Кіріспе

Американдық конгрегациялық дін қызметкері (1745-1840)

Натанаэль Эммонс, кейде Натаниэль Эммонс деп те жазылады, (20 сәуір, 1745 – 23 қыркүйек, 1840) – американдық конгрегациялық дін қызметкері және Жаңа құдайлық мектебінің ықпалды теологы. Ол Коннектикут штатының Ист-Хаддам қаласында дүниеге келген. Эммонс 1767 жылы Йель университетін бітірген, преподобный Джон Смоллидің (1734–1820) басшылығымен Коннектикут штатының Берлин қаласында теологияны оқыған және 1769 жылы уағыз айтуға лицензия алған. Нью-Йорк пен Нью-Гэмпширде төрт жыл уағыздағаннан кейін, 1773 жылдың сәуірінде Франклиндегі Екінші шіркеудің пасторы болды (1778 жылға дейін Массачусетс штатының Врентхем қаласының бір бөлігі), ол 1827 жылдың мамырына дейін осы лауазымда болды, содан кейін денсаулығы нашарлағандықтан діни қызметтен бас тартуға мәжбүр болды. Бірақ ол көп жылдар бойы өмір сүрді және 1840 жылдың 23 қыркүйегінде Франклинде қарттықтан қайтыс болды. Эммонс ең алдымен теолог ретінде танымал болды және кемінде жарты ғасыр бойы Жаңа Англияда одан кеңірек ықпал еткен дін қызметкері болған жоқ. Ол Самуэль Хопкинстің құдайлық жүйесінің құрылымдық жоспарына ұқсас, өзіндік құдайлық жүйесін жасады және Эммонстың өзінің сенуіне сәйкес, Хопкинсизмде қамтылған және одан дамыған. Ол ескі кальвинистік сенімдерді толығымен тастамаса да, сол кездегі Жаңа құдайлықтың басты өкілі ретінде танылды. Оның жүйесі киелілік пен күнәның ерікті амалдар екенін; адамдардың Құдайдың ықпалымен еркін әрекет ететінін; ең кішкентай құқық бұзудың мәңгілік жазаға лайық екенін; кешірілген және ақталу үшін Құдайдың тек рақымы ғана қажет екенін; толық бұзылуға қарамастан, күнәкарлар өкініп, тәубе етуі керек екенін; және жаңару сенуші үшін белсенді, емес пассивті екенін жариялады. Эммоннизмді оның жеке баптаған жүзден астам дін қызметкері таратып, жалғастырды. Саяси тұрғыдан ол Америка Тәуелсіздік соғысы кезінде ынталы патриот болды, ал кейіннен оның бірнеше саяси сөздеріне көп назар аударылды. Ол Массачусетс миссионерлік қоғамын құрушы және бірінші президенті болды және Андовер теологиялық семинариясын құруға ықпал етті. Оның өмірінде екі жүзден астам уағыздары мен сөздері жарық көрді. Оның еңбектері 6 томдық болып жарық көрді (Бостон, 1842; жаңа басылымы, 1861). Доктор Э.А. Парктің (Андовер, 1861) естеліктерін де қараңыз.

Ерте өмір және білім

Коннектикут штатының Шығыс Хаддам қаласында туған Эммонс Сэмюэл мен Рут (Кон) Эммонстың алтыншы ұлы, он екінші және ең кіші баласы болды. Оның ата-анасы дін пәнінің профессорлары болғандықтан, ол бала кезінен христиандық тәрбие алды. Дегенмен, Эммонс еңбек еткісі келмеді және мүмкіндігі болса, одан құтылуға тырысты. Өмір бойы ол ішімдіктен бас тартты, шай мен кофе ішуге сирек жүгінді, қарапайым және шамалы мөлшерде тамақтанды. Ол күніне он екіден он жеті сағатқа дейін оқыды, тамақтану, демалу және діни міндеттерін орындаудан басқа уақытта оқудан көтерілмейтін. Ол "қатал сенімдерге ие және жігерлі ерік-жігерімен ерекшеленетін, мінезінде қаталдық пен салқындық сезімі бар адам" деп сипатталды.

Жеке өмір

1775 жылы Эммонс Массачусетс штатының Брейнтри қаласында тұратын Мозес Френчтің қызы Деливеренспен үйленді, ол «ақылдылықтың, мейірімділіктің, қайырымдылықтың және адалдықтың үлгісі» ретінде танымал болған. Алайда, ол көп ұзамай ауырып, 1778 жылдың маусымында қайтыс болды. Оның қайтысынан кейін екі ай өткен соң, оның екі кішкентай ұлы, отбасының жалғыз тірі қалған мүшелері, күрт ауырып, бір күні көз жұмып, бір бейітке жерленді. Оның осы оқиғаға байланысты жазған ойлары, жүрегі ауыр күйзелгенімен, Құдайдың даналығы мен мейірімділігіне деген толық сеніммен толы екенін көрсетеді. Бірінші әйелінің қайтысынан шамамен бір жыл төрт ай өткен соң, Эммонс Массачусетс штатының Хэдли қаласынан келген пастор Честер Уильямстың қызы Мартаға үйленді. Ол оған ғана емес, оның тамаша интеллектуалдық және моральдық қасиеттерімен қатар, отбасының күнделікті тұрмысын жеңілдететін, үлгілі үй шаруашылығы дағдыларымен де серік болды. Осы некеден оның алты баласы болды – екі ұл және төрт қыз. 1813 жылы Эммонстың екінші қызы қайтыс болды, содан кейін бірнеше жылдан соң тағы бір ұлы мен қызы дүние салды. Эммонстың екінші әйелі Марта 1829 жылдың тамыз айында 85 жасында қайтыс болды. 1831 жылы Эммонс үшінші рет, Массачусетс штатының Саттон қаласының қайтыс болған пасторы Эдмунд Миллстің жесірімен үйленді. Оның денсаулығы мен рухы жаңарып, бірнеше ұзақ сапарлардың қиындығына төтеп беруге мүмкіндік берді.

Кейінгі өмір және өлім

1827 жылдың мамыр айында Эммонс уағыз айтып жатқанда, мінберде есінен танып, үйге көтеріліп кетті. Бірақ ол келесі аптада уағызын аяқтады. Қауымның көпшілігі бұл оның соңғы қызметі болады деген ойда болғандықтан, оны ерекше қызығушылықпен тыңдады, және осы ой расталды. Келесі аптада ол пасторлық қызметтен бас тартып, мінберді толтыру үшін дереу шара қабылдауды сұрады. Оның отставкасы кейбір қарсылықтармен қабылданды, бірақ Эммонс жекелей қызметін жалғастырды. Қызметтік міндеттерінен зейнетке шыққаннан кейін, ол көп уақытын оқуға арнады. 1840 жылдың жазы мен күзінде денсаулығы көріне бастап нашарлады, ол 1840 жылдың 23 қыркүйегінде, сәрсенбі күні таңғы үш шамасында қайтыс болды. Оның жаназасы келесі дүйсенбіде өтті, ал уағызды пастор Томас Уильямс Екклесиаст кітабының XII тарауынан, 9 аяттан оқыды, ол жарияланды.