Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мидың бөліктері
Parts of the cerebrum
Мидың жапырақшалары – адам ми қабығының негізгі анықталатын аймақтары, және олар мидың әр жарты шарының бетін құрайды. Екі жарты шардың құрылымы шамамен симметриялық және олар ми денесімен (corpus callosum) байланысқан. Олар дәстүрлі түрде төрт жапырақшаға бөлінген, бірақ қазіргі кезде әрқайсысында алты жапырақша бар деп есептеледі. Жапырақшалар – анатомиялық тұрғыдан ерекшеленетін үлкен аймақтар, сонымен қатар белгілі бір деңгейде функционалдық тұрғыдан да ерекшеленеді. Мидың әр жапырақшасында көптеген қырлар, немесе гирлер, және ойыстар, қабықтың қосымша аймақтарын құрайтын сулькус бар. "Ми жапырақшалары" термині көбінесе мидың дербес бөліктеріне емес, тек мидың жапырақшаларына қатысты қолданылады.
The lobes of the brain are the major identifiable zones of the human cerebral cortex, and they comprise the surface of each hemisphere of the cerebrum. The two hemispheres are roughly symmetrical in structure, and are connected by the corpus callosum. They traditionally have been divided into four lobes, but are today considered as having six lobes each. The lobes are large areas that are anatomically distinguishable, and are also functionally distinct to some degree. Each lobe of the brain has numerous ridges, or gyri, and furrows, the sulci that constitute further subzones of the cortex. The expression "lobes of the brain" usually refers only to those of the cerebrum, not to the distinct areas of the cerebellum.
Алдыңғы жасуша
Алдыңғы ми бөлігі әр ми полусферасының алғы жағында орналасқан, париеталды ми бөлігінің алдында және уақытша ми бөлігінің үстінде және алдында жатыр. Ол париеталды ми бөлігінен тіндер арасындағы кеңістік – орталық сулькус арқылы, ал уақытша ми бөлігінен терең бүгілу – бүйірлік сулькус, сондай-ақ Сильвий жарығы арқылы бөлінеді. Алдыңғы ми бөлігінің артқы шекарасын құрайтын прецентральды гирус негізгі моторлық қабықты (Бродман аймағы архитектурасының 4-аймағы) қамтиды, ол дененің белгілі бір бөліктерінің қасақана қозғалыстарын басқарады. Прецентральды аймақта сондай-ақ премоторлық қабық (Бродманның 6-аймағы) да бар. Алдыңғы ми бөлігінде ми қабығындағы дофаминге сезімтал нейрондардың көп бөлігі орналасқан. Дофамин жүйесі сыйақымен, назармен, қысқа мерзімді есте сақтаумен, жоспарлаумен және мотивациямен байланысты. Дофамин таламустан алдыңғы миға келетін сенсорлық ақпаратты шектейді және іріктейді. Ұлттық Психикалық Денсаулық Институтының мәліметі бойынша, префронталды қабықтағы дофамин активтілігін төмендететін геннің нұсқасы жұмыс жады кезінде нашар нәтижелерге және осы ми аймағының тиімсіз жұмыс істеуіне байланысты, сонымен қатар шизофренияға шалдығу қаупі де сәл артады. Алдыңғы ми бөлігі префронталды қабықтан тұрады, ол алдыңғы ми бөлігінің ең алдыңғы (ең алыс) бөлігінде орналасқан. Бұл жұмыс жады мен атқарушы бақылау үшін маңызды, ол мақсаттар мен күрделі тапсырмаларды ұйымдастырып, сақтап тұруға көмектеседі. Префронталды қабықтың бөлімдеріне орбиталды, медиалды және латеральді префронталды қабықтар жатады. Латеральді префронталды қабықтың ішінде екі түрлі бөлім бар: дорсолатеральді және вентролатеральді префронталды қабықтар. Дорсолатеральді префронталды қабық вентролатеральді префронталды қабықтың үстінде орналасқан және эпизодтық жад арқылы алынған естеліктерді басқару мен манипуляциялау үшін жауапты. Вентролатеральді префронталды қабық адамның өмірі бойында алатын мағыналы стимулдарды – мысалы, суреттерді, әріптерді және есімдерді реттеу үшін маңызды. Префронталды қабыққа зақым келгені ұзақ және қысқа мерзімді есте сақтау қабілетіне әсер етуі мүмкін, сонымен қатар адамның мінез-құлқы мен жоспарлау және ұйымдастыру қабілетінде өзгерістер тудыруы мүмкін. Зақымдану хирургиялық жолмен алынған зақымдардан немесе ісіктерден, сондай-ақ миға ауыр соққыдан (МСЖ) миға зақымданудан туындауы мүмкін. Көбінесе МСЖ балалық шақта спортпен айналысудан немесе әдеттегі ойын кезінде болған жазатайым оқиғадан пайда болады. Мидың жарақаттануы неврологиялық психикалық проблемаларға ұшырау мүмкіндігін арттырады, ал марихуана сияқты заттарды пайдалану шизофрениямен байланысты симптомдардың дамуына ықпал ететін фактор болып табылады. Бір зерттеуде шизофрения симптомдары (дауыстарды есту, жоқ адамдармен сөйлесу және т.б.) марихуана қолданғаннан кейін нашарлағаны анықталды, бұл балалық шақтағы МСЖ алдыңғы-уақытша аймақтардағы ақ заттағы өзгерістерге байланысты психоздың дамуын күшейтуі мүмкін екенін көрсетеді.
The frontal lobe is located at the front of each cerebral hemisphere and positioned in front of the parietal lobe and above and in front of the temporal lobe. It is separated from the parietal lobe by a space between tissues called the central sulcus, and from the temporal lobe by a deep fold called the lateral sulcus also called the Sylvian fissure. The precentral gyrus, which forms the posterior border of the frontal lobe, contains the primary motor cortex (area 4 under the Brodmann area architecture) which controls voluntary movements of specific body parts. The precentral region also contains the premotor cortex (Brodmann area 6). The frontal lobe contains most of the dopamine delicate neurons in the cerebral cortex. The dopamine system is associated with reward, attention, short term memory tasks, planning, and motivation. Dopamine tends to limit and select sensory information arriving from the thalamus to the forebrain. A report from the National Institute of Mental Health says a gene variant that reduces dopamine activity in the prefrontal cortex is related to poorer performance and inefficient functioning of that brain region during working memory tasks, and to a slightly increased risk for schizophrenia. The frontal lobe consists of the prefrontal cortex which is located in the most anterior (farthest away) section of the frontal lobe. It is critical for one's working memory and executive control which helps keep goals and complex tasks organized. The divisions of the prefrontal cortex include orbital, medial, and lateral prefrontal cortex. Within the lateral prefrontal cortex there are two different divisions: the dorsolateral and ventrolateral prefrontal cortex. The dorsolateral prefrontal cortex is located on top of the ventrolateral prefrontal cortex and is mainly responsible for the executive control and manipulation of memories that are retrieved through episodic memory. The ventrolateral prefrontal cortex is important for the regulation of meaningful stimuli that a person experiences throughout their lifetime, such as images, letters, and names. Damage to the prefrontal cortex can result in issues with one's long term and short term memories, as well as create changes in people's behaviors and their abilities to plan and organize. Damage can result from lesions or tumors that have been surgically removed, and traumatic brain injuries (TBI) experienced from a severe hit to the head causing damage to the brain from swelling. Most often a TBI is experienced within a person's childhood from playing competitive sports or an accident from normal play. Having a traumatic brain injury can increase your chances of developing neurological psychiatric problems and abusing substances, such as cannabis, is known to be a risk factor in developing symptoms associated with schizophrenia. A study found that schizophrenia symptoms (hearing voices, talking to people who were not there, etc.) worsened after the usage of cannabis, suggesting that a TBI from childhood can enhance a development of psychosis due to the changes seen in the white matter within the frontal temporal areas.
Бүйір жағы
Таңқабақ бөлігі, төңкерілген бөлігінің үстінде және маңайлық бөлігі мен орталық жорықтың артында орналасқан. Таңқабақ бөлігі әртүрлі түрдегі сезімдік ақпаратты біріктіреді, оның ішінде кеңістіктік сезім және бағдарлау (проприоцепция), дене-сезімдік қабықтағы қозғалыс сезімі үшін (механорецепция) негізгі сезімдік қабылдау аймағы, ол орталық жорықтың артындағы постцентральдық жиырмада орналасқан, сондай-ақ көру жүйесінің дорсальды ағыны. Теріден келетін негізгі сезімдік сигналдар (тиісу, температура және ауырсыну рецепторлары) таламус арқылы таңқабақ бөлігіне жіберіледі. Тілді өңдеуде таңқабақ бөлігінің бірнеше аймағы маңызды. Дене-сезімдік қабықты бұрмаланған түрде бейнелеуге болады – гомункулус (латынша: "кішкентай адам"), онда дене мүшелері дене-сезімдік қабықтың оларға бөлінген мөлшеріне сәйкес көрсетіледі. Жоғарғы таңқабақ бөлігі және төменгі таңқабақ бөлігі – дене және кеңістіктік сананың негізгі аймақтары. Оң жақ жоғарғы немесе төменгі таңқабақ бөлігінің зақымдануы геминеглектіге алып келеді.
The parietal lobe is positioned above the occipital lobe and behind the frontal lobe and central sulcus. The parietal lobe integrates sensory information among various modalities, including spatial sense and navigation (proprioception), the main sensory receptive area for the sense of touch (mechanoreception) in the somatosensory cortex which is just posterior to the central sulcus in the postcentral gyrus, and the dorsal stream of the visual system. The major sensory inputs from the skin (touch, temperature, and pain receptors), relay through the thalamus to the parietal lobe. Several areas of the parietal lobe are important in language processing. The somatosensory cortex can be illustrated as a distorted figure — the homunculus (Latin: "little man"), in which the body parts are rendered according to how much of the somatosensory cortex is devoted to them. The superior parietal lobule and inferior parietal lobule are the primary areas of body or spatial awareness. A lesion commonly in the right superior or inferior parietal lobule leads to hemineglect.
Батыс жағы
Оқипальды бөлік – сүтқоректілер миының көру ақпаратын өңдейтін орталығы, көру қабығының анатомиялық аймағының көп бөлігі осы бөлікте орналасқан. Біріншілік көру қабығы – Бродманның 17-ауданы, көбінесе V1 (көрнеулік бірінші) деп аталады. Адамның V1 бөлігі оқипальды бөліктің медиалды жағында, калькарналық ойыста орналасқан; V1-дің толық көлемі көбінесе оқипальды бөліктің артқы полюсіне дейін созылады. V1 жиі жолақты қабық деп те аталады, себебі оны миелиннің кең жолағы – Геннари жолағы арқылы анықтауға болады. V1-дің сыртындағы көру стимулымен жұмыс істейтін аймақтар экстрастриаттық қабық деп аталады. Экстрастриаттық аймақтар көптеген, және олар көру-кеңістіктік өңдеу, түс айыру және қозғалысты қабылдау сияқты әртүрлі көру міндеттеріне маманданған.
The occipital lobe is the visual processing center of the mammalian brain containing most of the anatomical region of the visual cortex. The primary visual cortex is Brodmann area 17, commonly called V1 (visual one). Human V1 is located on the medial side of the occipital lobe within the calcarine sulcus; the full extent of V1 often continues onto the posterior pole of the occipital lobe. V1 is often also called striate cortex because it can be identified by a large stripe of myelin, the Stria of Gennari. Visually driven regions outside V1 are called extrastriate cortex. There are many extrastriate regions, and these are specialized for different visual tasks, such as visuospatial processing, color differentiation, and motion perception.
Соңғы жағы
Сопақша бөлік сүтқоректілер миының екі жартышарындағы бүйірлік жарықтың астында орналасқан. Сопақша бөлік сезімдік ақпаратты өңдеуге, көру естеліктерін сақтауға, тілді түсінуге және эмоциялық байланыстарды құруға қатысады. Сопақша бөліктің ішінде жаңа естеліктерді қалыптастырумен және жаңа нәрселерді үйренумен байланысты мидың гиппокамп деп аталатын аймағы орналасқан. Гиппокамп бұрын көп рет зерттелген, себебі ол эпилепсиямен байланысты және осы аймақтың зақымдануын көрсетеді. Сопақша бөлік пен эпилепсия арасындағы нақты байланысты анықтау қиын болғанымен, Chauvière (2020) нейрондар ішіндегі тізбелердің қайта ұйымдастырылуы мен сопақша бөліктің құрылымы арасындағы оң байланыс, таным үшін маңызды ырғақты белсенділікке әсер ететінін айтады.
The temporal lobe is located beneath the lateral fissure on both cerebral hemispheres of the mammalian brain. The temporal lobe is involved in processing sensory input into derived meanings for the appropriate retention of visual memories, language comprehension, and emotion association. Within the temporal lobe is an area of the brain called the hippocampus which is associated with forming new memories and learning new things. The hippocampus has been studied many times in the past for its correlation with epilepsy showing there to be damage of this area. Although it has been difficult to determine the exact link between the temporal lobe and epilepsy, Chauvière (2020) suggests that there is a positive connection between the circuitry reorganization within the neurons and temporal lobe structure impacting rhythmic activities that are important for cognition.
Лимбикалық жасуша
Лимбикалық бөлімше – сүтқоректілер миының екі жарты шарының медиалдық бетінде орналасқан, доға тәрізді пішіндес қыртыстық аймақ, ол маңдай, төбе және шүйде бөліктерінен тұрады. Бұл термин мағынасы белгісіз, кейбір авторлар паратерминалдық гирусты, субкаллиоздық аймақты, цингулярлық гирусты, парахиппокампалдық гирусты, тісті гирусты, гиппокампты және суббикулумды қамтиды; ал Terminologia Anatomica цингулярлық ойысты, цингулярлық гирусты, цингулярлық гирустың тарлығын, фасциолярлық гирусты, парахиппокампалдық гирусты, парахиппокампалдық ойысты, тісті гирусты, фимбродентациялық ойысты, гиппокамптың фимбриясын, жанама ойысты және риналдық ойысты қамтиды, ал гиппокампты қоспайды.
The limbic lobe is an arc shaped region of cortex on the medial surface of each cerebral hemisphere of the mammalian brain, consisting of parts of the frontal, parietal and temporal lobes. The term is ambiguous, with some authors including the paraterminal gyrus, the subcallosal area, the cingulate gyrus, the parahippocampal gyrus, the dentate gyrus, the hippocampus and the subiculum; while the Terminologia Anatomica includes the cingulate sulcus, the cingulate gyrus, the isthmus of cingulate gyrus, the fasciolar gyrus, the parahippocampal gyrus, the parahippocampal sulcus, the dentate gyrus, the fimbrodentate sulcus, the fimbria of hippocampus, the collateral sulcus, and the rhinal sulcus, and omits the hippocampus.
Аралдық қабық
Инсулярлық қабық – ми қабығының жақтық ойыстың (уақытша бөлігін және маңдай және төбелік бөліктерден ажырататын телім) ішінде терең бүктелген бөлігі. Инсулярлық қабық миндальша безге аксондар жіберіп, дыбыстарға және дене сезімдік стимуляциясына жауап беруде маңызды рөл атқарады. Беррет және авторлар (2019) егеуқұйрықтарды пайдаланып, бұрын аяқтарына ток соққандығы туралы естеліктерінен туындаған қауіп-қатерлермен байланысты қорқыныш реакциясын зерттеді. Инсулярлық қабық үнсіздендірілген кезде ток стимуляциясына жағымсыз рефлекстік жауаптар байқалды. Бұл оның миндальша бездің нақты бөлімшелеріне ақпарат жеткізіп, қорқыныш мінез-құлқының әртүрлі компоненттерін құрайтынын көрсетеді. Инсулалар санаға қатысты деп саналады және әдетте эмоциялармен немесе дене гомеостазын реттеумен байланысты әртүрлі функцияларды атқарады. Бұл функцияларға сезіну, қозғалыс бақылауы, өзіне-өзі әділеттілік, танымдық қабілеттер және қарым-қатынастағы тәжірибе кіреді. Осылармен байланысты, ол психопатологиямен де байланысты. Инсулярлық қабық екі бөлікке бөлінеді: үлкен алдыңғы инсула және кіші артқы инсула, оларда оннан астам далалық аймақтар анықталған. Инсуланың үстінде, мидың жақтық бетіне қарай орналасқан қабықшалық аймақ – оперкулум (қақпақ деген мағынада). Оперкулумдар мидың маңдай, уақытша және төбелік бөліктерінің бөліктерінен құралған.
The insular cortex is a portion of the cerebral cortex folded deep within the lateral sulcus (the fissure separating the temporal lobe from the parietal and frontal lobes). The insular cortex has an important function for sending axons to the amygdala and responding to tones and somatosensory stimulation. Berret, et al. (2019) used mice to study the fear response that is associated with perceived threats from their memory of previously being shocked on their foot, finding adverse reflex responses in shocking stimulation whenever the insular cortex was silenced. This finding supports that the insular cortex takes information to specific amygdala subdivisions creating different components for fear behaviors. The insulae are believed to be involved in consciousness and play a role in diverse functions usually linked to emotion or the regulation of the body's homeostasis. These functions include perception, motor control, self awareness, cognitive functioning, and interpersonal experience. In relation to these, it is involved in psychopathology. The insular cortex is divided into two parts: the larger anterior insula and the smaller posterior insula in which more than a dozen field areas have been identified. The cortical area overlying the insula toward the lateral surface of the brain is the operculum (meaning lid). The opercula are formed from parts of the enclosing frontal, temporal, and parietal lobes.