Кіріспе

Адамның 1 мен 3 жас аралығындағы өсу кезеңі

Кішкентай бала – шамамен 1 мен 3 жас аралығындағы бала, бірақ анықтамалар әртүрлі болуы мүмкін. Кішкентай бала кезеңі – зор танымдық, эмоционалдық және әлеуметтік даму кезеңі. Бұл сөз "тоқырап жүру" деген сөзден шыққан, яғни осы жастағы бала сияқты бейқарсы жүру.

Алғашқы кезеңдер мен интеллект

Көптен бері белгілі болғандай, даму кезеңдерінің едәуір кешіктірілуі ақыл-ой немесе дене мүгеліктігімен байланысты. Дегенмен, бұрын жалпы халық арасында даму кезеңдерін өту жасы мен кейінгі интеллект арасында байланыс жоқ деп есептелді. Бірақ, жақында ғана даму кезеңдерін ертерек өтудің жалпы алғанда жоғары интеллект деңгейін көрсететіні анықталды. 1946 жылы Ұлыбританияда туған 5000-нан астам балаға жасалған 2007 жылғы зерттеу көрсеткендей, баланың тұрып үйренуі әрбір ай сайын 8 жасқа келгенде интеллект коэффициентінің (IQ) жарты баллға артуына себеп болды. Сонымен қатар, 2018 жылғы келесі зерттеу даму кезеңдері мен ересек жастағы интеллект арасындағы байланысты анықтады (осы жағдайда, 18 айдан кіші, 18-24 ай және 24 айдан кейін суреттердегі заттар мен жануарлардың аттарын атау мүмкіндігі қарастырылды). 24 айдан бұрын сөйлем құрай алатын балалардың IQ-сы орташа есеппен 107 баллды құрады, ал 24 айдан кейін сөйлем құрай алатын жасөспірімдердің (20-34 жас) IQ-сы орташа есеппен 101 баллды көрсетті. 3 жасқа дейінгі даму кезеңдерін ертерек өту және бас шеңбері ересек жастағы IQ-ның шамамен 6% дисперсиясын түсіндіреді. Қарама-қарсылығы, ата-ананың әлеуметтік-экономикалық жағдайы мен баланың жынысы IQ-ның 23% дисперсиясын түсіндіреді. Алайда, сарапшылар балаларды даму кезеңдерінен асықтырмауға кеңес береді, егер олар нормалы шекте өтіп жатса.

Дәретханаға үйрету

Дайындық: Азрин мен Фокс әдісі баланың дәретханаға үйретуге дайын екенін анықтау үшін алғашқы объективті критерийлер жиынтығын ұсынды. Бала физиологиялық және психологиялық тұрғыдан қабілетті болуы тиіс. Физиологиялық дайындық – баланың дәретханаға үйрету үшін қажетті іс-әрекеттерді орындау мүмкіндігін, мысалы, жоғарғы және несеп жолдарының сфинктерін басқару, тік отыру және жүру қабілетін көрсетеді. Психологиялық дайындық баланың дәретханаға үйренуге деген құлшынысын, сондай-ақ нұсқауларды түсіну және орындау қабілетін білдіреді. Оқу процесі. Ата-ананың реакциясы.

Қойшақтану

Кішкентай балалар тұрғаннан жерге төмен түсу үшін инстинктивті түрде тізе бүгіп отырады, бұл олар үшін үздіксіз қозғалыс болып табылады. Бір және екі жасар балаларды көбінесе аяқтары кең жайылып, жамбасы еденге толық тимейтін, тұрақты тізе бүгіп отыру позында ойнап жүргенін көруге болады, бірақ бастапқыда олар қайта тұру үшін бір нәрсеге тіренуі керек.

Тіл

Көбінесе ата-аналар баланың сөйлеуді үйренуін маңызды оқиға деп санайды. Баланың алғашқы сөзі шамамен 12 айда айтылады, бірақ бұл тек орташа көрсеткіш. Бала 18 айға дейін сөздік қорын толықтырып отырады. Ол күніне 7-9 жаңа сөз үйренуі мүмкін. Осы кезде балалар шамамен 50 сөз біледі. 21 айлық шақта балалар өз сөздік қорына "мен барамын", "ана берсін", "бала ойнайды" сияқты екі сөзден тұратын тіркестерді қоса бастайды. Ұйықтағанға дейін олар көбінесе өздігінен сөйлесіп, сөйлеу дағдыларын жаттықтырады. Осы жаста балалар өз тілектерін және қажеттіліктерін ауызша жеткізуде жақсы қабілет көрсете бастайды.<poem>"Егер мен қаласам, ол менікі. Егер мен оны саған беріп, кейін пікірімді өзгертсем, ол менікі. Егер мен оны сенің қолыңнан алсам, ол менікі. Егер ол жақында менде болса, ол менікі. Егер ол менікі болса, ол ешқашан басқа біреуге тиесілі болмайды, ешқандай жағдайда. Егер біз бірге бір нәрсе жасасақ, барлық бөліктері менікі. Егер ол менікі сияқты көрінсе, ол менікі". Бёртон Л. Уайттың "Бақытты және тәртіпті бала тәрбиелеу" еңбегінде жазылған, жас балалардың әлеуметтік өмірі туралы өлең, себебі олардың ашу-ызаға бейімділігімен әйгілі. Бұл кезең баланың жасына және ортасына байланысты тоғыз айлық шамадан басталуы мүмкін. Кішкентай балалардың ашу-ызаға жиі ұшырауының себебі – олардың күшті эмоциялары, бірақ үлкен балалар мен ересектер сияқты оларды қалай білдіруді білмейді. Асқазанның ашуы, ыңғайсыздық, шаршау сияқты физикалық факторлар немесе баланың тәуелсіздікке ұмтылуы және айналасындағы ортаны бақылауға тырысуы осының себебі болуы мүмкін. Бала өзінің ата-анасынан ерекше екенін түсінеді және әлемнің қалай жұмыс істейтінін білу үшін шектерін сынап жатыр. Баланың осы кездегі ой-пікірін түсіну маңызды, сонымен қатар ата-ананың баламен қалай сөйлесетіні ашу-ызаны тудыруы немесе жағдайды тыныштандыруы мүмкін. Зерттеулер көрсеткендей, зорлық-зомбылық тарихы, зорлық-зомбылыққа ұшырау және осыған байланысты психикалық аурулары бар ата-аналар кішкентай балаларының ашу-ызасына сезімтал және олардың жасына сәйкес жауап беруде қиындықтарға тап болуы мүмкін, сондықтан ата-ана мен баланың психикалық денсаулығына кеңес беру оларға көмектеседі. Екі және бес жас аралығындағы тәуелсіздікке ұмтылу кезеңі жасөспірім шақта қайталанады. Өзін-өзі тану – ата-анаға баланың қалай әрекет ететінін түсінуге көмектесетін тағы бір маңызды кезең. 18 айлық шамасында бала өзін жеке тұлға ретінде тани бастайды, өз ойлары мен іс-әрекеттерін жасайды. Ата-ана осы кезеңнің аяқталғанын байқау үшін, бала айнадағы бейнесінің өзі екенін мойындайтынын көреді. Мұны тексерудің бір жолы – баланың бетіне қызыл ертінді жағып, оған өз бейнесін көрсету. Егер бала әдеттегіден ерекше белгіге қол жеткізсе, онда бала осы маңызды кезеңді бастан өткенін білдіреді. Өзін-өзі танумен бірге, бала бұрын сезінбеген мақтаныш пен ұят сезімдерін де сезінеді.