Кіріспе

Кондитерлік бұйымдардың, жаңғақтардың, шайнамалы жемдердің, ойыншықтар мен қызықты заттардың іріктемесіз сатылуы. Көптеп сату – бұл кездейсоқ таңдалған және әдетте электр қуатымен жұмыс ілемейтін автоматтары арқылы таратылатын, іріктемесіз кондитерлік бұйымдардың, жаңғақтардың, шайнамалы жемдердің, ойыншықтар мен қызықты заттардың (капсулаларда) сатылуы. Көптеп сату – толыққанды ассортименттік сатудан (яғни, азық-түлік және сусын автоматтары саласынан) бөлек сауда саласының бір бөлігі болып табылады және басқа өнімдер мен стратегияларды қамтиды. Көптеп сату жалпы сауда көлемінің 1%-дан аз бөлігін құрайды.

Тарих

Көлемді сату ең болмағанда 19 ғасырдың соңына дейін барып жетеді. Сату автоматтары Америка Құрама Штаттарында танымал болғанға дейін Еуропада кеңінен қолданылған. 1880-жылдардың басында Лондонда алғашқы коммерциялық монетаға жұмыс істейтін сату автоматы пайда болды және ол пошта карточкаларымен жабдықталған. 1888 жылы Томас Адамс иіспұлдарын сату компаниясы Америкаға көлемді сату автоматтарымен таныстырып, Нью-Йорк қаласындағы көтерілген метро аялдамаларында Tutti frutti иіспұлдарын сату үшін машиналарды пайдаланды. 1897 жылы Pulver Manufacturing Company өзінің иіспұлдарын сату машиналарына анимациялық фигураларды қосты. 1907 жылы 20 ғасырдың соңында сату автоматтарындағы маңызды өнім болған дөңгелек, қантты қаптамасы бар иіспұлда енгізілді. 1909 жылы Эмерсон А. Болен Northwestern Novelty Company компаниясын құрып, Yankee атты бір тиынмен жұмыс істейтін шұңқыр сату автоматтарын сатуды бастады; Боленнің компаниясы кейіннен көлемді сату автоматтарының ең ірі өндірушілерінің біріне айналды. 1913 жылы Форд Мейсон 102 машинаны жалға алып, оларды Нью-Йорк штатының батысындағы дүкендерге және сауда орындарына орналастырды; ол ақырында 500 000-нан астам сату автоматтарынан тұратын Ford Gum & Machine Company империясын құрды. 1948 жылы Oak Manufacturing есігін ашты; ол өнеркәсіптегі ең ірі жабдық өндірушілерінің бірі болды. 1963 жылы Йозеф Шварцли Beaver Machine Corporation компаниясын құрып, өз жабдықтарын жобалап және өндірді, олар ақырында әлемнің 100-ден астам еліне сатылды. 1949 жылы Роджер С. Фолц өзінің алғашқы сату автоматтарын сатып алды; Folz Vending АҚШ-тағы көлемді сату жабдықтарының ең ірі операторы болды, ол өзінің ең жақсы кезеңінде бүкіл ел бойынша 150 000-нан астам машинаны иеленді және басқарды. 1950 жылы АҚШ Қаржы министрлігі көлемді сату автоматтарынан құмар ойынға салық салуға тырысты, себебі тұтынушылар машинаның қандай иіспұлды немесе басқа өнімді беретінін білудің қаупі бар еді. Бір қысқа уақытқа өндірушілер сату автоматтарына келесі таңдалатын өнімді көрсету үшін көру терезелерін орнатты. Сатушылар Ұлттық көлемді сатушылар қауымдастығын (NBVA) құрды, ол сатылатын өнімдердің шамамен бірдей құнға ие екенін дәлелдеп, салыққа қарсы сәтті лоббилік жұмыс жүргізді. NBVA содан бері көлемді сатушылардың мүддесін қорғай отырып, түрлі мәселелер бойынша лоббилік жұмыс жүргізіп келеді; мысалы, ол АҚШ долларының монетасының пайдасына АҚШ бір долларлық банкнотты жоюға ынталандырған Монеталық коалицияға қосылды.

Тұтынушы көзқарасынан

Көбінесе автоматты сату автоматтарынан тауар алу тұтынушы үшін оңай, машинаға қажетті монетаны салып, тұтқаны бұру немесе рычагты тарту арқылы жасалады. Бірақ егер машинадағы дәмдік тағам азы болса және тегіс таралмаған болса, клиент машинаны шайқап немесе соғып, ортадағы ыдыстың түбіндегі дөңгелекке тағам түсіруге тырысуы мүмкін. Дегенмен, машинаның құрылымына байланысты – әдетте әрбір сату кезінде үштен бір бөлігіне айналатын дөңгелек болады – келесі сату сәтті болар уақыты өткен болуы мүмкін. Автоматты сатудың ерекшелігі – тауарлар кездейсоқ түрде таратылады, сондықтан машинадан не келесі шығатынын таңдау мүмкін емес. Мысалы, бейсбол карточкаларының толық жинағын алуға тырысатын бала бірнеше бірдей карточка ала қоюы мүмкін; осыдан "алмасу карточкалары" және осыған ұқсас тақырыптағы өнімдер пайда болды, себебі тұтынушылар бір-бірімен бірдей карточкаларын алмасады деп есептелінеді.

Үлкен сатылымның артықшылықтары мен кемшіліктері

Көлемді сату – зерттеу және жоспарлауды, сондай-ақ сату дағдыларын және уақыт инвестициясын қажет ететін, қолмен жұмыс істейтін бизнес. Есепке алу, табыс салығы, жауапкершілік сақтандыру сияқты басқа шағын бизнестерге қатысты көптеген мәселелер көлемді сатуға да қатысты. Дегенмен, тұрақты шығындар мен қажетті бастапқы капитал сияқты кейбір аспектілер көптеген жаңа іскерлік жобалардан едәуір өзгеше.

Үлкен сатылымның артықшылықтары

Көлемді түрде конфета сатудағы жалпы маржа өте жоғары болуы мүмкін – мысалы, ішектің бір данасы 2 центтен сатып алынып, 25 центтен сатылуы мүмкін. Сонымен қатар, бұл автоматтары әдетте сусын немесе жеңіл тағам автоматтарымен салыстырғанда арзан. Аталған автоматтары да, өнім де салыстырмалы түрде оңай тасымалданады, сондай-ақ, оларды басқа автоматтарына қарағанда күтуге ыңғайлы. Көптеген автоматтарының дизайны тек гравитация және тұтқаны бұру арқылы туындайтын механикалық энергиямен жұмыс істейді, сондықтан оларды электр қуаты жоқ жерлерде орнатуға және пайдалануға болады. Көптеген штаттарда көлемді сату автоматтары сату салығынан босатылған. Көлемді сату автоматтары толық жұмыспен қамтылған адам үшін қосымша мүмкіндік болуы мүмкін, себебі дүкендер мен мейрамханалар сияқты көптеген орындар демалыс күндері мен кешкі сағаттарда ашық болады.

Үлкен сатылымның кемшіліктері

Бастапқыда, жаңадан бастаған кәсіпкер үшін сақтандыру құны тым жоғары болуы мүмкін. Сондықтан көптеген жаңа операторлар өз автоматтары үшін жауапкершілік сақтандыруын жасамайды. Жағдайды қиындататыны, көптеп сату автоматтары үшін сақтандыру қызметін ұсынатын компаниялардың саны шектеулі. Бұл бизнес инфляцияға ұшырайды, себебі өнімнің құны тұтынушылар төлегісі келетін бағадан асып түседі. Көптеген көптеп сату автоматтарының механизмдері, электронды автоматтарынан айырмашылығы, бағаның өсуіне бейімделмейді. Көптеген орындарда көптеп сату автоматтарының қажеттілігі сезілмейді. Сонымен қатар, автоматтарының оңай тасымалданатынын білгендіктен, көптеп сатушыларды орындардан шығарып жіберу жиі кездеседі. Сатушылар әдетте жыл сайын өз автоматтарының шамамен 14% жоғалып кететінін хабарлайды, бұл мәселе автоматтарының әдетте дүкен кіреберісіне жақын орналасуымен күшейеді, себебі оларды ұрлау оңай. Егер кәсіпорны банкротқа ұшыраса немесе жалдаған үй-жайдан шығарылса, онда қолданыстағы кәсіпорны қауіпке ұшырауы мүмкін. Машиналар заңды иесі оларды қайтарып алуға үлкермес бұрын, қоныс беруші кәсіпорнының кредиторларымен тәркіленіп немесе сатылуы мүмкін. Көптеп сату автоматтары алаяқтыққа бейім. Басқа автоматтарынан айырмашылығы, көптеген көптеп сату автоматтары монеталардың "металдық қолтаңбасын" оқымайды, және монетамен бірдей өлшемдегі құнды емес зат (мысалы, ағаш никель немесе шайба) көп жағдайда монета сияқты көптеп сату автоматтарын іске қоса алады.

Жалпы ескертулер

Сатушылардың таңдауына көптеген машиналар ұсынылады. Машинаны таңдау маңызды, себебі ол сатуға, машинаны күтіп ұстауға жұмсалатын уақытқа, машинаны орналастыруға рұқсат беретін орындардың ынтасына және жалпы табысқа әсер ететін басқа да факторларға әсер етуі мүмкін. Автоматты сату машинасы, автомобиль сияқты, пайдалануға берілгеннен кейін қайта сату құны күрт төмендейді. Бұл әсіресе бастапқыда тым қымбат бағаланған машиналар үшін ерекше дұрыс. Northwestern Corporation (1909 жылы құрылған), Oak Manufacturing (1948 жылы құрылған) және Beaver Machine Corporation (1963 жылы құрылған) автоматты сату қауымдастығында жоғары сапалы жапырлытқыш машиналарды сататын компаниялар ретінде кеңінен танылады. Машинаның идеалды түсі клиенттерге байланысты болуы мүмкін. Балалар жиі баратын сауда орындарында көзге түсетін қызыл немесе сары түс жақсырақ болуы мүмкін. Мысалы, қытай мейрамханалары әдетте қызыл түсті ұнатады. Ұлкендерге арналған кеңселерде көк, сұр, күміс немесе қара түс жақсырақ болуы мүмкін. Егер бір орында түстер үйлесімді болса, сол үйлесімді сақтаған жөн. Тұғырлар көбінесе екі түсте болады: қара және хром. Хром жуылған едендерден, ылғалдан және т.б. ылғалға ұшырағанда тот басуға бейім. Қара тұғырлар да сондай проблемаларға тап болады, бірақ оларды хромды тұғырларды қайта хромдауға қарағанда арзан қара жылтыр спрей бояуымен қайта бояуға болады. Машиналардан жабысқақ стикерлерді оттық сұйықтығын жағып, содан кейін ыдыс жуғыш затпен шайып алып тастауға болады. Белгілі бір машина үшін қандай тазалау заттары жақсы жұмыс істейтінін білу үшін, машинаны үйде сақтап, барлығын сынап көруге болады. Мысалы, контейнерлердегі сызақтарды кетіретін өнімдер бар.

Машина түрлері

Машинаның түрін таңдау көбінесе орналасқан жеріне байланысты. Мысалы, спираль бойымен қозғалған илем жарықтары бар машина сияқты, қызыққақ машиналар, жаңа клиенттер көп келетін және машинамен таныс емес (сондықтан оған қанағаттанбаған) сауда орталықтары мен басқа да орындарға жақсырақ сәйкес келеді. Көптеген орындар үшін қарапайым бір немесе екі бастық машина жеткілікті. Көп қозғалысы бар кейбір орындарда төрт таңдаулы машина ең жақсысы, бірақ сату аз болған жерде өнімнің сапасы нашарлауы мүмкін.

Бөлек бас машиналары

Ерекше басы бар машиналар ең көп кездесетін түрлері. Азық-түлік дүкендері, сауда орталықтары және кір жуу орындарында жарты оннан астам жеке бас машинасы бар тұғырлар кездесуі мүмкін. Олардың көпшілігі үлкен таныстыру алаңына ие және өнімді барлық жағынан көруге мүмкіндік береді, сондықтан үштік машиналарға қарағанда көз тартады. Осындай машиналардан гүлшарлар мен ойыншықтар жақсы сатылады. Oak компаниясы жеке бас машиналарын шығаруға маманданған сияқты, бірақ Northwestern да сапалы жеке бас машиналарын сатады. Көптеген тәжірибелі сатушылар бір және екі бас машиналарды жаңадан сатып алуды кеңес береді, себебі олардың құны әдетте бір басына $50–75 шамасында болады.

Үштік машиналар

Үш рет таңдау машиналары кеңселерде белгілі бір сәттілікке қол жеткізді, онда мақсатты клиенттер ересек адамдар. Үш рет таңдау машиналарының жеке бастары бар стендтерге қарағанда бір артықшылығы – оларды тезірек күтіп-жөндеуге болады, себебі бір кілттің көмегімен машинаның барлық бөлігін ашуға болады. Сонымен қатар, көптеген үш рет таңдау машиналарында төгілген заттарды жинауға арналған науа бар, ол дүкен иелерінің төгілген тәттіні жинауға ыңғайсыздық сезінуіне жол бермейді. Бірақ кемшілігі бар: тауарды көрсету аймағы глобус немесе панельді баспен салыстырғанда кішкентай, және клиенттер өнімдерді барлық бұрыштардан көре алмайды. Одан бөлек, үш түрлі тәттіні таңдау әрқашан қажет емес, және егер бір өнім жақсы сатылмаса, ол бұзылуы мүмкін.

Бөлшектері

Тауар дөңгелегі: Дөңгелектердің көптеген түрлері бар. Мысалы, терең табақшалы дөңгелек, беткей табақшалы дөңгелекке қарағанда көбірек тауар сатады. Конфет дөңгелектерін де тауардың әртүрлі мөлшерін тарату үшін реттеуге болады. Капсула дөңгелектері капсулаларды, ал дәмді шар дөңгелектері дәмді шарларды сату үшін қолданылады. Дәмді шарлар үшін екі бірлікке сатуға арналған дөңгелектерді пайдалануға болады, бұл клиенттерге ақшасына лайық көбірек тауар алуға мүмкіндік береді. Араластырғыш немесе қозғалтқыш: Конфеттің біркелкі таралмауының алдын алу үшін араластырғыш орнатылуы мүмкін. Араластырғыш болмаған жағдайда, қаншама сату орын алса, тауар ортасынан төмен қарай ағып, түтік тәрізді пішінде біркелкі таралуын жояды. Контейнердің ортасы бос болғанда, тауар дөңгелекке түсуін тоқтатады және машина тауарды бермей ақшаны қабылдай береді. Егер контейнер алдыңғы жағынан толып тұрғандай көрінсе, бұл клиенттердің ашуланып қалуына әкелуі мүмкін. Әсіресе, тұрақты клиенттерге бизнес байланысты болған демалыс бөлмелері сияқты жерлерде, егер машина адамдардың ақшасын алып жатыр деген қауесет тараса, сатудың төмендеуіне немесе оператордың жұмыстан шығарылуына әкелуі мүмкін. Құлып: Жоғары сапалы машиналар көбінесе Chicago Lock Co. Ace Locks сияқты сапалы құлыптармен жабдықталады. Vendesign 4in1 Карусель екі жеке құлыпталатын монета жинағышымен ерекшеленеді. Монета механизмі: Металл монета механизмдері пластик механизмдерге қарағанда ұзақ қызмет етеді және бұзылмай көбірек жүктемеге төтеп бере алады. Құлау механизмі: Құлау механизмі жетондардың, шетелдік монеталардың, номиналы дұрыс емес монеталардың, жалған монеталардың және т.б. ақша жинағышына түсіп, ілігіп қалудың орнына құлауына мүмкіндік береді, бұл сатудың жоғалтылуына әкелуі мүмкін. Oak Manufacturing Co. компаниясы құлау механизмін ойлап тапты.

Автоматты сатушылар қауымдастығы

Көптеген сатушылар толық жұмыс күнімен айналысатын кәсіби жұмысына қосымша шағын маршрут ашып, оны пайдалы деп тапты, соның арқасында толық уақыт сатумен айналыса бастады. Сатушылар көбінесе 9-дан 5-ке дейін жұмыс істеу қажеттілігі болмағандықтан, осы икемділікке риза екенін айтады. Көбінесе оптомды сату компаниялары шағын, бір адамдық кәсіпорындар болып табылады, бірақ кейбіреулері кеңейіп, қосымша қызметкерлерді жалдап, үлкен бизнеске айналды (әдетте ірі азық-түлік/сусын сату компаниялары сияқты үлкен болмаса да).