Калаханди: Тарих, мәдениет және археологиялық мұрасы

Кіріспе

Бұл Британдық Үндістандағы князьдік мемлекет болды және тәуелсіздік алғаннан кейін Одиша штатымен біріктіріліп, бүгінгі Калаханди және Нуапада аудандарын қамтитын Калаханди ауданы құрылды. 1967 жылы әкімшілік себептермен Кашипур бөлігі Раягада ауданына берілді. Артта қалуына қарамастан, бұл аймақ тарихымен, ауыл шаруашылығымен, орман ресурстарымен, асыл тастармен, бокситпен, халықтық билермен, халық музыкасымен, фольклормен, қолөнермен және өнермен бай. 1993 жылы Нуапада бөлігі жеке аудан ретінде бөлінді, бірақ Калаханди (Лок Сабха сайлау округі) қазіргі Калаханди және Нуапада аудандарын біріктіреді. Тель аңғарының археологиялық зерттеулері Плейстоцен кезеңінде осы аймақта приматтар болғанын көрсетеді. Палеолит дәуірінің іздері Калахандиде табылды, мысалы, Дхарамгарх аймағындағы Мотер өзенінің алабында. Калахандиден тас дәуірінің соңғы кезеңіне тән ең ірі балқы табылды. Тель өзені цивилизациясы бұрыннан бар, бірақ қазір ғана зерттеле бастаған үлкен цивилизацияға нұр сыйлайды. Тель аңғарының археологиялық табыстары 2000 жыл бұрын осы жерде жоғары дамыған, қалалық және мәдениетті халықтар өмір сүргенін көрсетеді.

Б.з.д. 4 ғасырында Калаханди аймағы Индравана деп белгілі болды, одан құнды асыл тастар мен алмастар Маурья империясының қазынасына жиналды. Маурья императоры Ашоканың тұсында Калаханди, Корапут және Бастар аймақтары Атави елі деп аталды. Ашоканың жазбаларында бұл жердің бағындырылмағаны айтылады. Христиан дәуірінің басында ол Махавана деп аталған болуы мүмкін. 4 ғасырда Вьяграраджа Калаханди, Корапут және Бастар аймақтарын қамтитын Махакантараны биледі. Ассургард Махакантараның астанасы болды. Вьяграраджадан кейін Бхавадатта Варман, Артапати және Сканда Варман сияқты Нала патшалары осы аймақтың оңтүстік бөлігін шамамен 500 жылға дейін басқарды, бұл аумақ Налавади вишая деп белгілі болды, ал Махакантараның қалған бөлігі, Тель өзені аңғарының төменгі жағы Тастикара патшасы мен оның ұрпақтарының билігінде болды, бұл мемлекет Паратда варака деп аталды, оның штаб-квартирасы Белкханди маңындағы Талабхамракада орналасқан. 6 ғасырда Сарапуриялар тұсында Калаханди саяси тәуелсіздігін жоғалтып, Оңтүстік Косалдың шығыс бөлігімен бірікті. Бірақ бұл ұзаққа соқпады, өйткені одан кейін ол Трикалинга деп аталды. 9-10 ғасырларда Батыс Одиша, Калаханди, Корапут және Бастар аймақтары Трикалинга деп белгілі болды. Сомавамси патшасы Махабавагупта I Жанмеджая (925-960) Трикалингадипати атағын алды. Трикалинганың өмірі қысқа болды, ал Чиндакангс Чакракота Мандала немесе Брамракота Мандала деп аталатын жаңа мемлекет құрды, ол кейіннен бүкіл Калаханди және Корапутқа дейін кеңейді.

Калахандидің Нага әулеті

Нага әулеті 1006 жылы Қалахандиді билеуді бастады. Қалаханди Нагалары – Одишада мың жылдық тарихы (1050–1948 жж.) бар жалғыз әулет. 12 ғасырда Чкракота мандалы Калинганың Ганга әулетіне қосылып, «Камала мандала» деп аталды. Осылайша Қалаханди аймағы Нага билігімен Шығыс Ганганың қарауындағы Калинганың бір бөлігі болды және бұл 14 ғасырға дейін сақталды. 14 ғасырдан кейін Нагалар Шығыс Гангадан Сурьявамси Гаджапатилерге адалдық көрсете бастады. Бұл аймақ 1568 жылы Одиша Гаджапати әулетінің құлауынан кейін тәуелсіздік алды. Дәстүр бойынша Қалаханди патшалығы он сегіз гарбқа билік еткен. 18 ғасырдың ортасында Нагпурлық Бхонслалар оны басып алды, бірақ ол әлі де Нага билігіндегі Гадажат болып қалды. 1853 жылы Нагпур мемлекеті Рагхуе III мұрагерсіз қайтыс болғаннан кейін британдық тәжге өтті. Содан кейін Қалаханди британдықтардың басқаруындағы князьдік мемлекетке айналып, Каронда Мандал деп аталды. Қалахандидің бұрынғы махараджасы Пратап Кешари Део, жазған мақалаларының бірінде, Қалаханди атауының тарихи маңызы осы аймақтағы корунд кенінің болуымен байланысты екенін айтты. Сонымен қатар, Қалаханди Нага патшаларының туысқандық құдайы Маникесвари (Маникьяның құдайы) осы атауды қабылдауға себеп болуы мүмкін. 1947 жылы Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін, Қалаханди 1948 жылдың 1 қаңтарында Үндістанға қосылды. 1949 жылдың 1 қарашасында Патна Балангир және Субарнапур аудандары бірігіп жеке аудан құрды, ал Самбалпурдың Нуапада бөлімшесі Қалаханди ауданына қосылды. 1967 жылы Қалаханди ауданының Кашипур бөлігі әкімшілік мақсаттар үшін Раягада бөлімшесіне берілді. 1993 жылы Раджа Рави Гупта бауырларымен және халықпен бірге Нуападаны жаңартты. Нуапада бөлімшесі жеке аудан ретінде бөлінді, бірақ Қалаханди (Лок Сабха сайлау округі) қазіргі Қалаханди және Нуапада аудандарын біріктіреді.

Калаханди синдромы

Калахандиде 19 және 20 ғасырлар аралығында бірнеше ауыр құрғақшылықтар болды. 1868, 1884 және 1897 жылдары Калахандиде құрғақшылық тіркелді. 1899 жылғы ашаршылық "Чхапан Салар Дурбхикшья" деп белгілі. Аудандық газеттерде көрсетілгендей, ашаршылықтың салдары бұрынғы ашаршылықтармен салыстырғанда беспрецедентті болды. 1919–1920 жылдары тағы бір құрғақшылық болды, одан кейін тамақ жетіспеушілігінен холера, тұмау және нашар тамақтану пайда болды. 1922–1923, 1925–1926, 1929–1930, 1954–1955 және 1965–1966 жылдары Калахандиде бірнеше құрғақшылықтар тіркелді. 1965–1966 жылдардағы құрғақшылықта жаңбырдың жетіспеуінен егістің үштен екі бөлігі қырылды. Құрғақшылықтың салдары 1967 жылға дейін сезілді. Сол кездегі аудандық газеттерде былай деп жазылған: "Жері жоқ шаруалардың көп бөлігі барлық шаруашылық жұмыстары тоқтатылғандықтан жұмыссыз қалды. Ең көп зардап шеккендер – құрғақшылықтан ешбір өнім жинай алмаған және оларға бейім емес қол еңбегіне көше алмаған жер иелері болды. Жайылымдар жасыл түсін жоғалтты, сондықтан мал да аштықтан зардап шекті. Барлық жерде су тапшылығы болды". 1956 және 1966 жылдардағы ауыр құрғақшылықтан кейін, осы аймақтың бай шаруалары орта тапқа, ал орта тап шаруалары қарапайым шаруаларға дейін төмендеді. Олардың барлығы "Сукхабис" атанды, бұл Калахандиде жерсіз шаруалар мен жұмысшыларды білдіретін термин. Штаттың Статистика және Экономика бюросы Оңтүстік-Батыс Калахандидегі жауын-шашын мөлшерін талдап, "әр үш-төрт жылда бір құрғақшылық болатынын" хабарлады. Құрғақшылықпен қатар, ауылдық жұмыссыздық, индустрияландырудың жоқтығы, халық санының өсуі және ормандардың қарқынды кесуі Калахандидің басты проблемаларының бірі болып табылады. Калаханди 1980-жылдардың ортасынан бастап жаңалықтарда жиі кездесе бастады, осы кезде India Today басылымы қаржылық қиындықтарға байланысты ата-анасының баласын сатқанын жариялады. Бұл мақала сол кездегі премьер-министр Раджив Гандидің ауданға сапар шегуіне себеп болды және ауданды ұлттық деңгейдегі қасірет пен ашаршылыққа ұшыраған аймақ ретінде таныстырды. Содан кейін, аштықтан өлімнің және балаларды сатудың ұқсас жағдайлары көптеген жеңілдету шаралары мен даму жобаларын жариялауға әкелді. Әлеуметтік қызметкерлер бұл кері құбылысты "Калаханди синдромы" деп атады. 1994 жылы Премьер-министр П.В. Нарасимха Рао оқшауланған Калаханди, Болангир және Корапут аудандары үшін танымал КБК жобасын жариялады. Дегенмен, көптеген бағдарламаларға қарамастан Калаханди іске қосыла алмады, себебі іске асыру кезеңінде кемшіліктер болды. Бастапқы инфрақұрылымның нашарлығына байланысты даму қарқыны өте баяу. Калаханди көбінесе танымал БАҚ-та, саясаткерлер мен әлеуметтік қызметкерлер арасында артта қалудың символы ретінде қолданылады. Калахандидің көркем әдебиетте қолданылуы даулы болды. 1994 жылы Бхаванипатнада өткен "Rajya Sastriya Lekhaka Sammilani" әдеби конференциясында көптеген шақырылған спикерлер мен жергілікті зиялылар "Калаханди" атауын аштықтан өлімнің синонимі ретінде қолданудың дұрыс еместігін атап көрсетті. Аштықтан өлім Калахандидің толық бейнесін білдірмейді және оны аштықтан өлім үшін қолдану арқылы Калахандидегі өмірдің басқа да бай жақтары назардан тыс қалады. Аштықтан өлім – бұл тек бір жақ, Одишадағы немесе Үндістандағы кедейлік сияқты. Алайда, көптеген жазушылар, философтар, әлеуметтік қызметкерлер, журналистер, саясаткерлер және т.б., әсіресе Үндістанда әдебиетте, мақалаларда және шолуларда осы атауды қолдануды жалғастыруда. Тапан Кумар Прадханның пікірінше, Калахандидегі құрғақшылық жағдайы орташа деңгейдегі табиғи апат болғанымен, аштықтан өлім толығымен болдырмауға болатын адамның кінәсінен туған апат еді. Үнді кинорежиссері Гаутам Гоузе түсірген "Калаханди" фильмі сынға ұшырады.

Kalahandi has had several major droughts over the course of the 19th and 20th centuries. Drought had occurred in Kalahandi in 1868, 1884 and 1897. The famine of 1899 is otherwise known as "Chhapan Salar Durbhikshya". The effect of the famine, according to the District Gazetteers, were of a magnitude unprecedented in any previous famine. In 1919–1920, another drought occurred followed by cholera, influenza and malnutrition due to lack of foodstuff. A series of droughts in 1922–1923, 1925–1926, 1929–1930, 1954–1955 and 1965–66 occurred in Kalahandi. In the 1965–66 drought, three fourths of the crop production failed due to lack of rain. The effect of the drought continued to be felt in 1967. The District Gazetteers of the time noted that:
"The bulk of the population which constituted the landless agricultural labourers became unemployed due to suspension of all sorts of agricultural operations. The worst sufferers were the landed gentry, who, because of the drought, could not reap a harvest nor could they take to manual labour to which they were not accustomed. The pastures lost the greenery and the bovine population therefore was equally starved. Everywhere there was an acute shortage of water." Again in 1974–75 and in 1985 After the severe drought of 1956 and 1966, the rich cultivators of this area came down to the status of middle class cultivators and the middle class cultivators into ordinary ones. They all turned into Sukhbasis, a term used in Kalahandi for landless cultivators and labourers. The state's Bureau of Statistics and Economics has analyzed the rainfall of South Western Kalahandi and has reported that "there is a year of drought in every three or four years". Along with the drought the problems such as rural unemployment, non industrialization, growth of population and rapid deforestation are some of the major problems of Kalahandi. Kalahandi has been in the news since the middle of the 1980s when India Today reported sale of a child by its parents due to financial crisis. That article led the then prime minister Rajiv Gandhi to pay a visit to the district and brought the district to the attention of the national stage for its acute poverty and famine. Subsequently, similar reported cases of starvation deaths and sale of children have led to the announcement of a host of relief efforts and development projects. This backward phenomena despite richness of Kalahandi was called Kalahandi Syndrome by social workers. Prime Minister P. V. Narasimha Rao announced the famous KBK project for backward undivided Kalahandi, Bolangir and Koraput districts in 1994. Nonetheless, Kalahandi has not been able to take off despite of hosts of programmes, largely because of lacuna at implementation stage. As the basic infrastructure is dismal state, the development progress is very slow. Kalahandi is more often used a symbol of backwardness in popular media and among politicians or social workers. Use of Kalahandi in popular literature has been controversial. In a literary conference, "Rajya Sastriya Lekhaka Sammilani" in 1994 at Bhawanipatna, many invited speakers and local intellectuals pointed out that it's not wise to use the name "Kalahandi" as synonym for starvation death. Starvation death does not imply image of Kalahandi completely and by using it for starvation death other rich aspects of life in Kalahandi are being ignored. Starvation death was just one side of a coin, like poverty in Odisha or India. However, there are many writers, philosophers, social workers, journalists, politicians etc., particularly in India who are continue to use the name in literature, articles and reviews. According to Tapan Kumar Pradhan although the drought situation in Kalahandi was a moderate natural disaster, the starvation deaths were a completely avoidable manmade disaster. The Kalahandi film made by Indian film director Gautam Ghose received critical notice.

Соңғы кездердегі саяси шеттету

Саяси тұрғыдан алғанда, ауданның мемлекеттік немесе ұлттық саясатта маңызы шамалы. 2000 және 2004 жылғы сайлауларда Бижу Джаната Дал мен Бхаратия Джаната Партиясы бірігіп Калахандидегі барлық заң шығарушы және парламенттік орындарды жеңіп алғанмен, 2009 жылғы сайлауда халық Дарамгарх сайлау округінен басқа Үнді Ұлттық Конгресін таңдады, бұл аймаққа саяси назардың жетіспеуі ретінде қарастырылады. Үнді Ұлттық Конгресінен үшінші рет сайланған Бхакта Чаран Дас Манмохан Сингхтің үкіметінде ешқандай орталық министрлікке ие болған жоқ. Чандрашехар үкіметі кезінде (1990–1991) Бхакта Чаран Дас теміржол және спорт министрлігінде Одақ министрі болды. Соңғы үш онжылдықта еңбек еткен депутаттардың ешқайсысы ұлттық немесе мемлекеттік деңгейде маңызды лауазымға тағайындалмады. Бхаванипатна сайлау округының қазіргі заң шығарушысы Прадип Наик Одиша штатының оппозициялық жетекшісі. Бхупиндер Сингх, Джаганнатх Патнаик және Раса Бихари Бехера Одишада оппозициялық жетекшілер, аға басшылар және министрлер болған. Олардың үшеуі де кірістер мен туризм, ауыл шаруашылығы сияқты маңызды министрліктерде болғандарына қарамастан, көзге түсе алмады. Бұрын Пушпендра Сингх Део штаттық, кейіннен кабинет министрі болды, ал қазір Дибья Шанкар Мишра 2000 жылдан бері Одишадағы Навин Патнаик үкіметінде штаттық министр болып табылады. Аймақтағы саяси көңілсіздік артып келеді. Ашаршылық пен кедейлікпен әйгілі Калаханди Одиша штаты мен Үндістанның ұлттық саясатында жиі назардан тыс қалады. Бұл кемсітушіліктің себебі ұлттық саясат деп саналады. Тәуелсіздік алғаннан кейін 30 жыл бойы Калаханди сайлау округі конгресс емес үміскерлермен ұсырылған, бұл кезеңде Үндістанды Конгресс партиясы басқарды. Осылайша, Калаханди сайлау округінің дамуы назарсыз қалды және Конгресс үкіметі билікте болған кезде даму жобаларынан тыс қалды. Индира Ганди 1980 жылдардың басында Калахандиге сапар жасады, Раджив Ганди 1984 жылы, Сония Ганди 2004 жылы, ал Рахул Ганди 2008, 2009 және 2010 жылдары келді. 1980 жылдан бері Үнді Ұлттық Конгресі орталық үкіметте 20 жыл бойы билікте болды. Бұрынғы премьер-министрлер Индира Ганди, Раджив Ганди, П. В. Нарасимха Рао және қазіргі көшбасшылар Атал Бихари Важпаи, Сония Ганди, Рахул Ганди және т.б. Калахандиді дамыту туралы үлкен уәделер бергенімен, жоғары білім беру, ұлттық тас жолдар, теміржол және өнеркәсіп салаларында ұзақ мерзімді тұрақты даму үшін аз жұмыс жасалды. Тәуелсіздік алғаннан кейін Калахандиді дамытуға бағытталған бастамалардың көп бөлігі Үндістанда Конгресс үкіметі билікте болмаған кезде іске асырылды, мысалы, Жоғарғы Индиравати суару жобасы (Моражи Десай Үндістанның премьер-министрі болған кезеңде), Ланжигарх – Джунгарх тас жолы және оны Набарангпур ауданына дейін ұзарту мүмкіндігі (Чандрашекар Үндістанның премьер-министрі болған кезеңде), Калаханди арқылы өтетін 201 және 217 ұлттық тас жолдары (Атал Бихари Важпаи Үндістанның премьер-министрі болған кезеңде). Бұл жобалардың ешқайсысы әлі толыққанды аяқталған жоқ. Үндістанның орталық үкіметі көршілес Корапут ауданында (КБҚ аймағының бөлігі) екі мемлекеттік кәсіпорынды – HAL және NALCO зауыттарын, сондай-ақ Балаңгир ауданында (КБҚ аймағының бөлігі) қару-жарақ зауытын құрды, бұл КБҚ аймағында Калахандиді осындай дамудан тыс қалдырды. Соңғы 62 жылда Калахандиде мемлекеттік сектордың өндірістік инвестициясы жасалмады. Теміржол, тас жолдар саласындағы маңызды инфрақұрылымдық қажеттіліктер, сондай-ақ теміржол зауытын және орталық университеттің құрылуы туралы талаптар әлі де қанағаттандырылмады. 2008 жылы "India Today" журналының сауалнамасы Калахандиді Үндістандағы әлеуметтік-экономикалық және инфрақұрылымдық даму бойынша ең төменгі бес сайлау округінің қатарына қосты.

Politically, the district does not have much importance in state or national politics. Though in 2000 and 2004 elections Biju Janata Dal Bharatiya Janata Party combined had won all the MLA and MP seats in Kalahandi, in 2009 election people opted for Indian National Congress except Dharamgarh MLA constituency, which is largely seen as ongoing political negligence to this region. Bhakta Charan Das, as third time Indian National Congress MP from the district did not receive any Union Ministry in Manmohan Singh's Ministry. During the Chandrasekhar regime (1990–91), Bhakta Charan Das was part of the union ministry in the Railway and Sports department. No other MPs in last three decades have made it to any important post of national or state level. Pradeep Naik the seating MLA from Bhawanipatna Constituency is leader of opposition of Odisha assembly. Bhupinder Singh, Jagannath Pattnaik and Rasa Bihari Behera had been among the opposition leader, senior leaders, ministers in Odisha. Despite trio of them being in an important ministry like Revenue and Tourism, Agriculture they failed to make it to limelight. Earlier Pushpendra Singh Deo was a state and later on cabinet minister and currently Dibya Shankar Mishra is a state minister in Naveen Patnaik Government in Odisha since 2000. Political disappointment in the region is raising. Kalahandi highlighted for starvation and poverty is often marginalised in Odisha state and Indian national politics. This discrimination is thought to be due to national politics. Immediately after independence Kalahandi Lok Sabha Constituency was represented by non congress candidate for 30 years, the period India was ruled by Congress Party. Thus, Kalahandi Lok Sabha Constituency was neglected and left out of development initiatives when the Congress ruled at the centre. Indira Gandhi visited Kalahandi in the early 1980s; Rajiv Gandhi visited in 1984; Sonia Gandhi visited in 2004, and Rahul Gandhi visited in 2008, 2009 and 2010. Since 1980, the Indian National Congress has been ruling for 20 years at the centre. Despite late prime ministers Indira Gandhi, Rajiv Gandhi, P. V. Narasimha Rao, and present leaders Atal Bihari Vajpayee, Sonia Gandhi, Rahul Gandhi etc. Tall claims for developing Kalahandi, little was done for long term sustainable development in higher education, national highway, railway and industry during those leadership at Delhi. Few initiatives taken in post independence of India for developing Kalahandi were only during non congress rule in India such as Upper Indiravati Irrigation Project (during Moraji Desai as Prime Minister of India), Lanjigarh road – Jungarh and possibility of extending to Nabarangpur district (during Chandrasekhar as Prime Minister of India), National Highway 201 & 217 passing through Kalahandi (during Atal Bihari Vajpayee as Prime Minister of India), all these projects are not yet fully accomplished. The Central government of India has established two public sector factories such as HAL factory and NALCO factory in the neighbouring Koraput district (part of KBK), a Lok Sabha constituency held by congress party since independence, and an ordnance factory in Balangir district (part of KBK) leaving only Kalahhani among KBK for such development in the region. No public sector industrial investment has been taken place in Kalahandi since past 62 years. Local need in major infrastructure in railway, highways and demand for a railway factory and Central University is not yet addressed. In 2008, "India Today" survey put Kalahandi among the bottom five Lok Sabha Constituency in Socio economic and infrastructure development in India

Суландыру жобасы үшін күрес

Калаханди княздік мемлекет болған кезде, 1939–1947 жылдары Махараджа Пратап Кешари Део Индравати өзенінде Индравати бөгетін салу үшін ірі суару жобасын бастады. Инженер Бхубанесвар Бехера және әкімші Рам Чандра Патрамен бірге ол жобаның жоспарын жасап, дайындады. Алайда, 1948 жылы Калаханди княздік мемлекеті Одиша штатының құрамына енді, сондықтан жоба іске аспады. Тәуелсіздік алғаннан кейін, парламент мүшесі Пратап Кешари Део 1950 жылдан 1979 жылға дейін күресті, бірақ конгресс партиясы оппозицияда болғандықтан, жаңа үкімет құрылғанға дейін сәттілікке жете алмады. 1978 жылы қайтыс болған премьер-министр Мораджи Десай құрған үкімет Деоның Индравати бөгетін салу туралы ұсынысын, гидроэлектр энергиясын өндіру және суару мақсатында қабылдады. 1978 жылы премьер-министр Мораджи Десайдың келісімінен және іргетас қалаудан кейін жобаны жүзеге асыруға екі он жылдан астам уақыт кетті, және жобада сыбайлас жемқорлық болды деген айыптамалар туды. Дегенмен, қазіргі таңда бұл жоба ауыл шаруашылығының дамуына үлкен серпін беріп, Жоғарғы Индравати гидроэлектр және суару жобасы ретінде танымал. Бұл жоба арқылы Калахандидегі Коксара, Голамунда және Бхаванипатан аудандарын суару үшін мемлекеттік қаражат жетіспейді және үкіметтен қолдау күтілуде, өйткені әр жыл сайын бөгеттен көп мөлшерде су Хати өзені арқылы суаруға пайдаланбастан босқа жіберіліп жатыр. Паторадағы Жонк өзенінің бөгеті, Жонк өзенінің көпірі және канал жүйелері де сыбайлас жемқорлық салдарынан ондаған жылдар бойы аяқталмай келді. Сол сияқты, Калахандиде суару үшін Тель өзеніндегі су қоймасын құру – жергілікті шаруалардың басты талаптарының бірі, бірақ ол үкіметтен қолдау таба алмай отыр.

Орталық университет үшін күрес

Қалаханди тәуелсіздік алғаннан бері жоғары білім беру орны үшін күресіп келеді. 1980 жылдары Қалаханди немесе Корапут аймағында мемлекеттік инженерлік колледж немесе мемлекеттік университет құру туралы ұсыныстар саяси себептермен Одишаның басқа бөлігіне ауыстырылды. Қалаханди, Балаңгир және Корапут (ҚБК) аймағына барған жоспарлау комиссиясы осы аймақта ауыл шаруашылығы колледжін құруды ұсынды. 1988 жылдан бері Қалаханди тұрғындары Қалахандиде орталық университет құруды талап етіп келеді, себебі ол барлық ҚБК аудандарына орталық және Кесинга теміржол стансасынан Үндістанның ірі қалаларымен жақсы байланысқа ие. 1990 жылдары Одиша штатының үкіметі Солтүстік Одишада университет құруды ұсынғанда, Қалаханди тұрғындары осындай университетті өздерінің аймағында да құруды қайталап талап етті. Одишаның сол кездегі бас министрі Бижу Патнаик Бхаванипатнадағы үкіметтік колледжде халық алдында сөйлеген сөзінде, егер адамдар өздерінің жанында университет құруды қаласа, үкімет оны құра алмайтынын айтты. Бірақ 1999 жылы Одишаның бас министрі Гиридхар Гоманг халықтың наразылығына байланысты Барипада мен Баласорда екі университет құруға келісті. Бұл талап 1999 жылы жетекші ғалым, профессор Гопа Банду Бехераның Бхаванипатнада "Қалаханди Білімді Дамыту Қоғамын" (Kalahandi Sikhya Vikas Parishad) құрғаннан кейін күш алды. Осы арқылы және "Орталық Университетті Құру Комитеті" (Central University Kriya Committee) арқылы Қалахандиде орталық университет құру үшін күрес күшейді. Осы мәселе бойынша мемлекеттік және орталық үкіметтерге көптеген өтініштер жіберілді. Осы аралықта, 2006-2007 жылдары Одиша тегінен шыққан шетелде тұратын азаматтар мен Бхубанешвардағы белсенділер әр штатқа орталық университеттерді және Одишаның ҚБК аудандарына біреуін құру үшін науқан бастады. Кейбір шетелде тұратын азаматтар Қалахандиде мұндай жоғары білім беру орнын құруды қолдады. Үндістан үкіметі Одишаны қоса алғанда, орталық университеті жоқ штаттарда 12 орталық университет құруды жариялағанда, 2008 жылдың мамыр айында Қалахандиден зиялылар, қарапайым халық және саясаткерлерден құралған делегация Одишаның бас министрі Навин Патнаикпен кездесіп, Қалахандиде орталық университет құруды сұрады. Навин Патнаик оларға оны құру үшін жер табуға уәде берді. Қалаханди тұрғындары 2008 жылдың шілде айында аудан әкіміне жер туралы мәліметтерді жіберді. Бірақ оны зерттемей, Одишаның бас министрі Одишаның орталық университеті Корапут қаласында салынатынын біржақты түрде жариялады, бұл Бхаванипатнада салынуы күтілген еді. Жарияланғаннан кейін бірден Қалахандиден келген делегация бас министрмен кездесті, ол Бхаванипатнада мемлекеттік инженерлік және ауыл шаруашылығы колледждерін құруға уәде берді. Қалаханди тұрғындары мұндай колледждердің құрылысын құптады, бірақ бұл орталық университеттің орнын баса алмайды, себебі жоспарланған орталық университеттің құны жердің аумағымен, ал инженерлік және ауыл шаруашылығы колледждерінің құны үкімет жариялағандай 100 миллионға жуық болады. Кейін, 2008 жылдың 26 желтоқсанында шетелден келген жетекші ғалымдар Бхаванипатна мемлекеттік автономиялық колледжін Рейвеншоу колледжі, UCE Бурла және Кхалликоте колледжіне берілгендей университет статусына ие етуді талап етті. Қызыққа орай, келесі күні, 2008 жылдың 27 желтоқсанында Одишаның бас министрі бұрынғы уәдесін орындап, Бхаванипатнада инженерлік және ауыл шаруашылығы колледждерін ашуды ресми түрде жариялады. Алайда, Бхаванипатна мемлекеттік автономиялық колледжін университетке айналдыру туралы талапты студенттер, Қалаханди Білімді Дамыту Қоғамы, ғалымдар және жергілікті көшбасшылар он жылдан астам уақыт бойы көтеріп келді. Соңында, Одиша үкіметі 2019 жылдың ақпанында, сайлауға дейін, Баванипатна мемлекеттік автономиялық колледжін университетке айналдыратынын жариялады. Кейбір шетелде тұратын азаматтар ҚБК аймағындағы ауыл шаруашылығы әлеуеті мен орталық орналасқан жеріне байланысты Қалахандиде Орталық ауыл шаруашылығы университетін немесе мемлекеттік ауыл шаруашылығы университетін құруды талап етті, содан кейін Ауыл шаруашылығы министрі Қалаханди депутатының хатына сілтеме жасай отырып, Одиша үкіметіне осы мәселені зерттеуді сұрады және 2014 жылғы сайлауға дейін Одиша үкіметі ҚБК аудандарының бірінде екінші ауыл шаруашылығы университетін құруды манифестіне енгізді. Ғалымдар, Қалаханди Білімді Дамыту Қоғамы 2010-2011 жылдардың бюджетінде Үндістан темір жолы Бхубанешварда немесе Қалахандиде вагон зауытын салуды ұсынды. Бірақ Одиша үкіметі мұндай вагон зауытын Ганжам ауданында салуды ұсынды, оны зиялы қауым, шетелде тұратын азаматтар, жергілікті халық және саясаткерлер қатты сынға алды. Қалаханди аймағында жергілікті көшбасшылар, тұрғындар мен шетелде тұратын азаматтар екі жыл бойы наразылық акцияларын өткізді. Халықтың қысымы нәтижесінде 2013-2014 жылдардың теміржол бюджетінде Қалахандиде вагонды мерзімік жөндеу шеберханасын салу туралы хабарланды, бірақ ол техникалық себептермен Вишакхапатнамға (Вадлапуди) көшірілді. Сонымен қатар, 2017-2018 жылдардың одақтық бюджетінде 186 крор рупийлік инвестициямен Қалахандиде электр локомотивтерін мерзімік жөндеу шеберханасын салу туралы жарияланды. Бірақ содан бері көптеген прогресс болған жоқ. Шығыс жағалау теміржол аймағындағы Ланджигарх-Джунагард учаскесі 2014 жылдың наурыз айында аяқталды, ол 1990-1991 жылдары теміржол министрі болған жергілікті депутат Бхакта Чаран Дас кезінде мақұлданған еді. Нуапада, Қалаханди және Набарангпур аудандары арқылы өтетін Канбанджи (Балаңгир) - Джайпур (Корапут) теміржол желісіне мақұлдау, қаржыландыру және дереу іске асыру қажет. Одишадан шыққан шетелде тұратын азаматтар 2008 жылдан бері Райпур-Ражим-Гариабандх-Дебхог-Дхарамагрх-Джунагард, 2009 жылдан бері Ланджигарх жолы-Пхулбани-Ангул (Талчер) және 2011 жылдан бері Бхаванипатна-Кесинга теміржолдарына қатысты зерттеулер жүргізуді талап етті, ал Үндістан теміржолы 2010 жылы Талчер-Пхулбани-Ланджигарх, 2012 жылы Райпур-Ражим-Гариабандх-Дебхог-Дхарамагрх-Джунагард және 2017 жылы Бхаванипатна-Кесинга зерттеулерін мақұлдады, бірақ бұл жобалар бойынша көптеген прогресс болған жоқ.

Kalahandi was struggling for a higher educational institution since independence. Earlier proposal to establish a Government Engineering College or a state University in Kalahandi or Koraput region in the 1980s was later on shifted to some other part in Odisha for political reasons. A team visited by planning commission to Kalahandi Balangir Koraput (KBK) region had suggested to establish an agriculture college in the region. Since 1988 people of Kalahandi are seriously demanding a Central University in Kalahandi as it is central to all KBK districts and has good railway connectivity to major cities in India from Kesinga railway station. In the 1990s when state Government of Odisha proposed to establish a university in northern Odisha, people of Kalahandi repeated their demand for such a university in Kalahandi as well. Then Chief Minister of Odisha Biju Patnaik while addressing publicly in Government College Bhawanipatna said Government could not establish University if people want to establish University in their neighbourhood. But Mr Giridhar Gomang, Chief Minister of Odisha later in 1999 agreed to establish two Universities in Baripada and Balasore due to public protest making people of Kalahandi highly disappointed. This otherwise unorganized and weak demand took serious turn when leading academician Prof. Gopa Bandhu Behera established "Kalahandi Sikhya Vikas Parishad' in Bhawanipatna in 1999 through it and "Central University Kriya Committee" the struggle for a Central University in Kalahandi continued seriously. Many memoranda were submitted to both state and central Government in this regard since then. In the meantime, in 2006–07, non resident Indians of Odisha origin and activists in Bhubaneswar started campaigning for central universities in every state and that of one in KBK districts of Odisha. Few NRI advocated for such higher educational institutions in Kalahandi. When Government of India announced to establish 12 Central Universities in various states not having any Central University across India which included Odisha, a delegation from Kalahandi consisting intellectuals, general people and politicians met Odisha's Chief Minister Naveen Patnaik in May 2008 to establish the Central University in Kalahandi. Naveen Patnaik promised and asked them to find out land details for establishing it in Kalahandi. People of Kalahandi sent the land details through district of Collector of Kalahandi in July 2008. However, without studying it, Odisha's Chief Minister unilaterally announced to establish proposed Central University of Odisha in Koraput, though it was expected to come up in Bhawanipatna. Again a team from Kalahandi visited Chief minister immediately after the announcement and Chief minister of Odisha promised visiting delegation of Kalahandi to establish a Government Engineering and Agriculture Colleges in Bhawanipatna. People of Kalahandi though welcome establishment of such the colleges, Kalahandi Sikhya Vikas Parisad and Central University Kriya Committee said it's not a replacement for the Central University as estimated cost for the proposed Central University is with an area of of land, whereas both Engineering and Agriculture Colleges are estimated to be 100 million as per Government announcement so far. Subsequently, on 26 Dec 2008 leading academician from abroad demanded to covert Government Autonomous College Bhawanipatna to a university in the line of university tag given to Ravenshaw College, UCE Burla and Khallikote College. Coincidentally next day on 27 Dec 2008 Odisha chief minister officially announced an Engineering College and an Agriculture College at Bhawanipatna keeping his earlier promise. However, the demand to covert Government Autonomous College Bhawanipatna to a university was further taken by students, Kalahandi Sikhya Vikas Parisad, academicians, and local leaders for over a decade. Finally, Odisha Government announced to convert Government Autonomous College Bhawanipatna to a university in Feb 2019, just before the assembly election. Few NRI also had demanded to either establish a Central Agriculture University or a state agriculture university in Kalahandi because of its agriculture potential and central location in the KBK region, subsequently then Union minister of Agriculture asked Odisha Govt. to study this referring to letter by Kalahandi MP and before election of 2014 Odisha Govt. had included in its manifesto to establish second Agriculture University in an area under KBK districts. Although academicians, Kalahandi Sikhya Vikas Parishad In the 2010 11 budget Indian railway has proposed a Wagon factory to be established in Bhubaneswar or Kalahandi. But Odisha Government proposed to establish such Wagon factory in Ganjam district, which was highly criticized by intellectuals, non resident Indians, local people and politicians. Protest continued in Kalahandi region by local leaders, people and NRI for two years. Due to public pressure in the 2013 2014 railway budget announcement was made for setting up a Wagon Periodical Overhauling Workshop in Kalahandi, and again this was shifted to Vishakapatnam (Vadlapudi) because of technical reason. Moreover, in the 2017 18 union budget, an Electric Loco Periodical Overhauling Workshop was announced to be set up in Kalahandi with an investment of Rs 186 crore. Not much progress has been made since then. Lanjigarh–Junagarh section under East Coast Railway Zone was completed in March 2014, which was sanctioned when local MP Bhakta Charan Das was minister of state for railway in 1990–91. The surveyed railway line, Kantabanji (Balangir) Jeypore (Koraput) via Nuapada, Kalahandi and Nabarangpur districts, needs approval, funding and immediate implementation. NRI of Odisha origin initiated demanding to survey for Raipur Rajim Gariabandh Debhog Dharamagrh Junagarh since 2008, Lanjigarh road Phulbani Angul (Talcher) since 2009 and Bhawanipatna Kesinga since 2011, and survey by Indian railway was approved for Talcher Phulbani Lanjigarh in 2010, Raipur Rajim Gariabandh Debhog Dharamagrh Junagarh in 2012, Bhawanipatna Kesinga in 2017 for but not much progress has been made for these projects.

География

Калаханди 19.3° және 21.5° солтүстік ендіктер мен 82.20° және 83.47° шығыс бойлықтары арасында орналасқан және Одишаның оңтүстік-батыс бөлігін алып жатыр. Солтүстігінде Балаңгир және Нуапада аудандары, оңтүстігінде Набарангпур, Корапут және Раягада аудандары, ал шығысында Раягада, Кандхамал және Будх аудандарымен шектеседі. Оның ауданы 8 364,89 шаршы километрді құрайды және Одишаның 30 ауданы ішінде аудан мөлшері бойынша 7-орында тұрады. Аудан орталығы – Бхаванипатна қаласы, ол ауданның шамамен орталық бөлігінде орналасқан. Бхаванипатна және Дхарамгарх – Калахандидің екі құрамы. Джунагарх, Джайпатна, Кесинга, Ланджигарх және Мухигуда – Калахандидегі басқа да маңызды қалалар. Тел – Калахандидің басты өзені. Індравати, Уданти, Хати, Утей, Сагада, Рахул, Нагабали, Мудра сияқты өзендер де маңызды. Калахандидің жер бедері жазықтардан, төбелерден және таулардан тұрады. Калахандиді төбелер мен таулар қоршап тұр. Набарангпур, Корапут, Раягада және Кандхамал аудандарымен шекарасы төбелі және таулы. Аудан негізінен ауыл шаруашылығымен айналысады, аудан аумағының үштен бірінен астамы тығыз орманмен жабылған. Өнеркәсіп өте шектеулі, бірақ боксит және графит кен орындарын коммерциялық тұрғыдан пайдалануға болады.

Әкімшілік құрылым

Калаханди екі субдивизияға – Бхаванипатна және Дхарамгарх субдивизияларына – және 13 блокқа бөлінген. Бхаванипатна субдивизиясына қарасты блоктар: Бхаванипатна, Кесинга, Ланджигарх, Нарла, Карламунда, М. Рампур және Т. Рампур. Дхарамгарх субдивизиясына қарасты блоктар: Дхарамгарх, Джунагарх, Коксара, Джайпатна, Калампур және Голамунда.

Экономика

2006 жылы Панчаяти Радж министрлігі Калаханди ауданын елдегі 640 ауданның ішіндегі ең кемдауыл 250 ауданның бірі деп атады.

Ауыл шаруашылығы

Калаханди экономикасы көбінесе ауыл шаруашылығына негіделген. Бенгал ашаршылығы кезінде Калахандидің өзі 100 000 тонна күріш жіберген. 1930 жылдары Калаханди княздық мемлекеті Жоғарғы Индравати жобасын салуды ұсынған, бірақ княздық мемлекеттің Үндістанмен бірігуі жобаны кешіктірді. Ол 1978 жылы бекітілді, бірақ әлі толыққанды аяқталған жоқ. Осы аралықта 1960 жылдары және соңғы кезде 1980 жылдары құрғақшылық болды. 1980 жылдары Калаханди құрғақшылық, бала сату, нашар тамақтану және аштықтан өлім-жітіммен әйгілі болды, ал әлеуметтік қызметкерлер оны «Калаханди синдромы» деп атады. 1990 жылдары орталық үкімет бұрынғы Калаханди, Балаңгир және Корапут аудандары үшін арнайы жоба жариялады, негізінен кедейлік, артта қалу және аштықтан өлім-жітімді ескере отырып. Бұрынғы Калаханди ауданы саяси тұрғыдан назарсыз қалды. Калаханди дамып келе жатқан/дамымаған әлемнің көптеген аймақтарында кездесетін теңсіздіктердің/қарама-қайшылықтардың мысалы. Бір жағынан, бұл аудан ашаршылық пен аштықтан өлім-жітіммен танымал, ал екінші жағынан – ауыл шаруашылығымен бай. Дхарамгарх кіші ауданы Одишада күріш өндіруімен тарихи тұрғыдан белгілі болған. 2000 жылдан бері штаттың екінші ірі жобасы – Индравати су жобасы, Оңтүстік Калахандидің ландшафтын өзгертті, нәтижесінде жылына екі дүркін егіс жиналады. Осының арқасында Калампур, Джайпатна, Дхарамгарх, Жунгарх, Бхаванипатна сияқты аудандарда ауыл шаруашылығының қарқынды өсуі байқалуда. Бұл Одишадағы аудандар арасында ең көп күріш тікелей зауыттары бар ауданға айналды. 2004-2005 жылдары аудандағы күріш тікелей зауыттарының саны шамамен 150 болды. Олардың 70 пайыздан астамы Индравати жобасы іске қосылғаннан кейінгі бес жыл ішінде салынды.

Орман ресурстары

Мауа, кенду жапырағы, ағаш, тікелей ағаш және бамбук сияқты орманнан алынатын өнімдер жергілікті экономикаға зор үлес қосады. Калаханди көршілес Раягада және Джейпур қалаларындағы қағаз фабрикаларын маңызды шикізатпен қамтамасыз еткен.

Қымбат бағалы тас

Қалаханди ежелгі заманда асыл тастармен (Каронда мандалы) танымал болған. Оның бай асыл тас қорына мысық көзі, сапфир, рубин, гранат, кристал, топаз, ай тасы, алмаз, турмалин, аквамарин, берил, александрит сияқты тастар кірген. Аймақтың қымбат және жартылай қымбат бағалы тастары мен басқа да сауда тауарларының таралуы және кездесу орындары Панинидің (б.з.д. 5 ғасыр), Каутильяның (б.з.д. 3 ғасыр), Птолемейдің (б.з.д. 2 ғасыр), Уан Чжуанның (б.з.д. 7 ғасыр) және Травениедің (б.з.д. 19 ғасыр) еңбектерінде қамтылған. Жақында ғана Қалаханди, Балаңгирмен бірге, Дели Хаатта кездесетін қолөнер бұйымдарын жасау үшін асыл тастармен қамтамасыз еткен. Индияның геологиялық қызметінің мәліметінше, Қалахандидің Джунагар қаласының жанындағы Жилиндарада Азиядағы ең ірі рубин кен орындарының бірі орналасқан.

Өнеркәсіп

Веданта Алюмина Лимитед (VAL) компаниясы – Sterlite Industries компаниясының еншілес кәсіпорны, ірі алюминий өңдеуші мекеме. Компания Ланджигархта 1 млн тонналық алюминий зауыты мен 75 МВт электр стансасын құруға маңызды инвестициялар жасады. Бұл жоба экологиялық белсенділер, әсіресе Ниямгири тайпалары тарапынан сынға ұшырағанмен, VAL-ді қолдаушылар Ланджигарх және Калаханди аудандарының әлеуметтік-экономикалық жағдайында маңызды өзгерістер болғанын мәлімдейді. 2010 жылдың тамызында Үндістанның Қоршаған орта министрлігі Веданта тобының Sterlite Industries компаниясы басқаратын бірлескен кәсіпорнына Ниямгири тауларынан боксит өндіруге берілген бұрынғы рұқсаттарды қабылдамады, бұл компанияны Одиша штатының сыртынан боксит әкелуге мәжбүр етті. Компанияның зауытты 6 млн тоннаға дейін кеңейту жоспары, оның нәтижесінде ол әлемдегі ең ірі зауыттардың біріне айналатын еді, Үндістанның Қоршаған орта министрлігі тарапынан тоқтатылды.

Ауа

Үткэла әуеайлағы (VEUK) қаланың жанында орналасқан және келесі қыркүйек айында Air Odisha жеке авиакомпаниясы Үндістан Үкіметінің Азаматтық авиация министрлігінің UDAN бағдарламасы бойынша күндізгі рейстермен штаттың астанасы Бхубанешвар және Раипур қалаларына қызмет көрсетуге жоспарлануда. Тағы бір әуеайлақ – Ланджигарх әуеайлағы (FR44733) – VIP және чартерлік рейстерді жүзеге асыратын жеке әуеайлақ. Шаттисгарх штатының Раипур қаласындағы Свами Вивекананда әуежайы алыс жерде орналасқан. Штаттың астанасы Бхубанешвардағы Бижу Патнаик халықаралық әуежайы автокөлікпен 427 км, теміржолмен 631 км қашықтықта жатыр.

Темір жол

Бауанипатна теміржол станциясы 2012 жылдың 12 тамызында ашылды. Ол Ланжигарх-Джунагарх теміржол желісінде орналасқан. Қазіргі уақытта Бауанипатнадан Бхубанешвар, Райпур және Самбалпур қалаларына 3 пойыз (1 экспресс және 2 жолаушы пойыз) қатынайды.

Демография

2011 жылғы санақ бойынша Калаханди ауданының халқы 1,576,869 адамды құрайды, бұл Габон мемлекетінің немесе АҚШ-тың Айдахо штатының халқына шамамен тең. Бұл көрсеткіш Үндістанда 640 ауданның ішінде 317-ші орынды белгілейді. Калаханди ауданының тұрғындары Калахандия тілінде сөйлейді, ол одия тілінің диалектісі болып табылады. Одиядан кейін ауданда кең таралған тілдер – хинди және куи.

Мәдениет

Калаханди – мәдениет пен мерекелерге бай аймақ. Оңтүстік және Батыс Одишаның тоғысқан жері болғандықтан, онда көптеген тайпалық тұрғындар – төбелерде де, жазық жерлерде де қоныстанған халықтың мәдениеті, дәстүрлері, тілдері мен сенімдері, сондай-ақ бағыныштағы индуист мәдениеті Калаханди аймағын мәдениет пен мерекелерге толы етеді. Арий және тайпалық мәдениеттердің қосылуы Калаханди аймағының мәдениеті мен мерекелерін байытады. Тәуелсіздік алғанға дейін Калаханди көбінесе саиваизм, вайшнавизм және Шакти құлшылығына ерекше назар аударды. Шакти құлшылығы тайпалар арасында кеңінен қабылданған, мүмкін де Калаханди осы Шакти құлшылығын тойлаумен әйгілі болды. Дегенмен, Калахандиның Одиша штатының құрамына енуіне байланысты, штаттың жағалау Ория мәдениетінің басымдығы жергілікті мәдениетке күшті әсер ете бастады. Ратхаятра мерекесін тойлау және Калахандиде Джаганнатх храмын салу, Рада Кришна храмының бұрынғы дәуірінен айырмашылығы бар, көбірек көрініс тапты.

Жергілікті әдет-ғұрып

Халықтың көп бөлігі индуист дінін ұстанады, шағын бөлігі христиан, мұсылман, сикх, буддист және джайн діндерін ұстанады. Халықтың 28 пайызы тайпалық топтарды құрайды, олар жергілікті дәстүр-салтына ең көп әсер етеді және диалектіге ықпал етеді.

Өнер және қолөнер

"Қалаханди" сөзбе-сөз "өнер ыдысы" дегенді білдіреді. Бұл атау, қызыл және қара түстердегі тарихи суреттері бар "Гудаханди үңгірлерінен" шыққан болуы мүмкін. Қалаханди өнер мен қолөнерге бай аймақ. Қалаханди тастарынан жасалған зергерлік бұйымдар кеңінен танымал. Хабасипури өрнегі қолмен тоқылған сарылардың арасында жақсы орныққан. Хайпадардан шыққан ағаш өңдеу бұйымдары экспортқа және ішкі нарыққа танымал.

Би және музыка

Қалахандиде тайпалық және тайпалық емес би түрлерінің кең ассортименті бар. Одиша штаттары арасында ең көп би түрлері осы ауданда кездеседі. Жалпы алғанда, Қалаханди өмірі музыка мен бимен тығыз байланысты. Қалахандиде Далхай, Джайфула, Расаркели, Саджани сияқты билер таралған, олардың Балаңгир, Самбалпур және басқа да аймақтардағы билермен ұқсастықтары бар. Сари әндері, Фолия әндері, табиғатқа арналған әндер Корапут аймағымен байланысты. Дегенмен, Бория әні, Ниялимали, Калаколик және т.б. көбінесе Қалахандиде кездеседі. Екінші жағынан, Қалахандиде таралған Ғұмура, Мадали, Дандари, Дхаб, Бажасалия сияқты халық билері әнмен үйлесім табады. Ғұмура биі – Қалахандидегі ең танымал халық биі. Ғұмура биінің киім үлгісі тайпалық биге ұқсас болғандықтан, ол халық биі ретінде жіктеледі, бірақ соңғы зерттеулер Ғұмура биіндегі әртүрлі мудралар мен би қимылдары Үндістанның басқа классикалық би түрлерімен көбірек ортақ екенін көрсетеді. Ғұмура биінің тарихы нақты белгілі емес. Көптеген зерттеушілер бұл бидің ежелгі Үндістанда соғыс биі ретінде пайда болғанын және Рамаяна дастанында Равана қолданғанын айтады. Конарк Күн храмындағы Ғұмура биінің бейнесі осы би түрінің орта ғасырлардан бері бар екенін растайды. Ғұмура биі соғыс биінен мәдени және әлеуметтік шараларға арналған би түріне эволюциялады. Қазіргі кезде би әлеуметтік ойын-сауық, демалыс, махаббат, адалдық және барлық топтар, сенімдер мен діндер арасындағы достық қарым-қатынаспен байланысты. Дәстүрлі түрде бұл би Қалаханди мен Одишаның оңтүстік-батыс бөлігіндегі Нуахай және Дасахара мерекелерімен байланысты. Ғұмура биі Одишаның оңтүстік-батысында, сондай-ақ Андхра-Прадеш және Чхаттисгарх штаттарының кейбір аудандарында әлі де сақталған. Қалаханди аймағы Ғұмура биін танымал етуде және оның ерекшелігін сақтауда жетекші рөл атқарады. Ғұмура биі Дели, Мәскеу және басқа да халықаралық іс-шараларда елдің мәдениетін таныстыру мүмкіндігіне ие болды.