Кіріспе

Вейбли ( /ˈwɛbli/ WEBlee) – Англияның Херефордшир графтығындағы ежелгі елді мекен және азаматтық округ. Бұрынғыда базар қаласы болған, бірақ қазір базар тоқтатылған. Бүгінде ағаштан жасалған ескі үйлердің көптігіне байланысты графтықтың қара-ақ ауылдарының бірі ретінде танымал. Тарихи қала мәртебесіне ие болғанымен және дереккөздерде қала ретінде көрсетілгенімен, қазір өзін ауыл деп атайды.

Бейнелеу

Вейбли толығымен ауылдық жерде, Херефордтан солтүстік-батысқа қарай 12 миль (19 км), ал Леоминстерден оңтүстік-батысқа қарай 8 миль (13 км) қашықтықта орналасқан. Ол Бёртон-Хиллдің солтүстік беткейінің төменгі бөлігіндегі кішкентай Марл-Брук өзенінің тар аңғарында жатыр, және сол арқылы Ньюбридж-Брук өзенінің аңғарын көреді, ол Аэрро өзенінің саласы болып табылады. Айналасындағы жерлер көбінесе егістік жерлер, сондай-ақ бірнеше шағын, ежелгі орманшалар бар. Дегенмен, оңтүстікке қарай Гарнстон қамалының (бұрын Гарнстон егістігі болған) бұғы паркі, елді мекенді Бёртон төбесінің орманды биіктіктерінен бөліп тұрады. "Қала" – Джон Нэштің 1807 жылғы маңызды дизайнындағы қамал сарай, ол 1959 жылы бұзылған. Оның сәндік түрде отырғызылған ағаштары сақталған, әсіресе Sequoiadendron giganteum ағаштарының қатарында, олардың ішінде 34 фут (10 м) айналымы бар ең ірісі бар. Вейбли Марш – шығысқа қарай орналасқан жеке шағын ауыл, ол ежелгі жалпы пайдалану жерінің маңында орналасқан және дәстүрлі түрде әйел-құдалардың жиналатын жері ретінде белгілі. Батысында 1589 жылға дейін салынған I санаттағы фермасы бар The Ley ескі шаруа қожалығы орналасқан. Жер асты геологиясы Төменгі Ескі Қызыл Құмтастының Раглан сазды тақталарынан тұрады. Топырақ – жоғары құнарлылығы бар, сазды қоңыр топырақ.

Орналасу

Ескі ғимараттардың көпшілігі орналасқан елді мекеннің тарихи жоспары кері Т әрпіндей. Т әрпінің көлденең бөлігі – Бас көше, ал тігі бөлігі – үшбұрышты аумақты қамтитын ортағасырлық базар. Бұл базар Бас көшеге тікелей жанасып, солтүстікке қарай кеңейеді, осылайша Broad Street аталды. Бұрын үшбұрышта бірқатар ғимараттар болған, бірақ олар 20 ғасырдың ортасында бұзылып, орнына Роза бағы деп аталатын шағын қалалық саябақ салынды. Бұрынғы базардың батыс жағы Портленд көшесі, ал оңтүстік жағы – Market Pitch деп аталады. Бас көшеден оңтүстікке қарай ортағасырлық қамал орналасқан, бірақ ол қалалық өмірде көзге түспейді. Ол Гарнстоун бұғы паркімен шектесіп, сақина мен қорғаннан тұратын құрылым ретінде сипатталады. Оған Бас көшеден алып келетін жол 1837 жылы королева Викторияның таққа отыруының құрметіне отырғызылған емендер аллеясымен әмделген. Бас көшенің шығыс жағынан басталып, қамалдың шығысына қарай созылатын Херефорд жолы бар. Бұл жол бастапқыда Херефордқа дейінгі ақылы жол болған, бірақ қазір ол қарапайым ауылдық жол. Broad Street-тің солтүстік шетінде Белл алаңы батысқа қарай жүреді, онда тағы да ескі ғимараттар бар, содан кейін солтүстік-батысқа бұрылып Meadow Street (B4230) болады, ол Кінгтонға баратын жолға жалғасады. Белл алаңы көше үшін тым кең, және ол 13 ғасырға дейінгі ауылдың орталық бөлігі болуы мүмкін деген болжам бар, ол ерте базар немесе шағын ауылдық алаңның айналасында орналасқан. High Street-тің батыс жағы оңтүстікке, содан кейін батысқа бұрылып Mill Bank болады, ол 19 ғасырдың ортасында салынған әсерлі кірпіштен жасалған астық диірменінің құрметіне аталған, бірақ бұрын Chamber Walk деп аталған, және ол B4230 жолына жалғасады. Бұл диірмен ІІ санаттағы мұражай болып есептеледі. Ескі шіркеу, SS Peter және Paul шіркеуі, ерекше орналасқан, солтүстікке қарай салынған аумақтан алыс және Broad Street-тің жалғасы болып табылатын Church Road деп аталатын ауылдық жолмен қол жетімді. Көбінесе, бұл жол шіркеу ауласын айналып өтіп, қайтадан бұрылып, басталған жерінен батысқа қарай қысқа ғана қашықтықта аяқталады, бұл соқпаққа ұласады. Бұл 13 ғасырға дейінгі ауылдың қалдығы болуы мүмкін, ол шіркеу мен Bell Square-дегі базар немесе шағын ауылдық алаң арасында орналасқан. Шіркеу ауласының оңтүстігінде шағын жасыл алаң орналасқан, бұл бұрын қаланың боулинг алаңы болған. B4230 ескі қала орталығына кірмейді, бірақ Mill Bank-тен Meadow Street-ке тікелей өтеді, Broad Street-ке параллель орналасқан және Back Lane деп аталатын шағын айналма жол арқылы. Бұл ескі жол; басқа ортағасырлық қалалардағы осындай атаулар жүктілік жер участалары деп аталатын тар жер тілімдерінің артқы жағына кіру жолын білдіреді. Мұндай жер участаларының бірі қалалық үйден және оның артындағы шағын шаруашылықтан тұрады, көбінесе артқы кіреберіспен, соның арқасында шаруашылық малдары үй ішінен өтіп кетпеуіне мүмкіндік болды – осыдан Back Lane деген ат пайда болды. Елді мекеннің тарихи орталық бөлігі – Қорғау аймағы. 20 ғасырдың екінші жартысында салынған екі тұрғын үй кешені елді мекеннің көлемін екі еседен астам арттырды. Олар – Gadbridge Road-тың солтүстігінде орналасқан Bearcroft, ол Бас көшенің шығысқа қарай жалғасы және Херефорд жолының шығысында орналасқан Burtonwood. Кінгтон жолында Whitehill Business Park деп аталатын шағын өнеркәсіптік аймақ құрылды.

Алғашқы жылдары

2002 жылы қамал орнында жүргізілген егжей-тегжейлі археологиялық зерттеу, жерді тесіп өтетін радар қолданылып, осы жерде Темір дәуіріне жататын елді мекен болғандығын көрсетті. Жер бетінде аз ғана римдік заттар табылды. 17 ғасырда қалада Константин Ұлының монетасы табылған. 2001 жылы "Лей" жанында екі брошь және алты монета табылды.

Саксондықтар

Елді мекен саксон дәуірінде болған, бұл туралы Domesday Book кітабында жазылған. 1066 жылы ауылға «Эдви дворян» ие болды, онда он ауыл тұрғыны, бес шағын шаруа, он бір құл, бір діни қызметкер және тағы екі «басқа» адам болды. Ол 5 фунт стерлингке бағаланды және Стретфорд жүзінде орналасқан. Domesday Book-та ауылдың атауы Wibelai деп тіркелген. Атауы «Вибба Лей» деген сөзден шыққан болуы мүмкін, мұнда лей – орманды алаңқай, ал Вибба – жергілікті саксон жер иеленушісі. Ол әлі күнге дейін «Web ley» деп айтылады (жақын жердегі Леоминстерге ұқсас, оның атындағы ‘o’ әрпі де айтылмайды). Саксон қонысының шоғырланған болғаны және егер болса, қайда орналасқаны белгісіз, бірақ Белл алаңы ұсынылып, мүмкін үйлердің негіздері анықталды. Сондай-ақ, Domesday Book-та аталған діни қызметкерге қарасты ғибадат орнының орналасқан жері белгісіз, өйткені қазіргі шіркеудегі ең көне құрылыс нормандық дәуірге жатады. Саксондық ғибадат орнының мәртебесіне қатысты екі дерек бар. Біріншіден, кейінгі шіркеудің қасиеттілігі жақын маңдағы Леоминстердің үлкен шіркеуінің, Әулие Петр мен Пауылдың қасиеттілігімен бірдей болды. Алайда, Вейблидің Леоминстер парохиясының бастапқы аймағындағы тәуелді шіркеу болғаны туралы мәлімдемелерді растайтын ешқандай құжаттама жоқ. Екіншісі – Domesday зерттеуінде діни қызметкер тізімделген, бірақ шіркеу немесе шапкіш шіркеу көрсетілмеген; зерттеу табыс әкелетін жерлер туралы болғандықтан, бұл шіркеудің дербес кірісі болмағанын және әлі де дербес шіркеу емес екенін көрсетеді.

Шіркеу

Қауымдық шіркеу – Вейблидегі ең көне сақталған ғимарат. «Domesday» кітабында 1086 жылы осы жердің иесі Роджер де Лейси деп тіркелген. Де Лейси әулеті өте қуатты болды. Хью де Лейси 1091 жылы осы жердің иегері атанды, ал ол келесі ғасырдың басында қазіргі шіркеудің негізі салынды. Оның нормандық оңтүстік есігі сақталған, бірақ ол құтқарылып, кейінірек салынған қабырғаға қайта орнатылды. Хью жаңа шіркеуін өзінің әулетінің Лантони монастырына сыйлады, ол осы жерде шағын тәуелді монастырь – жасуша құрды. Бірақ ол ұзаққа созылмады. Монастырь иелігі жойылғанға дейін сақталды. 13 ғасырдың көп бөлігінде жалғасқан кеңейту жобасы аясында бұрынғы нормандық шіркеу қайта салынды. Бұл ғасырдың басында оңтүстікке қарай кеңейтім қосылды (нормандық есік бұзылған қабырғадан сақталды және қайта пайдаланылды). Ғибадатхана шамамен ғасырдың ортасында қайта салынды, содан кейін негізгі зал қайта құрылды, бұл жұмыс тек 14 ғасырдың басында аяқталды. Жұмысқа тар солтүстік кеңейтім және клерсторий қосылды; соңғысы шамамен жетпіс жыл ғана болған оңтүстік кеңейтім аркасын алмастыруды қамтыды. 1330-40 жылдары солтүстік-батыс бұрышына қоңырау мұнарасы салынды, оның шпилі округтегі екінші биік мұнара болып табылады. Бұл мұнара еңіс, бұл ерекше жайт, және ол Уэльс шабуылдарына қарсы бекініс мұнарасы ретінде де пайдаланылған деп есептеледі. Соңында, 15 ғасырдың ортасында солтүстік кеңейтім перпендикуляр стилінде кеңейтілді, ал ғибадатханаға үлкен шығыс терезесі орнатылды.

Қалқа

Қалдықтың қираған жерлері сақина мен қамалдан тұрады, онда мотта жоқ және сақталған тас жұмыстары жоқ. Алайда, Гарнстоун бұғы паркінде үлкен, жалпақ төбелі үйінді бар, ол мотта ретінде анықталған, бірақ бұл туралы күмән бар. Егер анықтама дұрыс болса, онда алғашқы қамал қазіргі орнында болмаған. Вейбли қамалы алғаш рет Анархия кезінде құжатталған, 1140 жылы король Стивен Джеффри Талботтан оны жеке өзі алып қойған, бірақ ол әлі де де Лейси отбасының меншігінде болған. Кейіннен, осы отбасының Уильям де Брауздың 4-ші Брамбер лорды король Джонға қарсы көтерілісіне қатысуы қамалдың 1208 жылдан 1213 жылға дейін қайтадан патшалық иелікке өтуіне әкелді. 1655 жылы Силас Тейлор жасаған сақталған суретте дөңгелек бұрышты мұнаралары бар тікбұрышты сарайдың қираған қалдығы көрсетілген, ал стиль де Лейси отбасы иелігін қайта алғаннан кейін Уолтер II де Лейси қаланы қайта салғанын көрсетеді. Бірақ, одан кейін активті тарих болған жоқ, ал Джон Лиланд 1535 жылы оны «жақсы қамал, бірақ біршама құлдыраған» деп сипаттады. 2003 жылы жүргізілген геофизикалық зерттеулер көрсеткендей, қамал 12 ғасырда, тас қамал салынғаннан кейін немесе одан кейін пайдаланылмай қалды және қаланың бір бөлігі ретінде тұрғын үйлерге бөлінді. Алайда, 17 ғасырға қарай олардың барлығы тізбектелген егістіктермен алмастырылды, қала жаңартылып, тұрғын үйлердің шағын шаруашылық бөліктері бөлініп кетті. Қалдықтан барлық тас жұмыстарының алынып тасталуы құжатталмаған, бірақ тіпті негіздері де қазылғандықтан, ол мұқият жасалған.

Ортағасырлық қалашық

2003 жылғы жоғарыда аталған геофизикалық зерттеулер археологиялық тұрғыдан қаланың 13 ғасырда болғанын және дамуда болғанын көрсетті. Дегенмен, қалаға ешқашан патшалық базар жарлығы берілмеген, бұл базар құқығының Орта ғасырларда бұрыннан қалыптасқан екенін көрсетеді. Алғашқы базар, мүмкін, Белл-скверде орналасқан, егер Уолтер II де Лейси Broad Street-ті екі жағынан жалдамалы үйлермен шектегенде, ол одан жылжытылған болар. Сонымен қатар, қазіргі Херефорд жолының батыс жағындағы ескі қамалдың орнында да үйлер салынған. Базар күні бейсенбі болған. Жаңа қонысқа қорғаныс шаралары қарастырылған, ең жақсы жағдайда, жағалау мен арықтағы ағаш қоршау болған. Бұл ұзаққа созылмады және толыққанды қала қабырғасына айналмады. Уолтер II 1231 жылы жыл сайынғы жәрмеңкеге жарғы алды, бірақ бұл жарғы Аспанға көтерілу мерекесінен (3 мамыр) қасиетті Кресттің табылған күніне (3 мамыр) ауыстыруға қатысты болды, сондықтан жәрмеңкенің бастауы белгісіз. Осы кезеңде кішкентай Марл Бруктың шектеулі қуатын пайдаланатын екі су диірмені болды, біреуі 19 ғасырдағы бу диірменінің орнында, екіншісі ағынның жоғары жағында. Кейіннен, 15 ғасырдың басында Бэк-Лейннің батысында, қазір "Виндмилл Кнапп" деп аталатын шағын төбеде жел диірмені салынды. Осы жерде 13 ғасырда қыш құмыра жасау орын алған, ал қазір бұл жер Ежелгі ескерткіш ретінде саналады. 1255 жылғы Херефордшир округтік сот тізімінде Вейблидің округтік сотта сот отырысында өз қазылар тобы болғаны көрсетілген. 13 ғасырдың соңында қалада шағын еврей қауымы болды, бұл қаланың сауда жағынан гүлденгенін көрсетеді. Ол ерекше жоғары сапалы "Leominster Ore" жүн саудасымен белгілі болды. Сонымен қатар, 16 ғасырдың соңында былғары қолғап өндірісі де дамыды. Алайда, Орта ғасырдың соңында қала ең алдымен сырасымен (пиво емес, шоколад қоспаған сыра) әйгілі болды. Жергілікті мақал, "Леоминстер наны мен Вейбли сырасы, ешкім жақындай алмайды" алғаш рет 1610 жылы Камденнің "Британиясында" жазылған. Уэльстіктер "cwrw Weble" немесе Вейбли сырасын жақсы көретін, және ол ортағасырлық уэльс поэзиясында кездеседі. Үшбұрышты базар 14 ғасырда құрылыс қысымына байланысты толтырылды, өйткені Broad Street пен Portland Street арасындағы (қазіргі уақытта жойылған) сақталған ғимараттардың қатарында сол дәуірдің кейбір құрылыс элементтері бар деп есептеледі. Алайда, бастапқы толтыру үш тар көшемен бөлінген екі қатардан тұрды. Шығыс көшесі мен шығыс қатары 17 ғасырдағы қайта құру кезінде жоғалып кетті, бірақ шығыс Broad Street қабырғасындағы сатыр соңғысының іздері. Қаладағы 14 ғасырға жататын алты жоғары сапалы ағаштан жасалған ғимарат 20 ғасырда тізімге енгізілді.

Парламенттік округ

1295 жылы қала алғаш рет, қысқа мерзімге, король Эдуард I Лондонға екі өкіл шақырғанда парламенттік округке айналды, олар 1307 жылға дейін парламенттерге қатысты. Содан кейін өкілдік тоқтатылды. 1628 жылы Уэбли қалашық ретінде бекітіліп, 1832 жылғы реформа заңына дейін екі парламент мүшесін Халық палатасына жіберді. Дауыс беру шарты бойынша, «үй иелері» дауыс беру құқығына ие болды. Аудандық констебльдер «леун кітабы» деп аталатын сайлаушылардың тізімін жүргізді. Қалалық сайлаулар сыбайлас жемқорлық, сатқындық және дауыстардың жарамдылығы туралы дау-дамаylarмен белгілі болды, кейбір сайлаушылар тегін сусынмен ынталандырылып, бір үміткер Уэблиді «біздің сұйық астанамыз» деп атады. Уэблидің ежелгі приходы «Уэбли қалашығы» және «Уэбли шетелдік» деп екіге бөлінді. Қалалық корпорация (қалалық кеңес) болмағандықтан, қала мен жылдық сот отырысын (ауыр қылмыстық істер үшін аудандық соттан өзгеше) елорда иесі басқарды. Сот отырысында екі констебль заңды сақтау үшін сайланды және парламенттік сайлауды қадағалады. Басқа қалалық лауазымды тұлғалар болған жоқ, сондықтан әкімшілік тұрғысынан бұл жер ауылдан ешқандай артықшылығы болмады. Қазіргі ауылда «Тәж» орналасқан, ол 400 жылдық үлкен ғимарат. Король I Чарльз 1645 жылдың 5 қыркүйегінде, ағылшын азамат соғысы кезінде Насеби шайқасынан кейін түнді осында өткізді. Сол кезде ғимарат «Бірмұңдық қонақүй» болды, бірақ бұл бизнес ғасыр соңында көшеден өтіп, жаңа үй-жайға көшті, ал бұрынғы қонақүй сапардың құрметіне қайта аталды. Базар залы (1860 жылдары бұзылған) Джон Абельдің (1578–1675 жж.) салған деп есептелетін әдемі ағаштан жасалған ғимарат болды. Оның үстіңгі бөлмесі ашық еденмен, әсем ойылған ағаш тіреулермен бекітілген. 1839 жылы Джозеф Мюррей Инс салған суреті сақталған, ол қазір АҚШ-тағы Род-Айленд дизайн мектебінің мұражайында орналасқан. Сондай-ақ, 19-ғасырдың ортасында Уильям Питттің картиналарында да бейнеленген. Лондонға тауар сатушы ретінде байлық жинаған Уильям Кроутер 1653 жылы жергілікті ұлдар үшін тегін грамматикалық мектеп құруға мұра қалдырды. Херефорд көшесінің (қазіргі Херефорд жолы) батыс жағында ағаштан жасалған ғимарат салынды, ал мектеп 1655 жылы ашылды. Ғимарат «Ескі грамматикалық мектеп» ретінде сақталған. XVIII ғасырдың басында қыздарға арналған қайырымдылық мектебі де болды. Бірінші ағылшын азамат соғысында парламенттік мүдде үшін күрескен сарбаз және саясаткер Джон Бирч 1646 жылдан бастап әр түрлі уақытта Халық палатасында отырды. Ол Гарнстоун иелігін сатып алып, 1679 жылы парламент мүшесі болып сайланғаннан кейін, елорда иесі болды. Ол 1691 жылы қайтыс болғанға дейін осы лауазымда қалды және еншілес шіркеуде әсерлі ескерткіші бар. Оның жүрегіндес інісі, сондай-ақ Джон Бирч, содан кейін елорда иесі болды және 1735 жылы қайтыс болған кезде округтік депутат болды. 17 ғасырға жататын қалалық ғимараттардың көптеген мысалдары сақталған, бұл гүлденудің куәсі. Сондай-ақ, бургеждік жерлер бөлшектелді, ал олардың көптеген шағын шаруашылықтары бөлініп, егістік жерлерге біріктірілді. Бұл оқиға қамал аумағында болды. Сайлаулардағы шатасу, сатқындық және сыбайлас жемқорлық (дауыстар әрқайсысы 10-15 фунт стерлингке сатылды; 2021 жылғы бағамен 2275-3300 фунт стерлинг) Парламенттің назарына ілікті, ал 1736 жылы «дауыс беру үйлері» деп аталатын жерді иеленушілерге (меншік иелері немесе кемінде 40 күн тұрған жалға алушыларға) шектеу туралы шешім қабылданды. Мұндай мүліктің жылдық жалдау құны 1 фунт стерлинг немесе одан да көп болуы керек еді, ал тұрғын шот пен лот төлеуі керек еді, бұл іс жүзінде шіркеудің кедейлер салығын білдірді, өйткені қалалық корпорация болған жоқ. Алайда, осыдан кейін елорда иесі Томас Тинн, Веймут виконты (кейіннен Баттың бірінші маркизі) констебльдерге өзінің кандидаттарына дауыс беруге уәде бермейтін кез келген тұрғынды кедейлерге тіркемеуді бұйырды. Бұл сайлау құқығынан айыру болды, ал наразы болған сайлаушылар өз ісін Корольдік сотқа жеткізді. Олар жеңіліп, Уэбли Тинн отбасының бақылауындағы «қалталық округке» айналды. Мәселені шешу үшін Уэймут өзіне тиесілі емес дауыс беру үйлерін сатып алды. 1830 жылы Халық палатасының есебі 1821 жылы 93 дауыс беру үйінің санын көрсетті, бірақ тек 81 тұрғын болды. Маркиз сайлауға қырық күн қалғанға дейін дауыс беру үйлерін бос ұстап отырды деп күтілуде, ол сайлау алдында мойынсұнбай дауыс беретін уақытша жалға алушыларды орнатқан.

20 ғасыр

1909 жылы халық саны 703 адамды құрады, 1841 жылы 907 адам болған. 8 мамырдағы мал жәрмеңкесі тоқтатылды (көңіл көтеру жәрмеңкесі жалғасты), ал шеге өндіруші кетіп қалды. Херефордта моторлы автобустар қатынай бастаған кезде (алғашқысы 1908 жылы), қоғамдық арба аптасына екі рет Херефордқа барып-келіп тұрды. Осы арбаны әйел, Элизабет Гарбут басқарды. Сол жылы құлдыраған қалада полиция бөлімі, банк агенті және сақтандыру брокері болып жұмыс істеген заңгер, тағы бір сақтандыру брокері, "көмекші офицер" (мұқтаждарға көмектесуді басқаратын), сондай-ақ үшінші брокер, дәрігер, алты азық-түлік дүкені, үш қасапхана, нан пісіруші, химиялық дүкен, темекі дүкені, үш қонақүй ("Бірыңғай мүйіз", "Сәлемдесу" және "Қызыл арыстан"), үш киім дүкені (киім мен мата сататын), тігінші, үш аяқ киім шебері, аяқ киім жөндеуші, велосипедтермен айналысатын және пошта бөлімін басқаратын ат жабдықтаушы, екі жүк тасушы, тас қалаушы, үш құрылысшы және темірші болды. "Демалыс бөлмелері" жиынтығы да бар еді. Жаңадан құрылған Армия резерві (сол кезде Аумақтық күш деп аталған) бұрғылау алаңына ие болды. Кейіннен Ллойдс Банкі ауылда, Broad Street және High Street көшелерінің бұрышында филиал ашты. Екі дүниежүзілік соғыс Вейблиді шартты түрде басып өтті, бірақ бірінші соғыста он сегіз жергілікті адам қаза тапты. Екінші соғыста жарақат алғандар болған жоқ. 1920 жылы "Бирмингем және Мидленд Омнибус Компаниясы", жақсы таныс "Мидленд Ред" атымен белгілі, Херефордқа автобус қатынай бастады. Компания және оның ізбасарлары (алғашқы лақап атын сақтап қалған) 2015 жылы Херефордтағы депо жабылғанға дейін жұмыс істеді. 1943 жылы нан пісірушінің дүкенінде болған өрт базар алаңының қалған ескі ғимараттарын қиратты, оларды бұзып, қазіргі қалалық саябақты ("Гүлбақша") құруға тура келді. Екі үйден тұратын ағаштан жасалған құрылыс 15 ғасырдың соңында салынды, ал келесі үш ғасырда өзгерістер енгізілді. Джон Нэш салған Гарнстон қамалы 1959 жылы қиратылды, бұл ауылдың 20 ғасырындағы екінші үлкен сәулеттік жоғалуы болды. 1951 жылы халық саны 634 адамды құрады, бұл бір ғасыр бұрынғыдан азырақ. Алайда, 2001 жылы тұрғын үйлердің салынуына байланысты халық саны шамамен екі есеге артып, 1246 адамға жетті. Бұл негізінен тарихи ауданның шығысында Бертонвуд және Беаркрофт тұрғын үй аудандарын салуды қамтыды. Біріншісі 1950-ші және 1960-шы жылдардың басында Вейбли ауылдық кеңесі салған мемлекеттік үйлер, екіншісі 1970-ші жылдардың басында және 1980-ші жылдардың басында жекеменшік құрылыс.

21 ғасыр

2001 жылы суретші Валентий Пайтель ауыл үшін Магнус деп аталатын көгершіннің металл мүсінін жасады (көгершін – ауылдың символы, себебі ол көптеген ескі үйлер сияқты қара және ақ түсті). Бұл мүсін 1999 жылы ауыл Calor Gas/Daily Telegraph газетінің «Ұлыбританияның жыл ауылы» атағын жеңіп алғаннан кейін тапсырылды. 2015 жылы Уэоблидегі үш ежелгі тавернаның бірі – «Қызыл арыстан» жабылып, үнді мейрамханасына айналды. 2016 жылдың 3 тамызында BBC-нің «The One Show» бағдарламасы толығымен Уэоблиден тікелей эфирде көрсетілді. 2017 жылы ауылдық шіркеу Historic England ұйымы құрастырған, қауіп төндіретін мұра тізіліміне енгізілді, себебі мұнара мен шпилінің тас қабырғалары шіріп, қалпына келтіру жобасы болған жоқ. 2019 жылы ауылдың ежелгі сыра қайнату индустриясы қайта жанданды, өйткені Weobley Brewing Company сыра қайнату зауытын Портленд көшесінде ашты. 2021 жылы берілген қаржылық көмек арқасында табиғат қорығы құрылды, ол Weobley Wildlife Meadows деп аталды және Herefordshire Wildlife Trust қоры басқарады.

Басқару

Вейблиде ешқашан муниципалдық корпорация немесе қалалық кеңес болған емес. 1894 жылға дейін күнделікті азаматтық басқару шіркеу кеңесінің құзырында болды, ал жер иесі заңды тәртіп сақтау үшін екі констебль сайлайтын жылдық маневрлік сотты басқарды. Бұл Англиядағы кез келген приходтық ауыл үшін ортақ жағдай еді. 1894 жылғы Жергілікті өзін-өзі басқару заңы Вейбли ауылдық кеңесін Вейбли ауылдық округінің құрамында құрды, ал соңғысы Херефордшир округі кеңесіне бағынды. 1974 жылы Вейбли ауылдық округі Леоминстер аудандық кеңесіне біріктірілді, ол 1998 жылы таратылып, Херефордшир кеңесі бірыңғай билік органы ретінде қалды. Приход кеңесі консультативтік рөл атқарады және белгілі бір коммуналдық қызметтерге жауапты. 2011 жылғы халық санауы бойынша азаматтық приходтың халқы 1255 адамды құрады. Парламенттік сайлауларда Вейбли Алтын Крест және Вейбли сайлау округінің бөлігі болып табылады. Осы округтің 2011 жылғы санақ бойынша халқы 2985 адамды құрады.

Темір жол

Вейблиде ешқашан темір жол болған емес. Ең жақын Мурэмптон станциясы 1962 жылы жабылды. Содан бері теміржол терминалы Херефорд болып табылады, және оған 461 автобусы арқылы қатынауға болады.

Жол

Вейблидің сыртқы әлеммен байланысы B4230 тас жолы арқылы жүзеге асырылады, ол Уайтхиллден А4112 тас жолымен ауыл арқылы өтіп, А480 тас жолындағы Мурэмптонға, содан кейін А438 тас жолындағы Бёрфорд Коммонға дейін созылады. Херефордқа тікелей бағытталған ескі бұрылыс жолы қазіргі кезде ауылдық жолға айналған. Гадбридж жолы (Хай-стриттің шығысқа қарай жалғасы) және Херефорд жолынан басталатын Бертон Вуд көшесі ауылдан шығысқа қарай Дилвинге, Стретфордқа және Кингс Пайонға, сондай-ақ Уобли Марш шағын ауылына апаратын тар ауылдық жолдар желісіне шығады.

Автобустар

Ауылға қызмет көрсететін басты автобус маршруты – 461, оны "Сержанттар ағайындары" компаниясы жүргізеді. 2021 жылы Херефорд теміржол станциясынан Кингтонға дейін күніне әр бағытта он бір автобуспен қызмет көрсетілді. Олардың кейбіреулері Лландриндрод Уэллс қаласына дейін барады. Веблидегі басты автобус аялдамасы – Брод-стритте орналасқан. Бұл маршруттың бір бағыты 462 нөмірімен белгіленген, себебі ол Кингтонға тікелей емес, Эрдсли арқылы жетеді. Тағы бір маршрут – 507, оны "Lugg Valley Travel" компаниясы жүргізеді және ол Лиоминстерге тек сейсенбі және жұма күндері ғана саяхат жасап тұрады. 461-ге қарағанда, бұл маршрут Бёртонвуд пен Брод-стритте де тоқтайды.

Шолу

Ауылда негізінен 13 ғасырға дейін сақталған, бірақ 1865 жылы қайта жаңартылған англикан шіркеуі бар: Әулие Петр мен Әулие Павел шіркеуі. Қазір (2021) бұл "Вейбли және Стаунтон" приходтар тобының құрамына кіреді, ол алты басқа жергілікті шіркеуді қамтитын бірлескен қызмет және Херефорд епархиясына қарасты.

Жоспар

Шіркеудің төрт бөлімі бар негізгі залы мен қанаттары, одан кейін қиылыс және трансепттер бар. Дегенмен, трансепт аркалары негізгі зал аркадаларымен біріктірілген, ал негізгі залдың шатыры қиылысқа дейін созылған. Негізгі зал, қанаттар, қиылыс және трансепттер жоспарда шамамен квадрат пішіндес, 63 фут (19 м) тереңдігі және 61.25 фут (19 м) ені бар біртұтас бөлімді құрайды. Одан кейін, негізгі зал мен қиылыстың тереңдігінің жиынтысына шамамен тең, 54 фут (16 м) тереңдіктегі, бірақ қанаттары жоқ, өте терең ғибадатхана орналасқан. Солтүстік жағынан осы ғибадатханаға тікелей іргелес жатыр. Оңтүстік қанатының сыртында кіреберіс галереясы бар. Солтүстік қанаттың солтүстік-батыс бұрышына бұрыштап орнатылған, қанаттың ішіне еніп жатқан, биік мұнара және оның қондырғысы бар.

Сыртқы

Қазіргі ғимарат бұрынғы нормандық ғимараттың орнын басты, және кіреберісте қайта орнатылған оңтүстік нормандық есігі бар. Бұл есік сол жердегі ғимараттан алынғаны толыққанды белгілі емес; сондай-ақ, 12-ші ғасырдың басында қысқа ғана уақыт болған Ллантони монастырының августиндік канондары туралы ештеңе белгілі емес. Қалған бөліктері көбінесе 13-ші ғасырға жатады және жергілікті құмтас қаптамасы мен қиыршық тастардан тұрады. Солтүстік қанат қабырғалары мен шығыс терезесі 15-ші ғасырдың ортасына жатады және тік бұрышты стильде жасалған. Шатырының бір бөлігі сәйкес келетін тас плиткалардан, ал екінші бөлігі шаферден жасалған. Негізгі зал төменгі люкарнаға ие, ал 1865 жылғы қалпына келтіруге дейін қабылдамалы шатырдың беткейлері негізгі зал мен қанаттарды бір қабатпен жауып, люкарнаны жасыратын. Негізгі залының батыс жағы, басқа жерде қолданылған қиыршық тастармен салыстырғанда, толығымен қаптама таспен жасалған және шамамен 1300 жылға дейін салынған. Есік екі қатар шар гүлдермен безендірілген, ал үстінде үлкен төрт жарықты, сәнді готикалық стильдегі терезе және екі бос мүсінше орналасқан. Сол жақтағы солтүстік қанатының соңындағы кішкентай терезе шамамен 1450 жылы орнатылған, бірақ қателікпен сыртқа қаратып қойылған. Шіркеудің негізгі бөлігінде тағы төрт үлкен терезе бар, ал терезелердің безендірілуі қарапайым және тым көп емес. Оңтүстік трансепті алтыбұрышты, жеті жарықты роза тәрізді терезеге ие. Шығыс қабырғасында қарапайым торамасы бар бес жарықты тік бұрышты терезе және капоттың жиегіндегі тіреулер ретінде екі портреттік бюст бар (бұл 1865 жылғы қалпына келтіруден). Солтүстік трансептіде үш жапырақты үшбұрышпен аяқталатын екі жарықты терезе бар, ал солтүстік қанатында шығыс терезесінен гөрі әрі безендірілген төрт жарықты тік бұрышты терезе бар. Оңтүстік жақтағы үлкен кіреберістің порталынан күн сағаты ілінген. Есіктің өзі де безендірілген және 1712 жылы салынған.

Қабырға

Бес қабатты үлкен мұнара өте ерекше. Ол 1330-40 жылдары солтүстік-батыс бұрышына қосылды, ал мұнарасы 185 фут (56 м) биіктікте округтегі екінші ең биік мұнара болып табылады. Жоспар бойынша ол бұрышта орналасқан, бұл ерекше және түсіндіру қиын, және Уэльс шабуылдарына қарсы бекініс мұнарасы ретінде салынған болуы мүмкін деп есептеледі. Себебі кіреберіс есігі (солтүстік дәлізден) адамдардың іштен жабуға мүмкіндік беретін көлденең тартқышпен жабдықталған. Қабырғалары терезесіз, қараңғы және көз тартарлық емес, әр жағында қабырғаның тік жолақтары бұрыштардағы сатылы тіректермен қиылысады. Бірінші қабатта солтүстік, батыс және шығыс қабырғаларында үш терезелік соқпалы терезелер бар, олардың тек орталық терезесі шыныланған. Алдыңғы терезелерде бұрын кішкентай мүсіндер орналасқан. Мұнараның үстінде Херефорд соборының мұнарасының үлгісімен салынған төрт қақпалы және кректі шыңдар бар. Оңтүстік жағында сағат орналасқан. Сегіз бұрышты тас мұнара толығымен түпнұсқа емес, себебі 1640 жылы шаңқая соқты, ал 1675 жылы биіктігі төмендетіліп қайта салынды. Ол 1898 жылы ғана бастапқы түріне келтірілді. Ол төрт қанатты тіреулермен тұр, бұл елде бірегей ерекшелік, және негізінде қоңырау орналасқан бөлмесі бар.

Интерьер

Ортағасырлық интерьерді пуритан фанатиктері қиратқан, олар боялған шыныны (кейбір фрагменттері сақталған), бассейндерді бұзған және қабір мүсіндерін қиратқан. Амбиенттің көп бөлігі 1865 жылғы қайта жаңартуға дейін сақталып келген, ол ақтан боялған қабырғаларымен және сегізбұрышты аркадалық бағаналарымен викториялық полихромды геометриялық плиткалы еденге контраст жасап тұрады. Навта қайшы тәрізді шатыр бар. Виктория дәуіріндегі боялған шыны жақсы сапалы. Кейбір ортағасырлық мүсіндер құрылыста сақталған. Батыс жақтағы оңтүстік дәлізде аркаданың үстінде бұрынғы 16 ғасырлық шатырдың қатары бар, ол арыстан, періште, маймыл және гротескті адамды бейнелеу үшін ойылған. Ғибадатханада 13 ғасырдың соңында салынған бассейн және оңтүстік дәлізде сол ғасырдың басында салынған бассейн бар; соңғысы тіс тәрізді әшекеймен безендірілген. Дәуір 14 ғасырдың басында, әк тастан жасалған, сегізбұрышты, ыдыстың әр жағында терезелердегі трасери панельдері бар. Қақпағы шамамен 1700 жылға жатады. Жанында шіркеудің алты қоңырауының бірі орналасқан, ол 1983 жылы мұнараның тұтастығына қатысты алаңдаушылықтар туындағандықтан осы жерге көшірілді. (Бұл мәселелер ушықты, нәтижесінде 2017 жылы шіркеу Мұраны қорғау тізіліміне енгізілді.) Солтүстік трансептте ортағасырлық ағаштан жасалған роод экранының фрагменті бар. Үш ортағасырлық құрбандық қабірі бар. Сэр Уильям Деверюкс (1402 жылы қайтыс болған) қабірі ғибадатхананың оңтүстік қабырғасына орналасқан және шамамен 1430 жылы жасалған, қаруы бар оның алабастрдан жасалған жатқан мүсінін бейнелейді. Ол Уэобли қамалының мұрагері Агнес Крофуллға үйленді, ал ол жесір болғаннан кейін Джон Марбериге (1437 жылы қайтыс болған) үйленді. Олардың мүсіндері, тағы да алабастрдан жасалған және қаруымен бірге ойылған, олардың өз қабірінде, ғибадатхананың оңтүстік жағындағы аркалы ойыста, шамамен 1450 жылға жатады. Бұл қабірде бұрынғы жұмыстардан сақталған заттар бар, атап айтқанда 13 ғасырлық екі табыт қақпақтарының фрагменттері, жапырақ тәрізді кресттермен безендірілген. Солтүстік дәлізде мүсіні жоқ анонимді қабір бар, ол 15 ғасырдың басында салынған болуы мүмкін. Оңтүстік дәліздегі қабір тақтасында митра және крозермен шектеліген жапырақ тәрізді крест ойылған, және «Hic jacet Hugo Bssop» деген жазу бар. Бұл ребус, өйткені марқұм епископ емес, бірақ Бишоп фамилиясын иеленген. Ғибадатхананың солтүстік қабырғасында полковник Джон Бирчтің (1691 жылы қайтыс болған) ескерткіші орналасқан. Онда оның эпитафиясы жазылған, сол мәрмәрмен шеңберленген, биік, терең емес тұғырға орналасқан, қара мәрмәрдан жасалған екі коринфтік бағана бар. Бағаналар сынған сегменттік фронтонның шеттерін қолдайды, ал оның аралығында оның геральдикасы рельефпен ойылған. Аэдикуль марқұмның мүсінін ақ сұр мәрмәрден жасалған, дөңгелек баспен, терең емес нишада орналастырады.

Қонақ үйдің айқасы

Шіркеудің оңтүстігіндегі қабірстанында XIV ғасырға жататын қабірстандық айқыш қалдықтары сақталған, ол қорғалатын көне ескерткішті құрайды. Онда бес сегізбұрышты саты және әшекейленген ұя тас бар. Айқыш тірегі мен жоғарғы бөлігі заманауи. Түн ортасында тәреге жеті рет айналып, "Пәдішалық дұғаны" кері оқыса, шайтанды шақырып аласың деген әңгіме бар.

Рим католиктері

Вейблидің шағын католик шіркеуі ауылдың сыртындағы Кингтон жолында орналасқан және Херефордтың Әулие Томасына арналған. Англияда католик болу қылмыстық заңмен тыйым салынған кезде, Вейбли «папистердің қонысы» деп сипатталған. Сарнесфилд сотының Монингтон отбасы (1955 жылы бұзылған) Реформациядан кейін 1829 жылы католиктерге еркіндік берілгенге дейін үйлерінде шағын шіркеу ұстаған, содан кейін шіркеу салуға шешім қабылдады. Ол 1835 жылы салынды және Херефордширдегі ең көне католик шіркеуі болып табылады, сонымен қатар шіркеулік готикалық жаңғыру сәулетінің ерте мысалы. Отбасы шіркеуді Даунсайд аббаттығының қамқорлығына тапсырды, және одан кейін бірнеше жергілікті католик шіркеулері құрылды. Алайда, 1923 жылы жауапкершілік жергілікті Белмонт аббаттығына берілді, ал 1938 жылы Вейбли, Броксвуд және Кингтондағы үш шіркеу «Кингтон және Вейбли» деген бір приходқа біріктірілді. Белмонт аббаттығы әлі де басқарып тұр, ал приходтың діни қызметкері Вейблиде тұрады. Броксвудтағы Киелі Отбасы шіркеуі жабылды және қазір жеке үй; ол 1863 жылы Пембридж азаматтық приходының оқшауланған және сирек қоныстанған аймағында салынған. Вейблидегі шіркеу – құмтас қиыршықтарынан тұрғызылған өте қарапайым тіктөртбұрышты готикалық ғимарат, шатыры бар, үш бөлімі бар және оңтүстік қабырғасындағы әр бөлім үшін үлкен екі жарықты готикалық терезелері бар. Бұл терезелердің кірпіштен жасалған және ағаштан ойылған әшекейлері бар. Сол сияқты, бірақ кішірек батыс терезесі 20-ғасырда қосылған кішкентай сыртқы вестибюльдің үстінде орналасқан, ал төбесінде қарапайым қоңырау мұнарасы бар. Солтүстік қабырғасында терезе жоқ, және ол қазір сакристия қызметін атқаратын, бірақ бұрын мектеп болған кішкентай қызыл кірпіштен салынған үймен жалғасқан. Шіркеудің шығыс жағы пресвитериямен шектеседі, ол екі қабатты, Регент стиліндегі (шіркеуден биік) қызыл кірпіштен салынған, симметриялық фасады бар және жартылай цилиндрлі есікке арналған күмбезді шатыры бар. Бұл ансамбль ІІ санаттағы ескерткіш ретінде тіркелген, бір ғимарат ретінде. Кішкентай интерьерде қызғылт түсті қабырғалар және ақ гипстен жасалған, аз көлбеулі күмбезді төбе бар. Ағаштан жасалған алтарь, рередо және Қасиетті Жүрек пен Херефордтың Әулие Томасының мүсіндері Херефордтық ағаш кескіш Чарльз Виктор Гертнердің туындылары. Батыс галереяның тіректерінің алдындағы періштелер Белмонт аббаттығы шіркеуінен сақталған.

Методист

1839 жылы Вейблиде примитивті методист қауымы жиналып, 1844 жылы шіркеу салды. Олар оны қайта салып, қазіргі ғимарат 1861 жылы ашылды. Шіркеу қазір (2021) Шропшир және Маркс методистік округінің құрамына кіреді. Бұл – қызыл кірпіштен салынған шағын тіктөртбұрышты ғимарат, әр қабырғасында екі үлкен, дөңгелек басты терезе орналасқан, олар көлденең кірпіш тіреулермен бөлінген. Қосалқы үй-жайлар артқы жағына орналасқан. Фасадта бір стильдегі екі терезе, дөңгелек басты есіктің екі жағынан орналасқан, есіктің үстінде шамдандырғыш терезесі бар. Терезелер мен есік ұзын және қысқа тас қатарларымен шегенделген, ал ғимараттың бұрыштары тікбұрышты бұрыш тастарымен жабдықталған, олар бірдей әсер береді. Фасадтағы есік пен терезелердің кілт тастары балта басының суреттерімен терең ойылып безендірілген. Сонымен қатар, жалған фронтон құрайтын тас жолақ бар. Осы жолақтың үстінде дөңгелектелген тас тақта орнатылған.

Мектептер

Ауылда екі мектеп бар: Вейбли орта мектебі және Вейбли бастауыш мектебі. Олар Бёртон Вуд деп аталатын көшенің оңтүстік жағында, біріне жақын орналасқан. Бастауыш мектептің тамыры 1653 жылы жергілікті ұлдар үшін ашылған тегін грамматикалық мектепке дейін жетеді, ол 1863 жылы Уильям Кроутердің қалдырған мұрасының нәтижесінде құрылды. Бұл мектеп 1834 жылы екі жынысқа арналған Ұлттық мектеппен біріккенге дейін Херефорд жолындағы сақталған ағаш қаңқалы ғимаратта орналасқан. Біріккен мектеп 1873 жылы Портленд көшесіндегі ғимаратқа көшіп, қазір ауылдық дүкен болып табылады. Вейбли орта мектебі 20-шы ғасырдың соңында ауылдың өсіп келуіне байланысты салынды және 1963 жылы Вейбли округінің орта мектебі ретінде ашылды. Бастауыш мектеп үшін жаңа ғимараттар осы мектептің шығысына салынды және 1998 жылы пайдалануға берілді. Оларда инновациялық "экологиялық таза" жылыту жүйесі орнатылған, ағаш жоңқасымен жұмыс істейтін қазандықпен қыздырылады және қабырғалары қайта өңделген газеттен жасалған жылу оқшаулағышпен жабдықталған. Бұл жүйе көрші орта мектепті де қамтиды, ал орта мектептің ескі мұнаймен жұмыс істейтін жүйесі резервте сақталады.

Қасық

Боулздың Вейблиде ұзақ тарихы бар. 1824 жылы қамал орнында боулинг алаңы болған, бірақ қазіргі Вейбли және аймақтық боулинг клубы (жазық алаңда ойнайтын) 1947 жылы құрылған. Алғашқы алаң Чёрч Роудта, (қазір жабылып қойған) Red Lion тавернасының артында орналасқан. Клуб 2010 жылы Херефорд Роудтағы қазіргі алаңға көшті.

Футбол

Уэобли футбол клубы 1990 жылы құрылған және Герефордшир футбол лигасында ойнады. 2019 жылдың қыркүйек айында аматор ойыншы құрамының жауапкершілікке қатысты мәселелеріне байланысты таратылды.

Крикет

Вейбли Крикет Клубы 2016 жылы Бургилл және Тиллингтон Крикет Клубтарымен бірікті. Соның нәтижесінде құрылған Бургилл, Тиллингтон және Вейбли Крикет Клубы Ворстершир графтығының Крикет Лигасында Тиллингтондағы алаңында ойнайды.

Қоғамдық қызмет

Ауылдық үй Гадбридж жолында орналасқан, ал оның жанында скейтпаркпен жабдықталған ойын алаңы бар. Қоғамдық орталық – Бёртон Гардендегі жеке құрылыс. Вейбли мұражайы мен тарих орталығы Бэк-Лейндегі бұрынғы полиция бөлімшесінде орналасқан. Ауылдың Гадбридж жолының басында емхана мен стоматолог кабинеті бар медициналық орталығы бар. Пошта бөлімі Портленд көшесінде. "Броуд" және "Хай" көшелерінің бұрышындағы "Ллойдс" банкі жабылды. 2021 жылы екі танымал мейрамхана ("The Unicorn" және "The Salutation"), екі ресторан (олардың бірі бұрынғы "Red Lion" мейрамханасы болған), шайхана, дүкен ("Ескі мектеп дүкені", себебі бұл жерде бұрын ауылдық мектеп болған), ет дүкені, кафесі бар деликатес дүкені және өте кішкентай дәстүрлі жанармай құю станциясы ("Портленд Гаражы") болды. Ауылда тарихи жол салынған, сондай-ақ оңтүстік жаққа қарай ауыл айналасын қамтитын Вейбли айналма жолы бар.

ІІ дәрежелі

Вейблиде ІІ санаттағы жетпіс алты ғимарат тіркелген. Олардың бір бөлігі ауылдың сыртындағы шаруашылықтарда орналасқан.