Автокөлік сату және сервис орталықтары

Кіріспе

Жаңа және/немесе қолданылған автомобильдерді, жүк көліктерін, жол талғамайтын көліктерді (SUV) және микроавтобустарды сату, сатып алу және сауда жасаумен айналысатын кәсіпорын.

Автокөлік сату орталығы немесе автодилер – бұл автокөлік өндірушісімен немесе оның сату бөлімшесімен жасалған дилерлік шарт негізінде, жаңа немесе қолданылған автомобильдерді бөлшек сауда арқылы сататын кәсіпорын. Автокөлік сату орталықтары көбінесе қосалқы бөлшектер мен автокөліктерге техникалық қызмет көрсету қызметтерін де сатады. Америка Құрама Штаттарында автокөлік сату орталықтары тарихи түрде штаттық және жергілікті салықтардың маңызды көзі болып келген. Олардың саяси ықпалы зор және олардың сақталуын және табыстылығын қамтамасыз ететін ережелерді қабылдауға күш салатындар. 2010 жылға қарай, АҚШ-тың барлық штаттарында автокөлік өндірушілеріне тәуелсіз автодилерлерді айналып өтіп, тұтынушыларға тікелей автомобиль сатуға тыйым салатын заңдар қабылданды. 2009 жылға қарай, көптеген штаттар қолданыстағы автодилерлермен бәсекелесу үшін жаңа дилерлік орталықтарды құруға шектеулер енгізді. Экономистер бұл ережелерді рентаны іздеу түрі ретінде сипаттайды, ол автомобиль өндірушілерінен рентаны алып қояды, тұтынушылар үшін шығындарды арттырады және жаңа автокөлік дилерлерінің кіруін шектейді, ал қолданыстағы автодилерлердің табысын арттырады. Зерттеулер көрсеткендей, осы заңдардың нәтижесінде автомобильдердің бөлшек сауда бағасы көтеріледі.

АҚШ-тағы автосауда орындары

Алғашқы автомобильдерді автоөндірушілер тікелей немесе әртүрлі арналар арқылы сатты, оның ішінде почта арқылы тапсырыс беру, универмагтар және саяхатшы өкілдер арқылы. Фред Коллер 1889 жылы алғашқы арнайы автосалон ашты. «Рединг автомобиль компаниясы» деп белгілі болған Коллер Пенсильвания штатының Рединг қаласындағы дилерлік кеңсесінде Огайо штатының Кливленд қаласында жасалған автомобильдерді сатты. Бұл автомобильдерді сатумен ғана айналысатын алғашқы дилерлік кеңсе болды, яғни ол бастапқыда атпен жүретін көліктерді сату үшін құрылмаған. Бүгінде автоөндірушілердің тұтынушыларға тікелей сатуы АҚШ-тың көптеген штаттарында франшизалық заңдармен шектеледі, бұл заңдар жаңа автомобильдерді лицензиясы бар және кепілдік берілген, тәуелсіз меншік иесіндегі дилерлік кеңселер арқылы ғана сатуды талап етеді. АҚШ-тағы алғашқы әйел автомобиль дилері – Рейчел "Мама" Круз, ол 1903 жылы Филадельфияда (Пенсильвания) өзінің «Круз мотор автокөлік компаниясы» бизнесін ашты. АҚШ-тағы автомобиль дилерлерінің саны 1927 жылы 53 125-ке жетті және келесі онжылдықтарда тұрақты түрде төмендеді. 1960 жылы 33 658 дилерлік кеңсе болса, 1980 жылы 23 379, ал 2001 жылы 22 007 дилерлік кеңсе тіркелді. Көптеген қазіргі заманғы дилерлік кеңселер жүздеген филиалы бар корпоративтік желілердің бөлігі болып табылады. АҚШ-тағы дилерлік кеңселердің табысы негізінен техникалық қызмет көрсетуден, содан кейін қолданылған автомобильдерден түседі, ал жаңа автомобильдерден түскен табыс аз. Көптеген автокөлік өндірушілері франчайзингтік бөлшек сауда желілерінің назарын брендке және технологияға аударды. Жаңа немесе жаңартылған объектілер дилерлік кеңселердің стандартты сыртқы түрін сақтауы керек және клиенттермен байланыс үшін өнім сарапшылары болуы тиіс. Audi клиенттерге 1:1 масштабтағы цифрлық экрандарда автомобильдерді конфигурациялауға және оларды «тәжірибелеуге» мүмкіндік беретін жоғары технологиялық көрме залын сынақтан өткізді. Рұқсат етілген нарықтарда Mercedes-Benz қала орталықтарында брендтік дүкендер ашты. Tesla Motors дилерлік сату моделін қабылдамады, себебі дилерлер өз автомобильдерінің артықшылықтарын дұрыс түсіндіре алмайды және үшінші тарап дилерлеріне сатуды тапсыруға сенімсіздік танытты. Алайда, АҚШ-та франшизалық заңдармен жаңа автомобильдерді тек дилерлер арқылы сатуға тыйым салынған, автоөндірушілердің тікелей сатуына дерлік барлық штаттарда шектеу қойылған. Оған жауап ретінде Tesla қала орталықтарында галереялар ашты, онда болашақ клиенттер тек онлайн тапсырыс беруге болатын автомобильдерді көре алады. Бұл дүкендер Apple дүкендерінен шабыт алды. Tesla-ның моделі өзінің түрінде бірінші болды және жаңа автомобиль компаниясы ретінде оларға бірегей артықшылықтар берді.

The early cars were sold by automakers to customers directly or through a variety of channels, including mail order, department stores, and traveling representatives. Fred Koller opened the first dedicated car dealership in 1889. Known as the Reading Automobile Company, Koller sold cars manufactured in Cleveland, Ohio at his dealership in Reading, Pennsylvania. This is thought to be the first dealership dedicated solely to selling cars—meaning it hadn’t initially been established to sell horse drawn carriages. Today, direct sales by an automaker to consumers are limited by most states in the U. S. through franchise laws that require new cars to be sold only by licensed and bonded, independently owned dealerships. The first woman car dealer in the United States was Rachel "Mommy" Krouse who in 1903 opened her business, Krouse Motor Car Company, in Philadelphia, Pennsylvania. The number of car dealerships in the US peaked in 1927 at 53,125 and steadily decreased over the next decades. By 1960, there were 33, 658 dealerships; by 1980, 23,379; and by 2001, 22,007. Many modern dealerships are now part of corporate owned chains with hundreds of locations. Dealership profits in the US mainly come from servicing, some from used cars, and little from new cars. Most automotive manufacturers have shifted the focus of their franchised retailers to branding and technology. New or refurbished facilities are required to have a standard look for their dealerships and have product experts to liaise with customers. Audi has experimented with a hi tech showroom that allows customers to configure and experience cars on 1:1 scale digital screens. In markets where it is permitted, Mercedes Benz opened city centre brand stores. Tesla Motors has rejected the dealership sales model based on the idea that dealerships do not properly explain the advantages of their cars, and they could not rely on third party dealerships to handle their sales. However, in the United States, direct manufacturer auto sales are prohibited in almost every state by franchise laws requiring that new cars be sold only by dealers. In response, Tesla has opened city centre galleries where prospective customers can view cars that can only be ordered online. These stores were inspired by the Apple Stores. Tesla's model was the first of its kind, and has given them unique advantages as a new car company.

Экономикалық теория

Экономикалық теорияда автосалондарды франчайзилер, ал автомобиль өндірушілерді франчайзерлер деп сипаттауға болады. Франчайзингтік қарым-қатынас екі тарапқа да тиімді болуы мүмкін, себебі франчайзи жақсы жасалған және тартымды өнімді сата алады, ал франчайзер франчайзидің өндірістен кейінгі шығындарды көтеруіне және жергілікті байланыстарын пайдаланып, көбірек өнімдер мен қызметтерді сатуға сене алады.

Автосаудагерлерді қорғайтын ережелер

Автосауда орталықтары өздерінің өмір сүруін және пайдалылығын арттыратын қағидаларды қабылдау үшін лоббилік жұмыс жүргізеді: Көптеген зерттеулер автосауда орталықтарын қорғайтын қағидалар тұтынушылар үшін автокөлік құнының өсуіне және өндірушілердің пайдалылығының төмендеуіне әкелетінін көрсеткен. Жаңа дилерлік лицензиялар беруге географиялық шектеулер қойылған; егер аймақта белгілі бір компанияның дилерлік кеңсесі болса, басқа ешкім оны аша алмайды. Бұл дилерлік кеңселердің мұрагерлік сипатқа ие болуына алып келді, яғни отбасылар лицензия алғаннан бастап бәсекелестіктен қорқып, өз біліктілігін немесе тұтынушыға қызмет етудің пайдалы екенін дәлелдеу қажеттілігін сезінбей, сол аймақтағы дилерлік кеңсесін басқарып келеді (тек ең төменгі заң талаптарына сәйкес келетінін дәлелдеуден басқа). Көптеген елдерде франшиза тек заңға қайшы әрекеттер жасаған жағдайда ғана алынып тасталады. Бұл тұтынушылардың реформа талаптарына және өзгерістерге ұмтылуына себеп болды, бірақ франшиза иелерінің күшті лоббилік әрекеттеріне соқтырды. Tesla сияқты нарыққа енуге тырысқан жаңа компаниялар бұл модельмен шектеліп, немесе нарықтан шығарылды, немесе франшиза моделін айналып өтуге мәжбүр болды, соның салдарынан үнемі құқықтық қысымға ұшырады.

Электрлік көліктер

2023 жылы Sierra Club жүргізген сауалнама бойынша, АҚШ-тағы автосауда орталықтарының үштен екісінде электрлік немесе гибридтік көліктер сатуға болмаған. Бұған себеп, жеткізілім тізбегіндегі қиындықтар, сондай-ақ автосаудагерлердің электрлік көліктерді сату, қызмет көрсету және күтіп ұстау үшін жаңа қызметкерлерді оқытуға және инфрақұрылымды жаңартуға айтарлықтай инвестиция жасауының қажеттігі болды.

Еуропалық Одақтағы автосауда орындары

Еуропалық Одақта 1985 жылдан 2006 жылға дейін автомобиль өндірушілерге автодилерлермен келісімдер жасауға рұқсат берілді, бұл келісімдер дилерлерге қандай автомобильдерді сатуға болатынын шектеді. Автомобиль өндірушілер өз машиналарын қатаң франшизалық келісімдерге бағынған шектеулі дилерлер желісі арқылы ғана сату арқылы сапалық, сандық және географиялық шектеулер енгізе алды.

Көп брендті автосаудагерлер

Көп брендті және көп өндірушілі автосалондар түрлі және тәуелсіз автокөлік өндірушілердің машиналарын сатады. Олардың кейбіреулері электр көліктеріне маманданған.

Автокөлік тасымалы

Автокөлік тасымалы көлік құралдарын заводтан дилерлік орталықтарға жеткізу үшін пайдаланылады. Бұл халықаралық және ішкі тасымалдауды қамтиды. Бұл көбінесе өндірушілер, дилерлер және брокерлер жүзеге асырған коммерциялық қызмет болатын. Интернеттің пайдалануы осы тар салалық қызметті кеңейтіп, жалпы тұтынушылар нарығына жол ашты.