Кіріспе

Чарли Чаплиннің 1923 жылғы фильмі

"The Pilgrim" – Чарли Чаплиннің First National Film Company үшін түсірген, Чарли Чаплин мен Эдна Пурвианс басты рөлдерде ойнаған 1923 жылғы американдық үнсіз фильмі. Бұл фильм Эдна Пурвианстың Чаплинмен бірге түскен соңғы туындысы және Чаплиннің "First National" үшін жасаған соңғы фильмі. Пурвианс Чаплиннің "Париж әйелі" (1923) фильмінде де ойнаған, онда Чаплин эпизодтық рөлде пайда болды. Бұл Чаплиннің екінші ең қысқа көркем фильмі, ол оның мансабының басындағы екі бөлімді фильмдерге ұқсас құрылымда жасалған. Сонымен қатар, бұл Чарльз Рейзнердің режиссерлік дебюті болды, ол кейіннен сәтті режиссер атанды. 1959 жылы Чаплин "The Pilgrim" фильмін "The Chaplin Revue" жинағына енгізген үш фильмнің бірі ретінде қосты. Аз ғана өңделіп, толыққанды қайта жазылған фильмде Чаплин жазған және шығарған "I'm Bound For Texas" әні Мэтт Монро орындауында дыбысталады. "The Pilgrim" – 2019 жылы АҚШ-та авторлық құқығы тоқтап, жалпыға қолжетімді болған 1923 жылғы көптеген фильмдердің бірі.

Сюжет

Қашып кеткен сотталған Пилгрим түрмедегі киімін алмастыру үшін дін қызметкерінің киімін ұрлайды. Пойыз бекетінде ол қашып кетіп бара жатқан, үйленгісі келетін жұбайлармен кездеседі. Әйелдің әкесі келіп, оны алып кетеді. Содан кейін сотталған адам кездейсоқ бағытты таңдайды және жексенбі күні Техастағы Devil's Gulch-те қонақтайды. Делегация жаңа пасторды қарсы алуға дайын тұрады. Шериф жақын маңайда болғандықтан, Пилгрим рөлін ойнауын жалғастыруға мәжбүр. Үлкен дьякон оны шіркеуге алып барады, онда ол Дәуіт пен Ғолият туралы уағызды ойдан шығарып айтады. Пастордың миссис Браун мен оның тартымды қызының үйінде тұруы реттелді. Екеуі де бір-біріне қызығады. Қиындық туындайды, ол – Пилгримнің бұрынғы камераласы, қылмыскер. Бірақ ол Пилгримнің бұрынғы колледж досы болып көрінеді, және миссис Браун оны шайға шақырады. Қонақтардың арасында жұбайлар мен олардың кішкентай ұлы бар, ол баршаны мазалайды. Сондай-ақ, үлкен дьякон да бар, ол сенбі күні миссис Браунның ипотекалық төлемін қабылдаудан бас тартады. Пилгримнің бар күшін салғанмен, қылмыскер кейін ақшаны ұрлап қашып кетеді. Пилгрим мисс Браунға ақшаны қайтарып беретінін уәделейді. Бірақ ол кеткеннен кейін шериф жас әйелге оның үйінде тұратын адамның іздеуде екенін көрсетеді. Қылмыскер казиноға беттейді. Ұрлық орын алып жатқанға қарамастан, Пилгрим ақшаны қайтарып алады. Ол оны және шіркеу жинаған ақшаны мисс Браунға тапсырады. Шеріф оны ұстағанда, мисс Браун оның жасағандарын айтып, қорғанына шығады. Нәтижесінде шериф тұтқынды шекараға алып барып, Мексика жерінен гүлдер жинап әкелуді бұйырады. Ескертпеге мән бермей, Пилгрим қайта оралады. Шериф заң өкілінің мейірімділігін түсінгенше, оны Америка юрисдикциясынан сүргілеуге мәжбүр болады. Бірақ жаңа жердің тыныштығынан ләззат алуы ұзаққа созылмайды; бірнеше қарулы адамдар бұталардан шығып, бір-бірін атып бастайды. Қорқып қалған Пилгрим асығыс шекараны кесіп өтеді, өзінің мүмкіндіктерін ойлап, қашып кетеді.

Қабылдау

Чаплиннің өмірбаясын жазған Джеффри Вэнс "Саяхашы" фильмін маңызды туынды деп есептейді және 2003 жылғы "Чаплин: Кино генийі" кітабында басқа Чаплиннің өмірбаясын жазғандардан өзгеше, бұл фильмді жан-жақты қарастырады. Вэнс: "Саяхашы – Чаплиннің ең бай және көбінесе назардан тыс қалған фильмдерінің бірі" деп жазады. Вэнс фильмнің әрекеттерінің ықшамдылығын, классикалық театрлық тамырларын (Мольер және британдық музыкалық залдарды қоса алғанда), фильмнің комедиясының өткірлігін және ирониялық соңын, Чаплиннің кейіпкерінің АҚШ пен Мексика арасындағы шекараны кесіп өтуін жоғары бағалайды. Кино зерттеушісі Донна Корнхабер фильмдегі "пантимимадағы әйгілі уағызды" (Дәуіт пен Голиаттың оқиғасы) Чаплиннің "дене арқылы айтылатын ең ұлы хикаяларының" бірі деп атайды. 1923 жылғы 26 ақпандағы "Нью-Йорк Таймс" газетінің жалпы оң пікірінде былай делінген: "Жоқ, бұл фильм "Бала" фильмімен теңесе алмайды. Онда сол комедияның нәзіктігі жоқ, ол адамгершілікке осылай өткір назар салмайды, кейіпкерлер осылай терең жазылмаған, бірақ бәрібір ол нағыз Чаплин." 1952 жылғы Sight & Sound сауалнамасында атақты француз киносыншысы Андре Базин "Саяхашы" фильмін барлық уақыттың ең ұлы он фильмінің бірі деп таңдады.