Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хусейн Ар Ради (حسين الرضي; 1924, Наджаф – 24 ақпан 1963, Бағдад), сондай-ақ Хашим, Аммар және Салам Адил (سلام عادل) аттарымен де белгілі, ирактық коммунист саясаткер, әрі ақын және суретші. Ол 1955 жылдан бастап 1963 жылғы Баас төңкерісінен кейін өлім жазасынан немесе азаптаудан қайтыс болғанға дейін Ирак коммунистік партиясын басқарды.
Husain Ar Radi (حسين الرضي;1924, Najaf – 24 February 1963, Baghdad), also known as Hashiim, 'Ammar, and Salam Adil (سلام عادل), was an Iraqi communist politician as well as a poet and painter. He was the leader of the Iraqi Communist Party from 1955 until his death by execution or under torture after the Baathist coup in 1963.
Ерте өмір
Хусейн әл-Ради 1924 жылы Оңтүстік Иракта шиит мұсылман саидтар отбасында дүниеге келді. Әкесі ұн тарту зауытында кіші қызметкер болған. Әл-Ради Бағдадтағы Бастауыш мұғалімдер колледжінде мұғалімдікке оқыды, онда 1943 жылы алғаш рет Коммунистік партиямен танысты. Бітірген соң Дивания қаласындағы мектепке тағайындалды, бірақ 1946 жылы саяси қызметіне байланысты жұмыстан босатылды. Содан кейін Бағдадқа көшіп, көшеде қуырылған ет сатумен айналысты. Мұхаммедтің Фатима арқылы тараған ұрпақтары шерифтер, сайидтер немесе саидтер деп аталады. Бұл араб тіліндегі құрметті атақтар, шәріп – «асыл», ал сайид немесе саид – «ие» немесе «мырза» деген мағынаны білдіреді. Мұхаммедтің жалғыз ұрпақтары ретінде оларды сүнниттер де, шииттер де құрметтейді, бірақ шииттер олардың мәртебесіне ерекше мән береді. [156]
Husain al Radi was born into a Shia Muslim family of sayyids in southern Iraq in 1924. His father was a junior clerk in a flour mill. Al Radi trained as a teacher at the Elementary Teachers' College in Baghdad, where he first came into contact with the Communist Party in 1943. After graduating, he was appointed to a school in Diwaniya but was dismissed in 1946 on account of his political activities. He then moved to Baghdad, where he made a living selling grilled meat on the streets. Muhammad's descendants through Fatimah are known as sharifs, sayeds or sayyids. These are honorific titles in Arabic, sharif meaning 'noble' and sayed or sayyid meaning 'lord' or 'sir'. As Muhammad's only descendants, they are respected by both Sunni and Shi'a, though the Shi'as place much more emphasis and value on their distinction. [156]
Партиялық қызмет, 1949-1955 жылдар
1949 жылдың қаңтар айында әл-Ради демонстрация кезінде тұтқындалып, түрмеге қамалды. 1951 жылы босатылғаннан кейін ол Ирак коммунистік партиясының оңтүстік бөлімшесіне жауапты жолдас болып тағайындалды, ал 1953 жылы партияның Орталық комитетінің мүшесі болды. Сол жылы ол Ұлыбритания империализмі аймағындағы коммунистік партиялардың екінші Лондон конференциясында Иракты өкілдік етті. Осы жылы партия хатшысы Баха әл-Дин Нури тұтқындалғаннан кейін Абд әл-Кәрім Ахмад әл-Дауд партия хатшысы болып, радикалды солшыл бағытты және үлкен қарсыласу белсенділігін жандандырды. Әл-Ради бұл бағытқа қарсы болды және қыркүйекте партия орташа саясатқа келісті, бірақ 1954 жылдың 16 маусымында қатаң Хамид Усман Кут түрмесінен қашып, радикалды солшыл бағытты қайта енгізе алды. Ол әл-Даудтың орнына партия хатшысы болып сайланды. Усман әл-Радиді оңшылдан шығушылықта айыптады және оны Орталық комитеттен шығарды. Содан кейін ол Эвфрат өңірінің орталық бөлігіне көшті.
In January 1949, al Radi was arrested at a demonstration and imprisoned. On his release in 1951, he was appointed comrade in charge of the southern division of the Iraqi Communist Party, and in 1953 he became a member of the party's Central Committee. In that year, he represented Iraq at the second London Conference of Communist Parties in the Sphere of British Imperialism. That same year, following the arrest of party secretary Baha al Din Nuri, Abd al Karim Ahmad al Daud became party secretary and began to promote a far left line as well as a considerable level of confrontational activity. Al Radi opposed this line and in September the party agreed a more moderate policy, but on 16 June 1954 hardliner Hamid Uthman escaped from Kut jail and succeeded in reimposing the far left line. He was elected party secretary in place of Al Daud. Uthman accused al Radi of rightist deviationism and had him expelled from the Central Committee. The latter then moved to the mid Euphrates region.
Ирак коммунистік партиясының хатшысы
Ал Ради 1955 жылғы маусымда Орталық Комитет Усманды хатшылықтан шеттетуінен кейін қайта шақырылды. Оның барлық мүмкін прогрессивті және ұлттық күштермен одақтасуға бағытталған, орташа бағыты нәтиже беруі мүмкін болды; әйтеуір, Усман тудырған полициямен қақтығыстар сериясы ұйымды күрт әлсіретті және одан әрі жалғасуы мүмкін емес еді. Ал Ради Орталық Комитетті қайта ұйымдастырды, ал келесі жылы екі оппозициялық топты қайта партияға қосып, партияны біріктіруге қол жеткізді. Әл-Радидің орташа көзқарасы Араб коммунизмінің көрнекті қайраткері, Сирия Коммунистік партиясының хатшысы Халид Бакдашқа ұқсас болды. 1955–1959 жылдар аралығында Ирак партиясы Бақдашқа бұрынғыдан да жақын болды. Әл Радидің өзі теориялық емес еді, партия ұйымы мен іс-қимылына ден қоюды қалаған, 1961 жылға дейін идеологиялық мәселелерді негізінен Әмір Абдуллаға тапсыруға келісім білдірді, ол осы кезеңде партияның жетекші зиялы тұлғасы болды және саяси көзқарасы Әл Радиге қарағанда сақтықпен ерекшеленді.
Al Radi was recalled by the Central Committee in June 1955, after it removed Uthman from the secretariat. His more moderate line, focused on an alliance with all potential progressive and national forces, seemed more likely to yield results; in any case, the series of confrontations with the police which Uthman had incited had greatly weakened the organisation and were clearly not sustainable. Al Radi reorganised the Central Committee, and the following year succeeded in reuniting the party, bringing two dissident groups back into the fold. Al Radi's moderate approach was similar to that of Khalid Bakdash, secretary of the Syrian Communist Party and elder statesman of Arab communism. During the period 1955–1959, the Iraqi party was closer to Bakdash than at any other point. Al Radi himself was not by inclination a theoretician, preferring to concentrate on party organisation and action; until 1961, he would be content to leave ideological questions primarily to Amir Abdallah, who was the party's dominant intellectual figure during this period and rather more cautious than al Radi in his political approach.
Қасым режимі
Әл-Ради мен Абдалла арасындағы бұл көзқарас айырмашылығы алғаш рет 1958 жылы Абд әл-Кәрим Қасымды билікке әкелген төңкерістен кейін күрт мәселеге айналды. Екеуі де партияның жаңа үкіметті қолдау позициясы туралы келісті, оны потенциалды түрде прогрессивті және ирак қоғамындағы прогрессивті ұлттық буржуазиялық элементтерді бейнелейтін деп есептеді. Алайда, 1959 жылғы мамырда партияның үкіметте өкілдік ету талабына Қасымның қатал реакциясы олардың арасында келіспеушілік тудырды, Абдалла ымыраға келуді жақтады, ал әл-Ради радикалды бағытты ұсынды. 1959 жылдың жазында партия күйзеліске ұшырады, Қасымның ұсақ-түйек қысым көрсетуі 1959 жылдың шілдесінде Киркукте болған тәртіпсіздіктермен бірге жүрді, осы үшін коммунистер кеңінен айыпталды. Партия пленумы оңшылдардың жеңісімен аяқталды: ол партия газеті «Иттихад аш Шаабта» жарияланған, өзін-өзі сынаған есепті мақұлдады. Әл-Ради партияның номиналды басшысы болып қалды, бірақ оның хатшы лауазымы бірінші хатшы лауазымына өзгертілді, үш орынбасар хатшы тағайындалды, олардың барлығы Абдаллаға жақын болды. 1960 жылдың көктемінде партия Қасымнан қайта шабуылға ұшырады, «Иттихад аш Шааб» газеті бірінші кезекте үзіліс-үзіліспен, содан кейін толығымен жабылды. Коммунистердің қолдаушылары үкіметтегі ықпалды қызметтерінен алынды, партияның жаппай жұмылдыру қабілетіне маңызды рөл атқарған партиялық ұйымдар түрлі дәрежеде қысымға алынды және мыңдаған коммунистік жұмысшылар жұмыстан босатылды. 1961 жылдың қарашасында әл-Ради партиядағы қарсыластарына қарсы шабуыл жасап, толық бақылауды алды. «Оңшыл» бағыт айыпталып, Абдалла Шығыс Еуропаға кетіп, үш орынбасар хатшы орталық комитеттен шығарылды. Алайда, партияның әлсіреп бара жатқанына қарамастан, әл-Ради 1962 жылдың мамырында күрд соғысына қарсы коммунистер ұйымдастырған наразылықтардан кейін жаңа репрессия толқынына қарамастан, Қасымға сынды қолдау саясатын жалғастыруға мұқтаж екенін түсінді. 1962 жылдың соңында Күрд демократиялық партиясы коммунистерге төңкеріс жасауға көмектесуді ұсынды, бірақ олар бұл ұсыныстан бас тартты. 1963 жылдың қаңтарында олар Қасымды ұлтшыл төңкеріс жоспарланып жатқаны туралы ескертті. 1963 жылдың 8 ақпанындағы Баас төңкерісі коммунистерге күтпеген оқиға болмады, бірақ олар қарулы күштердегі жақтастарын тиімді қарсылық көрсетуге жұмылдыра алмады. Әл-Ради дереу төңкеріске қарсы күрес туралы үндеу жасады, коммунистердің жақтастары Бағдадтың кедей аудандарын жаңа үкіметке қарсы 10 ақпанға дейін қорғады, көп шығынға ұшырады.
This divergence of approach between al Radi and Abdallah first became a serious issue in the aftermath of the 1958 coup that brought Abd al Karim Qasim to power. The two men agreed on the party's position of support for the new government, which they considered potentially progressive and representative of the progressive national bourgeois elements in Iraqi society. However, Qasim's harsh reaction to the party's demand for a share in government in May 1959 brought about disagreement between them, with Abdallah favouring compromise and al Radi pushing for a more radical approach. The party suffered something of a crisis in the summer of 1959, with a minor crackdown by Qasim coinciding with the disturbances of July 1959 in Kirkuk, for which the Communists were widely blamed. A party plenum resulted in a victory for the right wing: it approved a highly self critical report, published in the party newspaper Ittihad ash Sha'ab. Al Radi remained the nominal party leader, but his position as secretary was changed to that of first secretary, with three assistant secretaries appointed who were all close to Abdallah. In the spring of 1960 the party came under renewed attack from Qasim, with Ittihad ash Sha'ab banned first intermittently and finally completely. Communist supporters were removed from positions of influence in the government, party backed organisations which provided a crucial element in its abilities to mobilize the masses were suppressed to a greater or lesser degree and thousands of Communist workers dismissed from their jobs. In November 1961 al Radi struck back against his opponents in the party, and took full control. The "rightist" line was denounced, Abdallah left for Eastern Europe, and the three assistant secretaries were removed from the Central Committee. However, with the party increasingly weak, al Radi himself saw no alternative to a continued policy of critical support for Qasim, despite a renewed wave of repression in May 1962 following Communist led demonstrations against the Kurdish war. In late 1962, the Kurdish Democratic Party suggested that the Communists collaborate with them in a coup attempt, but the latter rejected the idea. In January 1963, they warned Qasim that plans were afoot for a nationalist coup. The Baathist coup of 8 February 1963 came as no surprise to the Communists, but they were unable to mobilize their supporters in the armed forces to oppose it effectively. Al Radi reacted immediately by drawing up an appeal for mass resistance to the coup, and Communist supporters defended poorer districts of Baghdad against the new government until 10 February, suffering heavy losses.
Тұтқындалу және өлім
Жаңа үкімет коммунистерге қарсы жылдам әрекет етіп, көптегендерін ұстап, жүздегенін шайқаста немесе түрмелерде және азаптау бөлмелерінде өлтірді. Әл-Ради 20 ақпанда ұсталды және көп ұзамай үкімет ресми түрде хабарлағандай, дарға асылды. Ол тұтқындалғаннан кейін төрт күн өткен соң, ешқандай ақпаратты жарияламай, азаптаудан қайтыс болды деген пікір де бар.
The new regime was quick to act against the Communists, capturing many of them and killing hundreds either in the fighting or in its jails and torture chambers. Al Radi was captured on 20 February, and executed by hanging soon afterwards, of which the Government officially announced. There is an opinion that he died under torture four days after his arrest without divulging any information.
Жеке өмір
1953 жылы Әл Ради коммунист және феминист белсенді Тамина Наджи Юсефке үйленді және одан үш баласы болды: Иман Хусайн Ахмед Әл Мусави, Шата Хусайн Ахмед Әл Мусави және Али Хусайн Ахмед Әл Муссауи.
In 1953, Al Radi married Thamina Naji Yousseff, a communist and feminist activist, and had three children with her: Iman Husain Ahmed Al musawi, Shatha Husain Ahmed Al Musawi and Ali Husain Ahmed Al Moussaoui.