Иоахим Генрих Кампе: Неміс жазушысы, педагог және тіл білімі шебері
Joachim Heinrich Campe
Йоахим Генрих Кампе – неміс жазушысы, тіл білгірі, педагог және баспагер. Ол ағартушылық пен қайырымдылықтың көрнекті өкілі болды. Өмірі мен еңбектері туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Иоахим Генрих Кампе (29 маусым 1746 – 22 қазан 1818) – неміс жазушысы, тіл білімі маманы, педагог және баспагер. Ол филантропизм және неміс ағарту дәуірінің көрнекті өкілі болды.
Joachim Heinrich Campe (29 June 1746 – 22 October 1818) was a German writer, linguist, educator and publisher. He was a major representative of philanthropinism and the German Enlightenment.
Өмір
1746 жылғы 29 маусымда саудагер Бурхард Хилмар Кампе мен уағызшының қызы Анна Маргарета Кампе (құрметті есімі Гослер) дүниеге келді. Кампе Төменгі Саксониядағы Динсен ауылында өсті. 1760-1765 жылдары жақын орналасқан Холзминдендегі монастырь мектебінде білім алғаннан кейін, ол стипендия алып, Гельмштедтте протестанттық теологияны оқыды. Оның ұстазы Вильгельм Абрахам Теллерді қолдауы, оның ағартушылық христиандық туралы идеяларын ортодоксалды теологтар сынағаннан кейін, Кампе стипендиясын жоғалтты. Одан кейін ол Гельмштедттен кетіп, теологияны Галледе оқыды, онда ол тағы бір сыншыл теолог Иоганн Соломон Семлердің лекцияларын тыңдады. Оқуын аяқтағаннан кейін Кампе Гумбольдт отбасының жеке тәрбиешісі ретінде Берлинге көшті. 1773 жылы Потсдамда уағызшы болғаннан кейін және Пруссияның тәж мұрагері үшін білім беру бағдарламасын жасау міндеті алғаннан кейін, ол Тегельге оралып, Александр мен Вильгельм фон Гумбольдтқа Дессаудағы оқу институтында қысқа мерзімге сабақ берді. Келіспеушілік туындаған соң Кампе бір жыл өтпей кетіп, Гамбургке барып, отбасылық үлгідегі өз оқу институтын құрды. Тәрбиелік жұмыстармен қатар, ол жазушы ретінде де белсенділік танытып, балаларға арналған бірнеше шығарма жариялады. Оның "Робинзон дер Юнгере" (жас Робинзон) 1779/80 жылдары, ал "Американың ашылуы" трилогиясы 1781/82 жылдары жарық көрді. Бұл кезеңде жарық көрген тағы бір еңбегі – "Allgemeine Revision des gesammten Schul- und Erziehungswesens" (1785-1791), Кампе редакциялаған 16 томдық жұмыс, ол білім беру әдебиетінің ең толық және жетілдірілген стандартты еңбегі болуды мақсат еткен. Онда Джон Локктың "Білім туралы ойлар" (1693) және Жан-Жак Руссоның "Эмиль немесе білім туралы" (1762) еңбектерінің түсіндірмелі аудармалары да бар. Төрт жылдан кейін Кампе өзінің оқу институтын Эрнст Кристиан Траппқа тапсырып, көбірек уақытын жазуға арнады. Әсіресе Кампенің өзінің еңбектерінің арқасында Schulbuchhandlung (оқулық сату орын) экономикалық тұрғыдан өте табысты болды және 1808 жылы ол оны күйеу баласы Фридрих Вивегке тапсырды. Өмірінің соңғы жылдарында Кампе уақытын неміс тіліне арнады. Оның тілдік тазалыққа ұмтылысы, мысалы, қарыз сөздердің орнына неміс сөздерін табуда және неміс сөздігін құрастыруда көрінеді. Кейбір зерттеушілер бұл тілдік жұмысты Кампе халықты ағарту және қарапайым халық түсінетін сөздерге назар аудару арқылы қоғамды өзгерту тілегімен байланыстырады, ал басқа өмірбаян жазушылар неміс тіліне назар аударуды патриоттық бастама ретінде қарастырады. Ол 1818 жылғы 22 қазанда 72 жасында Брауншвейгте қайтыс болды.
Born to the merchant Burchard Hilmar Campe and the preacher's daughter Anna Margaretha Campe (née Gosler) on 29 June 1746, Campe grew up in the village of Deensen in Lower Saxony. After visiting the convent school in nearby Holzminden from 1760 to 1765, he was granted a scholarship and went to study Protestant theology in Helmstedt. His support for his teacher Wilhelm Abraham Teller, whose ideas on an enlightened Christianity were criticised by orthodox theologians, cost Campe his scholarship. He then left Helmstedt and continued his studies of theology in Halle, where he went to lectures of another critical theologian, Johann Salomo Semler. After his studies, Campe moved to Berlin as a private tutor to the Humboldt family. After being a preacher in Potsdam in 1773 and having been given the task of creating an education programme for the Prussian crown prince, he returned to Tegel and briefly tutored Alexander and Wilhelm von Humboldt, a teaching institute in Dessau. Because of a disagreement, Campe left before a year was up and went to Hamburg, where he started his own teaching institute based on a family model. Next to tutoring he was active as a writer and published several works for children. His Robinson der Jüngere was published in 1779/80 and the trilogy Die Entdeckung von Amerika followed in 1781/82. Another product of this time was the Allgemeine Revision des gesammten Schul und Erziehungswesens (1785 1791), a 16 volume work edited by Campe which aimed at being the most complete and sophisticated standard work of educational literature. Among other texts it contains annotated translations of John Locke’s Some Thoughts Concerning Education (1693) and Jean Jacques Rousseau’s Emile, or On Education (1762). After four years Campe handed his teaching institute over to Ernst Christian Trapp to dedicate more of his time to writing. Especially because of Campe's own works, the Schulbuchhandlung became economically very successful, and in 1808 he handed it over to his son in law, Friedrich Vieweg. In his last years, Campe devoted his time to the German language. His language purism is evident in for instance finding German terms for loanwords and the compilation of a German dictionary. For some this linguistic enterprise relates to Campe’s wish to enlighten the people and change society by focusing on words that the common people would understand; other biographers see the focus on the German language as a patriotic endeavour. He died, aged 72, in Braunschweig on 22 October 1818.
Балалар жазушысы
Кампе, Кристиан Феликс Вайссе және Кристиан Готтильф Салцманмен бірге, қазіргі заманғы балалар мен жасөспірімдер әдебиетінің негізін қалаушылардың бірі саналады. Ол балалар мен жасөспірімдерге арналған, білім беруге, қызықты болуға және нақты жас тобына бағытталған шығармалар сериясын жасады. Оның жарияланымдары алфавит кітаптарынан бастап, аударма және жеке саяхаттар жинағына, сондай-ақ ұлдар мен қыздарға арналған нұсқаулықтар мен мінез-құлық кітаптарына дейін әртүрлі болды. Оның ең танымал туындысы – «Робинзон дер Юнгере» (1779/80), Даниэль Дефоның «Робинзон Крузо» (1719) романының Руссоның «Эмиль» еңбегіндегі ұсыныстар негізінде жасалған еркін бейімделуі. Рейнхард Стах үшін «Робинзон» Кампенің тағдыры болса, Винфред Камински үшін бұл – филантропистік педагогиканың биігі. Бұл кітап өте танымал болды және 19 ғасырда жүзден астам рет жарық көрді. 1781/82 жылдары ол ағылшын тіліне «Robinson the Younger» деп аударылды және көптеген еуропалық және еуропалық емес тілдерге аударылды. Көптеген тілдерде ол жарық көрген алғашқы балалар кітабы болды. «Робинзоннан» кейін Кампе «Die Entdeckung von Amerika» (1781/82) еңбегін жариялады, ол балалар әдебиетінен жасөспірімдер әдебиетіне өтуді белгіледі және жасөспірімдер әдебиетін жанр ретінде қалыптастыруға көмектесті.
Campe is counted among the founding fathers of the modern genre of intentional or specific children’s and youth literature, along with the writers Christian Felix Weiße and Christian Gotthilf Salzmann. He created a series of works for children and adolescents that were each supposed to be educational, pleasant and directed at a specific age group. His publications ranged from alphabet books to a collection of translated and own travelogues, and to guidance or conduct books for boys and girls. Probably his best known work is his Robinson der Jüngere (1779/80), a free adaptation of Daniel Defoe’s Robinson Crusoe (1719) based on Rousseau's suggestions in his Émile. For Reinhard Stach, Robinson was Campe's fate, while for Winfred Kaminski it presents the peak of philanthropinist pedagogy. The book became very popular and was published more than a hundred times in the 19th century. It was translated into English as Robinson the Younger in 1781/82 and into many other European and non European languages. In many languages, it was the first published children's book. After Robinson, Campe published Die Entdeckung von Amerika (1781/82), which both marked the transition from children's to youth literature, while helping to define youth literature as a genre.