Кіріспе

XV ғасырдағы француз архиепискобы және кардинал

Гвилом д’Эстутевиль (шамамен 1412–1483) – корольдық қанға байланысты француз аристократы, көрнекті епископ және кардинал. Ол бірнеше шіркеу лауазымын бір уақытта атқарды. Ол Жанна д’Арк ісін қайта қарап, оны тағылған айыптардан ақтап берді. Париж университетінің жарғысын жаңартты. Римде ол шіркеу мәселелерінде Францияның ресми қорғаушысы ретінде Курияның ең беделді мүшелерінің біріне айналды. Папа Сикст IV оны Киелі Рим шіркеуінің (Camerlengo) камерарийі етіп тағайындады. Оның зор байлығы өнерді жомарт түрде қолдау көрсетуге, әсіресе шіркеулерді салу мен безендіруге мүмкіндік берді.

Өмір

Д'Эстутевилль шамамен 1412 жылы Нормандия герцогтігіндегі Вальмонт немесе Эстутевилль-Экальдеде туған, бұл аймақтағы ең ықпалды отбасының мүшесі еді. Оның әкесі Жан д'Эстутевилль, Вальмон мырзасы және Францияның Ұлы камерагері, Ажинкур шайқасында соғысып, тұтқынға түсіп, жиырма жыл соғыс тұтқынында болды. Анасы – Маргарита д’Аркур, Катерина де Бурбонның қызы, Франция королі Карл V-нің әйелі Жанна де Бурбонның қарындасы. Гвильямның ағасы Луи болды, ол Францияның Ұлы ботельесі болды. Дәстүр бойынша, кіші ұл шіркеуде мансап жасауға арналды. Ажинкур шайқасынан кейін Нормандияны ағылшындар басып алғаннан кейін отбасы көптеген мүліктерінен және кірісінен айырылды. Туысқан атасы (немесе әйелі?), сондай-ақ Гвильям д'Эстутевилль, жиырма жасында Эврё епископы (1375–1376), Оксер епископы (1376–1382) және Лизье епископы (1382–1415) болған. Альфонсо Шакон алғаш айтқан, кейін көп рет қайталанған, Гвильям Париждегі Сен-Мартен-де-Шамп приорлығында бенедиктин монахы болды, жақын арада приор болып тағайындалды. Алайда, екі мәлімдеме де қате екені дәлелденді. 1500 жылы Сен-Мартенде жазылған құжаттар оның дін қызметкері емес, секулярлық священник болғанын және Сен-Мартеннің әкімшісі болғанын көрсетеді. Шакон сондай-ақ д'Эстутевилль Doctor Decretorum (Канондық құқық докторы) болғанын айтады, бірақ Папа Евгений IV-нің түрлі папдық құжаттары, әсіресе 1435 жылғысы, оны Папалық нотариусы, Франция патшаларының туысы, өнер магистрі және канондық құқық магистрі деп атайды, себебі ол қатаң емтиханнан өтті. Анри Денифль д'Эстутевилльдің канондық құқықтан алған дәрежесі Париж университетінен емес екенін мәлімдейді. Гвильям Эврё шіркеуінде канондық қызмет атқарды, ал 1432 жылы Лионда да канон болды. 1433 жылы Анжерде канон болды. Кейіннен Мон-Сен-Мишель (1444–1483), Руандағы Сен-Уэн және Монтебур аббаттықтарының бір уақыттағы коммендатор аббаты болды.

Епископ

Анже епискобы Хардуин дю Брюэль 1439 жылдың 18 қаңтарында қайтыс болды. Епископтыққа ұмтылған Гийом Д’Эстутевилл дереу Римге барып, 20 ақпанда Папа Евгений IV-тен оны епископқа тағайындау туралы бұйрықтарды алды. 28 ақпанда кафедральдық тараудың канондары жиналып, Анжу графы Ренедің кеңесшісі, Руан және Анжер каноны Жан Мишель Боведі лайықты түрде сайлады, бірақ сайлауда Д’Эстутевилл де бірнеше дауыс алды. Жан Мишельдің сайлануын Тур архиепискобының бас викарийлері бекітті. Д’Эстутевилл Римде алған бұйрықтар 24 сәуірде Д’Эстутевиллдің өкілі арқылы Анжер тарауына ұсынылды, бірақ тараудың көпшілігі оның үмітін қабылдамады. Осы уақытта епископ Жан Мишель Базель кеңесінде Анже епископы ретінде отырды. Франция королі Карл VII папаның француз шіркеуінің істеріне араласуына ашуланып, Галликан шіркеуін қолдап, Прагматикалық санкцияны қолдану және папаның бұйрықтарын жою туралы мәлімдеді. Папа Евгений қауіптен құтылу үшін Д’Эстутевиллге Жоғарғы Прованстың Альпі тауларындағы Динье епископтығын, Эмбрунның қарастырылатын шіркеуін сыйлады. Ол 1447 жылдың 27 қазанында Анжерге деген талабынан бас тартты. 1440 жылдың 18 сәуірінде ол Мирепо епархиясының апостолдық әкімшігіне тағайындалды; оның өкілеттігі 1441 жылдың 17 мамырында жаңа епископ тағайындалған кезде күшін жойды. Ол Мирепоға ешқашан бармады, бірақ бір жылдық кірісін жинады.

Кардинал

Анжедегі оқиғадан кейін бірнеше ай өткен соң, 1439 жылғы 18 желтоқсанда Папа Евгений IV консисториясында Гийом д’Эстутевилл кардинал-қасиеттілікке ие болды және Сан-Мартино-ай-Монти шіркеуінің титулдық шіркеуіне бекітілді. Кардиналдың тоғасы, әлдебір, Анже епископтығынан айырылғандықтан туған көңіл күйзелісін басып тындырған шығар. Папа Евгений, француз патшалығының бір өкіліне патшаның тікелей өтініші немесе келісімі болмастан қызыл тоға беруден ләззат алған болуы мүмкін. Ол 1440 жылғы қаңтарда епископқа тоғыстырылды. 1440 жылы ол Консеран (Сан-Лизье) епархиясының уақытша басқарушысы болды. Келесі жылы ол Безие және Ним епархияларының басқарушысы болып қосымша тағайындалды. 1443 жылы кардинал д’Эстутевилл Папа Евгений IV-нің жарлығымен Либерия базиликасының (Санта-Мария-Маджоре) архиерейі болып тағайындалды, бұл қызметті бұрынғы кардинал Никколо Альбергати, 9 мамыр күні қайтыс болғаннан кейін иеленді. Ол өмірінің соңына дейін осы лауазымда қалды. 1451 жылғы наурыз айында Папа Николай V базилика канондарына жаңа жарлықтар берді, онда архиерейдің шіркеудің физикалық құрылымы мен мүлкіне қатысты шешуші билігі баса көрсетілді. 1450 жылғы 7 қаңтарда Д’Эстутевилл Лодев епархиясының басқарушысы болып тағайындалды. Ол үш жыл бойы осы лауазымда болды, содан кейін Савойядағы Сен-Жан-де-Мориен епархиясының епископы болып тағайындалды. Ол 1453 жылғы 26 қаңтардан 1453 жылғы 20 сәуірге дейін Мориен епископы болды, бірақ өмірінің соңына дейін епархияның басқарушысы ретінде қызметін жалғастырды. 1453 жылғы сәуірде ол Мориен епископы лауазымынан босатылып, Николай V-тің жарлығымен Руан архиепископы болып тағайындалды. Руан канондары өздерінің құқықтарының бұзылуына наразылық білдірді, ал Папа Николай 16 қарашада оларға Гвийом д’Эстутевилл қайтыс болғаннан кейін олар қалаған адамды сайлай алатынын уәде етіп, кешірім берді. Д’Эстутевилл 1453 жылғы 30 сәуірде Нарбон епископы Луи д’Аркур арқылы Руан епархиясын иеленді.

Дипломат

1451 жылғы 13 тамызда кардинал д’Эстутевилл Бурбон герцогының бастамасымен Папа Николай V-тің Францияға легаты ретінде жіберілді, Франция королі Карл VII мен Англия арасында бейбітшілік орнату мақсатында; сонымен бірге кардинал Николай Куза да сол миссиямен Англияға жіберілді. Екеуінің де әрекеттері сәтсіз аяқталды. Бас инквизитор Жан Брегалдың бұйрығымен Эстутевилл Жанна д’Арк ісін қызметтік тексеруден өткізді. Кейіннен ол Париж университетінің уставын реформалады және 1452 жылғы 1 маусымда жарлық шығарды. Ол теология ғылымдарының докторына дейінгі оқу мерзімін он бес жылдан он төрт жылға дейін қысқартты, сондай-ақ медицина ғылымдарының докторының діни шенде болуын міндетті ету талабын жойды. Одан кейін ол 1452 жылғы шілде және тамыз айларында Буржеде өткен француз дін қызметкерлерінің жиналысына төрағалық етті, онда Прагматикалық санкцияны іске асыру мәселелері талқыланды. Соңында 1453 жылғы 3 қаңтарда Римге оралды және өмірінің көп бөлігін сол жерде өткізді. Оның ресми миссиясы – Карл VII-ні Константинополь құлағаннан кейін, 1453 жылғы 30 қыркүйекте Николай V ұйымдастырған тағы бір крест жорығына қатысуға көндіруге тырысу болды.

Рим

Қайтып келген соң, ол Сант-Агостино шіркеуінің батысында және Сант-Аполлинаре шіркеуіне жақын жерде Палаццо Аполлинаре сарайын өз резиденциясы ретінде салдырды.

Конклавтар

Д'Эстутевилль 1447 жылы 4-10 наурызда өткен папалық конклавқа қатысып, Папа Николай V сайланды. Бірақ ол 24 наурыздағы седе ваканте кезінде, 1455 жылы 8 сәуірде Папа Каликст III сайланғанға дейін Римде болмады. 1456 жылы 20 ақпанда ол Папа Каликст III-нің Родриго Борджияны кардинал етіп тағайындаған бұйрығына қол қойған кардиналдардың бірі болды. Д'Эстутевилль 1458 жылы 6-19 тамыздағы конклавқа қатысып, конклавта папалыққа үміткер болды. Ол он тоғыз қатысушының алты дауысын жинады, бірақ Сиеналық кардинал Эней Сильвий Пиколомини жеңіске жетіп, Папа Пий II деген атты таңдады. 1458 жылы кардинал д'Эстутевилль Тевтон орденінен Рим куриясында олардың қорғаушысы болуын сұрады, ол бұл ұсынысты қабылдады. Д'Эстутевилль сонымен қатар Августин монахтарының кардинал-қорғаушысы болды. 1459 жылғы қаңтарда ол Папа Пий II-ге Осман түркілеріне қарсы крест жорығын ұйымдастыру үшін Еуропа князьдерімен кездесу үшін Мантуяға сапар жасауда сүйемелдеді. Ол 1459 жылы 19 наурызда Порто-Санта-Руфинаның кардинал-епископы болды. 1461 жылы 26 қазанда Остия кардинал-епископы болып тағайындалды, ал 1472 жылы 18 қарашада кардинал Бессарионның қайтысынан кейін Кардиналдар коллегиясының деканы болды. Ол 1464 жылы 27/28-30 тамыздағы конклавқа қатысты, онда Папа Пауль II (Венециялық Пьетро Барбо) алғашқы дауыс беруде сайланды. 1468 жылы 11 қаңтарда кардинал Кардиналдар коллегиясының камерарийі болып сайланды. Бұл ауыр міндет болды, себебі оның иесі Кардиналдар коллегиясына барлық көздерден, соның ішінде Пападан тиесілі ақшаны жинап, оны Рим куриясындағы кардиналдарға бөлуін қадағалауға тиіс болды.

Папалық үшін науқан

Папа Пауль 1471 жылғы 26 шілдеде қайтыс болды, ал кардинал д’Эстутевилл бірден папалыққа үміткерлік үшін ашық науқан бастады. Ол Милан герцогы Галеаццо Мария Сфорцаға хат жазып, оның және «Принцтің достары» аталған төрт кардиналдың қолдауын сұрады. Бірақ басқа да үміткерлер болды, олардың ішінде Венеция қолдаған кардинал Бессарион ерекше көзге түсті. 1471 жылғы 6 тамызда басталған конклавқа жиырма бес кардиналдың он сегізі қатысты. 9 тамыздағы екінші дауыс беруде кардинал Франческо делла Ровере он сегіз дауыстан он үшін алып, сайланды. Д’Эстутевилл алты дауыс жинады. Делла Ровере өзінің папалық атын IV Сикст деп таңдады. 1471 жылғы 25 тамызда кардинал д’Эстутевилл Остия епископтарының дәстүрлі құқығын пайдаланып, сайланған IV Сикст папасы, кардинал Франческо делла Ровереге, O. F. M. Conv. епископтық санатын берді. Таққа отыру рәсімі сол күні Ватикан базиликасының алдындағы сатылардың үстінде, ең жоғары дәрежедегі кардинал-диакон кардинал Родриго Борьяның қатысуымен өтті. Кардиналдың Порта С. Мария дель Пополоға жақын жерде жүзімдік бағы да болды. 1472 жылғы 15 мамырда ол Римнен Каталония мен Испанияға миссиямен аттанған кардинал Родриго де Борьяның құрметіне түскі ас ұйымдастырды. Сол күні ертерек, Киелі колледждің камерасының мөрлері сол жылғы камера болған кардинал Борхиядан, мерзімінің қалған бөлігін толтыруға міндетті кардинал д’Эстутевилге берілді. 1472 жылғы 12 қазанда ол Франциядағы легат болып тағайындалды. 1477 жылы Папа Сикст IV оны 11 тамызда қайтыс болған кардинал Латино Орсининің орнына Киелі Рим шіркеуінің камерленгосы (S. R. E. Camerarius) етіп тағайындады. Д’Эстутевилл өмірінің соңына дейін осы лауазымды атқарды; ол 1970 жылы Жан Мари Виллоға дейін, шамамен бес жүз жыл бойы бұл лауазымды иеленген итальяндық емес соңғы кардинал болды.

Өнердің қамқоршысы

Руан (епископ сарайы), Мон-Сен-Мишель (шіркеу хоры), Понтуаз (епископ сарайы) және Шато-де-Геййон көптеген ғимараттардың салынуы оның бастамасымен байланысты. Остия д'Эстутевиль епископы ретінде қала қабырғаларын жаңартты және Сент-Ореа соборын салдырды. Веллетриде ол епископ сарайын қайта жаңартып, құрылысын жүргізді. Кардинал сонымен қатар Римдегі Сент-Агостино шіркеуінің қайта салынуына қаржы жұмсады. Одан кейін ол Остия Антикадан Сент-Августин анасы Сент-Мониканың қабірлік қалдықтарын әкеліп, олар үшін салған мрамор саркофагқа қойды. Оның есімі ғимарат қасбетін әсемдейді. Ол сондай-ақ Коридегі Сан-Агостино шіркеуін және Толентинодағы Сан-Агостино шіркеуін салғандығымен де есімдері таныс. 1482 жылғы наурыз айында ол Сан-Луиджи-деи-Франчези шіркеуіне қасиетті заттарды жомарт түрде сыйлады. Д'Эстутевилль 1483 жылғы 22 қаңтарда Римде қайтыс болды. Оның бюсті С. Агостино шіркеуінің сакристиясының кіреберісіне қойылды, онда 1865 жылғы жазу орналасқан.

Отбасы

Гиллом д'Эстутевилл Жиролама Тоглимен бес баласы болды, оның ішінде Жироламо Туттавилла (Туттавилла – Эстутевильдің итальян тіліндегі нұсқасы), ұлы Агостино, қызы Маргарита және қызы Джулия.