Кіріспе

Канададағы консерватизмді қазіргі Канада консервативтік партиясы федералдық партия саясатында, сондай-ақ провинциялық деңгейдегі орташыл-оң және оңшыл партиялар негізінен білдіреді. Канадалық қоғамдағы өте оңшыл саясат ешқашан басым күшке ие болған емес. Канада болып қалатын жерде өзін "консерватор" деп атаған алғашқы партия 1854 жылғы Канада провинциясы сайлауында жеңіске жеткен. Канадалық консервативтік идеологияның бастауы британдық "торизмге" қадалады, бірақ уақыт өте келе американдық консерватизмнің ықпалына түсті. Бұл, Америка Тәуелсіздік соғысынан кейін дәстүрлі консервативтік көзқарастармен қатар, нарықтық либерализм идеалдарын ұстанатын Біріккен Империяның адалдарының қоныс аударуынан туындады.

Қызыл тори

Қызыл тори – негізінен Канадада, сондай-ақ Ұлыбританияда тори дәстүрінен туындаған оң орталық немесе әкешіл консервативті саяси философияның жақтасы. Бұл философия әлеуметтік саясатта қоғамдық мүдделерге басымдық бергенмен, қарыздық тәртіпті сақтап, әлеуметтік және саяси тәртіпке құрметпен қарауға ұмтылады. Ол «көк тори» немесе «жоғары тори» ұғымынан өзгеше. Кейбір қызыл торилер өздерін шағын консерваторлар деп есептейді. Канадада қызыл торизм провинциялық және федералды консервативті саяси партияларында кездеседі. Қызыл торизм тарихы Канада мен АҚШ-тың саяси мәдениеттерінің дамуындағы айырмашылықтарды көрсетеді. Канадалық және американдық консерватизм бір-бірінен түбірлі айырмашылықтарға ие, оның ішінде әлеуметтік мәселелерге қатысты ұстанымдары мен қоғамдағы үкіметтің рөлі де осыған жатады. «Қызыл» деген сөз қызыл торизмнің көк торизммен салыстырғанда экономикалық жағынан солшылға бейімділігін көрсетеді, себебі социалистік және басқа да солшыл партиялар дәстүрлі түрде қызыл түсті пайдаланады. Бұл термин Канададағы консерватизмдегі дәстүрлі кең идеологиялық ауқымды бейнелейді. Тарихи тұрғыдан алғанда, канадалық консерватизм тори дәстүрінен бастау алады, ол жеке құқықтар мен ұжымдық мүдделер арасындағы тепе-теңдікке ерекше мән береді, бұл дәстүрлі өнеркәсіпке дейінгі моральдық стандарттар арқылы жүзеге асырылады – мұндай ерекшелік американдық консерватизмде байқалмайды. Қызыл торизм негізінен классикалық консервативті дәстүрден туындайды, ол әлеуметтік топтар арасындағы байлық пен саяси артықшылықтың теңсіз бөлінуі, егер артықшылықты топ мүшелері ақсүйектік міндеттемелерді орындап, жалпыға ортақ игілікке үлес қосса, әділ деп санайды. Қызыл торилер дін мен монархия сияқты дәстүрлі институттарды қолдады және әлеуметтік тәртіпті сақтауға ұмтылды. Бұл ұстаным кейіннен олардың әлеуметтік мемлекеттің кейбір аспектілерін қолдауында көрінді. Колин Кэмпбелл мен Уильям Кристианның «Канададағы саяси партиялар мен идеологиялар» еңбегінде кеңінен сипатталғандай, осы жалпыға ортақ игілікке сенім қызыл торизмнің негізгі қағидасы болып табылады.

Либертариандық

Либертариандық саяси философия Канада консерватизмінің басты күші ретінде қарастырылмайды. Бұл философияны көбінесе Канаданың Либертариандық партиясы, Канаданың Халық партиясы және басқа да шағын провинциялық партиялар ұсынады. Аталған партиялардың ешқайсысы да сайлауда өкілдерді сайлауға қол жеткізе алмаған.

Әлеуметтік консерватизм

Әлеуметтік консерватизм Канаданың барлық өңірлерінде кездеседі, бірақ АҚШ сияқты кейбір елдердегідей айқын емес. Ол мәдениет, отбасы, сексуалдық қатынастар және мораль мәселелері бойынша консервативті көзқарастарды білдіреді. Соңғы консервативтік үкіметтің парламенттік фракциясында әлеуметтік консерваторлар деп аталатын ықпалды мүшелері болғанына қарамастан, әлеуметтік консерватизмнің Канада қоғамы мен саяси шешімдерге әсері шамалы деп есептеледі. Олардың көзге түсетін жеңістерінің бірі – 2014 жылы қабылданған, проституцияға қарсы бағытталған жаңа заң, ол қызметтерді сатып алуды және үшінші тараптың араласуын тыйым салды.

Тарих

Канададағы консервативті қозғалыс Конфедерацияға дейінгі салыстырмалы түрде бейресми саяси қозғалыстар мен партиялардан өркендеп, бірте-бірте Канаданың консервативтік партиясына бірікті. Бұл партия 1867 жылдан 1935 жылға дейін Канада саясатындағы басты күш болды. Содан кейін партия (1945 жылы атауы Канаданың прогрессивті консервативтік партиясы деп өзгертілді) үкіметте болғаннан гөрі оппозицияда көбірек уақыт өткізді. ХХ ғасырда бәсекелес "кіші с консервативті" қозғалыстар пайда болды, олардың ішінде федералды Әлеуметтік несие және Реформа партиялары ең белгілілері болды. Консервативтер 2003 жылы Прогрессивті консерваторлар мен Канадалық альянс (Реформа партиясының тікелей мұрагері) біріккенге дейін, әсіресе аймақтар бойынша бөлініп жүрді.

Конфедерацияға дейінгі кезең

Канададағы сайлау саясатының алғашқы кезеңдерінде консерваторлар немесе торилер деген термин отарлық губернаторлар мен олардың кеңесшілерінің билігін, сайланған ассамблеяларға қаратылып, қолдаған адамдарға қатысты. Бұл консерваторлар британдық торилерден, әсіресе Берктен үлгі алды. Олар патшалық жеңілдіктерді қолдады және ашық түрде демократияға қарсы болды. Торилерді қолдаушылардың көпшілігі Америка революциясы мен тәуелсіздік соғысы кезінде АҚШ-тан қашқан лоялистердің ұрпақтары еді. Олар АҚШ-тың "халық билігін" құрудан сақтанды және саясатта жер иелері мен христиан діні сияқты дәстүрлі элиталардың күшті рөлін қалаған. Көптегендері Англикан шіркеуін Канаданың мемлекеттік шіркеуі ретінде сақтап қалуды қолдаған англикандықтар еді. Әрбір колонияда торилер губернатордың жеке партиясы ретінде сайлауға түсті. Губернатордың төңірегіндегі бизнес элитасы да оның қамқорлығын алуға үміттенеді. Жоғарғы Канадада бұл – Отбасылық келісім, ал Төменгі Канадада – Шато тобы еді. Бұл олигархиялардың билігіне қарсылық 1837 жылғы көтерілістерге әкелді. Көтерілістен кейін Лорд Дурхам (виг немесе либерал) Британдық Солтүстік Америка істері жөніндегі есебін жариялады, онда британ үкіметіне колониялық үкіметтердегі көптеген өкілеттіктерді губернатордан сайланған ассамблеяларға беру ұсынылды. Бұл жаңа жүйе, жауапты үкімет деп аталатын, бұрын Ұлыбританияда болған өзгерістерді шағылыстырды.

Жауапты үкімет

1837 жылғы көтерілістерде радикалдық либерализмнің сәтсіз аяқталуынан кейін, Канада батысында Роберт Болдуин, Канада шығысында Луи Ипполит Лафонтен және Нова-Скотияда Джозеф Хоу басшылық еткен жаңа, орташа либералдар қатары көтерілді. Олар либералдар, орталықтар және консерваторларды біріктіретін кең коалиция құру арқылы жауапты үкіметтің орнатылуы үшін күресті және жеңіске жетті. Консерваторлардың партия ретінде қайта құрылуының жалғыз жолы – жауапты үкіметтің салдарына мойын бұру болды. Олар губернатордың партиясы болудан бас тартып, халықтық саясатқа бет бұрды. Сонымен бірге, жауапты үкіметті жеңіп алған коалиция 1850 жылдары ыдырай бастады. Бұл Джон А. Макдональд және Жорж Этьен Картье сияқты орташа консерваторларға саяси орталықты иеленуге мүмкіндік берді. Олардың коалициясы Біріккен Канада провинциясының саясатына үстемдік етті, ал либерал Джордж Браун қосылғанда, теңіз провинцияларымен Конфедерация туралы келіссөздер жүргізу үшін қажетті кең қолдауға ие болды.

Макдональд-Картье дәуірі

Макдональд-Картье коалициясының беделі 1867 жылы жаңа Канада Конфедерациясы құрылғанда одан әрі артты. Олардың коалициясы жаңа мемлекеттің саясатының алғашқы кезеңдерінде басымдық құрды. АҚШ-қа қарсы жоғары тарифтер саясаты және қарқынды теміржол салу, олардың "Ұлттық саясаты" болып, Конфедерациядан бастап Макдональдтың 1891 жылы қайтыс болғанға дейін Канада саясатын бақылаған саяси династияның негізін қалады. Бұл коалициядағы ең үлкен шиеленіс 1869 және 1885 жылдардағы Риель көтерілістері кезінде туды, ол елдегі француз-ағылшын және протестант-католик қарым-қатынастарын ушықтырды. Макдональдтың қайтысынан кейін коалиция әлсіреп, ыдырады.

Билік аралығы

Макдональдтың қазасы Консервативтік партияда үлкен билік бос орын қалдырды, нәтижесінде протестанттық келісімге келген таңдау болған Джон Эбботтың қысқа мерзімге қызмет етуіне әкелді. Эбботтың үкіметі оның кабинетінің одан бас тартуынан құлдырады, бұл оны отставкаға кетуге мәжбүр етті және Канаданың алғашқы католик премьер-министрі Джон Спарроу Томпсонды таңдауға жол ашты. Жасы 45-те ол Макдональдтың мұрасын жалғастырушы болжалды, бірақ кеңседе бір жылдан кейін инсульттан көз жұмды. Тағы екі қысқа мерзім қызмет еткен консерватор, Маккензи Боуэлл мен Чарльз Тэппер, консервативтік үкіметтің соңына дейін, 1896 жылғы сайлауға дейін қызмет етті, онда француз және ағылшын канадалықтарының коалициясы тарап кетті және сэр Уилфрид Лориер Канаданың екінші либерал премьер-министрі болды. Либералдар келесі он төрт жыл бойы Роберт Борден пайда болғанға дейін үстемдік құрды.

Дүниежүзілік соғыс және депрессия

Роберт Борденнің консервативтік үкіметі Канаданы Бірінші дүниежүзілік соғысқа бастап кіргізді, ал Лауриер басқарған либералдар оппозицияға өтті. Үкімет әскери шақыруды енгізуді қалап, осы саясатты іске асыру үшін коалиция іздеді. Көптеген ағылшын тілді либералдар торилермен бірігіп, "Юнионист" деп аталған коалиция құрды, ал қалған, көбінесе француз тілді либералдар оппозицияда қалды. Соғыстан кейін Артур Миген басқарған бұл коалиция тұрақты көпшілікпен үкімет құра алмады. 1921 жылғы сайлауда консерваторлар үшінші орынға түсіп, негізінен Прерия батысындағы жаңа прогрессивті қозғалыстың күшімен (Батыс аймағының шеттелуіне қараңыз) орын алды. Прогрессивті қозғалыстың көп бөлігі Канаданың Либералдық партиясына сіңірілгеннен кейін консерваторлар 1930 жылғы сайлауға дейін Р.Б. Беннет басшылығымен оппозицияда болды. Бірақ 1935 жылғы сайлауда консерваторлар либералдардан ауыр жеңіліс тапты, ал жаңа оңшыл партия – Әлеуметтік несие, Батыс аймағының шеттелуіне байланысты үшінші орынға ие болды.

Соғыстан кейінгі кезең

Өткен ғасырдың көп бөлігінде Прогрессивті консервативтік партия (жиі ПК деп қысқартылады) федералдық деңгейде және көптеген провинцияларда консервативті саясатқа басымдық берді. Канадада бұрын көптеген консервативті премьер-министрлер болған, бірақ прогрессивті консервативтік тудың астында алғаш рет сайланған Джон Дифенбейкер болды, ол 1957 жылдан 1963 жылға дейін қызмет етті. 1970-жылдардың соңы мен 1980-жылдардың басында Ральф Клейн, Дон Гетти, Брайан Малрони, Престон Мэннинг, Майк Харрис және басқалар сияқты Канададағы консервативті саясаткерлердің ықпалы артып, Канададағы консерваторлардың мақсаттары мен құндылықтары АҚШ пен Ұлыбританиядағы фискалдық консерваторлардың ұстанымдарын ұстануға бастады. Трюдо үкіметі кезінде инфляцияның өсуі және үлкен бюджет тапшылығына байланысты «үкіметтің көлемін қысқартуға» (жекешелендіру арқылы ішінара), континенттік сауда келісімдерін жасауға (еркін сауда, салықтық жеңілдіктер беру және «үкіметтік ысырапты» қысқартуға) ерекше мән берілді. Джо Кларк 1979 жылы азшылық үкіметпен премьер-министр болды, бірақ тоғыз айдан кейін сенімсіздік дауысына ұшырады, ал либералдар қайтадан билікті иеленді. Пьер Трюдо 1984 жылы зейнетке шыққаннан кейін оның ізбасары Джон Тернер федералды сайлауды жариялады, оны Брайан Малрони басқаратын ПК жеңіске жетті. Малрони Батыс Канаданың консерваторларын Квебектің консерваторларымен біріктіру арқылы табысқа жетті. Оның өкілеттігі кезінде үкімет Квебектің мәртебесін сәтсіз Мич көлі және Шарлоттаун келісімдері арқылы келіссөздер жүргізуге тырысты. Брайан Малрони үкіметінің кезінде (1984–1993) әлеуметтік бағдарламаларға жұмсалатын мемлекеттік қаражат қысқартылды, жеке тұлғалар мен кәсіпкерлерге салынатын салықтар азайтылды (бірақ барлық тауарлар мен қызметтерге жаңа ұлттық салық енгізілді), экономикаға мемлекеттік араласу едәуір төмендетілді, АҚШ-пен еркін сауда келісімі жасалды, ал Teleglobe, Petro Canada және Air Canada сияқты мемлекеттік компаниялар (кейбіреулерін бұрынғы консервативтік үкіметтер құрған) отандық және шетелдік жеке сатып алушыларға сатылды (жекешелендірілді). Алайда, Малрони үкіметі бюджетті теңестіре алмағандықтан және қарызды өтей алмағандықтан федералды қарыз өсуін жалғастырды. Мулрони әкімшілігінің соңы мен Жан Критиеннің либералды үкіметінің басында ғана үкіметтің шығындар бағдарламасы федералды қарыздың өсуін тоқтата алды. Үкіметтің Квебектің ерекше қоғам ретінде тану талаптарын қабылдауына дайындығы батыстың көптеген тұрғындары үшін сатқындық ретінде қарастырылды, сондай-ақ Онтариодан келген канадалық ұлтшылдарды ашуландырды. Канаданың Реформа партиясы осы батыс консерваторларының баламалы дауысы ретінде өте оңшыл популистік консервативтік платформаға негізделді. Прогрессивті консервативтік партия Мулрони дәуірінің соңында қолдауының көп бөлігін жоғалтты. Брайан Малронидің Мич көлі және Шарлоттаун келісімдерімен Канада Конституциясын реформалауға жасаған сәтсіз әрекеттері, сондай-ақ тауарлар мен қызметтер салығын енгізу оны көптеген қолдаушыларынан айырды. 1993 жылы Малрони отставкаға кеткеннен кейін және Ким Кэмпбеллдің қысқа мерзімді қызметінен кейін консерваторлар 1993 жылғы федералды сайлауда парламентте тек екі орынға дейін қысқартылды. Либералды партия үлкен басымдықпен сайланды, ал Реформа партиясы Торилерді Канададағы оңшыл партия ретінде біртіндеп алмастырды. Престон Мэннинг басқаратын Реформа партиясы 1997 жылдан 2000 жылға дейін ресми оппозиция болды. 1990-жылдары ПК партиясындағы көптеген әлеуметтік консерваторлар мен көк торилер Реформа партиясына, содан кейін Реформа партиясының тікелей мұрагері – Канадалық Альянсқа ауыса бастады. Бұл ПК партиясын орташа қызыл тори фракциясының бақылауына қалдырды. Олардың ойынша, кейбір мәселелерде әлеуметтік прогрессивті көзқарас танымал болғанымен, 1997-2000 жылдардағы федералды сайлауларда партиялар көпшілік дауыс беруде едәуір төмендеді және олардың Қоғамдар палатасындағы өкілдіктерін айтарлықтай арттыра алмады. Реформалық партия, содан кейін Канадалық Альянс оппозициялық орындықтарға үстемдік етті. Реформалық партия мен Прогрессивті консерваторлар үшін қолдау Квебекте 2006 жылғы федералды сайлауға дейін елеусіз болды, онда жаңартылған Консервативтік партия Квебекте 10 орынға ие болды. Батыс елдерінде Реформа партиясы ПК партиясының бұрынғы орындарының көпшілігін алды, бірақ көптеген тақырыптарда (мысалы, гомосексуализм, қоғамдық өмірдегі дін, қару-жарақ бақылауы және экономикаға мемлекеттік араласу) ескі партиядан әлдеқайда консервативті көзқарастарды ұстанды. ПК партиясы Атлант провинцияларында орташа қолдауын сақтап, бірнеше орындарды қайтадан жеңіп алды. Олар ел бойынша шашыраңқы қолдауға да ие болды. Нәтижесінде екі жаңа партия да 1993 жылға дейінгі Прогрессивті консерваторлардың табысына жақындаса алмады. Көптеген сайлау округтерінде консервативтік дауыс бөлініп кетті, нәтижесінде басқа партиялар жеңіске жетті: Жан Критиен басқаратын Либералды партия 1993 жылдан бастап үш тікелей көпшілік үкіметті жеңіп алды. Осы кезеңде Блок Квебекуа немесе Реформа партиясы ресми оппозиция болды. 1997 жылғы федералды сайлаудан кейін Реформа партиясының кейбір мүшелері екі партияны біріктіру арқылы дауыс бөлінуін тоқтатуға тырысты. Жаңа партия құрылды, ол Канадалық Альянс деп аталды, және Стоквелл Дэй оның жетекшісі болып сайланды. Алайда, көптеген ПК партиясы мүшелері бұл қадамға қарсы болды, өйткені Реформа партиясының идеологиясы жаңа партияны басып тастауы мүмкін деп күдіктенді, және жаңа партия өзінің алдыңғысына қарағанда аз қолдауға ие болды. Сонымен қатар, ПК партиясы Джо Кларкты қайтадан жетекшісі етіп сайлады және жоғалған ұстанымдарын қайтаруға тырысты. Дэйдің қызметі көптеген қоғамдық қателіктермен және жария оқиғалармен белгіленді, және ол жалпы алғанда, білімі жоқ және жауапсыз деп бейнеленді. Бірнеше депутат 2002 жылы оның партиясынан кетіп қалды. 2003 жылы бұрынғы премьер-министр Джо Кларк ПК партиясының беделін жақсарту үшін қайтадан келтірілгеннен кейін, оның орнына Питер Маккей сайланды. Маккей партия ішінде дау тудырды, өйткені ол Канадалық Альянс жетекшісі Стивен Харпермен екі партияны біріктіру туралы келіссөздер жүргізді. Маккей партия жетекшілігіне үшінші дауыспен сайланған, өйткені ол партияның басқа кандидаттарының бірі, Дэвид Орчардпен, ПК партиясын Альянспен біріктірмеймін деп уәде берген келісімге қол қойған. Кейін сол жылы 1854 жылға дейін тарихы бар (бірақ көптеген түрлі аттармен белгілі болған) Прогрессивті консервативтік партия Канадалық Альянспен бірікті. Альянстың мүшелерінің 96%-ы және ПК партиясының округтік өкілдерінің 92%-ы бірігуге келісті. Осылайша, қазіргі Консервативтік партия Канада құрылды, және 2004 жылы Стивен Харпер оның жетекшісі болып сайланды. Бірігуге қарсы болған көк торилер шағын Прогрессивті Канада партиясын құрды. Стивен Харпер басқаратын Консервативтік партияның платформасы фискалдық шектеулер, әскери шығындарды арттыру, салықты төмендету және Сенат реформасы сияқты көк тори саясатын басымдыққа қойды. Алайда, Харпер басқаратын Консервативтік партияға көптеген адамдар неоконсервативтік саясатты қабылдады деп айыптады.

Сыртқы саясат

Оппозицияда болған кезде Стивен Харпер 2003 жылы АҚШ бастаған Иракқа басып кіруге Канаданың әскери қатысуына дауыс берді; кейін ол бұл қателік болғанын мойындады. Консервативтік партия мүшелерінің қаулылары Израиль мемлекеті мен Сауд Арабия Корольдігіне зор қолдау көрсетеді. Харпер сондай-ақ, 2012 жылы Иран сияқты терроризмді демеуші деп саналғандарға қарсы қатаң шаралар қолданды, Канада елшілігін жабып, ирандық дипломаттарды елден қуды.

Ирак соғысына қарсылық білдіргендердің босқындары мен депортациясы

2012 жылы консервативтік үкімет Иммиграция және босқындарды қорғау туралы заңға реформалар енгізді, олар белгіленген елдер тізіміне кіретін адамдардан босқындарға қатысты талаптарды шектеді, бұл елдерді Канада көптеген адамдар үшін қауіпсіз деп санайды. «MV Sun Sea» оқиғасынан кейін жаппай келгендерді ұстауға рұқсат беретін басқа өзгерістер де жасалды. Бұл өзгерістер бұрынғы либералдық үкімет кезінде көп жылдар бойы жиналған иммиграциялық үңгілді жойды, өңдеу мерзімін 1000 күннен екі айдан кем уақытқа дейін қысқартты. Консервативтік партияның барлық 110 депутаты, ар-ожданнан бас тартушыларға қатысты оппозициялық ұсынысқа және бас тартушыларға Канадада пана табуға мүмкіндік беретін бағдарламаларды енгізуге қарсы дауыс берді. 2008 жылдың 13 қыркүйегінде консервативтік партияның өкілі, алғашқы ар-ожданнан бас тартушы (Робин Лонг) депортацияланып, 15 айға түрмеге кесілгеннен кейін, арнайы бағдарлама құрудан бас тарту позициясын қайталады. (Канада мен Ирак соғысына қарсылық білдірушілер туралы толық мәліметтерді қараңыз.)

Қытай

Канаданың соңғы үкіметтерінің барлығында Қытаймен берік байланыс сақталады. 2013 жылы консервативті әкімшілік Nexen компаниясын қытайлық фирманың сатып алуына келісім берді. Сондай-ақ, 2013 жылға қарай FIPA келісімін ілгерілетуге ұсыныс жасады, онда қытайлық сатып алушының үкіметтің (оның ішінде федералды үкімет жауапты болатын провинциялық немесе муниципалды) әрекеттеріне кедерес келтірген жағдайда Канадаға жеке сот арқылы шағымдануға заңдық құқығы бар екендігіне кепілдік берілген. Осы өкілеттіктердің нақты көлемі немесе шегі жұртшылыққа белгілі болмайды және сот шешімдері құпия болады, яғни, «жасырын сот процесі» сияқты, мысалы, болашақта Британ Колумбиясы немесе Канада үкіметі Солтүстік шлюз құбыр желісіне федералдық мақұлдауды кері қайтаруы мүмкін. Бұл қадам көптеген тараптардан, тіпті көбінесе қолдау көрсететін Financial Post басылымынан да сынға ұшырады және қазіргі кезде сотта қаралып жатыр. Басқа жағынан, консервативті депутаттар кейде Қытайды, әсіресе адам құқықтары саясаты және Фалуньгунға қатысты қатаң сынап келеді. Бұл ұстанымдар басқа партиялардың ұстанымдарынан ешқандай айырмасы жоқ.

Парламенттік демократия

Сайлауда жеңіске жеткенге дейін Стивен Харпер депутаттар мен сенаторларды таңдаудың балама дауыс беру әдісін ашық қолдады. Батыс Канададағы Канадалық Альянстың (бұрынғы Канаданың реформалық партиясы) мұрагері ретінде, партия Сенатты "сайланған, тең және тиімді" ("Трипл-Е Сенаты") ету реформасын қолдады. Дегенмен, партия жетекшісі Стивен Харпер 2006 жылдың 6 ақпанында, оның азшылық үкіметі билікке келген күні, генерал-губернаторға Сенатқа және Министрлер кабинетіне сайланбаған Майкл Фортиерді тағайындауды ұсынды. 2008 жылдың 22 желтоқсанында премьер-министр Харпер генерал-губернатордан сол кезде бос болған Сенаттағы он сегіз орынды толтыруды сұрады. Бұрын "The Toronto Star" газетінде бұл әрекет "келесі жылы либералды-ЖЖД коалициялық үкіметі бос орындарды толтыру мүмкіндігін жою" мақсатында жасалғаны хабарланған еді. Партия парламентке сайлаудың белгілі бір күндерін бекіту туралы заң жобасын енгізіп, Либералдық партияның қолдауымен қабылдады. Алайда, канадалық парламент сарапшысы Нед Фрэнкс премьер-министрдің генерал-губернаторға парламентті ертерек тарату және сайлау туралы жарлық шығару туралы кеңес беру құқығы бар екенін айтады.

Ашық және есеп беру

2006 жылы консерваторлар Либералдық партияның «Қорғаншылық ісі» деп аталатын дауындағы бұзушылықтарына қарсы белсенді науқан жүргізді және тіпті көпшілік дауыспен сайланған үкіметті де жауапқа тартатын бірнеше жауапкершілік шараларын енгізуге уәде берді. Олардың ішінде Парламенттік бюджет кеңсесі болды, оның алғашқы басшысы Кевин Пейдж Харпер үкіметінің саясатына жиі қарсылық білдіріп, консерваторлардың тәжірибесін сынаған бірнеше есеп жариялады, тіпті кейде оны «Харпердің ең өткір тікені» деп сипаттады. Басты БАҚ өкілдері Пейджтің есептерін Харпердің бюджеттік және ашықтық саясатына қатысты жалпы сын-ескертпелер үшін, соның ішінде әжуалық айтылымдар үшін жиі пайдаланды. Басқа да жауапкершілік қызметкерлерінің пікірлеріне де назар аударылмаған немесе сынға ұшыраған, бірақ тағайындалған адамдардың беделі мен бейтараптығы, сондай-ақ олардың пікіріне қоғамның сенімі, ұзақ мерзімді ашықтыққа қол жеткізудегі табыстың көрсеткіші болып көрінеді. Бұл кеңсе болашақ әкімшіліктерде де жалғастырылатын болады және оны тарату немесе назардан тыс қалдыру өте қиын. Ал, Канада Сенатына агенттік тәртібі мен тағайындамалар биліктегі партиялардың биліктен кеткен кезде ашықтық және жауапкершілік туралы берген уәделерін ұмытып қалатындығын көрсетеді.

Ішкі мәселелер

Құрылтай құжаттарында Консервативтік партия төмен салықтар, кішігірім үкімет, федералды үкіметтің өкілеттіктерін провинцияларға одан әрі орталықсыздандыру (Мич көлі келісімі үлгісінде), дәстүрлі діни және мәдени құндылықтарды жариялады және іс жүзінде Мұнай құмдары және басқа да даулы энергетикалық жобаларды күшті қолдады. Партия сонымен қатар кейбір қару-жарақ бақылауын азайтуға қатысты мәлімдеме жасады және заңнама енгізді, ал кейбір депутаттар ашық түрде өлім жазасын жақтады.

Аборт

Қазіргі консервативті үкіметтің аборт жөніндегі ұстанымы – аборт заңнамасы бойынша парламентте пікірсайыс болмайды. Партияның бұрынғы жетекшісі Стивен Харпер: «Мен премьер-министр болғанша, біз аборт тақырыбын қайта қарамаймыз» деді. Консервативті партияның бірқатар депутаттары аборт құқықтарын жақтаушы доктор Генри Моргенталердің Канада орденімен марапатталуына наразылық білдірді. Консервативті үкімет бұл марапаттан бас тартты. Консервативті үкімет Канаданың G8 денсаулық сақтау жоспарынан абортты қаржыландыруды алып тастады. Харпер бөліс тудырмайтын саясатқа назар аударғысы келетінін айтты. Бұл ұстанымға либералдар, Жаңа демократиялық партия және халықаралық денсаулық сақтау мен әйелдер ұйымдары қарсы шықты. Квебек архиепископы және Канаданың приматы Марк Уэлет бұл шешімді мақұлдады, бірақ Харперді «туылмаған балаларды қорғау» үшін одан да көп жұмыс істеуге шақырды. 2010 жылдың мамыр айында 18 консервативті депутат Парламент төбесінде өткен абортқа қарсы «Өмір үшін науқанның» 13-ші жылдық митингісінде мыңдаған студенттерге сөз сөйледі. Алайда, Канада консервативтік партиясының саяси декларациясында: «Біз некені бір ер және бір әйелдің одағы деп анықтайтын заңға қолдау көрсетеміз» делінген. Бұл ереже 2016 жылғы партия съезінде күшін жойды. Партия бір жынысты неке мәселесін қайта қарау туралы ашық дауыс берді, бірақ ол жеңіліске ұшырады. 2011 жылдың наурыз айында, күтілетін Канада сайлауы алдында консерваторлар 2009 жылы жариялаған «Канаданы зерттеу» кітапшасына жаңа иммигранттар үшін гейлер құқықтары туралы бір жол қосты: «Канаданың әртүрлілігіне гейлер мен лесбиянка канадалықтар кіреді, олар заң алдында тең қарастырудың толық қорғауынан, соның ішінде азаматтық некеге қол жеткізуден ләззат алады». Азаматтық, иммиграция және көпмәдениеттік министрі Джейсон Кенни бұрын 2009 жылғы кітапшадан гейлер құқықтары туралы ақпаратты алып тастаған еді.