Кіріспе

Кеңес және орыс актері Анатолий Дмитриевич Папанов (Анатолий Дмитриевич Папанов; 31 қазан 1922 – 5 тамыз 1987) – кеңестік және ресейлік актер, драма пәнінің оқытушысы және Мәскеу сатира театрының режиссері, онда ол шамамен 40 жыл қызмет етті. Көрнекті кейіпкерлерді сомдайтын актер Папанов көбінесе досы Андрей Мироновпен бірге ойнаған комедиялық рөлдерімен танымал, бірақ ол көптеген драмалық рөлдерді де орындады. Актерлік дауысымен 100-ден астам мультфильмге үлес қосты. 1973 жылы КСРО халық әртісі атағын алды және қайтыс болғаннан кейін КСРО Мемлекеттік сыйлығымен марапатталды.

Ерте және соғыс жылдары

Анатолий Папанов Смоленск облысының Вязьма қаласында (қазіргі Ресей Федерациясының Смоленск облысы) орыс-поляк аралас отбасында дүниеге келген. Оның әкесі Дмитрий Филиппович Папанов (1897–1982) – отставкадағы әскери қызметкер, теміржол күзетшісі және Николай Плотников құрған жергілікті театрдағы әуесқой актер болған. Анатолий және оның әпкесі де бала кезінде сол театрда өнер көрсеткен. Оның анасы Елена Болеславқызы Росковская (1901–1973) – Белоруссияда туған поляк шляпник, Рим католиктігінен орыс православиесіне құпия түрде өткен. Анатолий өзі православие дәстүрінде тәрбиеленген.

Театр

1946 жылы Мемлекеттік институтты бітіргеннен кейін Папанов басқа студенттермен бірге Литва КСР-інің Клайпеда қаласына кетті. Онда олар Клайпеда орыс драма театрын құрды, онда ол бірнеше жыл сахнада өнер көрсетті. 1948 жылы Андрей Гончаров оған Мәскеу Сатира театрына қосылуды ұсынды, ол өмірінің соңына дейін актерлік қызметін жалғастырып, шамамен 50 қойылымда ойнады. Оның танымал рөлдерінің қатарында Ильф пен Петровтың романдары бойынша сахналаған "Кішкентай алтын бұзау" (1958), "Он екі орындық" (1960), Александр Твардовскийдің "Тёркин" романындағы Василий Тёркин (1966), Николай Гогольдің "Мемлекеттік инспектор" (1972) пьесасындағы Антон Антонович, Григорий Горин мен Аркадий Аркановтың "Үлкен үйдің кішкентай комедиялары" (1973) спектакліндегі Николай Шубин, Александр Грибоедовтың "Виттен қасірет" (1976) пьесасындағы Павел Фамусов, Михаил Булгаковтың "Қашқандар" (1977) пьесасындағы Роман Хлюдов, Леонид Гаев (Антон Чеховтың "Шәшімдік бақша", 1984) және тағы да басқалары бар. Актерлік қызметтен бөлек, Папанов Ресей театр өнері институтында актерлік шеберлігінен сабақ берді. 1986 жылы ол Максим Горькийдің "Соңғылар" пьесасын сахналады – оның алғашқы және соңғы режиссерлік жұмысы. Діңгешті христиан болғандықтан, Папанов оны дұғамен аяқтағысы келді. Цензураның алдын алу үшін ол Федор Шаляпиннің дұға оқитын радиожазбасын пайдаланды. Алайда, Папанов Александр Столпердің "Тірілер мен өлгендер" (1964) соғыс драмасында генерал Серпилин рөлін сомдағаннан кейін үлкен даңққа ие болды. Осы рөлі үшін ол РСФСР-дің Васильев ағайындылары атындағы Мемлекеттік сыйлығымен және Бірінші Бүкілодақтық кинофестивальдің бас жүлдесімен марапатталды, ал Константин Симонов оның жұмысын жеке бағалады. 1966 жылы Эльдар Рязанов "Автомобильден сақтан" фильмін шығарды, онда Папанов досы Андрей Мироновпен бірге түсті. Миронов заманауи қара нарық сатушысы, ал Папанов – оның әкесі, соғыс ардагері болды, ол оны тұрақты түрде қысымға ұшыратып, әжуалайды. Фильмнің үлкен сәттілігі Леонид Гайдайды 1968 жылы "Алмас қол" комедиясында оларды басты қарсыластар ретінде, кейіпкердің "алмас қолына" қол жеткізуге тырысатын контрабандистер ретінде түсіруге итерді. Фильм шыққан жылы 76,7 миллион көрермен көрді, бұл совет киносының тарихындағы үшінші ең танымал фильм болды. 1971 жылы Гайдай екі актерді де "Он екі орындық" романының бейімделуіндегі басты рөлдерге сынады, бірақ басқаша шешім қабылдады. 1976 жылы Марк Захаров кітаптың телеверсиясын жасады және екі актерді де басты рөлдерге шақырды, осылайша оларды соңғы рет бірге түсірді. Папановты анимация режиссерлері де жиі шақыратын. Оның ерекше, дауысының құбылуы "Жангел кітабының" советтік бейімделуі "Мауглидің оқиғаларында" (1967) Шер Хан сияқты әртүрлі жануарларға өте қолайлы болды. Дегенмен, оның ең танымал кейіпкерлері қасқырлар болды, әсіресе ол ең жоғары бағаланған анимациялық сериалдағы Қасқыр кейіпкеріне дауыс бергеннен кейін (1969—1986), ол оның ең жақсы рөлі деп есептелді және оның барлық басқа жұмыстарын басып озды, бұл оған ұнамады.

Өлім және естелік

Папанов созылмалы жүрек жетіспеушілігімен ауыратын. 1987 жылы ол "1953 жылғы суық жаз" трагедиялық драмасындағы соңғы рөлін ойнады. Фильмнің түсірілімі аяқталғаннан кейін Папанов Карелиядан Мәскеудегі пәтеріне оралды және сол күні ыстық су болмаса да, душ қабылдауға бел буды. Ол ваннада жүрек талмасынан қайтыс болды. Одан кейін әйелі, Мәскеу сатира театрында өнер көрсеткен актриса Надежда Каратаева, және театр мен кино актрисасы Елена Папанова қалды. Ставрополь өлкесіндегі Михайловск қаласындағы бір көше актердің құрметіне аталған.