Кіріспе

Хью Финдлей (9 маусым 1822, Шотландия, Айршир, Ньюмилнс – 2 наурыз 1900, Айдахо, Фиш-Хейвен) – Үндістанға кірген алғашқы екі мормон миссионерінің бірі және Шетланд аралдарында мормон миссионерлік қызметін бастаушы.

Миссия

1851 жылы Финдлей мен Уиллс Плимут бауырластарының алғашқы мүшелерінің Үндістанның жаңа дінге өтуге қолайлы жер екені туралы хабарларына сүйене отырып, келді. Бірақ, олар дереу протестанттық дін өкілдерінің, баспасөздің, әскери шенеуніктер мен дін қызметкерлерінің қарсылығына тап болды. Финдлей алдымен Бомбейге (қазіргі Мумбаи) келді, ал Уиллс Ганг өзенімен Симлаға сапарлады. Финдлейдің алғашқы алты адамды динге өту рәсімінен өткізуіне алты ай уақыт кетті. Бомбейде ол әскери аудандарға кіруіне және әскерилерге уағыз айтуына тыйым салынды. 1852 жылдың сәуір айында ол 90 шақырым қашықтықтағы Пунаға (қазіргі Пуне) көшіп, сонда дінге өтуге рұқсат алды. Жергілікті гарнизон командирі: «Бұл адамдарға қарсылық көрсетілгені аз болса, олардың зияны да аз болады» деген пікірде болды. Алайда, қазан айында Финдлей гарнизоннан кетуі сұралды. Ол Пунадағы шағын паналада жаңа тұрақ тауып, филиалмен жиналыстар өткізуді жалғастырды. Бірнеше айдан кейін ол көшенің ар жағында шіркеу салып бітірді. Гарнизоннан қуылғаннан кейін Финдлей өз күшін негізінен жергілікті халыққа жұмсады. Ол маратхи тілін үйреніп, брахман зиялыларының тобымен дін туралы көптеген әңгімелер жүргізді. Аллан Макферсон Финдлей 1830 жылы Шотландияның Нью-Милнс қаласында дүниеге келді және 1846 жылдың қараша айында динге өтті. Ол шіркеуден ресми шақырусыз-ақ Финдлейдің Бомбей мен Пунаға қосылу туралы шұғыл өтінішін қабылдады. Ол Финдлейден екі жыл кейін, 1853 жылдың 7 қыркүйегінде келді. Хью Финдлей және оның миссионерлері Үндістанда көп жетістікке жете алмады. Ол Пуна мен Бомбейде бірнеше жыл қызмет етті, көбінесе жалғыз. Бригам Янг 1855 жылы миссияны жабуға бұйырды. Тарихшылар бұл миссияның маңыздылығы сол кездегі Скандинавия және Британ аралдарындағы өте сәтті миссиялармен салыстырғанда, көптеген жаңа динге өткендерді тартуға қабілетсіздігінде екенін тұжырымдады.

Ютаға көшіп келу және қоныстану

1855 жылы 15 наурызда Финдлей өз міндетін орындап, Бомбейден аттанды. Ол бірнеше мормонмен бірге Гонконг арқылы (онда олар бір адамды крещение рәсімінен өткізді) Америка Құрама Штаттарына көшіп, сол жылдың соңында жетті. 1856 жылы 25 наурызда Эндаумент Хаусында Бригам Янг олардың үйлену рәсімін өткізді. Олар Юта штатының Ривердейл қаласына қоныстанды, онда Хью қамыт жасап сату арқылы күнкөріс жасады. 1857 жылы Финдлей 16 жасар Мэри Эллен Смитпен көп әйелдік некеге тұрды, одан жеті баласы болды. 1860 жылы Ривердейлдегі епископтықта кеңесші болып кірді. Бір кезде ол "17-аудандық жібек өндіруші қоғамының" президенті болды. 1862 жылдың маусым айында Хью Финдлейдің 19 жасар жекжаттысы Джаред Смит Морисит соғысында қаза тапты. Смит 19 жасар даниялық иммигрант Ане Мари Дортея Нельсонға құда болған. Келесі айда Финдлей Ане Мариге үйленді. Олар үш бала өрбіткізіп, оларды Джаредтің балаларындай өсірді. 1864 жылы Финдлей Солт-Лейк-Ситиде қамыт жасап сатумен айналысты, қаланың Бас көшесіндегі дүкенінде сатты. 1865 жылғы Deseret News газетіндегі жарнамада ол стереоскоптық қораптар сияқты басқа да тауарларды сатқаны айтылған. Аллан Англияның Ливерпуль қаласы арқылы АҚШ-қа көшіп, "Торнтон" кемесімен Нью-Йоркке келді. Кеме тізімінде 28 жастағы бойжеткен деп көрсетілген, бірақ олар шамамен он жылдан бері кездесіп жүрген. Үшеуі де аман қалды және Солт-Лейк-Ситиге жетті.

Кейінгі өмірі

1869 жылдың күзінде Бригам Янг Финдлейді және оның отбасыларын Аю көлі аймағын қоныстандыруға шақырды. Олар 1870 жылдың 22 мамырында келді және Генри Хауэллмен бірге Айдахо штатындағы Фиш-Хейвенді қоныстандыруға көмектесті, кейін ол епископ болып қызмет етті. 1879 жылдың 5 мамырында Орсон Пратт (сол кезде ол да Британ аралдарында болған) Джон Тейлордан хат алды, онда "Діни заңдар мен өсиеттер" кітабының жаңа басылымы үшін электротиптер алу туралы нұсқау берілген. Финдлей және тағы үш ер адам оған мәтінді тармақтарға бөлуге және сілтемелерді қосуға көмектесті. Шетланд аралдарында ол Шотландия миссиясын басқаруға шақырылды. Бір тарихта былай делінген:

Ол 1880 жылы Шотландия миссиясының президенті лауазымынан босатылды. Ол Фиш-Хейвендегі отбасыларына қайтып келді, ол 1900 жылдың 2 наурызында қайтыс болғанға дейін патриарх болып қызмет етті.