Кіріспе

Психохисторияны зерттеуде қолданылатын термин. Ертедегі нәресте өлтіруге байланысты тәрбие – палеолит дәуірінде, тарихқа дейінгі және тарихи аңшы-жинақшы тайпалар мен қоғамдардағы нәресте өлтіруді білдіретін психохисторияда қолданылатын термин. Мұндағы "ерте" сөзі баланың жасын емес, қоғамның тарихындағы немесе мәдени дамуындағы алғашқы кезеңді білдіреді. "Нәресте өлтіруге байланысты" дегеніміз – қазіргі заманғы елдермен салыстырғанда нәрестелердің өлімі жиі болатындығын көрсетеді. Бұл модельді Ллойд деМаузе психохистория аясында, адам мәдениетінде балаларға қатысты көзқарастың дамуын сипаттайтын бала тәрбиесінің жеті сатылық тізбегінің бір бөлігі ретінде жасаған. "Ерте" деген сөз бұл терминді деМаузе ескірген, ауыл шаруашылығымен айналысатын мәдениеттерде анықтаған, кейінгі нәресте өлтіруге байланысты тәрбиеден ажыратады.

Үлгі

Бұл модель – Геза Рохайм, Лия Лейбовиц, Роберт С. Суггс, Милтон Даймонд, Герман Генрих Плос, Гилберт Хердт, Роберт Дж. Столлер, Л. Л. Лангнесс және Джон Фитц Портер Пул сияқты ғалымдардың байқауларына негізделген, антропологиялық деректерді түсінуге бағытталған психологиялық концепция. Ол әсіресе Австралияның Йолнгу тайпасы, Папуа-Жаңа Гвинеяның Гими, Вогео, Бена Бена және Бимин Кускусмин тайпалары, сондай-ақ Раум, Ок және Кванга сияқты қоғамдарды қамтиды. Антропологтар мен психотарихшылар деректерге күмәндік келтірмейді, бірақ олардың маңыздылығы, мағынасы және интерпретациясы туралы пікірде келіспейді. Көптеген антропологтар бұл тәсілді және мәдени эволюцияның көптеген теорияларын этноцентрлік деп есептесе, психотарихшылар психотарихтың тәуелсіздігін жариялап, дәстүрлі Боасиандық көзқарасқа қарсы тұрады. Бұл «бала өлтіру» моделі бірнеше мәлімдеме жасайды: тайпалық қоғамдарда бала тәрбиесі бала құрбандығын немесе жоғары бала өлтіру көрсеткіштерін, инцест, дене мүжілеуін, бала зорлауды және азаптауды қамтиды, ал мұндай әрекеттер мәдени тұрғыдан қабылданатын болған. Психотарихшылар әр баланың өлтірілгенін айтпайды, тек кейбір қоғамдарда мәдениеттен мәдениетке өзгеретін таңдау процесі болғанын (немесе бар екенін) мәлімдейді. Мысалы, Папуа-Жаңа Гвинеядағы балалардың өлім-жітімі ана сүтінен айырғаннан кейін күрт өседі. Соломон аралдарында кейбір адамдар өздерінің бірінші туған балаларын өлтіреді деген хабар бар. Ауылдық Үндістанда, ауылдық Қытайда және басқа да қоғамдарда кейбір қыз балалар өлімге ұшыраған. Модель бала өлтіруші ата-аналардың эмпатияның жетіспеуіне негізделген, мысалы, Роберт Б. Эджертон, Мария Леповски, Брюс Кнауфт, Джон В. М. Уайтинг және Маргарет Мид сияқты ғалымдар байқағандай, ата-ана мен бала арасындағы тікелей көз байланысының болмауы. Даму психологиясында мұндай тікелей көз байланысы ана мен бала арасындағы дұрыс байланыс үшін өте маңызды деп танылады.

Сын

XIX ғасырдағы британдық антропология белгілі бір мәдениетте жабайылықтан өркениетке дейінгі сызықтық, эволюциялық тізбекті алға жылжытты. Мәдениеттер иерархиялық сатыда көрінді. Джеймс Джордж Фрейзер сиқырлы ойлаудан ғылымға дейінгі жалпыға бірдей прогрессті ұсынды. XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басындағы антропологтардың көпшілігі Еуропа мен Солтүстік Америкадан тыс ерте дәуірдегі мәдениеттерді зерттеді. Джон Фергюсон МакЛеннан, Льюис Генри Морган және басқалар әлеуметтік институттардың параллель дамуы болды деп дәлелдеді. 1950 жылдары Лесли Уайт бастаған эволюционист идеялар американдық антропологияда ықпал етті. Неміс тумасы Франц Боас бұл парадигманы өзгертуге қол жеткізді. Оның кейінірек мәдени релятивизм деп аталатын әдісі кез келген жалпыға ортақ құндылықтарға қарсы тұрады. Боастың қағидасына сәйкес, қазіргі антропологиядағы негізгі мектепті білдіреді, мәдениеттің сенімі мен іс-әрекеті өз мәдениетінің контекстінде түсіндірілуі керек. Бұл принцип қазіргі антропологияда аксиомалық деп бекітілді. Вьетнам соғысы америкалық антропологиядағы Боазиялық ауысуды нығайтты. Мелвин Коннер жазды: Ллойд де Маус, "Балалық шақ тарихы" тоқсандық басылымының редакторы, өткендегі барлық қоғамдар балаларды қатыгездікпен қарастырды және олардың қарым-қатынасындағы барлық тарихи өзгерістер біз қазір белгілеген және аздап немесе көп жағдайда кездесетін мейірімді және жұмсақ стандарттарға қарай тұрақты түрде жақсарды деп мәлімдеді. [ ] Антропологтар – және көптеген тарихшылар да – аузы ашық, сөйлей алмай қалды. [ ] Маргарет Мидтен басталатын балалық шақтың антропологиясын зерттейтін студенттер көптеген дәстүрлі мәдениеттердегі балаларға көрсетілген қамқорлық пен сүйіспеншілікке назар аударды. Психохисториктер антропологтар мен этнологтарды дәлелдерге мұқият қарамай, "асыл жабайылар" туралы мифті таратумен айыптады. Олар балаларды қорлау – жалпы психологиялық заңдылыққа байланысты, ол адам миының құрылымында өзгерістер қалдырады, посттравматикалық стресс бұзылуы мәдениетке тәуелді құбылыс емес және пікір мәселесі де емес, сондай-ақ басым антропологтар назар аудармайтын кейбір әрекеттер, мысалы, жаңа туған нәрестелерді ұру, мидың зақымдануына және басқа да көзге көрінетін неврологиялық және психологиялық зақымдарға әкеледі.