Жан Гролье де Сервьер: Франция салық қазынашысы және кітап сүйер қадірлі тұлға

Кіріспе

Жан Грольер де Сервиер, Агизи виконты (шамамен 1489/90 – 22 қазан 1565) Францияның бас қазынашысы және белгілі библиофил болған. Кітап коллекционері ретінде Грольер ең алдымен Альдин баспасына демеушілік жасауымен және әсем безендірілген кітап мұқабаларын ұнатуымен танымал.

Өмірбаян

Гролье Лионда дүниеге келді; ол өзінің ата-анасы 1485 жылы некелескенін ескере отырып, жасы үлкен екендігіне сенуді ынталандырды, нәтижесінде 1479 жыл оның туған күні ретінде жиі айтылады. Жақында табылған 1527 жылдың шілде айындағы құжаттарға сүйене отырып, ол сот ісінде өзінің жасы 37 деп мәлімдеген кезде, ол 1489-1490 жылдары туған деп есептеледі. Оның отбасы итальяндық, Верона қаласынан шыққан, бірақ Лионда қоныстанды, онда Гролье әкесі Этьен, салық жинаушы лауазымын атқаратын бай саудагер болды. Оның анасы Антония Эсбода еді; некеден төрт қыз дүниеге келді, бірақ Жан – олардың жалғыз ұлы болды. 1506 жылы Этьен, мүмкін сатып алып, Миланның бас қазынашысы лауазымын иеленді, ол кезде Милан француздардың билігінде болды. Жан Гролье 1509 жылы Миланда әкесі қайтыс болғаннан кейін, 19 немесе 20 жасында бұл лауазымды мұраға алды. Гролье 1536 жылы Лиондағы отбасылық үйдің иесі болды, бірақ ересек болғаннан кейін онда тұрмады. 1508 жылы Жан Гролье Франция бойынша сапарлаған король Людовик XII және оның сарайын сүйемелдеуге міндетті «король хатшысы» (қазіргі терминологияда – кіші көмекші) болды. Оның оқуы Ренессанс гуманисті Гаспар Аргиленсистің (немесе Гаспар д’Аргиль) басшылығымен жалғасты, ол Грольеге Суетонийдің басылымын арнады (Лион, 1508 жыл). Гролье 1509 жылдан бастап (кем дегенде) Милан қазынашысы қызметін атқарды, француздар 1512 жылдың маусымында қуылғанға дейін, содан кейін 1515 жылы Франсуа I басшылығымен француз армиясымен қайтып келді және 1521 жылы Павия шайқасының нәтижесінде олар қайтадан қуылғанға дейін қалды, одан кейін ол Францияға оралды. Миландағы екінші кезеңінде ол гуманистік әдеби үйірмелердің орталығында болды және 1511 жылы Венециядан келген Альдус Манутиуспен, оның көптеген кітаптарын басып шығарған баспагермен кездесті. Гролье Венецияға барғандығына ешқандай дәлел жоқ. Оған көптеген еңбектер арналды, оның айналасына және одан көптеген хаттар сақталды, соның ішінде Эразмнан келген хаттар да бар. Гролье кейін Италиядағы француз монархиясын өкілдік етті, бірақ ескі еңбектердегі оның Папалық елші болып ресми тағайындалғаны туралы мәлімдемелер қате. Ол 1522-1531 жылдары Соғыс қазынашысы болды, ал аймақтық қазынашы лауазымдарын атқарғаннан кейін 1537 жылы Францияның төрт бас қазынашысының бірі болды. Ол 1545 жылы қайтыс болған Анн Брисоннетке үйленді, олардың кем дегенде екі қызы болды. Ол Парижде қайтыс болды және Сен-Жермен-де-Пре аббаттығында жерленді, жерлеу рәсімін екі қызы мен екі немересі ұйымдастырып, қабірге төледі.

Grolier was born in Lyon; he encouraged the belief that he was older than seems plausible given the marriage of his parents in 1485, resulting in 1479 often being given as his date of birth. Based on recently discovered documentary evidence from July 1527, when he gave his age as 37 in legal proceedings, he is now regarded as born in 1489 90. His family was of Italian origin, from Verona, but was based in Lyon where Étienne Grolier, Grolier's father, was a wealthy merchant who also held a government post as a tax collector. His mother was Antonia Esbauda; there were four daughters of the marriage, but Jean was their only son. In 1506 Étienne obtained, probably by purchase, the post of Treasurer General of Milan, then held by the French. Jean Grolier was to inherit this office at the age of 19 or 20 on his father's death in Milan in 1509. Grolier still owned the family house in Lyons in 1536, though he had not lived there as an adult. In 1508 Jean Grolier was a secrétaire du roi ("secretary to the king" a junior aide in today's terminology) who had to accompany Louis XII and his court around France. His studies continued under the Renaissance humanist Gaspar Argilensis (or Gaspar d'Argile), who dedicated his edition of Suetonius to Grolier (Lyons 1508). Grolier was in Milan as treasurer from 1509 (at least) until the French were expelled in June 1512, and then returned with the French army, now under François I, in 1515 and remained until they were again thrown out in 1521, after the disaster of the Battle of Pavia, when he returned to France. In his second period in Milan he was at the centre of a humanistic literary circle, and met Aldus Manutius, printer of so many of his books, when he visited from Venice, probably in 1511. There is no evidence Grolier went to Venice, as is sometimes claimed. Many works were dedicated to him, and several letters to and from his circle survive, including ones from Erasmus. Grolier later represented the French monarchy in Italy, though claims in older works that he had a formal appointment as ambassador to the Papacy are mistaken. He was Treasurer of War from 1522–31, and after holding regional positions as treasurer he was made one of four Treasurers General of France in 1537. He had married Anne Briçonnet, from a Tours family, who died in 1545 or so, and they had two daughters at least. He died in Paris and was buried in the Abbey of Saint Germain des Prés, the funeral arranged and the tomb paid for by two daughters and two grandsons.

Кітаптар жинағы

Гройердің кітаптарында «Ио. Grolieri et Amicorum» (латынша «Жан Гролиер мен оның достарына тиесілі») деген жазу болды, ал ертегі үлгілерінде оның атына «Lugdunensis» («Лиондық») деген сөз қосылған. Гройердің кітапханасының шамамен 500 кітабы бүгінге дейін сақталған. Оның кітаптарының бір бөлігі Британ кітапханасы және Париж Ұлттық кітапханасы сияқты қоғамдық жинақтарда, соның ішінде соңғысында Гройерге тиесілі баулардың ең көп саны бар. Гройер ерекше түрде латын классикасына қызығушылық танытты және оның кітаптары тақырыбына қарай әртүрлі түсті былғарымен бауланды. Италиядағы алғашқы жылдары-ақ ол кітап баулауға жаңаша қызығушылық танытып, мұқабасының ортасында үлкен медаль тәрізді бейнелері бар «плакетка бауларын» тапсырыс берді. Бұрын бұл стиль тек арнайы сыйлық кітаптары үшін ғана қолданылған, ал Гройер оны өз кітапханасы үшін жүйелі түрде қолданған алғашқы коллекционер болды, бұл жұмысты ол шамамен 1510 жылы бастаған. Оның кітапханасының көп бөлігі Францияда бауланды, бірақ дизайн итальяндық әсерді сақтап қалды. Гройер геометриялық өрнектермен әшекейленген кітап баулау стиліне есімін берді, оның дизайнына көмектескен және тапсырыс берген баулардың мысалы болды. Гройер баулары негізінен 1520 мен 1555 жылдар аралығында Парижде жасалған, олар стильдің дамуын көрсетеді: «Орталық панельдің бұрыштарында флеронмен жай геометриялық белдеу дизайны кейінірек жасалған бауларда арабескілермен және кейде роликтерде жасалған шекаралармен біріктірілген қисық сызықты өрілістерге айналды». Сақталған бауларды талдау Гройердің жылдар бойы бірнеше шеберханаларды қолдағанын көрсетті. Кітап баулаумен айналысқандар туралы ақпарат шектеулі: кейбір баулар анық стильде жасалған (мысалы, «Гройердің соңғы баулаушысы»), ал құжаттамалық деректер бірнеше баулаушыны атымен анықтауға мүмкіндік береді: Джефрой Тори (1533 жылы қайтыс болған), париждік баспагер және кітап баулаушы, ол баспаға арналған шрифттерді жасаушы ретінде ең жақсы танымал. Жан Пикар, париждік кітап баулаушы және кітап сатушы. Пикар 1540 жылдары белсенді болды және 1547 жылға дейін кітап баулау қызметін Альдин баспасының Париж агенттігін басқарумен біріктірді. Нью-Йорк қаласындағы Гролиер клубына оның есімін Уолтер Монтгомери Джексон (1863–1923) берді, ол сонымен қатар оны өзі құрған «Гролиер» баспасында да еске алды.

Grolier's books bore the inscription, Io. Grolieri et Amicorum (Latin for "the property of Jean Grolier and his friends"), early examples adding Lugdunensis ("of Lyon") after his name. Some 500 books can still be identified as having formed part of the library, and for centuries Grolier's reputation as a collector has increased the value of any book associated with him. Some of the books are in public collections such as the British Library and the National Library in Paris, the latter institution having the largest number of Grolier bindings. Grolier was particularly interested in the Latin classics, and his books were bound in different coloured leather according to subject matter. His first period in Italy already shows him taking an innovative interest in bookbinding, commissioning a series of "plaquette bindings" with large medal like reliefs at the centre of the cover. Previously this style had only been used for special presentation volumes, and Grolier was the first collector to apply it systematically to books for his own library, which he seems to have begun to do in 1510. Most of his library was bound in France, but the designs continued to show Italian influence. Grolier gave his name to a style of bookbinding ornamented with geometric patterns, exemplified in those he commissioned, and perhaps helped to design. Grolier bindings were mostly produced in Paris between 1520 and 1555, and show a development in style: "Simple geometrical strapwork designs with fleurons at the corners of the central panel developed in the later bindings into elaborate curvilinear interlacings combined with arabesques sometimes enclosed in roll produced borders". Analysis of the surviving bindings shows that Grolier patronised several workshops over the years. Only a limited amount of information is known about the bookbinders involved: some bindings are in an identifiable style (for example "Grolier's last binder"), while documentary evidence allows a few of the binders to identified by name:
Geoffroy Tory (d. 1533), a Parisian printer and bookbinder best known as a designer of type for printing
Jean Picard, a Parisian bookbinder and bookseller. Picard was active in the 1540s and, up to 1547, combined his bookbinding with holding the Paris agency of the Aldine Press. The Grolier Club of New York City was named after him by Walter Montgomery Jackson (1863–1923), who had also commemorated him in the publisher, Grolier, that he founded.