Кіріспе

Шахматта Сицилия қорғанысының Шевенген вариациясы – бұл ашық Сицилияның бір бағыты, онда қара d6 және e6 қозғалыстарындағы пешкалармен "кішкентай орталықты" құрады. Шевенгенге жетудің көптеген тәртібі бар; ең көп таралғаны:

1. e4 c5
2. Nf3 d6
3. d4 cxd4
4. Nxd4 Nf6
5. Nc3 e6

Сырттай қарағанда қарапайым d6–e6 пешкалық орталығы қараға берік қорғаныс, маңызды d5 және e5 алаңдарын бақылау мүмкіндігін береді және e5 немесе d5 арқылы ортаны бұзуға икемділік сақтайды. Қара жылдам қарқынмен өрбуге мүмкіндік алады, ал ашылу қарсы шабуылға жақсы мүмкіндіктер мен шығармашылыққа кең ауқым береді. Бұл бағытты Гарри Каспаровтан бастап, көптеген басқа да көрнекті гроссмейстерлер қолдады.

Шығу тегі

Бұл вариант алғаш рет 1923 жылы Гааганың жанындағы Солтүстік теңіз жағалауындағы Схевенинген ауылында өткен шахмат турнирінде халықаралық деңгейде назарға ілікті. Турнир кезінде бірнеше ойыншылар осы вариантты бірнеше рет қолданды, соның ішінде Эуэ оны Марочиге қарсы ойнады.

Керстің шабуыл: 6.g4

Ақ түстің шабуылдаудың бірнеше әртүрлі схемалары бар, бірақ ең қауіптісі деп саналатыны – GM Пол Керестің есімімен аталатын Керес шабуылы, ол 6. g4-ті жалғастырады. Бұл жүріс 5...e6 қозғалысының нәтижесінде қараның g4-ке бағытталған жеңіл түсті пилінің бақылауын шектеуге мүмкіндік береді және қараның жалғыз дамыған фигурасы – f6 атты кері шегінуге мәжбүрлеуді жоспарлайды. Бұл сондай-ақ ақты шабуылға итермелейді. Қара әдетте ақтың кеңеюін тоқтату үшін 6...h6 жүрісін жасайды. Бұрын қараға 6...Nc6 немесе 6...a6 сияқты жүрістер де ұсынылған, бірақ тәжірибелік сынақтар ақтың шабуылдық әрекетін елемеудің қауіпті екенін көрсетті. 7. h4 ең күшті және ең танымал жүріс. 7. g5 hxg5 8. Bxg5 Nc6 9. Qd2 Qb6 10. Nb3 a6 11. 0-0 Bd7 12. h4 аққа ең жақсы жағдайда тең мүмкіндік береді. 7...Nc6 8. Rg1 (диаграмма) және мұнда қараның таңдауға екі негізгі бағыты бар:
8...d5 9. Bb5 Bd7 10. exd5 Nxd5 11. Nxd5 exd5 12. Qe2+ Be7 13. Nf5 Bxf5 14. gxf5 Kf8 15. Be3 Qa5+
8...h5 9. gxh5 Nxh5 10. Bg5 Nf6 11. Qd2
екеуі де аққа шамалы артықшылық беруі мүмкін.

Классикалық вариациясы: 6.Be2

Тағы бір өте танымал қозғалыс – классикалық вариация (Maroczy Variation деп те аталады), ол 6. Сe2 қозғалысымен басталады. Анатолий Карпов сияқты басқа да көрнекті гроссмейстерлердің табысты қолданғандығы мәлім, бұл жүйелі тәсіл көптеген жақтастарға ие болды. Негізгі қозғалыс келесідей жалғасады: 6. a6 7. 0-0 Сe7 8. Сe3 0-0 9. f4 Қc7 10. a4 Nc6 11. Қh1 Re8 12. Сf3 (диаграмма), осымен классикалық Шевенингеннің негізгі табияларының біріне жетеді. Ақтардың мұндағы жоспары – патшалық қанатқа шабуыл жасау, әдетте g2–g4–g5, Қd1–e1–h4, Сg2, Қh5, Rf3–h3 және т.б. арқылы. Қаралар жартылай ашық c қатары арқылы немесе орталықта шабуыл жасауға тырысады. Екі тараптың да позициялық пешка құрбандықтары жиі кездеседі, ал теория Гарри Каспаров, Василий Смыслов, Анатолий Карпов, Висванатан Ананд, Веселин Топалов, Борис Гельфанд сияқты ең элиталық ойыншылардың ондаған жылдық зерттеулерінің арқасында өте жоғары деңгейде дамыған.

Ағылшындық шабуыл: 6.Be3

Жауынгерлік ағылшын шабуылы Сицилиялық айдаһардағы югославтық (Раузер) шабуылының үлгісімен жасалған. Ақ f2–f3, g2–g4, h2–h4 және көбінесе g4–g5 жүрістері арқылы патша жағында агрессивті пішін шабуылын бастайды. Ақ ұзын қамал жасайды және көбінесе өте өткір ойын туындайды. Дегенмен, қара жақ пассивті қорғанысқа келісуге міндетті емес және шабуылдау мүмкіндіктері ақ жақтан кем емес. Басты қадамдар: 6. Бe3 a6 7. ф3 b5 8. g4 h6 9. Qd2 Nbd7 10. 0–0–0 Bb7 (сызба). Ақтың жоспары g4–g5 жасау арқылы патша жағындағы қатарларды ашып, өзіне тиімді ету. Бірінші ойыншы d қатарына да қатты қысым жасауға мүмкіндігі бар. Қара жақ ауыр фигуралар үшін ханыша жағындағы қатарларды ашу мақсатымен, материалдық құрбандыққа (алмасу құрбандығы) немесе кемінде пішін құрбандығына бара алады. Уақыт маңызды, және әр жыл сайын жаңа идеялар табылуда. Александр Морозевич, Питер Леко және Алексей Широв сияқты көптеген элиталық ойыншылар осы маңызды вариацияны зерттеуге көп сағат жұмсады.

Фишер-Созин шабуыл: 6.Сc4

Фишер-Созин шабуылында 6. Bc4 жүрегімен, ақ d5 шаршысына тікелей қысым жасауға тырысады. Қаралардың орталықта жауап беруге болатын нұсқаларына Nb8–c6–a5 немесе Nb8–d7–c5 вариациялары кіреді, бұл а7–a6 және b7–b5–b4 патшайым қанатында толықтырылады. Мүмкін болатын бір жүріс: 6...Be7 7. Bb3 0-0 8. Be3 Na6 (c5 шаршысына бағытталған; егер 8...Nbd7 болса, онда 9. Bxe6!? fxe6 10. Nxe6 Qa5 11. Nxf8 Bxf8, және ақ екі фигураны тоға құрбан етеді) 9. Qe2 Nc5 10. f3. Соңғы позиция теңгерілген, қаралар ақтардың g2–g4–g5 шабуылына қарсы a7–a6 және b7–b5–b4 жүрістерімен екінші қанатта жауап беруге дайын.

Таль өзгерісі: 6.f4

6. f4 соң, негізгі бағыттардың бірінде 6. Nc6 7. Be3 Be7 8. Qf3, ақ патшасын қанатқа қамалға салуға тырысады, бұл үшін рокісін жартылай ашық d қатарына орналастырып, ханышасымен g пішігінің алға жылжуын қолдайды.

Кіші сызықтар

6. g3; 6. Bb5 және т.б. Бұл жүргілістерге жауап беру оңайрақ және қара үшін теориялық қиындықтар тудырмайды.

Жылжыту бұйрықтары мен Найдорфтың өзгеруі туралы мәселе

Керс шабуылы қараны қорғанысқа түсіріп, ықтимал қауіпті жағдайға келтіреді. Сондықтан, осы қорғанысты ұстанатындардың көпшілігі Найдорф вариациясының ретімен ойнауға бейім, содан кейін 6…e6 ойнап, Шевенгенге көшеді. Найдорф ретіне осындай басымдық көрсетудің ең айқын мысалы 1984 жылғы Әлем Чемпионатында байқалды. Бірінші партиядан кейін Каспаров ашылуда қиындыққа тап болғаннан кейін, ол Керс шабуылына жол бермей, Найдорф ретіне ауысты. Найдорф реті 6.g4-ті болдырмаса, аққа 6.Bg5 сияқты қосымша мүмкіндіктер береді, ал g4 де одан кейін ойналуы мүмкін. Негізінен, Найдорф реті g4-ті бір ходқа кешіктіріп, шабуылды әлдеқайда әлсіз етеді, ал Шевенген реті патшалық қанатын дамытуды жылдамдатып, 6.Bg5-ті әлсіздетеді. Керс шабуылынан гөрі 6.Bg5 қауіптірек саналатындықтан, бүгінгі күні Найдорф реті жоғары деңгейде жиі қолданылады. Найдорфтың бастапқы мақсаты бірден e5 ойнау болғандықтан және реттің тарихын ескере отырып, 5…a6-мен басталатын ашылулар, егер e6 бірден ойналса, көбінесе Шевенген санатына жатқызылады. Шевенгеннің қазіргі заманғы талдауы көбінесе Найдорф аясында жүргізіледі. Шындығында, бүгінгі күні Шевенгенді зерттейтін көптеген кітаптардың тақырыбында Найдорф аталады. Бұл, жоғарыдағы ағылшын бөліміндегі ойлау желісін жалғастыра отырып, техникалық тұрғыдан алғанда, өте танымал Ағылшын шабуылымен бірге Сицилиялық қорғаныстың Найдорф вариациясы болып табылады. "Қазіргі" Шевенген қарадан ерте a6 ойналмаған позицияларды ғана қамтиды. "Классикалық" Шевенгенге ерте a6 кіреді. Кітаптарды таңдауда бұл айырмашылық маңызды, өйткені жақындағы ойындарды қамтитын кітаптар көбінесе ерте a6 позициясын қалдырады, ол әлі де қызықты және күрделі болуы мүмкін, тіпті Ағылшын шабуылының күштілігіне қарамастан, қара үшін де пайдалы. HIARCS сияқты көптеген қазіргі заманғы шахмат бағдарламалары әлі де ерте a6 ойнайды, кітапқа байланысты "қазіргі" талдау кезінде бұл позиция жиі қарастырылмайды. Властимил Янса осы вариацияны қолдаған.