Кіріспе

"Жаңартқыштарға әділдік" (Justice for Janitors, JfJ) – АҚШ және Канададағы күзетшілер мен тазалаушылардың құқықтары үшін күресетін әлеуметтік қозғалыс ұйымы. Ол 1990 жылдың 15 маусымында күзетшілердің төмен жалақысы мен медициналық көмекке қол жеткізудің шектеулі болуына жауап ретінде құрылды. "Жаңартқыштарға әділдік" АҚШ-тың кем дегенде 29 қаласында және Канаданың кем дегенде 4 қаласында 225 000-нан астам күзетшіні біріктіреді. Ұйым мүшелері жалақыны арттыру, жағдайды жақсарту, денсаулық сақтауды күшейту және толық жұмыс күнін қамтамасыз ету үшін күреседі. "Жаңартқыштарға әділдік" науқандары "Қызметкерлердің халықаралық кәсіподағы" (SEIU) деп аталатын ірі кәсіподақ аясында ұйымдастырылады. SEIU-дың шамамен екі миллион мүшесі бар және ол еңбек қозғалысының маңызды бөлігі болып табылады. SEIU "Жаңартқыштарға әділдік" науқандарын ұйымдастыруға көмектеседі. SEIU күзетшілерді жұмысқа орналастырған компаниялармен өзара құрметті серіктестіктерді сақтайды, осы компаниялардың науқандардың салдарынан ешқандай кері әсерге ұшырамауын қамтамасыз етеді.

Өмірбаян

1985 жылы Джон Дж. Суинидің басшылығымен Халықаралық қызметкерлер одағы (SEIU) дәстүрлі ереуілге қарағанда, қозғалыс сипатындағы «Күзетшілерге әділет!» науқанын бастады. SEIU бұл науқанның көбінесе иммигранттар мен афроамерикандықтардан құралған санитарлық қызметтер саласындағы жұмысшылардың әлеуметтік-экономикалық жағдайын жақсартуға, сондай-ақ қанаушылыққа ұшыраған қауымдастықтарды ұйымдастыру және азаматтық наразылық арқылы тереңге сіңген расизмге қарсы тұруға көмектесетініне үміттенді. (Келли, 52) Кәсіподақтар мүшелікке қол жеткізу үшін күрескен кезде жұмысшыларды ұйымдастырудың жаңа үлгілері әзірленді. «Күзетшілерге әділет!» науқаны төменнен жоғарыға қарайғы ұйымдастыру моделін қолданады, онда жұмысшылар жұмыс орнына ғана емес, географиялық аумақ бойынша да ұйымдастырылады. Бұл құрылым жұмысшыларды біріктіру арқылы олардың көрінуін жақсартады. SEIU-ның «Күзетшілерге әділет!» науқанының құрылымы инновациялық және табысты болғаны үшін кеңінен танылды. «Күзетшілерге әділет!» ұйымдастырушылары азаматтық құқықтар қозғалысынан алған сабақтарды пайдаланып, Лос-Анджелес және Вашингтон сияқты ірі қалаларда қызметкерлердің экономикалық наразылықтары мен нәсілдік дискриминациясы туралы халықтың хабардарлығын арттыратын демонстрациялар ұйымдастырды. «Күзетшілерге әділет!» 1990 жылдың 15 маусымында Лос-Анджелестегі (Калифорния штаты) күзетшілердің төмен жалақысына наразылық білдіру үшін бейбіт шеру өткізген кезде құрылды. Лос-Анджелестегі күзетшілердің кәсіподақтарының үлесі 1987 жылы жұмыс күшінің 10 пайызынан 1995 жылы 90 пайызға дейін едәуір өсті, бұл көбінесе осы қозғалыстың нәтижесі болды. Қозғалыстың қоғамдық лидерлермен, мысалы, афроамерикандық және латиноамерикандық ұйымдармен, шіркеулермен және белсенділермен байланысы, бүкіл Лос-Анджелес қаласында олардың талаптарына назар аударуға мүмкіндік берді. Бұл табыс орталықтағы сәнді кеңселерден және SEIU (Local 399) кеңсесінен ғана емес, сонымен қатар қаланың көшелері мен кеңес бөлмелеріне дейін жетті, бұл «қуатты халық қозғалысына» жол ашты. (Келли, 53) Нәтижесінде, бұл ереуіл, бұрын айтқандай, дәстүрлі ереуілден гөрі, жасқа, нәсілге, статусына және басқа да факторларға қарамастан, баршаға көмектесуді көздеген қуатты халық қозғалысына айналды, ғимараттың, орналасқан жерінің, нысананың маңызы жоқ. «Күзетшілерге әділет!» Біріккен шаруалар қозғалысының ұранын қабылдады: «¡Sí se puede!»

Үгіт-насихат

"Қолпақтарға әділдік" науқандары өз ойларын жеткізу үшін көбінесе күшті тактика қолданады. SEIU науқандарды ұйымдастыру үшін жергілікті кәсіподақтарға тәжірибелі ұйымдастырушыларды жібереді. "Қолпақтарға әділдік" науқандарында сондай-ақ нарық көлеміндегі бас келісімшарттар пайдаланылады. Белгілі бір нарықтағы бір келісімшарт сол нарықтағы барлық кәсіподақ мүшелеріне қолданылады. Бұл кәсіподақ жұмысшыларына түрлі құқықтар үшін күресуге және осы нарықтағы барлық жұмысшыларға қол жеткізгендерін таратуға мүмкіндік береді.

Лос-Анджелес науқаны

1980 жылдары ірі жылжымайтын мүлік иелеріне жұмыс істейтін күзетшілер бәсекелестіктің құрбаны болды және жалақылары төмендеді. Ірі жылжымайтын мүлік компаниялары ғимараттарды күту қызметін мердігерлік фирмаларға тапсырды. Бұл мердігерлер бір-бірімен күшті бәсекелесіп, тазалау қызметкерлерінің жалақысын қысқартты. 1983 жылы Лос-Анджелестегі орташа күзетшінің сағатына төленген жалақысы 7,00 доллар болатын (инфляцияға орай 2017 жылғы шамамен 17,20 доллар), сонымен қатар күзетшінің және оның отбасының толық медициналық сақтандыруы қамтамасыз етілді. 1986 жылға қарай күзетшілердің жалақысы сағатына 4,50 долларға дейін төмендеді (инфляцияға орай 2017 жылғы шамамен 10,05 доллар), ал медициналық сақтандыру мүмкіндігі жойылды. 1980 жылдардың соңында күзетшілер осы ірі иелер мен мердігерлерге қарсы күресті бастады. SEIU мүшелері "Күзетшілерге әділдік" науқанына қосылып, белсенді және тікелей әрекет тактикасын қолданды. Олар иелер мен мердігерлердің екеуін де жауапкершілікке тартуды мақсат етті. Лос-Анджелес науқанының ерекшелігі – көптеген күзетшілердің иммигранттар болғаны, олардың көпшілігі әйелдер еді, ал барлығы дерлік латиноамерикандықтардан шыққан, бұл топтар одақтар үшін ұйымдастыру қиын деп есептелген. Одақтар иммигранттар қауымдастықтарында, қоғамдық ұйымдарда, иммигранттар құқықтарын қорғаушы топтарда және жұмысшылар арасындағы бұрыннан бар жеке байланыстар арқылы тығыз байланыстар орнатты. "Күзетшілерге әділдік" науқаны одақтардың әйелдерді ұйымдастыру стратегиясын қалай өзгерткенін көрсетті. Бұл ереуіл жалақыны қысқарту туралы ғана емес, сонымен қатар әйелдер мен иммигранттардың теңдік құқықтары туралы мәселелерді қамтыды. Лос-Анджелестегі "Күзетшілерге әділдік" одақтық қозғалысы Мексикадан және Орталық және Оңтүстік Америка елдерінен келген жүздеген құжатсыз иммигрант әйелдер мен ерлердің жұмыс істейтін ғимараттардың айналасындағы қоғамдық және жеке кеңістіктерді бұзу арқылы өткізген жаппай наразылықтарымен танымал. "Күзетшілерге әділдік" науқаны 1988 жылы Денверден Лос-Анджелеске келді. Олар орталық ауданда одақтың негізін құрып, одақ емес компанияларды ұйымдастыру үшін жұмыс істеді. "Күзетшілерге әділдік" ұйымдастырушылары "екі жақты" компанияларға назар аударды, яғни әртүрлі аттармен жұмыс істейтін одақтық және одақтан тыс операциялары бар фирмаларға. Алғашқы науқан "Century Cleaning" компаниясына бағытталды. Күзетшілер үш апта бойы күндіз шерулер мен демонстрациялар ұйымдастырды. Олардың мүдделерін қолдау үшін көптеген діни және қоғамдық қайраткерлер, саясаткерлер күзетшілердің іс-қимылдарына қосылып, наразылықтарын қолдады. Лос-Анджелес архиепископы кардинал Роджер Махони күзетшілерге арнап арнайы мисса өткізді. Сонымен қатар, қала әкімі Ричард Риордан күзетшілер мен олардың одағына қолдау білдіріп, науқанға қосылды. Лос-Анджелестегі күзетшілер 22 сәуірге дейін ереуілде болды. Осы уақытқа дейін олар келесі үш жылда кем дегенде 22% жалақыны көтеруді кепілдейтін келісімге қол жеткізді. Лос-Анджелес ереуілі "Күзетшілерге әділдік" науқанының болашағы үшін маңызды болды, өйткені ол 2000 жылы 100 000-нан астам SEIU күзетшілерін қамтыған бүкіл ел бойынша науқанды бастады. Бұл науқан барлық күзетшілердің жалақысын көтеруді және жалпы еңбек жағдайларын жақсартуды мақсат етті. SEIU-ның Лос-Анджелестегі "Күзетшілерге әділдік" науқаны "Нан мен раушан гүлдері" көркем фильмінде бейнеленді.

Хьюстон науқаны

Қазіргі уақытта Хьюстон, Техас қаласындағы көптеген үй күзетушілер "Әділет үй күзетушілерге" науқаны арқылы ұйымдасып жатыр. 2005 жылдың шілдесінде Хьюстон үй күзетушілері Хьюстонның ең ірі бес тазалау мердігерінен тексеру және бейтараптық туралы келісім алды. 2005 жылдың қарашасында бес мердігердің төртеуі SEIU-ды әрбір мердігердің жұмысшыларының көпшілігін білдіретіндей мойындады, ал желтоқсанда бесінші мердігер де солай жасады. 2005 жылы Хьюстонда үй күзетушілердің орташа сағаттық жалақысы 5,25 долларды құрады, ал Нью-Йорк қаласында 20 доллар, Филадельфия мен Чикагода 13,30 долларға тең болды. Хьюстон кампаниясының табысы Оңтүстіктің кәсіподақтарға қарсы тұру тарихы мен еңбекке деген жағымсыз қатынасы ескерілгенде, таң қалдырды. 2005 жылы қызмет көрсету саласының қызметкерлерінің саны азайып, жеке сектордағы жұмысшылардың үлесі 7,9 пайызға төмендеді. Техас университетінің еңбек құқығы профессоры Джулиус Гетман "Әділет үй күзетушілерге" күш-жігерінің "Оңтүстіктегі соңғы жылдардағы ең ірі кәсіподақ құру науқаны" екенін айтты. AFL-CIO 1980-ші жылдары Хьюстон ұйымдастыру жобасы деп аталатын науқанға тырысты, бірақ компаниялар қиын экономикалық жағдайда кәсіподақ құруға қарсы күшті күресті жүргізді. Хьюстон кампаниясы қоғамдағы белгілі одақтастардың көмегімен сәтті аяқталды, бұл SEIU-дың жиі қолданатын тактикасы. Олар Хьюстон қаласының мэрі, бірнеше конгрессмендер, дін қызметкерлері, мысалы, Джозеф Фиоренца, Рим-католик архиепископы сияқтылардың қолдауын алды. Дін қызметкерлері мен еңбекшілердің одақтасуы UFW және Сезар Чавес алғаш қолданған тиімді тактика, және оны көптеген еңбек ұйымдары қабылдады, себебі ол қоғамдық қолдауға қол жеткізуге және күш-жігерді әділдікке ұмтылудың рухани ізденісі ретінде мойындауға көмектеседі. Мысалы, архиепископ Фиоренца Хьюстон кампаниясы туралы сұхбатта "жалақыны көтеру – бұл негізгі әділдік және дұрыс шешім" деді. Ол үй күзетушілері үшін арнайы мисса өткізді және кәсіподақтың бастау митингісінде сөз сөйледі. Хьюстон жұмысшыларына Чикаго, Лос-Анджелес, Нью-Йорк және басқа да қалалардағы пикеттер көмектесті, онда сол жұмыс берушілердің жұмысшылары Хьюстондағы әріптестерімен ынтымақтастықпен пикет сызығын кесіп өтуден бас тартты. 2006 жылдың 20 қарашасында, Хьюстон полициясы ондаған ереуілшілерді және олардың жақтастарын бейбітшілікпен наразылық білдірген кезде тұтқындағаннан кейін бірнеше күн өткен соң, Хьюстон үй күзетушілері мен жұмыс берушілер арасында алдын ала келісімге қол жеткізілді. Ұсынылған келісімде жұмыс берушілердің көптеген уағдалары қамтылды және SEIU жеңіске жеткенін дереу жариялады.

Майамидегі науқан

Майами университетінің "Сотшылар үшін әділдік" науқаны 2006 жылдың ақпан айында ресми түрде басталды. Дегенмен, бұл күш-жігердің алғышарттары 2001 жылдың қазан айында басталды, осы кезде Майами университетінің Факультет Сенаты Майами университетінің президенті Донна Шалалаға декларациялар жіберуді бастады. Декларацияларда университет Маями-Дейд округінің "Тірі жалақы туралы" жарлығына сәйкес болуы керек екені ұсынылды. Осы уақытта ұсынылған қарарларға жауап аз болды. 2005 жылдың ақпан айында SEIU сотақшылары Continental Group компаниясында Майами Бич кондоминиумдарында, сондай-ақ Майами университетінде жұмыс істейтін сотақшыларды ұйымдастыра бастады. SEIU Оңтүстік Флорида Дінаралық жұмысшылар әділеттілігі (SFIWJ) ұйымының көмегін де пайдаланды. 2005 жылдың күзіне қарай олар Майами университетінің студенттерінің де көмегін алды. STAND, "Жаңа демократияға қарай студенттер" деп аталатын ұйымның мүшелері SEIU қаржыландырған Сан-Францискодағы тікелей әрекеттер бойынша оқу семинарларына қатысты. STAND 300-ден астам студентті электрондық пошта тізіміне жинады және жұмысшылардың жалақысын арттыруды талап ететін петицияға 800 студенттің қолы жиналды. 2006 жылдың 26 ақпанында сотақшылар тоғыз аптаға созылған әділетсіз еңбек тәртібін ұйымдастырды. Майами университетінің көптеген профессорлары ереуілді қолдауға уәде берді. Бұл профессорлар сотақшылардың пикетін кесіп өтуден аулақ болу үшін кампустан тыс сабақтар өткізетінін білдірді. 2006 жылдың 16 наурызында Шалала мойынсұнып, жалақыны кем дегенде 25 пайызға көтеруді жариялады. SEIU бұл жетістікті тойлады, бірақ Майами университетінде одан әрі шараларға дайындала берді. 28 наурызда бұл тактика кеңінен медиа назарына ілікті. Діни қызметкерлер мен студенттер АҚШ 1-ші тас жолындағы қозғалысты тоқтатты. 17 белсенді басты жолды тоқтатуы үшін қамауға алынды. Сонымен қатар, студенттер Майами университетінің қабылдау кеңсесіне енді. Мұнда студенттер төрт сағат бойы Шалаламен пікір алмасып, ақырында ол ағымдағы жағдайды талқылау үшін кездесуге келісті. Науқанның соңғы кезеңі аштық ұстаудан тұрды, бұл Майами университетін дағдарыс сезіміне жеткізді. Ереуілге қатысушылардың көптегісі ұзақ аштық ұстағандықтан ауруханаға түсті. Университет кампусындағы дағдарыс сезімі күшейгендіктен, Шалала ақыры мойынсұнды. Ол жалақыны одан да жоғары көтеруді, денсаулық сақтау жәрдемақысын және ақылы жеке күндер мен мерекелік күндерді қамтитын кең ауқымды демалыс ұсынды.

Бостон науқаны

Бостон қаласындағы күзетшілер 2002 жылдың қыркүйек айының басында SEIU 254 «Күзетшілерге әділдік» науқаны аясында жалақыны көтеруді талап ету үшін ереуілге шығуға жоспарлаған, бірақ қала әкімі Томас М. Меньиноның араласуына байланысты жоспарлар кейінге шегерілді. Ереуіл содан кейін жоспарланып, 2002 жылдың 30 қыркүйегінде өтті. Шамамен 2000 күзетші ағылшын және испан тілдерінде ұрандар айтып, қолдарына плакаттар ұстап, Бостон қаласының орталық көшелерімен шеруге шықты. Шеруге қатысқан күзетшілер UNICCO компаниясында жұмыс істеген және Гарвард пен Солтүстік-Шығыс университеттері сияқты мекемелерден ереуілге шықты. Студенттер де күзетшілерге қолдау көрсетіп, олармен бірге шеруге қатысты. Бостондағы SEIU 254-ші жергілікті бөлімінің өкілі, бұрынғы үй шаруашылығы қызметкері Росио Саенц: «Нью-Йорк, Чикаго және Сан-Францискодағы күзетшілердің денсаулық сақтануы бар. Бостон әлемдік деңгейдегі қала және елдегі екінші ең жоғары жалдау төлемдеріне ие екенін ескерсек, тазалау компаниялары денсаулық сақтануға төлей алмаймыз десе, біз бұны түсінбейміз», – деді. Кейінірек МТИ-де өткен науқандар жұмысшылардың жалақысын көтеруде сәтті болды.

Сын

"Жаңартқыштар үшін әділет" науқанына сын әдетте демократиялық емес кәсіподақ процестеріне және жылдам, шақыруға негізделген келісімдерге бағытталған. Жергілікті қызметкерлердің халықаралық одағының шенеуніктері "Жаңартқыштар үшін әділет" науқанына қатысудан бас тартқан жағдайда, олардың жоғары тұрған басшылары оларды қызметтен алып тастап, олардың орнына "жергілікті басқару үшін, содан кейін президенттікке кандидаттарды сайлау үшін сенімділерді" тағайындаған. Осы кезде SEIU көптеген кіші қалалық немесе жергілікті кеңселерді аймақтық немесе штаттық кеңселерге біріктірді, бұл оларды бірнеше салаға жететіндей етіп, қарапайым мүшелердің ұйымдық және кеңселік лауазымдарға формалды, штаттық басқарумен бәсекелесуін қиындатты. Шақыру келісімдеріне алаңдағандар олардың тым кешірімді екенін және мердігерлерге тым көп жеңілдіктер бергенін айтты. 2000 жылы SEIU денсаулық сақтау жәрдемақысы үшін жалғасып жатқан ереуілде жеңіске жеткеннен кейін шақыру келісімдеріне сын тез тоқтатылды. Сонымен қатар, басқа жерлердегі табысқа қарамастан, "Жаңартқыштар үшін әділет" АҚШ-тың оңтүстігінде және жаңартқыштар қызметтері SEIU-дың ұйымдастыру мүмкіндігінен асып кеткен қала маңындағы аймақтарда науқандарды құру және сақтауда қиындықтарға тап болды.