдық карикатуристер Мексикадағы жағдайды көптеген оқырмандар үшін бейнеледі. Саяси плакаттар, революциялық кезеңнің әндерін қоса алғанда, танымал көркемдік форма болды. 1920 жылдан кейін мексикалық монументалды өнер және гравюра революциялық өнердің екі маңызды түріне айналды. Гравюралар оңай көшіріліп, кеңінен таралды, ал мексикалық үкімет тапсырыс берген монументалды суреттерді көру үшін саяхаттау қажет болды. «Гравюра өнер шеберлері үшін үкіметтің қолдауымен монументалды сурет салумен қатар, жаңа эстетикалық және жаңа саяси тәртіп үшін күресуге мүмкіндік берген сүйікті құрал ретінде пайда болды». Диего Ривера, гравюрадан гөрі сурет салумен танымал болғандықтан, 1932 жылы Куернавакадағы Кортес сарайындағы монументалды суреттердегі Запатаның бейнесін гравюра түрінде шығарды.

Anti Díaz publications before the outbreak of the Revolution helped galvanize opposition to him, and he cracked down with censorship. As President Madero believed in freedom of the press, which helped galvanize opposition to his own regime. The Constitutionalists had an active propaganda program, paying writers to draft appeals to opinion in the U. S. and to disparage the reputations of Villa and Zapata as reactionaries, bandits, and unenlightened peasants. El Paso, Texas just across from Ciudad Juárez was an important site for revolutionary journalism in English and Spanish. Mariano Azuela wrote Los de Abajo ("The Underdogs") in El Paso and published in serial form there. The alliance Carranza made with the Casa del Obrero Mundial helped fund that appealed to the urban working class, particularly in early 1915 before Obregón's victories over Villa and González's over Zapata. Once the armed opposition was less of a threat, Carranza dissolved Vanguardia as a publication. Meanwhile, in the United States, Mexican Americans created newspapers to help with the war effort, denouncing Diaz's regime as well as professing their support to the revolution. There were multiple newspapers written in the Spanish language, most notably, La Cronica, (The Chronicle in English) created by Nicasio Idar and his family in Laredo, Texas, a city which saw much action as a border town. La Cronica, as well as other Chicano newspapers, would mostly cover stories about the Mexican American and Tejano communities in the border regions, as well as supporting the revolution. Posada died in early 1913, so his caricatures are only of the early revolution. One published in El Vale Panchito entitled "oratory and music" shows Madero atop a pile of papers and the Plan of San Luis Potosí, haranguing a dark skinned Mexican whose large sombrero has the label pueblo (people). Madero is in a dapper suit. The caption reads "offerings to the people to rise to the presidency." Political cartoons by Mexicans as well as Americans caricatured the situation in Mexico for a mass readership. Political broadsides including songs of the revolutionary period were also a popular form of visual art. After 1920, Mexican muralism and printmaking were two major forms of revolutionary art. Prints were easily reproducible and circulated widely, while murals commissioned by the Mexican government necessitated a journey to view them. Printmaking "emerged as a favored medium, alongside government sponsored mural painting among artists ready to do battle for a new aesthetic as well as a new political order." Diego Rivera, better known for his painting than printmaking, reproduced his depiction of Zapata in the murals in the Cortés Palace in Cuernavaca in a 1932 print.

Фотография, кинофильмдер және үгіт-насихат

Мексика революциясы кеңінен суретке түсірілді, сондай-ақ фильмге де түсірілді, сондықтан заманауи кезеңнің үлкен визуалды мұрағаты сақталған. "Мексика революциясы мен фотосурет өнері тығыз байланысты болды". Революцияның тұрақты және қозғалыс суреттерін шетелдік көрермендер көптеп тамашалады. Фотосуреттердің мұрағаты толық емес, себебі көптеген зорлық-зомбылық оқиғалары қалыңдық жерлерде болды, бірақ бұл фотографтар, фотожурналистер және кәсіби операторлармен жабылған медиа оқиғасы болды. Операторлардың жұмысын үлкен, ауыр камералар қиындатты, ол динамикалық кадрларды түсіруге кедергі келтірді, бірақ енді жазбаша мәтін ғана жеткіліксіз болды, фотосуреттер жазбаша сөзді көрнекілеп, растады. Революция "бастапқыда визуалды бейнелерге, әсіресе фотосуреттерге ауыр жүктелді". Көптеген мексикалық және шетелдік фотографтар оқиғаны қадағалап, халықтың қызығушылығын ояқтырды. Шетелдік фотографтардың ішінде Джимми Хейр, Отис А. Олтман, Гомер Скотт және Уолтер Хорн болды. Суреттер газеттерде, журналдарда және пошта карточкаларында жарияланды. Хорн Мексика соғысы пошта карточкалары компаниясымен байланысты болды. Документалды фильмдердің ең танымал режиссерлері Сальвадор Тоскано және Хесус Х. Абития болды, ал АҚШ-тан 80-ге жуық операторлар жеке жұмыс істеді немесе кинокомпаниялар үшін жұмыс жасады. Бұл кадрлар "Мексиканың естеліктері" (Carmen Toscano de Moreno, 1950) және "Мексика революциясының эпостары" (Gustavo Carrera) атты документалды фильмдерге монтаждалып, қайта құрастырылды. Революцияның басшылары документалды фильмдердің үгіт-насихаттық құралын жақсы білді, ал Панчо Вилла АҚШ көрермендері үшін өзінің шайқастағы басшылығын жазу үшін американдық кинокомпаниямен келісім шарт жасады. Фильм жоғалып кетті, бірақ фильмнің түсірілу тарихы HBO-дағы "Панчо Вилланың өзі" атты көркем фильмде бейнеленді. Революцияның суреттерінің ең ірі жинағы – фотограф Агустин Касасоланың (1874–1938) есімімен аталған Касасола архиві, онда Пачукадағы Ұлттық фототекада (Fototeca Nacional) 500 000-ға жуық сурет сақталған. "Мексика революциясының графикалық тарихы" (Historia Gráfica de la Revolución Mexicana, 1900–1960) атты көп томдық тарих кітабында осы дәуірден жүздеген суреттер мен түсіндірме мәтін бар.

The Mexican Revolution was extensively photographed as well as filmed, so that there is a large, contemporaneous visual record. "The Mexican Revolution and photography were intertwined." There was a large foreign viewership for still and moving images of the Revolution. The photographic record is by no means complete since much of the violence took place in relatively remote places, but it was a media event covered by photographers, photojournalists, and professional cinematographers. Those behind the lens were hampered by the large, heavy cameras that impeded capturing action images, but no longer was written text enough, with photographs illustrating and verifying the written word. The revolution "depended heavily, from its inception, on visual representations and, in particular, on photographs." The large number of Mexican and foreign photographers followed the action and stoked public interest in it. Among the foreign photographers were Jimmy Hare, Otis A. Aultman, Homer Scott, and Walter Horne. Images appeared in newspapers and magazines, as well as postcards. Horne was associated with the Mexican War Postcard Company. Most prominent of the documentary film makers were Salvador Toscano and Jesús H. Abitía, and some 80 cameramen from the U. S. filmed as freelancers or employed by film companies. The footage has been edited and reconstructed into documentary films, Memories of a Mexican (Carmen Toscano de Moreno 1950) and Epics of the Mexican Revolution (Gustavo Carrera). Principal leaders of the Revolution were well aware of the propaganda element of documentary film making, and Pancho Villa contracted with an American film company to record for viewers in the U. S. his leadership on the battlefield. The film has been lost, but the story of the film making was interpreted in the HBO scripted film And Starring Pancho Villa as Himself. The largest collection of still photographs of the Revolution is the Casasola Archive, named for photographer Agustín Casasola (1874–1938), with nearly 500,000 images held by the Fototeca Nacional in Pachuca. A multivolume history of the Revolution, Historia Gráfica de la Revolución Mexicana, 1900–1960 contains hundreds of images from the era, along with explanatory text.

Сурет

Венустиано Карранса конституционалистер қозғалысына суретшілер мен зиялыларды тартты. Суретші, мүсінші және эссеші Геррадо Мурильо, доктор Атль атымен танымал, революция үшін өнер тудыруға белсенді қатысты. Ол анархо-синдикалистік жұмысшы ұйымы "Casa del Obrero Mundial" мүшесі болды және Жозе Клементе Орозко мен Дэвид Альфаро Сикеиросты саяси өнер жасауға ынталандырып, олармен кездесті. Альваро Обрегонның (1920–1924) үкіметі және оның білім министрі Хосе Васкончелос суретшілерге Мексика тарихын бейнелейтін қабырға суреттерімен отарлық дәуірдегі мемлекеттік ғимараттарды безендіруді тапсырды. Олардың көптегені революцияның түрлі жақтарына назар аударды. Мексикалық монументалдық сурет өнерінің "Үш ұлы шебері" – Диего Ривера, Орозко және Сикеирос революция туралы повестьтер жасап, тарихи естелік пен түсіндіруді қалыптастырды.

Музыка

Мексика революциясының кейбір аспектілерін есте сақтаған бірқатар дәстүрлі мексикалық әндер немесе корридолар сол кезде жазылды, олар бір түрлі жаңалықтар баяндамасы қызметін атқарды және үгіт-насихат құралы ретінде пайдаланылды. "Аделитас" термині – солдадералардың басқаша атауы, ол "La Adelita" атты корридодан шыққан. Көптеген шумақтары бар "La Cucaracha" әні Революция кезінде және одан кейін, сондай-ақ қазірге дейін танымал. Жарияланған корридоларда көбінесе өлеңдермен бірге белгілі революциялық батырлардың суреттері де болған.

Жынысы

1910 жылы болған революция Мексикадағы гендерлік рөлдерге зор әсер етті. Дегенмен, революцияға ерлер де, әйелдер де қатысқанмен, гендерлер арасындағы қатаң шектеу сақталды. Әйелдер саяси реформаларды жақтады, сондай-ақ әскери қызметке де қатысты. Саяси реформаға атсалысқан әйелдер өз аймақтарындағы адамдардың қандай өзгерістерді күтетінін көрсететін есептер жасады. Мұндай белсенділік қала ішінде де, сыртында да байқалды. Әйелдер тек саяси іс-қимылдармен ғана шектеліп қоймай, әскери қызметке де тұрып, революциядан кейін қалаған өзгерістерге үлес қосу үшін мұғалімдер болып жұмыс істеді. Көптеген әскерилер әйелдерді өте бағалы мүлік ретінде қарастырды. Әскери қызметке қатысу арқылы ерлер әйелдерден жоғары тұрғанын сезінді, бұл әйелдерді сыйлыққа теңеуге алып келді. Бұл ой-пікір әйелдерге қарсы зорлық-зомбылықтың күшеюіне себеп болды. 1940 жылы революциялық генерал және президент Лазаро Карденас өзінен кейін орнына орташа көзқарастағы Мануэль Авила Камачоны таңдады. 1966 жылы революцияны зерттеуші ғалымдардың антологиясы «Мексика революциясы өлді ме?» деп аталды. Тарихшы Алан Найт революцияның «ортодоксалды» түсіндіруін біртұтас, халықтық, ұлтшыл революция ретінде сипаттады, ал ревизионизм аймақтық ерекшеліктерге назар аударды және оның революциялық мәртебесіне күдік тудырды. Бір ғалым осы қақтығысты төңкеріс емес, «үлкен көтеріліс» деп атайды. Революцияның негізгі басшыларының өмірбаяндары жазылды, соның ішінде шейіт болған Франсиско И. Мадеро туралы да. Билікке жете алмаған Запата мен Вилланың көптеген өмірбаяндары, сондай-ақ революциялық генерал Лазаро Карденастың президенттік мансабына қатысты зерттеулер бар. Соңғы жылдары жеңіске жеткен солтүстік аймақтың өкілдері Карранса, Обрегон және Кальлестің революциядағы рөлдері қайта қарастырылды. Мексика революциясындағы сонорандықтар әлі күнге дейін толыққанды зерттелген жоқ. Көбінесе тек Мексика тарихының бір бөлігі ретінде немесе Мексиканың солтүстік көршісінің қатысуымен қарастырылатын бұл оқиға, қазіргі ғалымдардың пікірінше, «Революцияның басынан соңына дейін шетелдік әрекеттер маңызды рөл атқарды, тек АҚШ үкіметінің қарсылығы ғана емес, бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Еуропа мен Америка арасындағы өте күрделі империалистік бәсекелестік те болды». Революцияның халықаралық жақтарын ашып көрсететін маңызды еңбек – Фридрих Кацтың 1981 жылғы «Мексикадағы құпия соғыс: Еуропа, АҚШ және Мексика революциясы» атты еңбегі.

The revolution that occurred during 1910 greatly affected gender roles present in Mexico. However, it continued to create a strict separation between genders although both men and women were involved in the revolution. Women were involved by promoting political reform as well as enlisting in the military. Women who were involved in political reform would create reports that outlined the changes people wanted to see in their area. That type of activism was seen inside and outside of the cities. Women not only took political action but also enlisted in the military and became teachers to contribute to the change that they wanted to see after the revolution. Women were seen as prizes by many men involved in the military. Being involved in the military gave men a greater sense of superiority over women, which gave women the connotation of being a prize. That idea often lead to violence against women, which meanwhile increased. The year 1940 saw revolutionary general and President Lázaro Cárdenas choose Manuel Avila Camacho, a moderate, to succeed him. A 1966 anthology by scholars of the revolution was entitled Is the Mexican Revolution Dead?. Historian Alan Knight has identified "orthodox" interpretation of the revolution as a monolithic, popular, nationalist revolution, while revisionism has focused on regional differences, and challenges its credentials revolution. One scholar classifies the conflict as a "great rebellion" rather than a revolution. Major leaders of the Revolution have been the subject of biographies, including the martyred Francisco I. Madero. There are many biographies of Zapata and Villa, whose movements did not achieve power, along with studies of the presidential career of revolutionary general Lázaro Cárdenas. In recent years, biographies of the victorious northerners Carranza, Obregón, and Calles have reassessed their roles in the Revolution. Sonorans in the Mexican Revolution have not yet collectively been the subject of a major study. Often studied as an event solely of Mexican history, or one also involving Mexico's northern neighbor, scholars now recognize that "From the beginning to the end, foreign activities figured crucially in the Revolution's course, not simple antagonism from the U. S. government, but complicated Euro American imperialist rivalries, extremely intricate during the first world war." A key work illuminating the international aspects of the Revolution is Friedrich Katz's 1981 work The Secret War in Mexico: Europe, the United States, and the Mexican Revolution.

Тарихи естелік

Мексика революциясының 100 жылдығы оқиғалар мен қайраткерлердің тарихын жаңаша құруға тағы бір мүмкіндік берді. 2010 жылы Революцияның 100 жылдығы мен Тәуелсіздіктің 200 жылдығы Мексика тарихын қайта қарастыруға себеп болды. 1910 жылы тәуелсіздіктің 100 жылдығы Порфириато кезеңінің аяқталуын білдірді. Консервативті Ұлттық іс-қимыл партиясының президенті Фелипе Кальдеронның (2006–2012) кезінде Мексика революциясынан гөрі тәуелсіздіктің 200 жылдығына басымдық берілді.

Батырлар мен зұлымдар

Мексика революциясының халық қаһармандары – жеңілген екі радикал: Эмилиано Сапата және Панчо Вилла. 1921 жылы Мексика үкіметі Сапатаның есімі мен мұрасын өз мақсаттары үшін пайдалана бастады. Панчо Вилла Революцияны жеңгендерге қарсы күресті және ол ұзақ уақыт бойы революциялық пантеоннан шеттетілді, бірақ оның есімі мен аңызы мексикалықтар арасында сақталды. Үкімет оның ықпалын мойындады және көп дау-дамайдан кейін оның сүйегін Революция монументіне қайта жерледі. 1911 жылы оған қарсы көтерілген Сапатаны қоспағанда, Франсиско Мадеро «демократияның елшісі» ретінде құрметке ие болды. 1913 жылғы контрреволюциялық төңкерісте Мадероның қазасы оны Революцияның «шаһиді» ретінде көтерді, оның есімі Гуэртаға қарсы конституционалистік коалицияны біріктірді. Венустиано Карранса конституционалистердің азаматтық көшбасшысы ретінде айтарлықтай беделге ие болды, өйткені ол Мадероны тірі кезде қолдады және Гуертаны құлатып жіберген сәтті коалицияны жетекшілік етті. Бірақ кейін Карранса Мадероның революциядағы рөлін азайтып, өзін нағыз революцияның бастауы ретінде көрсетуге тырысты. Карранса «Франсиско И. Мадероның денесінен алынған оқтарға ие болды. Карранса оларды өз үйінде сақтап қалды, мүмкін, себебі олар тағдырдың және ол әрқашан болдырмауға тырысқан пассивті аяқталудың символы болған шығар». Хуэрта Мадероға қарсы жасаған төңкерісі үшін Мексика революциясының басты жауыз ретінде танылды. Диас әлі де халық арасында және ресми түрде айыпталады, бірақ 1990 жылдары президент Карлос Салинас де Гортари оның беделін жақсартуға тырысты, ол Солтүстік Америка еркін сауда аймағын іске қосып, жер реформасын тоқтату үшін конституцияға өзгерістер енгізді. 1911 жылы мамыр айында Вилламен бірге Сьюдад-Хуаресті басып алған Паскуал Оросконың мәртебесі екіұшты болып қала береді, өйткені ол 1912 жылы Мадероға қарсы ірі көтеріліс ұйымдастырып, кейін Хуэртаның жағына өтті. Ороско Мадеродан гөрі ерлікпен әрекет ететін адам ретінде қарастырылды.

The popular heroes of the Mexican Revolution are the two radicals who lost: Emiliano Zapata and Pancho Villa. As early as 1921, the Mexican government began appropriating the memory and legacy of Zapata for its own purposes. Pancho Villa fought against those who won the Revolution and he was excluded from the revolutionary pantheon for a considerable time, but his memory and legend remained alive among the Mexican people. The government recognized his continued potency and had his remains reburied in the Monument of the Revolution after considerable controversy. With the exception of Zapata who rebelled against him in 1911, Francisco Madero was revered as "the apostle of democracy". Madero's murder in the 1913 counterrevolutionary coup elevated him as a "martyr" of the Revolution, whose memory unified the Constitutionalist coalition against Huerta. Venustiano Carranza gained considerable legitimacy as a civilian leader of the Constitutionalists, having supported Madero in life and led the successful coalition that ousted Huerta. But then Carranza downplayed Madero's role in the revolution in order to substitute himself as the origin of the true revolution. Carranza owned "the bullets taken from the body of Francisco I. Madero after his murder. Carranza had kept them in his home, perhaps because they were a symbol of a fate and a passive denouement he had always hoped to avoid." Huerta remains the enduring villain of the Mexican Revolution for his coup against Madero. Díaz is still popularly and officially reviled, although there was an attempt to rehabilitate his reputation in the 1990s by President Carlos Salinas de Gortari, who was implementing the North American Free Trade Agreement and amending the constitution to eliminate further land reform. Pascual Orozco, who with Villa captured Ciudad Juárez in May 1911, continues to have an ambiguous status, since he led a major rebellion against Madero in 1912 and then threw his lot in with Huerta. Orozco much more than Madero was considered a manly man of action.

Ескерткіштер

Тарихилықтың ең тұрақты көріністері құрылған ортада, әсіресе Мексика қаласындағы Революция ескерткіші мен белгілі бір басшылардың мүсіндері мен ескерткіштерінде көрінеді. Революция ескерткіші Диас үкіметінің маңызды жобасы болған, жартылай салынған Паласио Легислативодан жасалған. Құрылысы 1910 жылы Революция басталғанда тоқтап қалды. 1933 жылы Плутарко Элиас Каллестің Максимато кезеңінде, бұл құрылыс Революцияны еске алу үшін қайта қолданылды. Төрт тіреуде Франсиско И. Мадеро, Венустиано Карранса, Плутарко Элиас Каллес, Лазаро Карденас және Франсиско [Панчо] Вилланың қалдықтары жерленген. Өмірінде Вилла Карранса мен Каллеске қарсы күрескен, бірақ оның қалдықтары 1979 жылы президент Хосе Лопес Портильо басшылығымен ескерткішке көшірілді. Осы ескерткіш салынар алдында, 1935 жылы 1915 жылғы Селая шайқасында Виллаға қарсы жеңіске жеткен генерал Альваро Обрегонның кесілген қолына ескерткіш орнатылды. Ескерткіш 1928 жылы оның өміріне қастандық жасалған "La Bombilla" мейрамханасының орнында тұр. Қол 1989 жылы өртеліп, бірақ ескерткіш әлі де сақталған.

Атау беру

Атаулар – үкіметтердің адамдар мен оқиғаларды еске алудың стандартты жолы. Мексиканың көптеген қалалары революцияны еске алады. Мексика қаласында Альваро Обрегон, Венестиано Карранса және өлтірілген президенттің інісі Густаво А. Мадеро есімдерімен аталатын делегациялар (аудандық әкімшілік бөлімдері) бар. Ескі отарлық көше Calle de los Plateros-тың бір бөлігі астананың басты алаңы – сокалоға (zócalo) жетелейді және оған Франсиско И. Мадеро аты берілген. Мексика қаласы метрополитенінде революция мен революциялық дәуірдің түрлі аспектілерін еске түсіретін станциялар бар. 1969 жылы 1-ші желі ("Қызғылт желі") ашылғанда екі станция революцияға сілтеме жасады. Революцияны тікелей бейнелейтін Metro Pino Suárez, 1913 жылғы ақпанда қаза тапқан Франсиско И. Мадероның вице-президентінің атымен аталады. Мадеро атымен аталған метро аялдамасы жоқ. Екінші станция – Metro Balderas, оның символы зеңбірек, ол Мадероға қарсы төңкеріс басталған Сиудедела қару-жарақ қоймасына сілтеме жасайды. 1970 жылы Metro Revolución ашылды, станциясы Революция монументінің жанында орналасқан. Метро желісі кеңейген сайын, революциялық дәуірге қатысты тағы да станциялар ашылды. 1980 жылы революцияның екі халық қаһарманы құрметтелді, Metro Zapata Морелос штаттық шаруа революционерін еске алады. Metro División del Norte – жанама еске алу, ол 1915 жылы Селая шайқасында Панчо Вилла басқарған армияның атымен аталады. 1997 жылы метроның Lázaro Cárdenas станциясы ашылды. 1988 жылы Metro Aquiles Serdán революцияның алғашқы шейіті Акилес Серданды құрметтейді. 1994 жылы Metro Constitución de 1917 және Metro Garibaldi ашылды, соңғысы итальяндық тәуелсіздік күрескері Джузеппе Гарибальдидің немересінің атымен аталады. Оның немересі Мексика революциясына қатысқан. 1999 жылы радикалды анархист Рикардо Флорес Магонға арналған Metro Ricardo Flores Magón станциясы ашылды. Сондай-ақ 1999 жылы Metro Romero Rubio ашылды, ол Порфирио Диас өкілі Científicos-тың басшысының атымен аталады, ал оның қызы Кармен Ромеро Рубио Диас екінші әйелі болды. 2012 жылы жаңа метро желісі ашылды, онда 20 de Noviembre Metro Hospital аялдамасы бар, бұл аурухана 1910 жылы Диасқа қарсы көтеріліс күні ретінде Мадеро белгілеген датаның атымен аталған. Мексиканың революциялық генералдары мен президенттері Карранса, Обрегон немесе Кальес есімдерімен аталған метро аялдамалары жоқ, ал Виллаға қатысты Metro División del Norte-де ғана жанама сілтеме бар.

Names are a standard way governments commemorate people and events. Many towns and cities of Mexico recall the revolution. In Mexico City, there are delegaciones (boroughs) named for Álvaro Obregón, Venustiano Carranza, and Gustavo A. Madero, brother of murdered president. There is a portion of the old colonial street Calle de los Plateros leading to the main square zócalo of the capital named Francisco I. Madero. The Mexico City Metro has stations commemorating aspects of the Revolution and the revolutionary era. When it opened in 1969, with line 1 (the "Pink Line"), two stations alluded to the revolution. Most directly referencing the Revolution was Metro Pino Suárez, named after Francisco I. Madero's vice president, who was murdered with him in February 1913. There is no Metro stop named for Madero. The other was Metro Balderas, whose icon is a cannon, alluding to the Ciudadela armory where the coup against Madero was launched. In 1970, Metro Revolución opened, with the station at the Monument to the Revolution. As the Metro expanded, further stations with names from the revolutionary era opened. In 1980, two popular heroes of the Revolution were honored, with Metro Zapata explicitly commemorating the peasant revolutionary from Morelos. A sideways commemoration was Metro División del Norte, named after the Army that Pancho Villa commanded until its demise in the Battle of Celaya in 1915. The year 1997 saw the opening of the Metro Lázaro Cárdenas station. In 1988, Metro Aquiles Serdán honors the first martyr of the Revolution Aquiles Serdán. In 1994, Metro Constitución de 1917 opened, as did Metro Garibaldi, named after the grandson of Italian fighter for independence, Giuseppi Garibaldi. The grandson had been a participant in the Mexican Revolution. In 1999, the radical anarchist Ricardo Flores Magón was honored with the Metro Ricardo Flores Magón station. Also opening in 1999 was Metro Romero Rubio, named after the leader of Porfirio Díaz's Científicos, whose daughter Carmen Romero Rubio became Díaz's second wife. In 2012, a new Metro line opened with a Metro Hospital 20 de Noviembre stop, a hospital named after the date that Madero set in 1910 for rebellion against Díaz. There are no Metro stops named for revolutionary generals and presidents of Mexico, Carranza, Obregón, or Calles, and only an oblique reference to Villa in Metro División del Norte.

Әйелдердің рөлі

Мексика революциясындағы әйелдердің рөлі ресми тарихи естелікте маңызды аспекті болып келмеген, бірақ жағдай өзгеріп жатыр. Карранса әйелдердің құқықтарын қолдап, олардың қолдауын жеңіп алды. Президенттік кезеңінде ол өзінің жеке хатшысы және жақын көмекшісі Гермила Галиндо де Топете сүйенді, оның көмегімен қолдау жинады. Оның тырыстықтарының нәтижесінде ол әйелдердің, жұмысшылардың және шаруалардың қолдауын алды. Карранса оның еңбегін әйелдер теңдігі үшін лоббилік жұмыс жүргізу арқылы бағалады. Ол Мексикадағы әйелдердің құқықтық жағдайын өзгертуге және реформалауға көмектесті. Мексика революциясының тарихи мұражайында Аделитаның бейнесін көруге болады, ол – идеалдандырылған әйел революционер немесе солдада. Типикалық солдада бейнесі – әйел киімінде, шашы өріліп, кеудесіне оқ-дәрі белбеуін байлаған әйел. Бірақ революцияда әскерге басшылық еткен әйелдер де болды, олардың кейбіреулері ер адамдардың киімін киіп, осылай танылды; олар солдаданың қалыптасқан бейнесіне сәйкес келмейді және қазіргі тарихи естелікте кеңінен танымал емес.

Мықты орталық үкімет, әскерилердің азаматтық бағыныстылығы

1920 жылы Венустиано Карранцаның президенттік билігінің ұятты аяқталуы Революциядағы оның мұрасына көлеңке түсірсе де, кейде консервативті революционер ретінде қарастырылса да, ол және оның солтүстік одақтастары "ұлттық біріктіруге және ұлттық өзін-өзі нығайтуға бағытталған, амбициялы, орталықтандырылған мемлекеттің негізін қалады". Сонорандықтар, әсіресе Альваро Обрегон, 1920 жылдан кейін орталықтандырылған билікті дереу консолидациялай білген, шайқаста шыңдалған көшбасшылар және прагматик саясаткерлер болды. Революциялық күрес кәсіби армияны жойды және Революцияға азаматтық сарбаз ретінде қосылған адамдарды билікке жеткізді. Билікке келгеннен кейін, президенттікке ие болған революциялық генералдар – Обрегон, Кальес және Карденас – әскерді жүйелі түрде қысқартып, азаматтық саясаткерлерге бағынышты кәсіби армия құру үшін реформалар жасады. 1940 жылға қарай үкімет революциялық генералдардың билігін бақылауға алды, мексикалық армияны күшті орталық үкіметке бағындырып, тәуелсіздік кезеңінен бері саясатқа әскери араласу циклын тоқтатты. Бұл Латын Америкасының көптеген елдеріндегі әскери биліктің қалыпты үлгісінен өзгеше.

1917 жылғы Конституция

Революцияның маңызды бір бөлігі – 1917 жылғы Конституция. Бұл құжат революцияның халықшыл топтары талап еткен көптеген реформаларды қамтыды, 27-бап мемлекетке ұлт үшін маңызды деп есептелетін ресурстарды меншікке алуға мүмкіндік берді. Бұл өкілеттіктерге поместье жерлерін меншікке алу және оларды шаруаларға қайта бөлу кірді. 27-бап сондай-ақ үкіметке шетелдік компаниялардың мүлкін меншікке алуға құқық берді, бұл 1938 жылғы мұнайды меншікке алуда ең айқын көрінді. Конституцияның 123-бабында маңызды еңбек реформалары бекітілді, оның ішінде 8 сағаттық жұмыс күні, ереуіл құқығы, әйелдерге тең еңақы төлеу заңдары және балалар еңбегі мен компания дүкендері сияқты қанаушылық тәжірибелерге тыйым салу қарастырылды. Конституция Мексикадағы католик шіркеуіне қатысты шектеулерді күшейтті, бұл шектеулер Кальес үкіметі қолданған кезде Кристеро соғысына және кейін келіссөздер арқылы қақтығыстың реттелуіне әкелді. Конституциядағы дінге қатысты шектеулер 1990 жылдардың басына дейін күшінде болды. Салинас үкіметі АҚШ және Канадамен еркін сауда келісіміне қосылу саясатының бір бөлігі ретінде, конституцияға реформалар енгізіп, мемлекеттің мүлікті меншікке алу және діни мекемелерге шектеу қою құқығын қысқарды. Карлос Салинас де Гортари үкіметі конституцияның маңызды ережелерін өзгертіп жатқан кезде, «Конституция 1917» метро станциясы ашылды.

Институционалдық революциялық партия

Институционалдық революциялық партияның (ИРП) құрылуы саяси билік пен үкімет басшылығын зорлық-зомбылықсыз ауыстырудың жолы ретінде туындады. Ол 1929 жылы президент Кальес президенттікке сайланған Обрегонның қазасынан және президенттік амбициялары бар наразы революциялық генералдардың екі көтерілісінен кейін құрылды. Бастапқыда Кальес «Максимато» деп аталатын кезеңде президенттің артындағы күш болып қалды, бірақ оның таңдаған президенттік үміткері Лазаро Карденас Кальеспен билік күресінде жеңіске жетіп, оны елден қуды. Карденас Кальес құрған партияны қайта ұйымдастырды, мүдделі топтар үшін ресми секторларды құрды, соның ішінде Мексика әскері үшін де. Қайта ұйымдастырылған партия Мексика революциясы партиясы деп аталды. 1946 жылы партия тағы да атын Институционалдық революциялық партия деп өзгертті. Партия әртүрлі аттарымен 1929 жылдан 2000 жылға дейін, ал 2012 жылдан 2018 жылға дейін президент Энрике Пенья Ньето басшылығымен президенттікке үзіліссіз ие болды. 1988 жылы президент Лазаро Карденастың ұлы Куаутемок Карденас ИРП-ден бөлініп, тәуелсіз солшыл партияны – Демократиялық революция партиясын (PRD) құрды. Партия атауында «Революция» сөзін пайдалануының себебі, Мексика революциясын ИРП-нің өз меншігіне алуына наразылық білдіру болды. ИРП көптеген саяси топтар мен мүдделі топтарды (шаруалар, жұмысшылар, қалалық мамандар) біріктіру үшін, консерваторлар мен католиктерді шеттету арқылы құрылған кең ауқымды корпоративтік партия болды, олар 1939 жылы оппозициялық Ұлттық іс-қимыл партиясын құрды. Халықты партияға тарту үшін президенттер Кальес және Карденас халықтық, аграрлық, еңбек және жұмысшылар секторларын қамтитын институционалдық құрылымды құрды. Карденас 1938 жылы партияны қайта ұйымдастырды, әскерилерді сектор ретінде енгізді. Оның ізбасары президент Авила Камачо партияны әскерилерді алып тастап, соңғы түріне қайта ұйымдастырды. Бұл саяси қолдауды және осы секторлардың саяси мүмкіндіктерін шектеді. Бұл құрылым ИРП пен үкіметтің билігін күшейтті. Одақтар мен шаруалардың басшылары өздері демеушілік құдіретіне ие болды, ал мүшелердің наразылығы олар арқылы бағытталды. Егер ұйым басшылары жағдайды шеше алмаса немесе мүшелеріне пайда әкеле алмаса, олар тиімсіз делдалдар деп айыпталды. Одақтар мен шаруалар лигасының билігі көрінеді, бірақ нақты билік ИРП-нің қолында болды. 2000 жылғы сайлауға дейін консервативті Ұлттық іс-қимыл партиясының басшылығымен биліктің көп бөлігі барлық үкіметтік жобаларды қаржыландыратын Орталық атқару комитесіне шоғырланды. Бұл заң шығарушы органды ИРП басшылығының резеңке мөріне айналдырды. Партияның атауы Мексика мемлекетінің революция идеясын, әсіресе үздіксіз, ұлтшыл, империализмге қарсы Мексика революциясын саяси дискурсқа енгізуін және оны халықтық, революциялық партия ретінде заңды етуін көрсетуге бағытталған. Тарихшы Алан Найттың сөзіне сүйенсек, революцияның естелігі партияның билігін ақтаған «зайырлы дін» сияқты рөл атқарды.

The creation of the Institutional Revolutionary Party (PRI) emerged as a way to manage political power and succession without resorting to violence. It was established in 1929 by President Calles, in the wake of the assassination of President elect Obregón and two rebellions by disgruntled revolutionary generals with presidential ambitions. Initially, Calles remained the power behind the presidency, during a period known as the Maximato, but his hand picked presidential candidate, Lázaro Cárdenas, won a power struggle with Calles, expelling him from the country. Cárdenas reorganized the party that Calles founded, creating formal sectors for interest groups, including one for the Mexican military. The reorganized party was named Party of the Mexican Revolution. In 1946, the party again changed its name to the Institutional Revolutionary Party. The party under its various names held the presidency uninterruptedly from 1929 to 2000, and again from 2012 to 2018 under President Enrique Peña Nieto. In 1988, Cuauhtémoc Cárdenas, son of president Lázaro Cárdenas, broke with the PRI, forming an independent leftist party, the Party of the Democratic Revolution, or PRD. It is not by chance that the party used the word "Revolution" in its name, challenging the Institutional Revolutionary Party's appropriation of the Mexican Revolution. The PRI was built as a big tent corporatist party, to bring many political factions and interest groups (peasantry, labor, urban professionals) together, while excluding conservatives and Catholics, who eventually formed the opposition National Action Party in 1939. To incorporate the populace into the party, Presidents Calles and Cárdenas created an institutional structure to bring in popular, agrarian, labor, and popular sectors. Cárdenas reorganized the party in 1938, controversially bringing in the military as a sector. His successor President Avila Camacho reorganized the party into its final form, removing the military. This channeled both political patronage and limited political options of those sectors. This structure strengthened the power of the PRI and the government. Union and peasant leaders themselves gained power of patronage, and the discontent of the membership was channeled through them. If organizational leaders could not resolve a situation or gain benefits for their members, it was they who were blamed for being ineffective brokers. There was the appearance of union and peasant leagues' power, but the effective power was in the hands of the PRI. Under PRI leadership before the 2000 elections which saw the conservative National Action Party elected most power came from a Central Executive Committee, which budgeted all government projects. This in effect turned the legislature into a rubber stamp for the PRI's leadership. The Party's name is aimed at expressing the Mexican state's incorporation of the idea of revolution, and especially a continuous, nationalist, anti imperialist, Mexican revolution, into political discourse, and its legitimization as a popular, revolutionary party. According to historian Alan Knight, the memory of the revolution became a sort of "secular religion" that justified the Party's rule.

Әлеуметтік өзгерістер

Мексика революциясы түрлі әлеуметтік өзгерістерге әкелді. Біріншіден, Порфириатоның басшылары саяси билігін жоғалтты (бірақ экономикалық билігін сақтады), ал орта тап мемлекеттік басқаруға кіре бастады. "Осы сәтте бюрократ, үкімет қызметкері, көшбасшы дүниеге келді [ ]". Әскер әлеуметтік-саяси жүйені ашты, ал конституционалистік фракция басшылары, әсіресе Альваро Обрегон мен Плутарко Элиас Каллес, 1920 жылы әскери кезең аяқталғаннан кейін он жылдан астам уақыт бойы орталық үкіметті бақылады. 1929 жылы PNR құрылуы генералдарды саяси жүйеге әкелді, бірақ институт ретінде армияның араласушы күш ретінде билігі шектелді, ең тікелей Л. Карденас, 1936 жылы армияны партияның жаңа нұсқасындағы сектор ретінде енгізді, Мексика революциялық партиясы (PRM). Революция кезінде ескі федералды армия жойылды, ал революциялық күрескерлердің жаңа тобы мемлекеттік бақылауға алынды. Ауылдық және қалалық халық арасындағы арақатынас, жұмысшылар мен орта тап саны шамамен бірдей болса да, Мексика революциясы қалаларға маңызды сапалық өзгерістер әкелді. Ауылдық жерлердегі хаостан қашып қалаға көшіп келген ірі жер иелері. Кейбір кедей шаруалар да қалаларға көшіп барып, Порфириато элитасы тұратын аудандарға қоныстанды. Қаладағы өмір сүру деңгейі өсті: 1940 жылы ол ұлттық ЖІӨ-нің 42% -дан 60% -ға дейін өсті. Дегенмен, әлеуметтік теңсіздік сақталды. Ең үлкен өзгеріс ауыл тұрғындары арасында болды. Аграрлық реформа кейбір революциялық адамдарға үкімет бақылауындағы жерлерге (ejidos) қол жеткізуге мүмкіндік берді. Алайда, ejidetarios үшін жер иелігінің құрылымы ауылды дамытуға көмектеспеді және ауыл тұрғындарын одан әрі кедейлендірді. "1934 жылдан 1940 жылға дейін ауылдарда жалақы 25%-ға төмендеді, ал қалада жұмыс істейтіндердің жалақысы 20%-ға өсті". "Азық-түлік жетіспеді, сатуға көп нәрсе болмады, ал сатып алуға одан да аз болды. [ ] еденде ұйықтау әдеті сақталды, [ ] тамақтану бұршақ, тортилья және чилимен шектелді; киім нашар болды". Шаруалар белгілі бір дақылдарды өндіру үшін уақытша басқа аймақтарға көшіп, олар жиі пайдаланылып, зорлық-зомбылыққа ұшырады және түрлі аурулардан зардап шекті. Басқалары Америка Құрама Штаттарына көшіп баруды шешті. Ауылдық аймақтағы революцияның заманауи мұрасы – 1990 жылдардағы Чиапас көтерілісі, оның аты Эмилиано Сапатадан, Сапатист Ұлттық азаттық армиясынан (Ejército Zapatista de Liberación Nacional) алынған. Нео-запатистік көтеріліс Чиапастан басталды, ол революциялық реформаларға, әсіресе Карденас билікті алғанға дейін дамыған ехидо жүйесіне өте сенімді және қолдау көрсетті. Революциялық табыстардың көп бөлігі 1990 жылдардың басында президент Салинас тарапынан кері қайтарылды, ол революциядан кейінгі кезеңнің аграрлық саясатынан алыстап, заманауи капитализмге бет бұрды. Бұл Чиапас штатындағы ехидо жүйесінің таратылуымен аяқталды, көптеген жерсіз шаруалардың жерге қол жеткізу үмітін жойды. Мексиканың революциялық мұрасына сүйене отырып, EZLN революциялық риториканы кеңінен пайдаланады. Бұл жобада Сапатаның көптеген саясаттары, соның ішінде орталықтандырылмаған жергілікті басқаруға шақырулары бар.

The Mexican Revolution brought about various social changes. First, the leaders of the Porfiriato lost their political power (but kept their economic power), and the middle class started to enter the public administration. "At this moment the bureaucrat, the government officer, the leader were born [ ]". The army opened the sociopolitical system and the leaders in the Constitutionalist faction, particularly Álvaro Obregón and Plutarco Elías Calles, controlled the central government for more than a decade after the military phase ended in 1920. The creation of the PNR in 1929 brought generals into the political system, but as an institution, the army's power as an interventionist force was tamed, most directly under Lázaro Cárdenas, who in 1936 incorporated the army as a sector in the new iteration of the party, the Revolutionary Party of Mexico (PRM). The old federal army had been destroyed during the revolution, and the new collection of revolutionary fighters were brought under state control. Although the proportion between rural and urban population, and the number of workers and the middle class remained practically the same, the Mexican Revolution brought substantial qualitative changes to the cities. Big rural landlords moved to the city escaping from chaos in the rural areas. Some poor farmers also migrated to the cities, and they settled on neighborhoods where the Porfiriato elite used to live. The standard of living in the cities grew: it went from contributing to 42% of the national GDP to 60% by 1940. However, social inequality remained. The greatest change occurred among the rural population. The agrarian reform allowed some revolutionary men to have access to land, (ejidos), that remained under control of the government. However, the structure of land ownership for ejidetarios did not promote rural development and impoverished the rural population even further. "From 1934 to 1940 wages fell 25% on rural areas, while for city workers wages increased by 20%". "There was a lack of food, there was not much to sell and even less to buy. [ ] the habit of sleeping in the floor remains, [ ] diet is limited to beans, tortilla, and chili pepper; clothing is poor". Peasants temporarily migrated to other regions to work in the production of certain crops where they were frequently exploited, abused, and suffered from various diseases. Others decided to migrate to the United States. A modern legacy of revolution in the rural sphere is the Chiapas insurgency of the 1990s, taking its name from Emiliano Zapata, the Zapatista Army of National Liberation (Ejército Zapatista de Liberación Nacional). The neo Zapatista revolt began in Chiapas, which was very reliant and supportive of the revolutionary reforms, especially the ejido system, which it had pioneered before Cárdenas took power. Most revolutionary gains were reversed in the early 1990s by President Salinas, who began moving away from the agrarian policies of the late post revolution period in favor of modern capitalism. This culminated in the dismantling of the ejido system in Chiapas, removing many landless peasants' hope of achieving access to land. Calling to Mexico's revolutionary heritage, the EZLN draws heavily on early revolutionary rhetoric. It is inspired by many of Zapata's policies, including a call for decentralized local rule.

Мексикалық американдықтардың реакциясы

Мексикада соғыс қызу жүріп жатқан кезде, АҚШ-та тұратын мексикалықтар мен мексикалық-американдықтар соғысқа түрлі реакциялар мен жауаптар берді. Алайда, бұл жауаптар біртұтас болған жоқ, себебі әлеуметтік жағдай, нәсіл, аймақтық тегі және саяси идеологиялары Америка Құрама Штаттарындағы мексикалық диаспораның әртүрлі реакцияларына себеп болды. Революцияның естелігі [Институционалдық революциялық] партияның экономикалық ұлтшылдық, білім беру, еңбек саясаты, үндістерді зерттеу және жер реформасына қатысты саясатын негіздеу үшін пайдаланылды. Мексика революцияны ескерткіштер, мүсіндер, мектеп оқулықтары, қалалардың, аудандардың және көшелердің аттары арқылы, сондай-ақ песо банкноттары мен монеталардағы бейнелер арқылы еске алады.

Мексика революциясы жалпы тарих

Бреннер, Анита. Мексиканы шашып кеткен жел. Жаңа басылым. Остин, ТХ: Техас университетінің баспасы, 1984. Камберленд, Чарльз С. Мексика революциясы: Мадеро кезіндегі бастауы. Остин, ТХ: Техас университетінің баспасы, 1952. Камберленд, Чарльз С. Мексика революциясы: Конституциялық жылдар. Остин, ТХ: Техас университетінің баспасы, 1972. Гилли, А. Мексика революциясы. Лондон, 1983. Испан тілінен аударған. Гонзалес, Майкл Дж. Мексика революциясы: 1910–1940 жылдар. Альбукерки, НМ: Нью-Мексико университетінің баспасы, 2002. Харт, Джон Мейсон. Революциялық Мексика: Мексика революциясының басталуы және дамуы. Беркли және Лос-Анджелес: Калифорния университетінің баспасы, 1987. Жозеф, Гилберт М. және Юрген Буканау. Мексиканың өткен және болашақ революциясы: әлеуметтік дүрбелең және XIX ғасырдың соңынан бері үкімет тарапынан туындаған қиындықтар. Дурхам: Дьюк университетінің баспасы, 2013. Краузе, Энрике. Мексика: Биліктің тарихы. Нью-Йорк: HarperCollins, 1997. Испан тілінен аударған. Нимейер, Виктор Э. Керетаро революциясы: 1916–1917 жылдардағы Мексика Конституциялық конвенциясы. Остин: Техас университетінің баспасы, 1974. Квирк, Роберт Э. Мексика революциясы, 1914–1915: Агуаскалиентес конвенциясы. Нью-Йорк: The Citadel Press, 1981. Квирк, Роберт Э. Мексика революциясы және католик шіркеуі 1910–1919 жылдар. Блумингтон: Индиана университетінің баспасы, 1973. Руис, Рамон Эдуардо. Ұлы көтеріліс: Мексика, 1905–1924 жылдар. Нью-Йорк: Norton, 1980. Тутино, Джон. Көтерілістен революцияға дейін. Принстон: Принстон университетінің баспасы, 1985. Вассерман, Марк. Мексика революциясы: Құжаттармен қысқаша тарих. (Bedford Cultural Editions Series) бірінші басылымы, 2012. Womack, John, Jr. "Мексика революциясы" The Cambridge History of Latin America, 5-том, ред. Лесли Беттелл. Кембридж: Кембридж университетінің баспасы, 1986.

Өмірбаян және әлеуметтік тарих

Болдуин, Дебора Дж. Протестанттар мен Мексика революциясы: миссионерлер, министрлер және әлеуметтік өзгерістер. Урбана: Иллинойс университетінің баспасы, 1990. Бизли, Уильям Х. Көтерілісші губернатор: Абрахам Гонсалес және Чихуахуадағы Мексика революциясы. Линкольн, NE: Небраска университетінің баспасы, 1973. Бранк, Самуил. Эмилиано Запата: Мексикадағы революция және сатқындық. Альбукерки: Нью-Мексико университетінің баспасы, 1995. Бухенау, Юрген. Плутарко Элиас Каллес және Мексика революциясы. Ланхам, МД: Роуман және Литтлфилд, 2007. Бухенау, Юрген. Соңғы каудильо: Альваро Обрегон және Мексика революциясы. Малден, МА: Уайли Блэквелл, 2011. Коккрофт, Джеймс Д. Мексика революциясының интеллектуалдық алдын ала хабаршылары. Остин: Техас университетінің баспасы, 1968. Фишер, Лилиан Эстелл. "Қазіргі Мексика революциясының мексикалық әйелдердің мәртебесіне тигізетін әсері", "Испаниялық Америка тарихи шолуы", 22-том, 1-сан (1942 ж. ақпан), 211–228 бб. Гарнер, Пол. Порфирио Диас. Нью-Йорк: Пирсон, 2001. Гузман, Мартин Луис. Панчо Вилланың естеліктері. Аударған: Вирджиния Х. Тейлор. Остин: Техас университетінің баспасы, 1966. Холл, Линда. Альваро Обрегон: Мексикадағы билік және революция, 1911–1920 жж. Колледж Стейшн: Техас A&M Press, 1981. Хендерсон, Питер В. Н. Дон Порфирио болмаған кезде: Франсиско Леон де ла Барра және Мексика революциясы. Вилмингтон, DE: Scholarly Resources, 2000. Ломниц, Клаудио. Рикардо Флорес Магон жолдасының оралуы. Бруклин, Нью-Йорк: Зондық кітаптар, 2014. Лукас, Джеффри Кент. Мексиканың бұрынғы революционерлерінің оңға қарай бұрылуы: Антонио Диас Сото и Гаманың жағдайы. Льюистон, Нью-Йорк: Эдвин Меллен баспасы, 2010. Мак-Кей, Роберт. "Жоғалған миллиондар: Мексика революциясының демографиялық құны". Мексикалық зерттеулер, 19.2 (2003), 367–400. Онлайн. Масиас, Анна. "Әйелдер мен Мексика революциясы, 1910–1920 жж.". "Америка", 37:1 (шілде, 1980), 53–82. Майер, Майкл. Мексикалық бүлікші: Паскуал Ороско және Мексика революциясы, 1910–1915 жж. Линкольн, NE: Небраска университетінің баспасы, 1967. Пониатовская, Елена. Las Soldaderas: Мексика революциясының әйелдері. Техас: Cinco Puntos Press, Бірінші басылым, 2006 жылғы қараша. Ресендес, Андрес. "Соғыс алаңындағы әйелдер: Мексика революциясындағы солдатералар және әйел сарбаздар". "Америка", 51, 4 (1995 жылғы сәуір). Росс, Стэнли Р. Франсиско И. Мадеро: Демократияның елшісі. Нью-Йорк: Колумбия университетінің баспасы, 1955. Ричмонд, Дуглас В. Венестиано Карранцаның ұлтшылдық күресі: 1893–1920 жж. Линкольн, NE: Небраска университетінің баспасы, 1983. Смит, Стефани Дж. Гендер және Мексика революциясы: Юкатан әйелдері және патриархаттың шындығы. Солтүстік Каролина: Солтүстік Каролина университетінің баспасы, 2009. Вомак, Джон, кіші. Запата және Мексика революциясы. Нью-Йорк: Vintage Press, 1970.

Baldwin, Deborah J. Protestants and the Mexican Revolution: Missionaries, Ministers, and Social Change. Urbana: University of Illinois Press 1990. Beezley, William H. Insurgent Governor: Abraham González and the Mexican Revolution in Chihuahua. Lincoln, NE: University of Nebraska Press, 1973. Brunk, Samuel. Emiliano Zapata: Revolution and Betrayal in Mexico. Albuquerque: University of New Mexico Press 1995. Buchenau, Jürgen, Plutarco Elías Calles and the Mexican Revolution. Lanham MD: Rowman and Littlefied 2007. Buchenau, Jürgen. The Last Caudillo: Alvaro Obregón and the Mexican Revolution. Malden MA: Wiley Blackwell 2011. Cockcroft, James D. Intellectual Precursors of the Mexican Revolution. Austin: University of Texas Press 1968. Fisher, Lillian Estelle. "The Influence of the Present Mexican Revolution upon the Status of Mexican Women," Hispanic American Historical Review, Vol. 22, No. 1 (Feb. 1942), pp. 211–228. Garner, Paul. Porfirio Díaz. New York: Pearson 2001. Guzmán, Martín Luis. Memoirs of Pancho Villa. Translated by Virginia H. Taylor. Austin: University of Texas Press 1966. Hall, Linda. Alvaro Obregón, Power, and Revolution in Mexico, 1911–1920. College Station: Texas A&M Press 1981. Henderson, Peter V. N. In the Absence of Don Porfirio: Francisco León de la Barra and the Mexican Revolution. Wilmington, DE: Scholarly Resources, 2000
Lomnitz, Claudio. The Return of Comrade Ricardo Flores Magón. Brooklyn NY: Zone Books 2014. Lucas, Jeffrey Kent. The Rightward Drift of Mexico's Former Revolutionaries: The Case of Antonio Díaz Soto y Gama. Lewiston, New York: Edwin Mellen Press, 2010. McCaa, Robert. "Missing millions: The demographic costs of the Mexican Revolution." Mexican Studies 19.2 (2003): 367–400. online
Macias, Anna. "Women and the Mexican Revolution, 1910–1920". The Americas, 37:1 (Jul. 1980), 53–82. Meyer, Michael. Mexican Rebel: Pascual Orozco and the Mexican Revolution, 1910–1915. Lincoln, NE: University of Nebraska Press, 1967. Poniatowska, Elena. Las Soldaderas: Women of the Mexican Revolution. Texas: Cinco Puntos Press; First Edition, November 2006
Reséndez, Andrés. "Battleground Women: Soldaderas and Female Soldiers in the Mexican Revolution." The Americas 51, 4 (April 1995). Ross, Stanley R. Francisco I. Madero: Apostle of Democracy. New York: Columbia University Press 1955. Richmond, Douglas W. Venustiano Carranza's Nationalist Struggle: 1893–1920. Lincoln, NE: University of Nebraska Press, 1983. Smith, Stephanie J. Gender and the Mexican Revolution: Yucatán Women and the Realities of Patriarchy. North Carolina: University of North Carolina Press, 2009
Womack, John, Jr. Zapata and the Mexican Revolution. New York: Vintage Press 1970.

Өңірлік тарих

Бенджамин, Томас және Марк Вассерман, редакторлар. Революцияның провинциялары. Альбукерки: Нью-Мексико университетінің баспасы, 1990. Блейсделл, Лоуэлл. 1911 жылғы Баха-Калифорниядағы Шөл революциясы. Мэдисон: Висконсин университетінің баспасы, 1962. Брэйдинг, Д. А., редактор. Мексика революциясындағы Каудильо және шаруа. Кембридж: Кембридж университетінің баспасы, 1980. Бухенау, Юрген және Уильям Х. Бизли, редакторлар. Мексика революциясындағы штат губернаторлары, 1910–1952 жж. Ланхам, Мэриленд: Роуман және Литтлфилд, 2009. Жозеф, Гилберт. Сырттан келген революция: Юкатан, Мексика және АҚШ, 1880–1924 жж. Кембридж: Кембридж университетінің баспасы, 1982. Харрис, Чарльз Х. III. Эль-Пасодағы құпия соғыс: Мексика революциялық интригасы, 1906–1920 жж. Альбукерки: Нью-Мексико университетінің баспасы, 2009. Джейкобс, Иан. Ранчеро көтерілісі: Мексика революциясы Геррерода. Остин: Техас университетінің баспасы, 1983. ЛаФранс, Дэвид Г. Пуэбладағы Мексика революциясы, 1908–1913 жж.: Мадериста қозғалысы және либералдық реформаның сәтсіздігі. Уилмингтон, Делавэр: Ғылыми ресурстар, 1989. Лир, Джон. Жұмысшылар, көршілер және азаматтар: Мексика қаласындағы революция. Линкольн: Небраска университетінің баспасы, 2001. Снодграсс, Майкл. Монтеррейдегі құрмет және қарсылық: Мексикадағы жұмысшылар, патернализм және революция, 1890–1950 жж. Кембридж университетінің баспасы, 2003. Вассерман, Роберт. Капиталистер, кациктер және революция: Чихуахуадағы жергілікті элиталар мен шетелдік кәсіпорындар, Мексика, 1854–1911 жж. Чапел-Хилл: Солтүстік Каролина университетінің баспасы, 1984.

Халықаралық өлшемдер

Кленденин, Кларенс С. АҚШ және Панчо Вилла: Дәстүрлі емес дипломатиядағы зерттеу. Итака, Нью-Йорк: Корнелл университетінің баспасы, 1981. Франк, Лукас Н. "Отпен ойнау: Вудро Вильсон, өзін-өзі анықтау, демократия және Мексикадағы революция". Тарихшы 76.1 (2014): 71–96. онлайн. Gilderhus, M. T. Дипломатия және революция: Вильсон мен Карранса басшылығымен АҚШ-Мексика қатынастары. Тусон: Аризона университетінің баспасы, 1977. Гриб, К. Дж. АҚШ және Хюерта. Линкольн, NE: Небраска университетінің баспасы, 1969. Хейли, П. Э. Революция және интервенция: Тафт пен Вильсонның Мексикамен дипломатиясы, 1910–1917. Кембридж, 1970. Харт, Джон Мейсон. Империя және революция: Азамат соғысынан бері Мексикадағы американдықтар. Беркли және Лос-Анджелес: Калифорния университетінің баспасы, 2002. Мейер, Лоренцо. Мексика революциясы және англосаксондық державалар. Ла-Хойя: АҚШ-Мексика зерттеулер орталығы. Калифорния университеті, Сан-Диего, 1985. Квирк, Роберт Э. Құрмет мәселесі: Вудро Вильсон және Веракрустың оккупациясы. Луисвилл: Кентукки университетінің баспасы, 1962. Ринке, Стефан, Майкл Вилдт (ред.): Революциялар мен контрреволюциялар. 1917 жыл және оның жаһандық перспективадағы салдары. Кампус, 2017. Смит, Роберт Фримен. АҚШ және Мексикадағы революциялық ұлтшылдық, 1916–1932. Чикаго: Чикаго университетінің баспасы, 1972. Тейтельбаум, Луис М. Вудро Вильсон және Мексика революциясы. Нью-Йорк: Экспозиция баспасы, 1967.

Есте сақтау және мәдени өлшемдер

Бенджамин, Томас. Ла Революция: Мексиканың Ұлы революциясы естелік, миф және тарих ретінде. Остин: Техас университетінің баспасы, 2000. Бранк, Самуил. Эмилиано Сапатаның өлімнен кейінгі мансабы: Миф, естелік және Мексиканың ХХ ғасыры. Остин: Техас университетінің баспасы, 2008. Бухенау, Юрген. "Революцияның қолы мен денесі: Мексиканың соңғы каудильосы Альваро Обрегонды еске алу" Лайман Л. Джонсон, ред. Дене саясаты: Латын Америкасындағы өлім, мүшелерді бөлу және есте сақтау. Альбукерки: Нью-Мексико университетінің баспасы, 2004, 179–207 бб. Фостер, Дэвид, В., ред. Мексика әдебиеті: тарих. Остин: Техас университетінің баспасы, 1994. Хой, Терри. "Октавио Паз: Мексикалық өзіндік құндылықты іздеу". Саясатты зерделеу журналы 44:3 (1982 жылғы шілде), 370–385. Гонзалес, Майкл Дж. "1921 жылғы Мексиканы елестету: Мексика қаласындағы жүз жылдық тойда революциялық мемлекет және қоғамның көріністері", Мексикалық зерттеулер / Estudios Mexicanos, 25 том, 2 нөмір, 2009 жылғы жаз, 247–270 бб. Геррера Собек, Мария. Мексикалық коридо: Феминистік талдау. Блумингтон: Индиана университетінің баспасы, 1990. Ольс, Джеймс, ред. Шекарадан оңтүстікке қарай: Мексика американдық қиялдарда, 1914–1947 жж. Нью-Хейвен: Йель университетінің өнер галереясы, 1993. О’Мэлли, Илен В. 1986. Революция туралы миф: Батырлар культі және Мексика мемлекетінің институционализациясы, 1920–1940 жж. Вестпорт: Гринвуд Пресс. Росс, Стэнли, ред. Мексика революциясы өліп қалды ма? Филадельфия: Темпл университетінің баспасы, 1975. Рутерфорд, Джон Д. Революция кезіндегі Мексика қоғамы: әдеби тәсіл. Оксфорд: Оксфорд университетінің баспасы, 1971. Симмонс, Мерл. Мексикалық коридо: қазіргі Мексиканы түсіндіру зерттеуінің көзі, 1900–1970 жж. Блумингтон: Индиана университетінің баспасы, 1957. Вон, Мэри К. Революциялық мәдениетті келіссөздер жүргізу: Мексика, 1930–1940 жж. Тусон: Аризона университетінің баспасы, 1997. Вайнсток, Герберт. "Карлос Чавес". Музыкалық тоқсандық, 22:4 (1936 жылғы қазан), 435–445.

Көрнекі мәдениет: баспа, сурет, кино, фотосурет

Барахас, Рафаэль. Миф және митоте: Хосе Гвадалупе Посада мен Мануэль Альфонсо Маниланың саяси карикатурасы. Мексика қаласы: Экономикалық мәдениет қоры, 2009.
Бритон, Джон А. Революция және идеология: АҚШ-тағы Мексика революциясының бейнелері. Луисвилл: Кентукки университетінің баспасы, 1995.
Коффи, Мэри. Революциялық өнердің ресми мәдениетке айналуы: Мүсіндер, мұражайлар және Мексика мемлекеті. Дарем, Солтүстік Каролина: Дьюк университетінің баспасы, 2012.
Доремус, Энн Т. Мексика әдебиеті мен киносындағы мәдениет, саясат және ұлттық бірегейлік, 1929–1952 ж. Нью-Йорк: Питер Ланг баспасы, 2001.
Флорес, Татьяна. Мексиканың революциялық авангардтары: Экстридентизмнен ¡30–30! Нью-Хейвен: Йель университетінің баспасы, 2013.
Фолгарайт, Леонард. Мексикадағы қабырғалық сурет және әлеуметтік революция, 1920–1940 жж. Кембридж: Кембридж университетінің баспасы, 1998.
Итман, Джон (ред.). Мексика және қазіргі заманғы графика: Графикалық өнердегі революция, 1920–1950 жылдар. Филадельфия: Филадельфия өнер мұражайы, 2006.
Лир, Джон. (2017) Пролетариатты бейнелеу: Революциялық Мексикадағы суретшілер мен еңбек, 1908–1940 жж. Остин: Техас университетінің баспасы.
Маккард, Виктория Л. «Мексика революциясының солдаттары» (Соғыстың эволюциясы және оның әдебиет пен фильмде бейнеленуі). Батыс Вирджиния университетінің филологиялық мақалалары, 51 (2006), 43–51.
Мора, Карл Дж. Мексикалық кино: Қоғамның көрінісі, 1896–2004. Беркли: Калифорния университетінің баспасы, 3-ші басылым, 2005.
Мраз, Джон. Мексика революциясын фотоға түсіру: Міндеттемелер, куәліктер, иконалар. Остин: Техас университетінің баспасы, 2012.
Нобль, Андреа. Мексикадағы фотосурет және естелік: Революцияның иконалары. Манчестер: Манчестер университетінің баспасы, 2010.
Орельяна, Маргарита де. Панчо Вилланы түсіру: Голливуд Мексика революциясын қалай қалыптастырды: Солтүстік Америка киносы және Мексика, 1911–1917. Нью-Йорк: Verso Books, 2007.
Ортис Монстерио, Пабло. Мексика: Революция және одан әрі: Агустин Виктор Касасоланың суреттері, 1900–1940 жж. Нью-Йорк: Aperture, 2003.
Пик, Зюзана М. Мексика революциясының бейнесін құру: Кино және архив. Остин: Техас университетінің баспасы, 2010.
Пинеда, Франко, Адела. Мексика революциясы әлемдік сахнада: ХХ ғасырдағы зиялылар мен кино. SUNY Press, 2019.
«Ер және еркіндік!»: Мексиканың 1900–1935 жылдардағы суреттері Касасола архивінен. Оксфорд: Заманауи өнер мұражайы, 1985.

Barajas, Rafael. Myth and Mitote: The Political Caricature of José Guadalupe Posada and Manuel Alfonso Manila. Mexico City: Fondo de Cultura Económica, 2009
Britton, John A. Revolution and Ideology Images of the Mexican Revolution in the United States. Louisville: University Press of Kentucky, 1995. Coffey, Mary. How a Revolutionary Art Became Official Culture: Murals, Museums, and the Mexican State. Durham, NC: Duke University Press, 2012. Doremus, Anne T. Culture, Politics, and National Identity in Mexican Literature and Film, 1929–1952. New York: Peter Lang Publishing Inc., 2001. Flores, Tatiana. Mexico's Revolutionary Avant Gardes: From Estridentismo to ¡30–30!. New Haven: Yale University Press, 2013. Folgarait, Leonard. Mural Painting and Social Revolution in Mexico, 1920–1940. Cambridge: Cambridge University Press, 1998. Ittman, John, ed. Mexico and Modern Printmaking, A Revolution in the Graphic Arts, 1920 to 1950. Philadelphia: Philadelphia Museum of Art, 2006. Lear, John. (2017) Picturing the Proletariat: Artists and Labor in Revolutionary Mexico, 1908–1940. Austin: University of Texas Press. McCard, Victoria L. "Soldaderas of the Mexican revolution" (The Evolution of War and Its Representation in Literature and Film), West Virginia University Philological Papers 51 (2006), 43–51. Mora, Carl J., Mexican Cinema: Reflections of a Society 1896–2004. Berkeley: University of California Press, 3rd edition, 2005
Mraz, John. Photographing the Mexican Revolution: Commitments, Testimonies, Icons. Austin: University of Texas Press 2012. Noble, Andrea, Photography and Memory in Mexico: Icons of Revolution. Manchester: Manchester University Press, 2010. Orellana, Margarita de, Filming Pancho Villa: How Hollywood Shaped the Mexican Revolution: North American Cinema and Mexico, 1911–1917. New York: Verso Books, 2007. Ortiz Monasterio, Pablo. Mexico: The Revolution and Beyond: Photographs by Agustín Victor Casasola, 1900–1940. New York: Aperture 2003. Pick, Zuzana M. Constructing the Image of the Mexican Revolution: Cinema and the Archive. Austin: University of Texas Press, 2010. Pineda, Franco, Adela. The Mexican Revolution on the World Stage: Intellectuals and Film in the Twentieth Century, SUNY Press, 2019. ¡Tierra y Libertad! Photographs of Mexico 1900–1935 from the Casasola Archive. Oxford: Museum of Modern Art, 1985.

Тарихнама

Бейли, Д. М. "Ревизионизм және мексика революциясының жаңа тарихнамасы". Hispanic American Historical Review 58#1 (1978), 62–79. онлайн
Бантжес, Адриен А. "Мексика революциясы" Латын Америкасы тарихының серігі, Томас Холлоуэй, ред. Лондон: Уайли Блэквелл, 2011, 330–346.
Бранк, Самуил. Эмилиано Сапатаның өлімнен кейінгі мансабы. (U of Texas Press, 2008)
Голланд, Дэвид Хамильтон. "Мексика революциясы туралы соңғы еңбектер". Estudios Interdisciplinarios de América Latina y el Caribe 16.1 (2014). онлайн
Найт, Алан. "Мексика революциясы: Түсіндірулер" Мексика энциклопедиясы, 2-том, 869–873 бб. Чикаго: Fitzroy Dearborn, 1997.
Найт, Алан. "Мексика революциясы: буржуалық па? Ұлтшыл па? Немесе жай ғана 'Ұлы көтеріліс' пе?". Bulletin of Latin American Research (1985) 4#2, 1–37. JSTOR-да
Найт, Алан. "Көзқарас: Ревизионизм және революция". Past and Present 134 (1992).
Макнамара, Патрик Дж. "Запатаны қайта жазу: Мексика революциясы алдындағы ұрпақтар арасындағы қақтығыс". Mexican Studies/Estudios Mexicanos 30.1 (2014): 122–149.
Вассерман, Марк. "Ескі революциялық тарихнаманы жаңа тәсілдермен оқытуға болады: Мексикадағы аймақтар, халықтық қозғалыстар, мәдениет және гендер, 1820–1940". Latin American Research Review (2008) 43#2, 260–271. Project MUSE-де
Уомак, Джон кіші. "Мексика революциясы: Библиографиялық эссе" Мексика тәуелсіздігінен бері, Лесли Бетхелл, ред. Кембридж: Кембридж университетінің баспасы, 1991, 405–414 бб.

Негізгі дереккөздер

Анджелини, Эрин. "Мексика туралы үлкен шындық"
Бульнес, Франсиско. Мексика туралы толық шындық: Мексика революциясы және Президент Уилсонның оған қатысы, ғылыми тұрғыдан қарағанда. Нью-Йорк: М. Бульнес кітап компаниясы, 1916 ж. О’Шонесси, Эдит. Мексикадағы дипломат әйелі. Нью-Йорк: Харпер, 1916 ж. Рид, Джон. Мексика көтерілісі. Нью-Йорк: Халықаралық баспа, 1969 ж. Вассерман, Марк. Мексика революциясы: Құжаттармен қысқаша тарих. (Bedford Cultural Editions Series) бірінші басылымы, 2012 ж.

Онлайн

Бранк, Самуил. Мексика революциясындағы сапатизм бандитизмі. "Американдық тарихи шолу". Вашингтон: 1996 жылғы сәуір, 101-том, 2-сан, 331-бет. Бранк, Самуил. "Азаматтар мен сарбаздардың қайғылы жағдайы: Мексика революциясындағы сапатизм бандити". "Американдық тарихи шолу" 101, № 2 (1996): 331–53. "Азаматтар мен сарбаздардың қайғылы жағдайы": Мексика революциясындағы сапатизм бандити. Бранк, Самуил. "Запата және қалалық жігіттер: революцияның бір бөлігін іздеуде". "Липаноамерикалық тарихи шолу". Дьюк университетінің баспасы, 1993. "Солдадералардан коменданттарға". Сапатисттер тікелей ынтымақтастық комитеті. Техас университеті. Гилберт, Денис. "Эмилиано Сапата: оқулықтағы батыр". "Мексикалық зерттеулер". Беркли: 2003 жылғы қыс, 19-том, 1-сан, 127-бет. Хардман, Джон. "Мексика революциясындағы "Сәулет сарбаздары"". "Мексика революциясының пошталық карточкалары". Мерветер Чарльз, Жинақтар кураторы, Гетти зерттеу институты, "Мексика: Империядан революцияға дейін", 2002 жылғы қаңтар. Рауш, Джордж-младший. "Викториано Хуертаның жер аударылуы мен өлімі". "Испаниялық-американдық тарихи шолу", 42-том, № 2, 1963 жылғы мамыр, 133–151 б. Түк, Джим. "Запата және интеллигенция". Mexico Connect, 1996–2006 жылдар.