Кіріспе
Баланың өмірін тығыз басқаратын ата-ананың атауы. Тікұшақ ата-ана (сонымен қатар, қамқоршы ата-ана немесе жай ғана қамқоршы деп аталады) – баланың тәжірибесі мен қиындықтарына, әсіресе үйден тыс және білім беру орындарында артық көңіл бөліп, олардан тым қорқатын ата-ана. Олар тікұшақ сияқты балаларының өмірінің үстінде "қалықтап", оның барлық жағын қадағалайды. Тікұшақ ата-аналар балаларының өмірінің барлық саласын, тіпті әлеуметтік қарым-қатынастарын да қатаң бақылайды. "Тікұшақ ата-ана" термині 1980-жылдардың соңынан бері қолданылып келеді. 2000-жылдардың басында американдық білім беру ұйымдарының өкілдері осы терминді жиі қолдана бастағаннан кейін ол кеңінен танымал болды, осы кезде ең алғашқы мыңжылдықтар университет жасына жетті. Олардың бейбітшіл буын ата-аналары балаларын сабаққа ояту үшін таңертең шалып, балалары алған бағалары үшін профессорларға шағымдану сияқты әрекеттерімен танымал болды.
A helicopter parent (also called a cosseting parent or simply a cosseter) is a term for a parent who is overattentive and overly fearful of a child's experiences and problems, particularly outside the home and at educational institutions. Helicopter parents are so named because, like helicopters, they "hover overhead", overseeing every aspect of their child's life. A helicopter parent is also known to strictly supervise their children in all aspects of their lives, including in social interactions. The term "helicopter parent" has been in use since the late 1980s. It subsequently gained wide currency when American academic administrators began using it in the early 2000s as the oldest millennials began reaching college age. Their baby boomer parents earned notoriety for practices such as calling their children each morning to wake them up for class and complaining to their professors about grades the children had received.
Тамырлар
"The Chronicle of Higher Education" басылымы вертолет ата-аналарының ересек балаларының заң факультетіне немесе бизнес факультетіне түсуін қолдау сияқты жоғары оқу орындарында да өздерінің ересек балаларының мүддесін қорғауын жалғастырғанын хабарлады. Бұл топ жұмыс күшіне қадам басқанда, Адам ресурстарын басқару қызметкерлері жұмыс орнында немесе менеджерлерге телефон арқылы қоңырау шалып, ересек балаларының атынан әрекет ету немесе олардың жалақысын келісу үшін келген вертолет ата-аналары туралы мәлімдеді. Ғалым, демограф Нейл Хоу вертолет ата-аналықты мыңжылдықтар ұрпағының балаларын тәрбиелеу стилі деп сипаттайды. Хоу бейби-бумерлердің вертолет ата-аналық әрекетін X ұрпағының ата-аналарынан өзгеше тәрбиелеу стилі ретінде көрсетеді. Ол соңғыларын "жасырын күрескер ата-аналар" деп атайды, себебі X ұрпағының ата-аналары ұсақ-түйек мәселелерге көз жұмып, бірақ маңызды мәселе туғанда күшпен араласады. Хоу мұны мыңжылдықтардың ата-аналарының білім беру саласына үздіксіз қатысуымен салыстырады, оларды "кейде көмектесетін, кейде жақтырмайтын, бірақ әрқашан балаларының үстінде болып, шу шығаратын" деп сипаттайды. Хоу бейби-бумерлерді балаларына тым жақын дейді, бірақ оның пікірінше, бұл жақсы қасиет. Вертолет ата-аналары балаларының табысқа жететініне көз жеткізу үшін оларға жол ашып беруге тырысады. Вертолет ата-аналықтың пайда болуы екі әлеуметтік өзгеріспен бірге жүрді. Біріншісі – 1990 жылдардағы экономиканың қарқынды өсуі, жұмыссыздықтың төмен деңгейі және табыс көлемінің артуы. Екіншісі – балаларға қауіп төнуіне байланысты қоғамдық пікірдің өзгеруі, бұл пікірді еркін тәрбиелеуді жақтаушы Ленор Скенези "паранойяға негізделген" деп сипаттады. Вертолет ата-аналық кейде әлеуметтік немесе мәдени нормалармен байланысты, олар өзге біреудің орнына әрекет етумен байланысты идеяларды қалыптастырады немесе стандарттайды.
Қытай
Тяньцзинь университеті жаңа оқуға түскен студенттермен бірге келген ата-аналарға арналған "махаббат шатырларын" құрып, оларды спорт залының еденіне төселген кілемшелерде ұйықтатуға рұқсат берді. Әлеуметтік желілердегі комментаторлар бір бала саясатының "тікұшақпен" тәрбиелеудің кеңеюіне ықпал еткенін айтуда (кішкентай император синдромына қараңыз).
Зерттеуде
"Геликоптерлік ата-аналық" – бұл әдеттегі тілде қолданылатын термин; ғылыми зерттеулерде бұл құбылыс әдетте шамадан тыс қорғаушы ата-аналық немесе гипер-ата-аналық деп аталады. Бұрынғы зерттеулер аналардың шамадан тыс қорғаушылығына назар аударған, бірақ қазіргі кезде әкелердің де тәрбиедегі рөлін ескере отырып, шамадан тыс қорғаушы ата-аналық және гипер-ата-аналық терминдері жиі қолданылады. Бұл термин күнделікті қолданыста кең таралғандықтан, ғылыми зерттеулерде де "геликоптерлік ата-аналық" термині қолданыла бастады.
Әсерлер
Джорджия университетінің профессоры Ричард Муллендор ұялы телефонды бала тәрбиесіне әсер ететін факторлардың бірі деп сипаттады. Кейбір ата-аналар колледж оқу ақысының өсуіне байланысты, өздерінің инвестицияларын қорғап отырғанын немесе кез келген тұтынушы сияқты әрекет ететінін айтады. "The Gerontologist" журналында жарияланған ұрпақтар аралық зерттеуде білім берушілер мен бұқаралық ақпарат құралдары ересектеген балаларының үстінде тікұшақтай қанатын созатын ата-аналарды өкінішпен айтты, бірақ "экономикалық және әлеуметтік қиындықтар Baby Boomers ұрпағының ересектеген өміріне бекінуін қиындатады" деп хабарлады. Клэр Эштон Джеймс ата-аналар арасында жүргізілген сауалнамада "тікұшақпен тәрбиелейтін" ата-аналардың жоғары деңгейде бақытты екенін анықтады. Кейбір зерттеулер көрсеткендей, балаларына тым қамқорлық көрсету, үстемдік ету немесе оларды тым көп бақылау ата-аналардың балаларында ұзақ мерзімді психикалық денсаулық проблемаларына әкелуі мүмкін. Лондон университетінің мәлімдеуінше, осы психикалық денсаулық проблемаларының салдары өмір бойы созылуы мүмкін және оның ауқымы қайғыға ұшыраған адамдардың сезімімен салыстыруға болады. Медициналық зерттеулер кеңесінің пікірінше, "психологиялық бақылау баланың тәуелсіздігін шектеуге және өз мінез-құлқымен өзі басқара алмауына әкелуі мүмкін". Мичиган университетінің C. S. Mott балалар ауруханасы 2019 жылы жүргізген балалар денсаулығы жөніндегі ұлттық сауалнамаға сәйкес, сауалнамаға қатысқан ата-аналардың төрттен бірі жасөспірімдеріне жауапкершілікті жүктеуге уақыт пен күш жұмсамауының нәтижесінде, олардың тәуелсіздігіне кедергі келтіретінін айтты. Шамамен 900 ата-анаға жасалған ұлттық сауалнамада 14-18 жас аралығындағы балалары бар көптеген ата-аналар тікұшақпен тәрбиелеуге келіскендеріне себепті, өздері жасағанның оңайырақ болғанын айтты. Ата-аналар немесе тікұшақпен тәрбиелеуді қолдайтындар мұндай шектеуші және үстемдік ететін тәрбиелеу стилінің тәртіпті қалыптастыруға көмектесетінін мәлімдесе де, басқа сарапшылар мұндай тәрбиелеу формаларының жасөспірімдердің наразылығына әкелуі мүмкін екенін және тіпті одан әрі қарсылыққа ұласуы мүмкін екенін айтады. Пекин қалалық нормалық университетінің зерттеуі балаларды тым көп тәрбиелеу олардың көшбасшылық қабілеттеріне кері әсер ететінін көрсетті. Флорида университетінің зерттеуі 500 студенттен тұратын топта тікұшақпен тәрбиелеудің эмоционалдық проблемаларға, шешім қабылдаудағы қиындықтарға және нашар оқу нәтижелеріне байланысты екенін анықтады. Статистика көрсеткендей, колледж студенттері үйде қалғанда және аға-інілері аз болғанда, ата-аналардың шамадан тыс қамқорлығы жиі кездеседі. Ата-аналардың қатысуы, бірақ шамадан тыс қамқорлық студенттердің сенімсіздігіне және жұмыс жағдайларына жағымсыз реакцияға әкелуі мүмкін. Сонымен қатар, студенттің колледж өмірімен байланысты бірнеше жағдайлар бар, олар шамадан тыс қамқорлықпен байланысты. Мысалы, шамадан тыс қамқорлық нашар өзіндік тиімділік сияқты зиянды нәтижелерге әкеледі, ал ата-аналардың қатысуы студенттер үшін жақсы нәтижелерге, мысалы, жоғары әлеуметтік тиімділікке және магистратураға түсу мақсатына әкеледі.
Қарым-қатынас ұғымдары
"Қар тазалайтын ата-ана" баласының өзі кездесетін қиындықтарды алдын ала жойып, тікұшақпен қанатын соғатын ата-анадан да асып түседі делінеді. The New York Times бұл терминді 2019 жылы Varsity Blues жеңілдігіне қатысты мақаласында пайдаланған. "Шалғын шабу ата-ана" деген сөз тіркесін Дукейн университетінің профессоры Карен Фанчер ұсынған, ол "қар тазалайтын ата-ана" дегенмен бір мағынаны білдіреді.
Басқа тілдерде
Швецияда ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде "тікұшақ ата-аналар" деп есептелетін ата-аналар "керлинг ата-аналар" (curlingföräldrar) деп аталады.