Кіріспе
Алкимус (Алкімос, "батыл" немесе еврейше אליקום Эльякум, "Құдай көтеріледі"), сондай-ақ Джейкімус, Якимус немесе Иоахим (Ἰάκειμος) деп те аталады, б.з.д. 162–159 жылдары үш жыл бойы Израильдің бас діни қызметкері болды. Ол Селевкидтер империясының (грек Сириясы) билік құрған үкіметін жақтаған және сол кезде болып жатқан Маккабейлер көтерілісіне қарсы болған орташа еллиншіл болды.
Бастапқы көздер
Алким туралы бізге белгілі мәліметтер 1 Маққабилер 7:4-50 (ЖД), 9:1-57 (ЖД), 2 Маққабилер 14 (ЖД) және Иосиф Флавийдің «Иудейлердің ежелгі тарихы» кітабының 12-кітабының 9-11-тарауларында сақталған жазбалардан алынған. Бұл дереккөздердің бәрі Алкимға қарсы болып келеді; оның жақтастарының пікірінен ешқандай мәлімет жеткен жоқ. Алким эллинистік яһудиліктің грек салтына құштар және яһуди заңдарына аз мән беретін тобының басшысы ретінде сипатталады.
Өмірбаян
Бас діни қызметкер лауазымы б.з.д. 163 жылы бас діни қызметкер Менелайды регент Лисий өлтіргеннен кейін бос қалды. Менелайдың бас діни қызметкерлер әулетінен шыққан-болмағаны белгісіз, бірақ ол сондай болмағанға ұқсайды, бұл оның билік кезеңіндегі қиындықтардың бір себебі болды. Алкимус Мұсаның ағасы Һаронның ұрпағы болған, және өзі де бас діни қызметкерлер әулетінен шыққан болуы мүмкін. Деметрий Иерусалимге Бакид басқаратын әскерді жіберіп, Алкимусты бас діни қызметкер етіп тағайындады. Алкимустың Һароннан тарағандығы үшін Иерусалим яһудилері жақсы қабылдады, бірақ оның қатыгездігінен олар тез жек көруге ұшырады. Алкимус 60 яһудиді, көбінесе хасидтерді тұтқындап, өлім жазасын берді. Бакид әскерімен Антақияға оралғанда, Яһуда Маккавей (Иуда Маккавей) басқаратын көтерілісшілер ауылдарда белсенді қызметін жалғастырды, онда олар гректерге жақын яһудилерге шабуыл жасады. Алкимус Димитрий I-ге көтерілісшілермен күресу үшін қосымша әскер сұрап қайтты. Деметрий Никанор басқаратын тағы бір әскерді жіберді. Никанор бастапқыда Яһудамен бейбіт келісімге келуге тырысты; 2 Маккавейлер кітабында Алькимның Димитрий I-ге шағымданып, келісімді бұзғаны айтылады. Содан кейін Никанор Яһуданы тұтқындауға тырысты және ақырында маккавейлермен шайқасу үшін ауылға барып, жеңіліп, қаза тапты. Тағы бір әскер, Бакид басқаратын, жіберілді, және Яһуда Еласа шайқасында жеңіліп, қаза тапты. Алкимустың бас діни қызметкер лауазымы нығайтылды және Селевкидтер билігін сақтау үшін Иерусалимде және Яһудеяның басқа қалаларында мықты гарнизон қалдырылды. Алкимус жеңісін ұзақ уақытқа дейін тойламады, өйткені ол көп ұзамай қайтыс болды. Маккавейлер кітабының авторлары оның соңғы әрекеті храмның қабырғасын, яһудилер мен жұртшылықты бөліп тұрған қабырғаны бұзуға бұйрық бергенін айтады. Оның өлімі еврей күнтізбесіндегі Сиван айының 159 жылы мамыр айында тіркелді.
Дәстүрдегі атау және ұқсас сандар
Иосиф Флавийдің айтуынша, Алкимды "Жақыйм деп те атайтын". Эллинистік дәуірдегі яһудилер көбінесе екі есімді қабылдады, грек және еврей есімін: Алким, "Елиаким" еврей есімінің грекше түрі болса, ал Жақыйм – "Яким" еврей есімінің грекше түрі. Мидраштардағы "Жақұм Зэророттықтан" (немесе "Жақым", "Яқым") деген тұлға туралы қысқаша айтылады. Оқиғада Джозеф Мешита есімді адам ғибадатханадан алтын затты ұрлап, содан кейін екіге тілінеді. Раввин Хосе бен Джозер – Жақұмның қарындасының ұлы; Жақұм, Джозерді дарға асып жатқанда оны қорлайды, бірақ кейін өкініш сезіміне толып, өз-өзіне қол жұмсайды. Жақұмның Жақыйммен ұқсастығына байланысты, кейбір ғалымдар бұл Алкимустың өзі болғанын, бірақ оқиға жүздеген жылдар бойы өзгергенін айтады. Осы көзқарас бойынша, Мешита – Менелай, ол Антиох IV-тің ғибадатхананы тонауына жол берген және өзі де одан ұрлық жасаған деген күдік тудырады. Басқа мидраштар Джозердің генерал Бакхидтің қолынан қаза тапқанын көрсетеді, егер екі тұлғаның сәйкестігі дұрыс болса, Алкимнің Бакхидпен одақтасуы оның отбасының өліміне әкелген болуы мүмкін. Дегенмен, барлық ғалымдар осы байланысқа сенімді емес. Роберт Доран екі Яқымды бір адам деп санаудың "өте болжамды және даулы" екенін айтады, себебі Яқым сол кезде сирек кездесетін есім емес еді, сондай-ақ екі оқиғадағы өлім салдары да өте әртүрлі. Элазар Сукеник Гофна аймағындағы бір мазардан табылған сүйек сандығында грек тілінде "Саломе, Жақыймның әйелі (қызы?)" деген жазу бар. Бұл сандықта Алкимнің әйелі немесе қызының сүйектері болуы мүмкін деп болжануда; ол шамамен дұрыс кезеңге сәйкес келеді және Гофнада көптеген дін қызметкерлері болған, бірақ басқаларының отбасы мүшелерін жерлеуге жеткілікті байлығы болғандықтан, олар да осы есімді таңдаған болуы мүмкін.
The midrashes Genesis Rabbah and Tehillim briefly discuss a figure named "Jakum of Zeroroth" (or "Jakim", "Yakim"). In the story, a man named Joseph Meshita robs a golden artifact from the temple, then is sawed in half. Rabbi Jose ben Joezer is Jakum's uncle; Jakum mocks Joezer during his hanging, but then experiences remorse and commits suicide. Due to Jakum's similarity to Jakeimos, some scholars believe it is describing Alcimus, albeit after hundreds of years of the story drifting. In this view, Meshita is Menelaus, who allowed the Temple to be robbed by Antiochus IV and stole from it himself, allegedly. Other midrash indicate that Joezer was executed by General Bacchides, suggesting that Alcimus's alliance with Bacchides led to his own family's death, if the identification of the two figures is correct. However, not all scholars are convinced of the connection; Robert Doran argues that the identification of the two Yakims as the same person is "highly speculative and debatable", as Yakim was not a rare name at the time, and the manner of death greatly differs in the two accounts. An ossuary discovered in a burial cave by Eleazar Sukenik in the Gophna region has an inscription in Greek that reads "Salōmē, wife (daughter?) of Jakeimos". It is speculated that this ossuary might hold the bones of Alcimus's wife or possibly daughter; it is from the roughly correct era of time and Gophna had many priests, although others wealthy enough to inter their family's bones might have had the same name.
79-шы Забур жыры
1 Мақавейлер кітабында Хасидтер қаза тапқаннан кейін 79-забурдан келтірілген: «Сенің адал құлдарыңның денесі мен қаны Иерусалим төңірегіне төгілді, / оларды жерлейтін ешкім болмады». (, ) Осыған кіріспе ретінде ол (Альким) алпыс адамды ұстап өлтірді делінген, және көптеген аудармаларда бұл сөздер забурда жазылған сөздермен сәйкес келеді делінеді. Алайда, Бенджамин Скольник (Джонатан А. Голдштейнге сілтеме жасай отырып) тікелей аудармада «ол» (Альким) Хасидтерді ұстап алып, содан кейін осы тармақты жазғандай болып көрінетінін айтады. Егер 1 Мақавейлер кітабының авторы осыны мақсат еткен болса, онда Алькимнің өзі бұл забурды жоқтау ретінде жазғанын білдіреді, бұл тармақтың мәнін өзгертіп, Алькимге көбірек симпатиямен қарауға мүмкіндік береді. Алькимге жақын көздер алпыстың өлімі бекер болмағанын, ал Хасмонейлердің мақсаты өлтірілгендерді бейкүнә, орташа Хасидтер ретінде көрсету арқылы орташа Хасидтерге әсер ету болғанын айтады, олар Маккабидің жақтастары емес.
Қабырғаны құлату
Ғибадатхана сәулеті сол дәуірде символикасы үшін өте маңызды болды. Көздер Алкимнің ғибадатхана қабырғасын құлату себебін тікелей сипаттамайды, бірақ 1 Маққабилер кітабында Алла Алкимді осы дінсіз әрекеті үшін құлатып өлтіргені айтылады. Осындай теологиялық дау, мүмкін, жалғасы, кейінгі Рим дәуірінде де болды. Христиандық Інжілдер Исаның өлім жазасына кесілген күні Құдайды қарапайым халықтан бөліп тұрған ғибадатхана пердесі екіге жарылғанын, ал елші Пауыл ғибадатханаға грек кіргізгені үшін қиындыққа тап болғанын сипаттайды. Бұл ғибадатхананың қай бөлігіне кімнің кіруіне рұқсат етілетіні мәселесі даулы бола беретінін көрсетеді. Алайда, мағынасы мүлдем кері болуы мүмкін: кедергіні жою арқылы, бұрын Ішкі ғибадатханаға жақындаса бірақ кедергіден өте алмайтын садокит емес дін қызметкерлері енді мүлде кіре алмайтын болды, бұл Ішкі ғибадатхананы ашық емес, керісінше, ерекшелендірді. Талмудтың Миддот трактатындағы бір үзінді Алкимге қатысты болуы мүмкін. 2-тараудың 3-тармағында былай делінген: «Оның [Қиелі таудың] ішінде биіктігі он қолға тең Сорэг [торлы қоршау] орналасқан. Онда грек патшалары жасаған он үш жарық болды, оларды жөндеген кезде он үш рет сәжде жасау керек деп жарлық шығарды». Кейбір аудармашылар «Грекия патшалары» гректер тағайындаған Бас діни қызметкер Алкимді меңзейді деп санайды: ол торда 13 рәсімдік бұзу жасады, оны толығымен жоймады, ал кейіннен олар рәсімдік түрде жөнделді.
Орынбасары
159-152 жылдары Бас діни қызметкер лауазымын атқарған адам белгісіз. Лауазым бос болған немесе тарихқа аты түспеген уақытша діни қызметкер атқарған болуы мүмкін. Соңында, Джонатан Апф 152 жылы Селевкид патша тағына талапкер Александр Баласпен одақтасқаннан кейін бұл лауазымды иеленді. Алкимнің ізбасары туралы бір теория бойынша, ол 1947 жылы табылған Өлі теңіз жағалауындағы құжаттардың бірі – Кумранның Хабаққұқ туралы түсіндірмесінде сипатталған құпия тұлға – Әділ Ұстаз болған. Бұл теорияда Әділ Ұстаз, садоктық, зұлым діни қызметкер (Жонатан) және "өтірікші" оған сатқындық жасап, лауазымынан алынар алдында біраз уақыт Бас діни қызметкер болып қызмет етеді. Ұстаз Құмранға шегініп, онда ессейлер сектасын құрады. Әділ Ұстаздың кім екені нақты белгісіз, себебі нақты мерзімдер көрсетілмеген, бірақ бұл оқиға Кумран қауымының Хасмонейлер әулетіне деген қарсылығымен үйлеседі.