Луис Эчеверриа: Мексиканың даулы президенті

Кіріспе

Мексика президенті 1970–1976 жылдары (1922–2022). Пуэрто-Рико саясаткері.

Луис Эчеверрия Альварес (ˈlwis etʃeβeˈri. a ˈalβaɾes; 17 қаңтар 1922 – 8 шілде 2022) – мексикалық заңгер, ғалым және Институционалды-революциялық партияға (ПРІ) мүше саясаткер. 1970 жылдан 1976 жылға дейін Мексиканың 57-ші президенті болды. Бұрын ол 1963 жылдан 1969 жылға дейін Ішкі істер министрі қызметін атқарды. 2022 жылы қайтыс болған кезде ол елдегі ең қарт бұрынғы мемлекет басшысы еді. Эчеверрия ұзақ жылдар бойы ЦРУ-дың жедел адамы болды, LITEMPO 8 кодовалық атымен танымал. Диас Ордас басшылығымен Ішкі істер министрі болып жұмыс істеген кезінде саяси қуғын-сүргін күшейді. Диссидент журналистер, саясаткерлер және белсенділер цензураға, негізсіз тұтқындауға, азаптауға және соттан тыс өлімге ұшырады. Бұл 1968 жылғы 2 қазандағы Тлателолько трагедиясымен аяқталды, ол мексикалық студенттік қозғалысты күйретіп жіберді. Диас Ордас, Эчеверрия және Қорғаныс министрі Марселино Гарсия Барраган жүздеген қарусыз наразылық білдірушілердің Мексика армиясы тарапынан өлтірілген трагедияның авторлары деп есептелді. Келесі жылы Диас Ордас Эчеверрияны президенттікке өзінің ізбасары етіп тағайындады, ол 1970 жылғы жалпы сайлауда жеңіске жетті. Эчеверрия Мексиканың соғыстан кейінгі тарихындағы ең танымал президенттердің бірі болды; ол «Үшінші әлем» деп аталатын елдердің, яғни Ұлыбритания мен Кеңес Одағымен байланысы жоқ елдердің көшбасшысы болуға тырысты. Ол Чилидегі Аугусто Пиночет диктатурасының босқындары Хортенсия Бусси және басқаларға саяси баспана берді, Пекинге сапар шегіп, төраға Мао Цзэдун пен премьер-министр Чжоу Энлаймен кездескеннен кейін Қытай Халық Республикасымен дипломатиялық қарым-қатынас орнатты және тығыз ынтымақтастық құрды. Сондай-ақ ол Азия мен Африка елдері арасында Маоның ықпалын пайдаланып, Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысы болуға тырысты. Ішкі саясатта Эчеверрия экономикалық өсімнің маңызды кезеңінде Мексиканы басқарды, мұнай бағасының жоғары деңгейде болуына байланысты экономика жылдық 6,1% өсті. Ол Лазаро Карденас және Сиудад Мадеро қалаларындағы жаңа теңіз порттары сияқты инфрақұрылымдық жобаларды белсенді түрде дамытты. Оның президенттік кезеңі авторитарлық әдістермен де сипатталды, соның ішінде «өлім рейстері», 1971 жылғы Корпус-Кристи трагедиясы (студенттік наразылықтарға қарсы), елдегі солшыл оппозицияға қарсы «кір соғыс» (Эчеверрия солшыл популисттік риториканы қабылдағанына қарамастан) және оның өкілеттігі аяқталар кезде Мексикада орын алған экономикалық дағдарыс (песоның құнсыздануына байланысты). 2006 жылы ол Тлателолько және Корпус-Кристи трагедияларына қатысқандығы үшін айыпталды және үй қамауына алынды, бірақ оған қарсы айыптар 2009 жылы алынып тасталды. Эчеверрия Мексика тарихындағы ең даулы және ең аз танымал президенттердің бірі. Оның жақтастары жерді қайта бөлуді бұрынғы президенті Диас Ордасқа қарағанда ынталы түрде қолдауы, әлеуметтік қамсыздандыруды кеңейтуі және Мексиканың алғашқы қоршаған ортаны қорғау заңдарын қабылдауы сияқты популистік саясатын жоғары бағалады. Оның қарсыластары «кір соғыс» және Корпус-Кристи трагедиясы сияқты институционалдық зорлық-зомбылықты, сондай-ақ оның әкімшілігінің экономикалық басқаруын және 1976 жылғы қаржылық дағдарысқа жауап беруін сынады. Президенттікке дейін Тлателолько трагедиясына қатысқан деген күдік оның беделін түсірді. Сансыз сауалнамалар оның әкесінің әкесі Франсиско де Паула Эчеверрия и Дорантес әскери дәрігер болған. Ол актер Родольфо Ланданың ағасы болды. Оның баск тегі бар. Оның балалық шақтағы достарының бірі Хосе Лопес Портильо болды, ол кейіннен Мексика президенті болды. Эчеверрия Мария Эстер Зуномен суретшілер Диего Ривера мен Фрида Калоның үйінде танысты, олармен дос болды. Бұл жұптың әлеуметтік айналымында суретшілер Дэвид Альфаро Сикеирос және Хосе Клементе Ороско да болды. Бес жылдық кездесуден кейін Зуно мен сол кезде заңгер студенті болған Эчеверрия 1945 жылғы 2 қаңтарда үйленді. Олардың куәгері Хосе Лопес Портильо болды. Эчеверрия Мексиканың Ұлттық автономиялық университетінде заңгерлік мамандығын оқыды және 1945 жылы диплом алды. Эчеверрия 1947 жылы университет факультетіне қосылып, саяси теория және конституциялық құқық пәндерін оқытты.

Luis Echeverría Álvarez (ˈlwis etʃeβeˈri. a ˈalβaɾes; 17 January 1922 – 8 July 2022) was a Mexican lawyer, academic, and politician affiliated with the Institutional Revolutionary Party (PRI), who served as the 57th president of Mexico from 1970 to 1976. Previously, he was Secretary of the Interior from 1963 to 1969. At the time of his death in 2022, he was his country's oldest living former head of state. Echeverría was a long time CIA asset, known by the cryptonym, LITEMPO 8. His tenure as Secretary of the Interior during the Díaz Ordaz administration was marked by an increase in political repression. Dissident journalists, politicians, and activists were subjected to censorship, arbitrary arrests, torture, and extrajudicial killings. This culminated with the Tlatelolco massacre of 2 October 1968, which ruptured the Mexican student movement; Díaz Ordaz, Echeverría, and Secretary of Defense Marcelino Garcia Barragán have been considered as the intellectual authors of the massacre, in which hundreds of unarmed protestors were killed by the Mexican Army. The following year, Díaz Ordaz appointed Echeverría as his designated successor to the presidency, and he won in the 1970 general election. Echeverría was one of the most high profile presidents in Mexico's post war history; he attempted to become a leader of the so called "Third World", countries unaligned with the United States or the Soviet Union during the Cold War. He offered political asylum to Hortensia Bussi and other refugees of Augusto Pinochet's dictatorship in Chile, established diplomatic relations and a close collaboration with the People's Republic of China after visiting Beijing and meeting with Chairman Mao Zedong and Premier Zhou Enlai, and tried to use Mao's influence among Asian and African nations in an ultimately failed attempt to become Secretary General of the United Nations. Domestically, Echeverría led the country during a period of significant economic growth, with the Mexican economy aided by high oil prices, and growing at a yearly rate of 6.1%. He aggressively promoted the development of infrastructure projects such as new maritime ports in Lázaro Cárdenas and Ciudad Madero. His presidency was also characterized by authoritarian methods including death flights, the 1971 Corpus Christi massacre against student protesters, the Dirty War against leftist dissent in the country (despite Echeverría adopting a left populist rhetoric), and an economic crisis that occurred in Mexico near the end of his term due to a devaluation of the peso. In 2006, he was indicted and ordered under house arrest for his role in the Tlatelolco and Corpus Christi massacres, but the charges against him were dismissed in 2009. Echeverría is one of the most controversial and least popular presidents in the history of Mexico. Supporters have praised his populist policies such as a more enthusiastic application of land redistribution than his predecessor Díaz Ordaz, expansion of social security, and instigating Mexico's first environmental protection laws. Detractors have criticized institutional violence such as the Dirty War and Corpus Christi massacre, and his administration's economic mismanagement and response to the financial crisis of 1976. His suspected role in the Tlatelolco Massacre prior to his presidency has also damaged his reputation. Numerous opinion polls His paternal grandfather was Francisco de Paula Echeverría y Dorantes, a military doctor. He was the brother of actor Rodolfo Landa. He was of Basque descent. One of his childhood friends was José López Portillo, who would eventually succeed him as president of Mexico. Echeverría met María Esther Zuno at the home of the artists Diego Rivera and Frida Kahlo, with whom they were friends. The couple's social circle also included the artists David Alfaro Siqueiros and José Clemente Orozco. After a five year engagement, Zuno and Echeverría, a law student at the time, were married on 2 January 1945. José López Portillo served as their witness. Echeverría studied law at the National Autonomous University of Mexico, and obtained his degree in 1945. Echeverría joined the university's faculty in 1947 and taught political theory and constitutional law.

PRI-дің алғашқы ұстанымдары

Эчеверрия 1944 жылы Институционалдық революциялық партияға (ПРИ) қосылды. Диас Ордас 1963 жылғы қарашада Хатшылықтан кетіп, 1964 жылғы сайлауда ПРИ-дің президенттік кандидаты болғаннан кейін, Эчеверрия Лопес Матеос басқармасының қалған мерзімінде қызмет ету үшін Ішкі істер министрі болып тағайындалды.

Тлателолко

Эчеверриа 1968 жыл бойы студенттер наразылықтарына қатысты қатал позицияны ұстады. Үкімет пен наразылар арасындағы қақтығыстар 1968 жылғы қазан айында Тлателолькодағы қырғынмен аяқталды, бұл Мексика қаласында 1968 жылғы жазғы Олимпиада ойындары басталуға бірнеше күн қалғанда болды.

1970 жылғы президенттік иемдену және сайлау науқаны

1969 жылғы 22 қазанда Диас Ордас Альфонсо Мартинес Домингесті және басқа партия басшыларын Лос-Пиностағы кеңсесіне шақырып, Эчеверрияны өзінің ізбасары ретінде таныстырды. Мартинес Домингес президенттен шешіміне сенімділігін сұрады, Диас Ордас: "Неге сұрайсың? Бұл менің өмірімдегі ең маңызды шешім және мен оны мұқият ойластырдым" деді. 1969 жылғы 8 қарашада Эчеверрия PRI-дің президенттік кандидаттығына ресми түрде ұсынылды. Эчеверрия Диас Ордастың үкіметінде қатал саясаткер болған және Тлателолькодағы қырғынға кінәлі деп есептелгенімен, ол "сол оқиғаны ешқашан жасағанмын дегенді ұмыттыруға ден қойды". Науқаны барысында Эчеверрия халыққа кең таралған сөздерді қолданды, 850-ден астам муниципалитетте жеке өзін таныстырды және Мексиканың сол кездегі 48 миллион халқының шамамен 10 миллионы оны көрген деп есептеледі. Ол Диас Ордастың үкіметін сынаған жоқ, ал негізгі қарсыласы ПАН-ның Эфраин Гонсалес Морфин туралы аз айтты. Сондай-ақ, ол алдағы он жылда екі есеге өсетін Мексика халқының өсімін тежеуге үкімет тырыспайтынын мәлімдеді, бұл мемлекеттік емес, жеке мәселе екенін айтты. Ол өзін "оңға да, солға да, ортада тұрмай, алға және жоғарыға" деп сипаттады. Эчеверрия сайлауда халықтың 80 пайыздан астам дауысымен жеңіске жетті, бұл халықаралық байқаушылар күткендей болды.

Ішкі саясат

Эчеверрия Мексика революциясынан кейін туған алғашқы президент болды. Президенттік қызметке кіріскеннен кейін ол халыққа бағытталған саяси және экономикалық реформалардың кең ауқымды бағдарламасын бастады, кен және электр өнеркәсібін мемлекеттік меншікке алды, Синалоа және Сонора штаттарындағы жеке жерлерді шаруаларға қайта бөліп берді, шетелдік инвестицияларға шектеулер енгізді және Мексиканың теңіздік экономикалық эксклюзивтік аймағын 200 теңіз шақырымына (370 км) дейін кеңейтті. Денсаулық сақтау, тұрғын үй салу, білім беру және азық-түлікке берілетін субсидияларға мемлекеттік шығындар да едәуір артты, әлеуметтік қамсыздандыру жүйесіне қамтылған халықтың үлесі екі есеге өсті. Қызмет мерзімінің басында ол 1968 жылғы наразылықтар кезінде тұтқындалғандарға кешірім жасады, бұл қасақана қырғынды өзімен байланыстырмауға жасалған әрекет деп саналады. Ол солшылдардың наразылығына түсті, себебі 1971 жылғы Корпус Кристидегі қырғынға кінәлілерді жазаламады. 1974 жылдың 8 қазанында Эчеверрия бұрынғыда федералды территориялар болған Баха Калифорния Сур және Кинтана-Ру штаттарын құру туралы жарлық шығарды.

Экономикалық мәселелер

Оның алдыңғыларының кезінде ондаған жылдар бойы экономикалық өсімді қамтамасыз еткеннен кейін, Эчеверрия әкімшілігі өзінің соңғы айларында экономикалық дағдарысқа тап болды, бұл келесі екі онжылдықта ауыр экономикалық дағдарыстарға ұшыраған үкіметтердің біріншісі болды. Оның биліктегі кезеңінде елдің сыртқы қарызы 1970 жылы 6 миллиард доллардан 1976 жылы 20 миллиард долларға дейін өсті. Дәстүрлі түрде профицит көрсетіп, теріс сауда балансын ішінара қаржылаған қызметтер балансы 1975 және 1976 жылдары алғаш рет дефицитке түсті. Бұған қарамастан, Мексика экономикасы 6,1% өсті және ондаған жылдар бойы тоқтап тұрған маңызды инфрақұрылымдық және қоғамдық жұмыстар жобалары аяқталды.

Сыртқы саясат

Терьермондизм ("Үшінші әлемшілдік") деген ұстаныммен Эчеверрияның президенттік мерзімінде Мексиканың сыртқы саясатында қайта бағдарламалау болды. Эчеверрияның сыртқы саясатының мақсаты – Мексиканың экономикалық байланыстарын әртараптандыру және әділ әрі теңдестірілген халықаралық тәртіп үшін күресу еді. Ол 36 елді аралап, Куба мен Чилидің коммунистік және социалистік үкіметтерімен тығыз қарым-қатынас орнатты. Эчеверрия 1975 жылы Кубаға сапар шекті. Сонымен қатар, Мексика Оңтүстік Америка елдерінен, елдеріндегі репрессивті әскери диктатуралардан қашқан көптеген саяси босқындарға саяси пана берді; олардың ішінде Чилидің бұрынғы президенті Сальвадор Альенденің жесірі Хортенсия Бусси де болды. Ол сионизмді айыптап, Палестина Азат ету Ұйымына елордада кеңсе ашуға рұқсат берді. Эчеверрия президенттік лауазымын пайдаланып, Мексиканың әйелдердің теңдігі және даму мен бейбітшілікке олардың үлесі туралы декларациясын ілгерілетуге көмектесті, бұл декларация 1975 жылы Мексика қаласында өткен Әйелдер жөніндегі әлемдік конференцияда қабылданды. 1975 жылы Мексиканың Біріккен Ұлттар Ұйымындағы делегациясы 3379-шы Бас Ассамблея шешімін қолдады, ол сионизмді Оңтүстік Африканың апартеид саясатымен теңестіріп, нәсілдік дискриминацияның бір түрі деп айыптады. Эчеверрияның президенттігі кезінде Мексиканың солтүстік-батысындағы азаматтар АҚШ-тың Колорадо өзенінің суын пайдалануына (және оны дұрыс пайдаланбауына) наразылық білдірді, өйткені бұл өзен АҚШ-тың оңтүстік-батысының көп бөлігін суарғаннан кейін Мексикаға өтеді. АҚШ пен Мексика арасындағы келісім бойынша, АҚШ белгілі бір көлемде суды АҚШ-Мексика шекарасынан өтуге рұқсат беруге міндетті болды, бірақ су сапасының деңгейі белгіленбеді. Австрияның Бас хатшысы Курт Вальдхайм 1976 жылғы Бас хатшы сайлауында екінші мерзімге үміткер болды. Бас хатшылар әдетте қарсылықсыз сайланатын болса да, Қытай Халық Республикасы үшінші әлемнің көпшілігі бар ұйымды еуропалық басқарғанына наразылық білдірді. 1976 жылдың 18 қазанында Эчеверрия Вальдхаймға қарсы сайлауға қатысты. Ол 1976 жылдың 7 желтоқсанында Қауіпсіздік Кеңесінің дауыс беруі кезінде үлкен басымдықпен жеңілді. ҚХР бірінші турда Вальдхаймға қарсы Қауіпсіздік Кеңесінде символдық вето құқығын қолданды, бірақ екінші турда австриялықтың пайдасына дауыс берді. Эчеверрия Вальдхаймның 14 дауысына қарсы 3 дауыс ғана алды, тек Панама ғана дауыс беруден бас тартты. Лопес Портильо қарсылықсыз сайланды, өйткені PRI-дің серіктес партиялары – Халықтық социалистік партия (PPS) және Мексика революциясының нағыз партиясы (PARM) оның кандидатурасын қолдады, ал оңшыл Ұлттық әрекет партиясы (PAN) ішкі қайшылықтарға байланысты президенттікке үміткерді ұсына алмады. Мексика Коммунистік партиясы (PCM) Валентин Кампаны президенттікке үміткер етіп ұсынды, бірақ бұл партияның ресми тіркелмегендігіне және сол кезде сайлауға қатысуға тыйым салынғандықтан, Кампаның кандидатурасы ресми түрде танылмады және ол жазбаша үміткер ретінде сайлауға қатысты. Жеке өмірде Лопес Портильоның кеңесшілері президент Эчеверрияның Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысы болып тағайындалуын қалағандарын айтты, осылайша ол Лопес Портильоның өкілеттік мерзімінің көп бөлігінде елден тыс болып, соңғысының басқаруына әсер етуге тырыса алмайды. Сайлаудан кейін көп ұзамай песоның құнсыздануы Эчеверрия әкімшілігінің қаржылық қиындықтарын көрсетті, ал оның соңғы айлары экономикалық дағдарыспен сипатталды. 1954-1976 жылдар аралығында бір-бірінен кейін келген үкіметтер песоның құнын АҚШ долларына шаққанда 12,50 деңгейінде ұстап келді. 1976 жылдың 30 тамызында экономикалық проблемалардың күшеюіне байланысты Эчеверрия әкімшілігі песоны 59,2% құнсыздандырды, оның құны доллармен салыстырғанда 19,90 теңгеге дейін төмендеді. Екі айдан кейін песо екінші рет құнсыздандырылды, бұл жолы бір доллардың бағамы 26,60 теңгеге дейін төмендеді. Болашақ президент Мигель де ла Мадрид, ол кезде Қаржы министрінің орынбасары болған, өзінің автобиографиясында президент Эчеверрияның соңғы айларында "тұрақсыз" көңіл-күйге ие болғанын және кейде кабинет отырыстарында ұйықтап кететінін айтты. Де ла Мадрид сондай-ақ сол кезеңдегі осындай кездесулердің бірінде Фаусто Лордо Сапатаның – Республика Президентілігінің орынбасары – Эчеверрияға Мексикадағы қырық ең маңызды адамның тізімі бар екенін айтқанын және "оларға қарсы соғыс жариялап", сол түнде оларды тұтқындау қажет екенін айтқанын, бірақ Эчеверрия бұл ұсынысты қабылдамағанын баяндады. Осыған байланысты 1976 жылдың қазан айында Эчеверрия Халықаралық валюта қорымен келісім жасады, ол Мексикаға 1,2 миллиард долларға дейін қаржылық көмек беруге келісті, ал Мексика өзінің төлем балансының теңсіздіктерін түзетуге және келесі үш жыл ішінде консервативті экономикалық саясатты ұстанғанына міндеттенді, бұл мемлекеттік бағалар мен салықтарды арттыру, сондай-ақ жалақыны тоңдыру сияқты шараларды қамтыды. Сайланған президент Лопес Портильоның бұл келісім туралы хабардар болған-болмағаны туралы пікірталас бар, өйткені бұл келісім оның өкілеттік мерзімі басталар алдында оның экономикалық саясатының негізгі аспектілерін анықтап берді, ал оның бірінші Қаржы министрі Хулио Родольфо Моктесума тағайындалғаннан кейін мұндай келісімнің болмағанын жоққа шығарды. Дегенмен, 1976 жылдың 23 желтоқсанында Лопес Портильо үкіметі кабинет отырысында қызу пікірталас өткізгеннен кейін Халықаралық валюта қорымен жасалған келісімді ратификациялады.

Under the banner of tercermundismo ("Third Worldism"), a reorientation took place in Mexican foreign policy during Echeverría's presidential term. The aims of Echeverría's foreign policy were to diversify Mexico's economic links and to fight for a more equal and just international order. He visited a total of 36 countries and had strong ties with the communist and socialist governments of Cuba and Chile respectively. Echeverría visited Cuba in 1975. Also, Mexico provided political asylum to many political refugees from South American countries who fled their country's repressive military dictatorships; among them Hortensia Bussi, the widow of former Chilean President Salvador Allende. Moreover, he condemned Zionism and allowed the Palestine Liberation Organization to open an office in the capital. Echeverría used his position as president to promote the Declaration of Mexico on the Equality of Women and Their Contribution to Development and Peace, which was adopted by the 1975 World Conference on Women held in Mexico City. Also in 1975, the Mexican delegation to the United Nations voted in favour of General Assembly Resolution 3379, which equated Zionism with South Africa's apartheid and condemned it as a form of racial discrimination. Echeverría's presidency rode a wave of anger by citizens in Northwestern Mexico against the United States for its use (and perceived misappropriation) of water from the Colorado River, which drains much of the American Southwest before crossing into Mexico. The established treaty between the U. S. and Mexico called for the U. S. to allow a specified volume of water, , to pass the U. S. Mexican border, but it did not establish any quality levels. Secretary General Kurt Waldheim of Austria was running for a second term in the 1976 Secretary General selection. Although Secretaries General usually run unopposed, the People's Republic of China expressed dissatisfaction that a European headed an organization that had a Third World majority. On 18 October 1976, Echeverría entered the race against Waldheim. He was defeated by a large margin when the Security Council voted on 7 December 1976. The PRC did cast one symbolic Security Council veto against Waldheim in the first round, but voted in the Austrian's favor in the second round. Echeverría received only 3 votes to Waldheim's 14, with only Panama abstaining. López Portillo ran unopposed, since the Popular Socialist Party (PPS) and the Authentic Party of the Mexican Revolution (PARM), both PRI satellite parties, supported his candidacy, while the right wing National Action Party (PAN) was unable to nominate a presidential candidate due to internal conflicts. The Mexican Communist Party (PCM) nominated Valentín Campa as its presidential candidate, but this party had no official registry and was barred from elections at the time, so Campa's candidacy was not officially recognized and he ran as a write in candidate. In private, López Portillo's aides expressed their hope that president Echeverría could become Secretary General of the United Nations so that he would be out of the country for most of López Portillo's term and therefore would be unable to try to influence the latter's administration. Shortly after the election, a couple of devaluations of the peso reflected the financial issues of the Echeverría administration, and his last months in office were marked by a general sense of economic malaise. Between 1954 and 1976, successive governments had maintained the value of the peso at 12.50 to the U. S. dollar. On 30 August 1976, as a result of the mounting economic problems, the Echeverría administration devalued the peso by 59.2%, leaving it with a value of 19.90 to the dollar. Two months later, the peso was devalued for a second time, now down to a rate of 26.60 to the dollar. Future President Miguel de la Madrid, who was then Subsecretary of Finance, stated in his autobiography that in those last months President Echeverría had an "unstable" mood and would sometimes fall asleep during cabinet meetings; De la Madrid also recounted that, at one of such meetings in that period, Fausto Loredo Zapata –then Subsecretary of the Presidency of the Republic– told Echeverría that he possessed a list of the forty most important men in Mexico and that it was necessary to "declare war on them" and arrest them that night, but Echeverría rejected the suggestion. In this context, in October 1976 Echeverría made an agreement with the International Monetary Fund, which accepted to give Mexico financial aid of up to 1,200 million dollars, and in exchange Mexico committed to correct the imbalances of its balance of payments and to follow an orthodox economic policy for the following three years, which included measures such as increases in public rates and taxes, as well as wage freezes. There is some controversy as to whether the President elect López Portillo was informed of this agreement with the IMF, which was essentially dictating key aspects of his economic policy before he could take office, and it was reported that Julio Rodolfo Moctezuma, his first Minister of Finance, even denied the existence of such an agreement with the IMF shortly after he was appointed. In any case, on 23 December 1976 the López Portillo government ratified the agreement with the IMF after a heated debate with his cabinet.

Дамыған ықпал

Эчеверрия жаңа президентке, мысалы, Баха-Калифорнияның губернаторы лауазымына өз адамдарын тағайындады. Эчеверрия 1978-1979 жылдары Австралия және Жаңа Зеландияда елші болды. Лопес Портильомен араздасқаннан кейін де оның ықпалы азайғанмен, Эчеверрия Мексика саясатындағы белгілі бір ықпалын сақтап қалды. 1982-1988 жылдары президент болған Мигель де ла Мадрид өзінің автобиографиясында 1987 жылғы Экономикалық ынтымақтастық шартының инфляцияны тежеу идеясы Эчеверрияның онымен таңғы ас кезінде жасаған ұсынысынан туындағанын айтты. Осы кезде бұрынғы президент Де ла Мадридке экономикалық секторлардың жетекші тұлғаларын Ұлттық сарайға шақырып, дағдарысты жеңу үшін ұсыныстарды талқылауға және келісімге келуге кеңес берді. 1988-1994 жылдары президент болған Карлос Салинас де Гортари биліктен кеткеннен кейін Эчеверрияны 1994 жылғы наурыз айында партиясының президенттік үміткері Луис Дональдо Колосионың қанына қызыл тамшылатқаны және партиядағы Салинастың реформашы одақтастарына қарсы құйрық тістеушілікке басшылық жасағаны үшін ашық айыптады, бұл жүйелі саяси және экономикалық дағдарысқа әкелді. Салинас Эчеверрияның өлтірілген Колосионың орнына ескі салтты сақтайтын адамды қоюға итермелегенін мәлімдеді. Эчеверрия президент Карлос Салинастан Зуно Арсенің босатылуы үшін Вашингтонға қысым көрсетуді бірнеше рет сұрады, бірақ нәтиже болмады. 2000 жылғы шілдеде өткен жалпы сайлауда PRI жеңілгеннен кейін, 1999 және 2000 жылдардағы президенттік науқаны кезінде Висенте Фокс (2000-2006 жылдары президент) Эчеверриямен Мексикадағы соңғысының үйінде бірнеше рет жеке кездескенін анықтады. Фокс Эчеверрияның бірнеше адамын өзінің үкіметіндегі жоғары лауазымдарға тағайындады, соның ішінде 1970 жылдары Эчеверрияның «Үшінші әлем университетін» басқарған Адольфо Агилар Зинсерді ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесшісі және Эчеверрияның жеке хатшысы АҚШ-тағы елші етіп тағайындады. Фокс Герцті Федералды полиция бастығы етіп тағайындады.

Ақылы төлемдер

2002 жылы Эчеверрия 1968 жылы Тлателолькодағы Три Культуралар алаңында студенттерге жасалған қырғын ісі бойынша Мексиканың сот жүйесінде куәлік беруге шақырылған алғашқы саяси лауазымды тұлға болды. 2006 жылдың 23 шілдесінде арнайы прокурор Эчеверрияға айып тағып, оны 1971 жылдың 10 маусымында Мексика қаласында білім беруді қаржыландыру мәселесі бойынша өткен наразылық акциясы кезінде көптеген студенттерді өлтіріп, жарақаттаған шабуылға бұйрық бергені үшін тұтқындауды сұрады. Бұл оқиға Корпус Кристи қырғыны ретінде танылды, бірақ қатысқан арнайы бөлім Лос Халконес ("Қырандар") деп аталғандықтан, "Халконазо" ("Қырандардың шабуылы") деп те аталды. Сол кезде үкімет полиция күштері мен азаматтық наразыларға шабуыл жасалғанын, екі тараптан да адамдар қарулы азаматтар тарапынан өлтірілгенін мәлімдеді. Олар сотталды, бірақ кейін жалпы кешірімге байланысты босатылды. 2005 жылдың 24 ақпанында Жоғарғы Сот 4:1 дауыспен қылмыстық қудалау ісі басталған кезде мерзімнің өтуі (30 жыл) аяқталғанын және Мексиканың 1968 жылдың 26 қарашасында қол қойылған, президент 1969 жылдың 3 шілдесінде ратификациялаған, бірақ Конгресс 2001 жылдың 10 желтоқсанында ратификациялаған және 90 күннен кейін күшіне енген конвенциясы геноцид үшін мерзімнің өтуі жоқ екенін айтқандықтан, бұл ереже Эчеверрияның ісіне ретроспективті түрде қолданыла алмайтынын шешті, өйткені мұндай келісімдерді заң жүйесінің бір бөлігіне енгізуге тек Конгресс ғана құқылы. Қылмыстық іс жүргізу қиын болғанымен, прокурор Жоғарғы Сотта саяси жағдайлардың бұрынғы қудалауға кедерес келтіргенін, президенттің Конституция бойынша толық мерзімі бойына қудалаудан қорғалғанын, сондықтан мерзімді ұзарту қажеттігін және Мексика қабылдаған БҰҰ конвенциясы геноцидтің бұрынғы оқиғаларын қамтығанын мәлімдеді. 2005 жылдың 20 қыркүйегінде өткен қылмыстар бойынша арнайы прокурор Эчеверрияға қарсы геноцид айыбын қойды, оның сол кездегі ішкі істер министрі ретінде 1968 жылдың 2 қазанындағы Тлателолько қырғынына қатысқандығы үшін. Бірақ тағы да қылмыстық істер жөніндегі судья істі қараудан бас тартып, мерзімнің өтіп кеткенін және қырғынның геноцид құрамайтынын мәлімдеді. Мексика соты 2006 жылдың 30 маусымында Эчеверрияны тұтқындауға бұйрық берді, бірақ ол 2006 жылдың 8 шілдесінде айыптаудан босатылды. 2006 жылдың 29 қарашасында ол қырғын жасады деген айып тағылып, Мексика судьясы оны үй қамауына алды. Соңында, 2009 жылдың 26 наурызында федералды сот Эчеверрияның толық бостандығын бұйырды және Тлателолько оқиғалары бойынша геноцид айыбын жоққа шығарды.

In 2002, Echeverría was the first political official called to testify before the Mexican justice system for the Tlatelolco massacre of students in the Plaza de las Tres Culturas in Tlatelolco in 1968. On 23 July 2006, a special prosecutor indicted Echeverría and requested his arrest for allegedly ordering the attack that killed and wounded many student demonstrators during a protest in Mexico City over education funding on 10 June 1971. The incident became known as the Corpus Christi massacre for the feast day on which it took place, but also as the Halconazo ("Falcon Strike") since the special unit involved was called Los Halcones ("The Falcons"). At the time, the government argued police forces and civilian demonstrators were attacked and people on both sides killed by armed civilians, who were convicted and later freed because of a general amnesty. On 24 February 2005, the Supreme Court of Justice decided 4–1 that the statute of limitations (30 years) had expired by the time the prosecution began and that Mexico's ratification by Congress in 2002 of the convention on 26 November 1968, signed by the president on 3 July 1969 but ratified by Congress on 10 December 2001 and coming into effect 90 days later, which states that genocide has no statute of limitations, could not be applied retroactively to Echeverría's case since only Congress can make such agreements part of the legal system. While difficult to obtain a prosecution, the prosecution argued before the Supreme Court that political conditions prevented an earlier prosecution, the president was constitutionally protected against charges for his full term so the statute of limitations should be extended, and the UN convention accepted by Mexico covered past events of genocide. On 20 September 2005, the special prosecutor for crimes of the past filed genocide charges against Echeverría for his responsibility, as interior minister at the time, on 2 October 1968 Tlatelolco massacre. Again, the assigned criminal judge dismissed the file and held that the statute of limitations had expired and that the massacre did not constitute genocide. An arrest warrant for Echeverría was issued by a Mexican court on 30 June 2006, but he was found not guilty of the charges on 8 July 2006. On 29 November 2006, he was charged with the massacres and ordered under house arrest by a Mexican judge. Finally, on 26 March 2009, a federal court ordered Echeverría's absolute freedom and dismissed the charge of genocide for the events of Tlatelolco.

Кейінгі өмір және өлім

2018 жылдың 15 қаңтарында оның қайтыс болғаны туралы хабарланды, бірақ бұл ақпарат тез күшін жойды. 17 қаңтарда ол ауруханада 96 жасқа толуын тойлады және бір күннен кейін үйге шығарылды. 2018 жылдың 21 маусымында ол қайтадан ауруханаға түсті және 10 шілдеде шығарылды. Бұрын Мексиканың ең ұзақ өмір сүрген президенті – 96 жасында қайтыс болған Педро Ласкурайн еді. 2019 жылы 97 жастағы Эчеверрия Ласкурайннің рекордын бұзып, Мексиканың ең қарт президенті атанды. Эчеверрия 2022 жылдың 17 қаңтарында 100 жасқа толды, осылайша Мексиканың ең қарт мемлекет басшысы болды. 8 шілдеде ол Куернавакадағы үйінде дүние салды. 10 шілдеде жекеленген еске алу рәсімінде кремацияланды.

Мұра және қоғамдық пікір

Журналист Мартин Уокер "Эчеверрияны Мексиканың солшылдары жек көреді, олар оған қарсы геноцид айыптауын көтеруге тырысты, себебі ол 1968 жылғы Олимпиада ойындарында студенттер мен басқа да наразылық білдірушілердің қазасына себеп болған ішкі істер министрі болды, бұл оқиға Мексика қаласының орталығына жақын жерде болды. Мексиканың оңшылдары Эчеверрияны экономикалық апатқа кінәлайды, оның салдары бүгінге дейін сезіліп келеді. Эчеверрия билікке келген кезде мексикалық песоның құны бір долларға 12-ден асып түсетін, ал сыртқы қарыз аз болған. Ол қарызды күрт арттырды, нәтижесінде песо 1970 жылғы бағамының мыңнан бір бөлігіне дейін құлдырап, орта таптың жинақтарын жойды". Карденастың ұлы Куаутемок Карденас Эчеверрияны әкесінен ерекшелендіре келіп, президенттік қызметтен кеткен соң ол дамытқан танымалдылығын сақтай алмағанын атап өтеді. Тарихшы Энрике Краузе Эчеверрияның Тлателолькодағы қазадан өзін алшақтату үшін популизмді қабылдағанын болжайды. Дегенмен, Эчеверрияның қолдаушылары да болды, және көптеген қарапайым мексикалықтар оны өздерінің қажеттіліктерін жақсырақ түсінетін адам ретінде қарады, өйткені ол үгіт науқаны барысында мыңдаған өтініштерді жеке қабылдап, қарапайым жұмысшылардың алаңдаушылықтарын тыңдады. PRI-нің басқа бірнеше мүшелері, әсіресе ескі буын өкілдері, Эчеверрияның популистік саясатын ұнатпады және сынға алды, соның ішінде оның ілгерідегісі Густаво Диас Ордас. Диас Ордас бірде Эчеверрия туралы: "Ол бақылаудан шығып кетті. Ол не айтып тұрғанын өзі де білмейді. Ол өзгерістер жасауға ұмтылып жатқанын айтады, бірақ қандай мақсатта екенін айтпайды", - деген еді. 2012 жылы өткізілген ұлттық сауалнамада бұрынғы президенттер туралы сұрақтарға жауап бергендердің 27%-ы Эчеверрияның басшылығын "өте жақсы" немесе "жақсы" деп бағалады, 16%-ы "орташа" десе, 46%-ы "өте жаман" немесе "жаман" деп жауап берді. Сауалнама бойынша бұрынғы президенттердің рейтингі бойынша ол екінші орында тұрды, тек Карлос Салинас де Гортаридан төмен баға алды.