Кіріспе

Фаррагут класының эсминеці

Үшінші USS Worden (DD 352) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінде қызмет еткен эсминец. Ол Джон Лоример Ворденнің құрметіне аталған. Ворден 1932 жылдың 29 желтоқсанында Пьюгет Саунд әскери-теңіз кеме жасаушылығында салынды; 1934 жылдың 27 қазанында суға түсірілді; контр-адмирал Джон Холлиганның әйелі, Katrina L. Halligan ханым демеушілік етті, ол Әскери-теңіз күштерінің Ұрыс тобының Ұшақтар командирі болды; және 1935 жылдың 15 қаңтарында қолданысқа берілді.

Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезең

1935 жылғы 1 сәуірде «Ворден» Пьюджет-Саундтан Сан-Диегоға, Калифорнияға, содан кейін Төменгі Калифорния мен Мексика жағалауымен Пуэрто-Сан-Хосеге (Гватемала) және Пунтаренасқа (Коста-Рика) аттанды. Жаңа эсминец 6 мамырда Панама каналынан өтіп, солтүстікке Вашингтонға бет бұрды. 17 мамырда ол контр-адмирал Джозеф К. Тауссигті, Әскери-теңіз операциялары жөніндегі көмекші басшыны, және конгресс өкілдерін Потомак өзенімен Вернон тауына круизге алып жүрді. Содан кейін «Ворден» Вашингтон теңіз базасына оралды, онда оның қарулары жаңарту үшін бөлшектелді. 21 мамырда ол Норфолк теңіз базасына оңтүстікке қарай жылды. Келесі апталарда кеме Норфолк базасында жөндеу жұмыстарын жүргізді. Жұмыс Рокленд (Мэн) маңындағы сынақтармен тоқтатылып, жаздың басында аяқталды. 1 шілдеде ол Норфолк теңіз базасынан шығып, 4 шілдеде Нью-Бедфордта (Массачусетс штаты) демалыс күндерін өткізіп, батыс жағалауға бағыт алды. Гуантанамо шығанағы мен Панама каналы арқылы өтіп, 3 тамызда Пьюджет-Саунд теңіз базасына жетті. Құрылысшылар сарайында қайта жөндеуден өткеннен кейін «Ворден» оңтүстікке Сан-Диегоға ауысты. Ол 19 қыркүйекте бұл портына жетті және төрт жыл бойы «Жойғыш эскадрильялар тобының» құрамында операциялар жүргізді. «Ворден» Сан-Диегодағы «Флоттық дыбыс мектебі» үшін бағалы оқу кемесі ретінде қызмет етті, жергілікті суларда және Алясканың Сьюард қаласынан Перудың Кальяо қаласына дейін жүргізілген маневрлерде әдеттегі тактикалық және типтік жаттығулар өткізді. Ол Кариб теңізінде және Гавай аралдарында АҚШ Флотының біріккен күштерімен жүргізілген тұрақты жоспарланған флоттық жаттығуларға және ұрыс тактикасына қатысты. Оның сол кездегі операцияларының ең жарқын сәттерінің бірі 1937 жылдың күзінде болды. Қыркүйек айының ортасында «Ворден» «Халл» эсминцімен бірге және «Рейнджер» ұшақ тасушысын сүйемелдеп, Лимадағы Америкааралық техникалық авиациялық конференциясымен сәйкес келетін сапармен Перудың Кальяо қаласына барды. «Рейнджер» сапарынан кейін өз бетінше үйге қайтқанда, эсминецтер Сан-Диегоға оралудан бұрын Панама каналы аймағындағы Балбоада тоқтады. 1939 жылғы 1 қыркүйекте Еуропада соғыс басталғаннан кейін «Ворденнің» Сан-Диегодан операциялар жүргізу тәртібі өзгерді. Польшадағы жаулық әрекеттер басталғаннан кейін бес күн өткен соң, 6 қыркүйекте Әскери-теңіз күштері бейтараптық патрульдік міндеттерін бастады. 22 қыркүйекте Теңіз операцияларының бастығы АҚШ Флотының бас қолбасшысына екі ауыр крейсерлік дивизияны, бір жойғыш флотилиясының флагманы (жеңіл крейсер), екі жойғыш эскадрильясын, бір жойғыш кемесін, ұшақ тасушыны және осы кемелерге қызмет көрсету үшін қажетті базалық күш бөлімдерін уақытша Гавай аймағына ауыстыруды бұйырды; бұл тапсырма Гавай тобының құрылуын белгіледі – Флотының Перл-Харбордағы базалық орналасуының алғы күші. «Ворден» вице-адмирал Адольф Эндрюс басқаратын бұл жаңа күшке қосылды, оның туы ауыр крейсер «Индианаполисте» желбіреп тұрды. 1939 жылғы 5 қазанда ол Перл-Харборға аттанды. «Ворден» келесі екі жыл ішінде негізінен Гавай аралдарында жұмыс істеді, Перл-Харборда және оның айналасындағы уақытын Батыс жағалаудағы тұрақты жөндеу кезеңдерімен үйлестірді. 1940 жылдың көктемінде XXI флоттық жаттығу аяқталғаннан кейін бүкіл флот Гавай суларында орналасты.

Перл-Харбор

1941 жылы 7 желтоқсанда таңертең Перл-Харборға шабуыл кезінде «Уорден» эсминецi «Доббин» эсминец тəмiрлеу кемесiнiң жанында тоқтады, күтiп-жөндеу жұмыстарын алып жатты. Жапондық шабуылдар кезінде ол зақым алмады, бірақ оның бір мергенi, 3-ші сыныпты Рэймонд Х. Брубакер, .50 калибрлi Браунинг автоматтарымен бомбалаушыны атып түсірді. Шабуыл басталғаннан кейін екі сағаттың iшiнде «Уорден» теңiзге шығып, ашық суға бет алды. Жапондық су асты кемелерi Перл-Харбордан шығып келе жатқан американдық кемелерге шабуыл жасауға тиiс болған, бiрақ олардың мiссияны орындауға жасаған тыраздары сәтсiз аяқталды. Дегенмен, жаудың су асты кемелерiнен туындайтын қауiп болды және су асты кемелерi көрiлгенi туралы хабарлар көбейiп кеттi. «Уорден» 12:40-та, жаудың ұшақтары шабуыл жасағаннан үш сағаттан астам соң, су асты кемесін анықтап, жетi тереңделiк бомбасын тастады. Сол күні түстен кейiн эсминец Мило Дреймельдiң флагманы – «Детройт» жеңiл крейсерiмен бiрлесiп жұмыс iстедi. Оахудың оңтүстік-батысында теңiздi iздеу кезінде «Уорден» флоттық жанармай құюшы «Неошо» кемесiмен кездесiп, оны авианосец «Лексингтон» айналасында құрылған адмирал Обри В. Фичтің Task Force (TF) 11 тобымен жанармай құюға алып барды. «Неошо» 11 желтоқсан күні таңертең TF 11 тобының кемелерiне жанармай құйғанда, «Уорден» «Лексингтонның» бау жағындағы күзет тұрағын қабылдады, ал келесi түнi Дьюи су бетiне шыққан жаудың су асты кемесiне ұқсайтын нәрсенi анықтағанда, шабуылға шығып, «Неошоны» қауiптен сақтап қалды. «Неошоны» Перл-Харбордағы қауiпсiз жайға жеткiзгеннен кейiн, «Уорден» 14 желтоқсанда Уэйк аралына қарай жылжудағы қорғау күшiнiң бiр бөлігі ретiнде ашық теңiзге оралды. Уэйк аралына көмек көрсету экспедициясы 22 желтоқсанның таңында керi шақырылды; ал арал Рождествоға екі күн қалғанда жаулап алынды.

1942 жыл

Уорден Гавай аралдарындағы патрульдік және эскорттық операцияларға қайта оралды; және Лексингтон тобымен бірге жұмыс істеген кезде, 1942 жылдың 16 қаңтарында және алты күннен кейін Оахудан күдікті жау субмариналарының орналасқан жерлеріне екі рет тереңдік зарядтарын тастады. Айдың соңғы күні TF 11-ден бөлінген Уорден 5 ақпанда Перл-Харбордан «Curtiss» теңіз ұшағын жөндеу кемесі мен «Platte» флоттық майлаушысын Самоа және Фиджи аралдары арқылы эскорттап, 21 ақпанда Ноумеяға, Жаңа Каледонияға жетті. Үш күннен кейін, «SS Snark» сауда кемесі Булари жотасында (Ноумеяға жақын рифтердегі бұзылыс) минаға шалыққанда, Уорден оған көмекке келді, батып бара жатқан кемеге буксирлік арқанды жіберіп, оны каналдың кіреберісінен шығарды. Уорденнің медициналық бөлімі алты жараланған адамға көмек көрсетті, ал кеме экипажды қауіпсіз түрде портқа жеткізді. 7 наурызда Ноумеядан шығып, Уорден «Curtiss» кемесімен бірге Перл-Харборға бағыт алды және 19 наурызда портқа жетті. Сол күні эсминец әскери-теңіз базасына кірді және жөндеу жұмыстары аяқталғаннан кейін 14 сәуірде TF 11-ге қосылды. Уорден 15-і күні Лексингтон тобымен бірге теңізге шықты, Жаңа Гебрид аралдарының оңтүстік-батысындағы кездесу орнына бет алды, онда 1 мамырда контр-адмирал Фрэнк Джек Флетчердің TF 17-сіне қосылды. 2-ші күні екі авианосец тобы отын құйғаннан кейін, Уорден флоттық майлаушы «Tippecanoe» кемесін Ноумеяға эскорттау үшін бөлінді. Оның болмаған кезінде американдық авианосецтер Корал теңізі шайқасына қатысты. 12 мамырда, Нумеяға жеткеннен екі күн өткен соң, Уорденге сол портта бұрынғы Лексингтон тобының крейсерлері мен эсминдері қосылды. «Лейди Лекс» шайқас кезінде болған күшті ішкі жарылыстар мен өрт салдарынан қирады. Осы топтың құрамында Уорден 13-і күні теңізге шығып, келесі күні Жаңа Гебридтердегі Эфатеден тыс жерде TF 16-мен кездесті. «Энтерпрайз» және «Хорнет» авианосецтерінің айналасында құрылған бұл күшке вице-адмирал Уильям Ф. Холси басшылық етті.

Мидуэй шайқасы

16-шы TF 26-сы күні Перл-Харборға жетті. 28 мамырда Уорден ТФ 16 тобымен бірге шықты, бұл күш енді Хэлсидің орнын баскан контр-адмирал Реймонд А. Спруэнстің басқаруында болды. Кейіннен, ТФ 17 – шапшаң жөнделіп, жабдықталған Йорктаун айналасында құрылған топ, Мидуэй аралының солтүстігінде Спруэнстің күштерімен кездесті. Уорден 1942 жылдың 4-6 маусымы аралығында Мидуэй шайқасында «Энтерпрайз» және «Хорнет» кемелерін қадағалады. Уорден 13-ші күні Перл-Харборға оралды және жақын арада жаңадан жөнделген «Саратога» айналасында құрылған қайта жандандырылған TF 11-ге бекітілді. Эсминец «Саратога» Мидуэйге қарай жүзіп бара жатқанда оны сүйемелдеді. 9 шілдеде Уорден «Саратога» тобымен бірге Оңтүстік Тынық мұхитына бағыт алды, бірақ 21 шілдеде Платтты Нумеяға сүйемелдеу үшін уақытша бөлінді, төрт күннен кейін сол портына жетті. Платт кемесі тасымалдаушылар тобының кемелерін жабдықтау үшін маңызды жүгін тиеп алғанда, Уорден портың кіреберісінде күзеттік қызмет атқарды. 28-ші күні Уорден мен Платт «Саратога» тобына қайта қосылу үшін жолға шықты. Бірінші түнде сапар барысында Уорден қараңғыда сигнал шамдарын байқады. Көп ұзамай ол 25-ші күні торпедалық шабуылға ұшыраған және Нумеядан оңтүстік-батысқа қарай 75 шақырым жерде батқан «Тжинегара» әскери көлігінің 36 аман қалған жолаушыларын алып қойды. Уорден келесі күні Фиджи аралдарының оңтүстігіндегі «Саратога» тобына оралды, онда тасымалдаушы күштер Веллингтоннан (Жаңа Зеландия) Соломон аралдарын басып алу үшін шыққан теңізшілерді тасымалдаған кемелерге қосылды. Оның тасымалдаушымен бірге болуы қысқа болды, себебі эсминец тез арада флот май құюшы кемесі «Симарронды» Нумеяға сүйемелдеу үшін бөлінді, онда ол 1 тамызда «Тжинегара» аман қалғандарын түсірді. Уорден 3 тамызда TF 16 тобына қосылды және 7-ші күні таңға дейін «Саратога» кемесін қадағалап отырды, осы уақытта тасымалдаушы Гуадалканал және Тулагидегі жапондық бекіністеріне шабуылға дайындық ретінде әуе шабуылын бастады.

Шығыс Соломонның шайқасы

Келесі екі аптада Уорден Саратогамен бірге Соломон аралдарының оңтүстігінде Гуадалканалға апаратын жабдықтау және байланыс желілерін қорғады. Шығыс Соломон аралдары шайқасы кезінде Уорден "Энтерпрайз" кемесімен бірге әуе шабуылын жүргізіп, жапон ұшақ тасымалдағыш "Рюджоны" батырып, "Читосе" ұшақ тасымалдағыш кемесіне зақым келтірді. Бірақ бір аптадан соң "Саратога" торпедалық шабуылға ұшырап, істен шығып қалды, оған жөндеу үшін материктік АҚШ-қа бару қажет болды. Уорден Саратоганың Тонга аралдарындағы Тонгатапу арқылы Перл-Харборға қайтарылуын сүйемелдеді, 23 қыркүйекте ол жерге жетті. Бес күннен кейін ол тағы екі эсминецпен бірге – "Айдахо" және "Пенсильвания" линкорларын сүйемелдеп, АҚШ-тың батыс жағалауына бет бұрды. Ол 4 қазанда Сан-Францискоға жетті, бірақ бір аптадан кейін "Гансвортпен" бірге "Айдахоны" Пьюджет-Саундқа сүйемелдеді, олар 14-і күні келді. Уорден көп ұзамай оңтүстікке Сан-Францискоға қайтып оралды, кейіннен Сан-Педро-Сан-Диего аймағындағы жөндеуден кейінгі сынақтар кезінде "Невада" линкорының сүйемелдеуінде "Дьюиге" қосылды.

Жерге тұйықтау

1942 жылдың 27 желтоқсанында «Уорден» Алеут аралдарындағы Амчитка аралын басып алуға көмектесу үшін Сан-Францискодан теңізге шықты. Ол 1943 жылдың 1 қаңтарында Аляскадағы Голланд портына жетті және 12 қаңтарда «Артур Миддлтон» көлігін күзетіп тұрды, сол көлік армияның алдын ала қауіпсіздік бөлімшесін Амчитка аралының Константин порты жағалауына түсірді. Эсминец тасты жағалауға жақын орналасқан портына кірді және барлық сарбаздар түскенше сонда болды, содан кейін портынан кемелерді шығару жұмысына кірісті. Бірақ күшті ағын «Уорденді» қозғалтқыш бөлімінің астындағы корпусын жарып, толық қуатын жоғалтты. «Дьюи» зардап шеккен әріптесіне буксирлік арқан лақтырып, оны құтқаруға тырысты, бірақ арқан үзіліп, күшті толқындар қуаты толыққанды жоғалған «Уорденді» тасты жағалауға қарай сүйреп әкетті. Эсминец содан кейін суға батып, толқындарда қирауға кірісті; CDR Уильям Г. Пог, зардап шеккен эсминецтің командирі, кемені тастап кетуге бұйрық берді; ол осы жұмысты басқарып жатқанда, кемені шарпыған күшті толқынмен қыстық теңізге ағысып кетті. Алайда Погқа оңай болды, өйткені ол есінен танып теңізден шығарылды. Оның 14 экипаж мүшесі суға батып қайтыс болды. «Уорден» толығымен жойылды. 1944 жылдың 22 желтоқсанында оның аты Әскери-теңіз күштерінің тізімінен шығарылды. «Уорден» Екінші дүниежүзілік соғыстағы қызметі үшін төрт шайқас жұлдызына ие болды.