Кіріспе

Поляк суретшісі Эугениуш Зак (15 желтоқсан 1884 – 15 қаңтар 1926), сондай-ақ Эжен Зак және Юджин Зак деп те белгілі, поляк суретшісі болған.

Өмір

Евгений Зак Могильно қаласындағы еврей отбасында дүниеге келді. Бала кезінде Варшаваға көшіп, классикалық емес орта мектепті бітірді. 1902 жылы Парижге оқуға кетті, алдымен Жан Леон Жеромнің студиясында, академизмнің ескі шеберінің оқу орнында, содан кейін Альберт Беснард студиясындағы Академия Колароссиде білім алды. 1903 жылы Италияға, ал жыл соңында Мюнхенге сапар шекті, онда словен Антон Ажде басқаратын жеке мектепке қабылданды. 1904 жылы Парижге оралды. Сол жылы күзгі салонға дебют жасады, екі жылдан кейін осы мекеменің сурет бөліміне қазылар алқасының мүшесі болып қабылданды. 1906-1908 жылдары Бретаньға (Понт-л’Аббе және басқа да жерлерге) сапар жасады. Сена жағасында поляк колониясының өміріне қатысып, Париждегі поляк суретшілерінің қоғамы сияқты басқа да ұйымдарда жұмыс істеді. Роман Крамстик, Вацлав Боровский, Леопольд Готтлиб, Джерзи Меркель, Эли Наделман, Мела Мутер, Титус Чижевский және Зигмунт Менкес сияқты көптеген поляк суретшілерімен дос болды. Оның атағы тез өсті. Француз үкіметі оның бір суретін Люксембург мұражайына сатып алды (1910), Дрюэ галереясында жеке көрме ұйымдастырды (1911), Париж мәдени өмірінің маңызды тұлғаларымен, соның ішінде сыншылар Адольф Базлер мен Андре Салмонмен байланыс орнатты және Societe Normande de Peinture Moderne-нің көрме мүшесі атанды. 1912 жылы Ла-Палетта академиясында профессор болды. 1913 жылы жас суретші Ядвига Конға үйленді, ол оның қайтысынан кейін танымал Galerie Zak-ты басқарды. 1914-1916 жылдары Оңтүстік Францияда (Ницца, Сент-Пол-де-Венс және Венс) болды, сондай-ақ Швейцариядағы Лозаннаға сапар шекті. 1916 жылы отбасымен Польшаға оралып, әйелінің туған жері Ченстохова қаласына қоныстанды. Формистермен байланыс жасады. Варшаваға жиі барып, 1921 жылы өзі негізін қалаған Stowarzyszenie Artystów Polskich „Rytm” («Ритм») тобының болашақ мүшелерімен бірлесіп жұмыс істеді. 1922 жылы Польшадан мүлігін алып кетіп, Германияға барып, Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын танымал болған және құрметке ие болған жеріне орналасты. Берлинге, кейіннен Боннға барды, онда архитектор Фриц Август Брейхаус вилласының ішін суреттермен безендіру жұмысын орындады. Deutsche Kunst und Dekoration журналымен ынтымақтасып, өзіне жақын суретшілер туралы мақалалар жариялады. 1923 жылы тағы да Парижге қоныс аударды, онда достары Зигмунт Менкес пен Марк Шагалға қосылды. Оның өнердегі даңқы мен қаржылық жетістіктері 41 жасында Парижде жүрек талмасынан қайтыс болғанда күрт аяқталды. Көркемсурет академиясының Кельн қаласындағы сурет факультетін басқару ұсынысын қабылдауға үлкермеді.

Жұмыс

Бастапқыда Żak өзінің көркемдік темпераментін сызықтың күрделі қолданылуы арқылы білдірді, ал оның сангвиндік портреттерінде Леонардо, Боттичелли, Холбейн және Дюрердің туындыларына сілтеме жасалған. Мансабының алғашқы кезеңінде ол Nabis стиліне жақындады, яғни анық контурлармен шектелген және біртіндеп сарқылып, сәл матовый түстерге боялған жазық аумақтарды өңдеу арқылы. Ұзақ уақыт өтпей, ол – көптеген париждік әріптестері сияқты – Бретаньнің экзотикалық және фольклорлық атмосферасына берілді. Ол сондай-ақ қытайлық фарфордан және парсылық миниатюралардан кейбір мотивтерді алды. Париждің тың көшелері мен Сенадағы бульварлардың көріністерін суреттеді және кейде Жаңа өсиет тақырыптарына жүгінді. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін оның кейбір композициялары Николя Пуссен, Клод Лоррен (Ле Лоррен деп аталған), Антуан Ватто және, ең бастысы, Пувис де Шаванн сияқты суретшілердің туындыларында бейнеленген идиллиялық дәстүрге сай келді. Польша суретшісі фигуралық силуэттер мен бет-әлпеттерді стильдеуді күшейтті. Италия мен Оңтүстік Франция пейзаждарынан, сондай-ақ еуропалық өнер шеберлерінен шабыт алған Жақтың Аркадиясында гермафродиттік сұлулыққа ие адамдар мекендеді, бұл, әрине, Жақтың Ренессансқа деген құштарлығымен байланысты. Олардың сыртқы келбеті ежелгі грек өнеріндегі бейінділерді еске салады, маңдайдан тік бұрышпен келген мұрын және айқын көздері бар, ал беттерінде шаршаған, ностальгиялық көрініс байқалады. Жак, Модильяни сияқты, күрделі сурет салу және романтикалық бояуы бар поэтикалық қиял арқылы оның суреттеріндегі кейіпкерлерде ғана кездесетін ерекше "адамзатты" жасады. Оның үйлері мен тас үйінділері әрқашан декоративтік ырғақпен құрастырылған. Бұл суреттерді сындырылған түстердің және ұстамды экспрессияның өте жақсы үйлесімі ерекшелендіреді. Олар неміс Жаңа обьективтілігінің кейбір өкілдерімен және итальяндық Valori Plastici тобының кейбір өкілдерімен қызықты диалогқа түседі, бірақ тікелей ықпал туралы сөз қозғауға болмайды. 1917-1920 жылдары әлеуметтік шеттес, өмірін салон немесе қарапайым жиһазы бар интерьерде өткізетін ностальгиялық жалғызбастылар бұрынғы балықшылар мен олардың отбасыларын, теңізшілерді және саудагерлерді ығыстырды. Мұнда жас Пабло Пикассоның "қасіретті" ағымымен, оның көгілдір кезеңіндегі Saltimbanques сияқты айқын байланыс бар. Сонымен қатар, бұл қайғылы тақырыптар әртүрлі конфигурациядағы бақытты отбасылардың бейнелерімен теңестіріледі: күлімдеген баламен ойнаған ана, қуыршақ театрымен ойнаған отбасы және т.б. Соңғы кезеңдегі суреттер көбірек жарық пен өмірге ие болады, ал суретші диссонанстардан қашпайды. Контурлар шекаралас түсті аумақтардың шеттерінде еріп, нүктелік жарықтандыру стильдік пішіндердің беттерін еритіп жібереді. Жактың формалар репертуары аса бай болмауы мүмкін, бірақ оның туындыларын бірден тануға мүмкіндік беретін ерекшеліктері жетерлік. Оның стилі "Ритм" тобының айналасына жиналған көптеген поляк суретшілеріне шабыт берді, ол поляк Арт-Деко нұсқасын жасады. Жактың формалар грамматикасының маңызды ерекшелігі – оның адам силуэтімен айналысуы, суретші оны нақты үлгілермен көп ортақ бөліспейтін, контраппостоға баса назар аударатын манерист және адамдар емес, әдетте марионеткаларға немесе манекендерге жатқызылатын би сияқты позалармен бейнеледі. Оның соңғы суреттері оның шығармашылығында жаңа тарауды ашқандай болды: ол енді бұрын жек көретін импрессионистердің (негізінен Ренуардың) түстері мен суретшілік әсерлеріне сүйене бастады.

Көрмелер

Зак өмір сүрген кезеңде оның жеке көрмелері Парижде (1911, 1925) және Варшавада (1917) ұйымдастырылды. Париж салондарынан (1904 жылдан) және Барселонада өткен (1912) Парижде тұратын поляк суретшілерінің көрмесінен басқа, оның туындылары Нью-Йорк, Чикаго және Бостон қалаларындағы танымал Армори шоуында, онда ол Ели Наделманнан өзге жалғыз поляк болды (1913), Венеция биенналесінде (1914) және Париждегі Франция-Польша қауымдастығының көрмелерінде (1924) көрсетілді. Бұдан өзге, ол 1908 жылдан бастап «Стука» («Өнер») Польша суретшілері қоғамының көрмелеріне, сондай-ақ ресми топ құрылғанға дейін (Краков, 1913 және Заккопане, 1916) және одан кейін (Краков, 1917 және Львов, 1918) Польша экспрессионистерінің (кейін Формистерлер деп аталды) көрмелеріне қатысты. Ол Варшавада Польша өнер клубының (1917–1919), Жаңа топтың (1918) және Краковта (1923) мен Варшавада (1924) Польша суретшілерінің «Ритм» қауымдастығының мүшесі ретінде көрмеге қатысты. Суретшінің қайтыс болғаннан кейінгі көрмелері Париждің үш салонында және париждік галереяларда, сондай-ақ Варшава мен Дюссельдорфта (барлығы 1926), Нью-Йоркте (1927), Буффалода (1928), Лондонда (1929) және тағы бірнеше рет Парижде, оның ішінде Зак галереясында (1936, 1938) өтті. Соңғы галерея, суретшінің жесірі басқарған, Сенаның сол жағалауындағы ең қызықты галереялардың бірі ретінде танымал болды: ол басқалармен қатар, Капистер деп белгілі Париж комитетінің мүшелерінің алғашқы көрмесін, Франциядағы белсенді поляк және еврей суретшілерінің бірнеше жеке көрмелерін және Василий Кандинскийдің алғашқы париждік жеке көрмесін ұйымдастырды.