Театр сахнасының жоғары көтерілу жүйесі

Кіріспе

Театр сахнасының үстіндегі құрылғылар

Флай-жүйе, немесе театрлық құрылғы жүйесі – театр ішіндегі арқандар, шкивтер, қарсы салмақтар және басқа да құрылғылардан тұратын жүйе. Бұл жүйе сахналық командаға перделер, жарықтар, декорациялар, сахналық эффектілер және кейде адамдар сияқты элементтерді жылдам, тыныш және қауіпсіз түрде көтеруге мүмкіндік береді. Жүйелер әдетте элементтерді көрермендердің назарынан тыс, сахнаның үстіндегі кеңістікке – флай-лофтқа – жылжыту үшін жасалған. Флай-жүйелер көбінесе сахналық вагондар, сахналық лифттер және айналмалы сахналар сияқты басқа театр жүйелерімен бірге қолданылады, бұл сахналық кеңістікті физикалық түрде өзгертуге мүмкіндік береді. Театрлық құрылғылар, әсіресе, проскуниумдық театрларда, флай-жүйелерімен байланысты үлкен статикалық және динамикалық жүктемелерді қабылдауға арналған сахналық үйлерде кең таралған. Құрылыс, еңбек қауіпсіздігі және өрт қағидалары сахна конфигурациясына байланысты театрда рұқсат етілген құрылғылардың түрлерін және мөлшерін шектейді. Театрлық құрылғыларға қатысты стандарттарды USITT және ESTA (қазір PLASA) сияқты ұйымдар әзірлейді және қолдайды.

Сызық жиынтығы

Желілік жиынтық – бұл әдеттегі көтергіш жүйенің негізгі құралы. Типтік желілік жиынтықтың функциясы – жіңішке арқалықты (әдетте болат құбыр), көтергіш сызықтармен (әдетте синтетикалық арқан немесе болат кабель) көтеріп, ұшу (көтерілу және төмен түсіру) арқылы пайдалану. Декорацияларды, жарық беру құрылғыларын немесе басқа жабдықтарды арқалыққа іліп, олардың да ұшуына мүмкіндік туады. Арқалық сахнаға қарай төмен түсірілгенде "ұшып кіреді", ал көтергіш кеңістігіне көтерілгенде "ұшып шығады" деп айтылады. Арқалықтардың ұзындығы бірнеше метр ғана болуы мүмкін, немесе сахнаның бір жағынан екінші жағына дейін созылуы мүмкін. Ұзын арқалықтар үшін алты немесе одан да көп көтергіш сызықтар қажет болуы мүмкін. Қолмен басқаруда, желілік жиынтықтың көтергіш сызықтары арқалыққа байланысқан салмақты тепе-теңдеу үшін олардың қарсы салмағын қолдайды. Көтергіш сызықтары жоғарыдағы сахна құрылымына орнатылған шкивтер арқылы, блоктар деп аталатын арқылы өтеді. Операциялық сызық (немесе қол сызығы, сатып алу сызығы) көтергіштерге арқалықты көтеруге және төмендетуге мүмкіндік береді. Автоматтандырылған жүйе кейде желілік жүктемені теңгеруге көмектесетін салмақтарды қолданады, бұл қолмен басқарылатын қарсы салмақты жүйеге ұқсас. Әйтпесе, ол желілік жиынтықты ұшу үшін электрлік көтергіштің қозғалтқыш күшіне ғана сүйенеді. Бірге, параллель желілік жиынтықтардың қатары, сахнаның жоғары және төмен жағында, әдетте , , немесе орталықтарында орналасқан, көптеген көтергіш жүйелерінің негізін құрайды. Театрлық көтергіш жүйелері қымыз, қарсы салмақ және/немесе автоматтандырылған желілік жиынтықтардан тұрады, олардың көмегімен түрлі функцияларды орындауға болады.

Сызықтарды орнату функциялары

Сызық жиынтығы әдетте көп мақсатты болып келеді, яғни ол нақты бір театрлық қойылымның талаптарына сәйкес түрлі функцияларды атқара алады. Мысалы, көп мақсатты сызық жиынтығын көбінесе перделік немесе декорациялық сызық жиынтығына жылдам түрлендіруге болады, бірақ көп мақсатты сызық жиынтығын электрлік сызық жиынтығына өзгерту қиынрақ. Сызық жиынтығында алдын ала белгіленген, салыстырмалы тұрақты функция болса, ол арнайы сызық жиынтығы деп аталады. Сызық жиынтығының функциялары:

Дрейперлер мен жол желісі жиынтығы

Сызық жиынтығы көбінесе сахнаны жасырып, шектеу үшін және фон ретінде пайдалану үшін театр перделерін және сахналық мақпараттарды – мысалы, жылжымалы перделер, тезектер (немесе шекаралар), бүйір перделер, фондық мақпараттар, түсті мақпараттар және алдыңғы пердені – сондай-ақ олармен байланысты іздерді қолданады. Сызық жиынтығы кейде нақты перделерге арналады, мысалы, бас (үлкен) перде және бас шекара (валанс), олар сахна ашылуын жасырады, бірақ перделердің орналасуы көбінесе өзгеріп отыруы мүмкін.

Кескін сызығы

Көптеген сахналық қойылымдарда театр декорациялары көтеріліп-түсірілуі үшін желілік жиынтықтарға бекітіледі, осылайша қойылым барысында декорацияларды жылдам ауыстыруға болады. Мысалы, боялған жұмсақ және қатты декорациялық элементтер (мысалы, муссалин маталары) көріністерді бейнелеу үшін жиі қолданылады. Сонымен қатар, үш өлшемді декорациялар (мысалы, бөлмедей жиынтықтар) да көтеріліп-түсірілуі мүмкін.

Электр желісі

Электр желілері, көбінесе «электриктер» деп аталады, жарықтандыру приборларын және көп жағдайларда микрофондар мен арнайы эффекттер жабдықтарын ілу және басқару үшін қолданылады. Электриктер уақытша түрде шығыршықтармен (розеткалары бар электр қораптары) немесе желіден төмен түсірілген немесе ұшқыш галереядан ілінген көп кабельдік тармақтармен «сымдалған» болуы мүмкін, немесе арнайы электр магистральдары (арнайы электрлік каналдар) арқылы тұрақты түрде сымдалған болуы мүмкін. Әдетте сахнаның үстінде кем дегенде үш электр желісі қарастырылады, біреуі сахна қабырғасының алдында, біреуі сахнаның ортасында және біреуі циклораманың артында орналасады. Қосымша электриктер көбінесе қажет болады. Тұрақты сымдалған электр желілері арнайы электриктер, бекітілген электриктер немесе үй электриктері деп аталады. Жарықтандыру приборлары үшін тұншықтырылған және қосулы/өшірілген розеткаларды қамтамасыз етуден басқа, коннекторлық таспалар төмен кернеулі басқаруды (мысалы, DMX512 және Ethernet терминалдары арқылы) қамтамасыз ете алады, бұл деректерді жарықтар мен басқа құрылғыларға, сондай-ақ микрофондық ұяларға жіберуге мүмкіндік береді. Электр қуаты көбінесе желілік платформадағы терминалдық қораптардан көп кабель арқылы бекітілген электриктерге беріледі. Көтергіш сызықтарға орнатылған бір және екі орамды кабельдік тіреуіштерді көп кабельдік тармақты жабу үшін пайдалануға болады, бұл оның қызмет ету мерзімін ұзартады және жақын орналасқан желілер жиынтығымен немесе жарықтандыру приборларымен қақтығыстар ықтималдығын азайтады. Көп кабельдік тармақтың арнайы электр желілерін қоректендіру үшін пантографтар да қолданылады. Арнайы электриктер әдетте кабельді бұруды жеңілдету және жарықтандыру позицияларын барынша арттыру үшін фермалық конструкцияларды (құбыр үстіне құбыр) пайдаланады. Филадельфия музыка академиясы сияқты ірі кәсіби театрларда электриктер ұшу көпірінің (каток) түрін қабылдауы мүмкін, бұл электршілерге приборлар мен эффекттерге қол жеткізу үшін жүре алатын платформаны ұсынады. Ұшу көпірлері бақылау позициялары үшін де қолданылуы мүмкін.

Оркестрлік корпус желісі

Оркестрлік қабырғаның "бұлт" деп аталатын панельдерін көтеру жиі кездеседі. Стационарлық қабықшасы болмайтын үлкен, көп мақсатты театрлар көбінесе осылай ұшқыш жүйесін қолданады. Көтеру алдында "бұлт" кейде тік қалпына келтіріліп, ұшқышта сақтауға қажетті кеңістікті азайтады.

Фокус кресло желісі жиынтығы

Ұшқыш жүйесінің сирек қолданылатын түрі – фокустық орындық жүйесі. Бұл – құлап түсуден қорғау жабдықтарымен жабдықталған кішкентай орындықты, оны бекіткен штанганың бойымен созылған рельске ілу арқылы қолданылатын жүйе. Электрик орындыққа отырып, жарықтандыру приборларын баптау үшін электр жабдықтарының биіктігіне көтеріледі.

Ұшу қондырғысы

Ұшу қондырғылары көріністерді немесе орындаушыларды әдеттегі көтергіш желілерге қарағанда күрделірек жолмен ұшыру үшін қолданылады. Ұшу қондырғылары әдетте әртүрлі ұзындықтағы жеке көтергіш желілерді төлеу арқылы немесе рельстерді пайдалану арқылы көлденең де, тік қозғалысқа да мүмкіндік береді. Ұшу қондырғылары көбінесе тәжірибелі командамен жұмыс істейтін арнайы жабдықтар мен техникаларды қамтиды. Питер Фой қолмен басқарылатын ұшу қондырғыларындағы, әсіресе «Питер Пэн» театры қойылымдарында қолданылған жаңалықтарымен танымал. Қозғалтқыш басқару жүйелері қауіпсіз және күрделірек бола бастағандықтан, бірнеше нүктелі көтерулерді синхрондастыратын автоматтандырылған ұшу қондырғылары жиі қолданылуда.

Өрт қауіпсіздігі пердесі

Тұрақты орнатылған өртке қарсы перде желісі, өндірістерде қолданылмаса да, театрлық арматура жүйесін орнатудың қалыпты құрамы болып табылады. Құрылыс және өрт қағидалары көбінесе өрт кезінде көрермендерді сахнадан бөлу үшін өрттен қорғайтын немесе су шашу жүйесі орнатылуын талап етеді.

Түрлері

Ұшқыш жүйелер негізгі екі түрге бөлінеді: қолмен басқарылатын және автоматтандырылған (моторлы). Қолмен басқарылатын ұшқыш жүйелер "арқандық" (әлде "арқан желісі") немесе "қарсы салмақтық" жүйелер деп ерекшеленеді. "Арқан үйлері" (бұрын арқандар жасау үшін ең көп қолданылған манила арқанына сілтеме) ғасырлар бойы қолданылып келе жатқан арқандар, шүмектер және құм қаптарын пайдаланып, театрлық декорацияларды көтеру және түсіру үшін ғана қолданылады. Арқандық токарлық теңіздік токарлық техникалары мен жабдықтарын (мысалы, блок және тартқыш) қамтиды және бұрын теңіздік токарлықтан пайда болған деп есептелген. Алайда, соңғы зерттеулер мұның рас емес екенін көрсетті. Арқандық жүйелер арқан желісі жүйелері немесе жай ғана арқан жүйелері деп те аталады. Сахналық токарлық техникалары көбінесе кеме токарлығынан алынған, өйткені алғашқы сахналық жұмысшылардың көпшілігі жағажайда демалыс алғанда жұмыс іздеген теңізшілер болған. Осы себепті, екі сала арасында ортақ терминология бар. Мысалы, сахна кеме палубасындай палуба деп аталады. Театрлық және теңіздік токарлық салаларын байланыстыратын басқа да сөздер мен технологияларға мыналар жатады: баттен, белей, блок, боцман, клемп, клью, экипаж, иілгіш, лента, тірек рельсі, тартқыш, трапеция және трим. Типик арқандық жүйеде "желі жиынтығы" сахнаның үстіндегі баттеннен торға дейін, төбелік блоктар арқылы бас блокқа, содан кейін ұшқыштар еденіне дейін созылатын бірнеше арқаннан тұрады, онда олар топтап тігіледі. Көтеру және жұмыс істеу желілері бір-бірімен үйлеседі. Әдетте, көтеру желісі белгілі бір желі жиынтығына тағайындалған құм қабы (қарсы салмақ) арқылы "бір қабатты блокқа" дейін және ұшқыштар еденіне дейін созылады. Бұл құм қабын "желі жиынтығына" бекіту үшін "көктерек" немесе "шеңбер" (арқан шеңбері) қолданылады. Құм қаптары әдетте жүк салмағынан сәл аз салмақта толтырылады, осылайша желі жиынтығы "баттенге ауыр" болады. Егер ұшқыш баттенді (декорацияны немесе жарықтандыруды) "ішке" (яғни еденге/палубаға) көтеруді қаласа, ол "жоғары" тримді шешіп, баттен "ішке" қарай жылжуына, ал құм қаптары "сыртқа" торға қарай жылжуына мүмкіндік береді. Егер ұшқыш баттенді "сыртқа" көтеруді қаласа, ол жұмыс желілерін төмен тартады (оларды "төменгі" тримде тірек рельсіне байлап қояды) және баттен құм қабы ұшқыштар еденіне түскенде сыртқа жылжиды. Бұл құрылым ұшқышқа жылдамдықты басқаруға және төмендегі адамдардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Баттен үшін дұрыс "сыртқа/жоғары" трим құм қабы төмен түскенде ұшқыштар еденіне жеткенде (реттелетін) орнатылады, ал дұрыс "ішке/төменгі" трим желі жиынтығы (бұрын тірек рельсіне байланған) толық созылғанда (реттелетін) белгіленеді. Бұл желі жиынтығын немесе көтеру желісін "белгілеуді" немесе "маркалауды" қажетсіз етеді. Арқандық жүйе жүк еденге/палубаға жылжуы үшін сәл "баттенге ауыр" болуға тәуелді. Арқандар иілгіш болғандықтан, егер екі жақтағы салмақ тең болса, құм қаптарын "сыртқа" жылжыту физикалық түрде мүмкін емес. Егер құм қаптары жүкке қарағанда ауыр болса, оларды көтеру үшін қосымша қол желісі қолданылуы мүмкін (қауіпті жағдай). Жоғарғы блокқа және трим клемпіне дейін созылатын қосымша желі, желі жиынтығының көтеру желілеріне арналған тірекке жақын тірекке байланады, немесе бірдей немесе екінші тірек рельсіне. Арқан жиынтығымен қолды тартса, желі жиынтығы сыртқа жылжиды. Қосымша желіні тартса, желі жиынтығы ішке жылжиды. Арқандық жүйелерді жылдам ауыстыру қажет болған жерлерде, мысалы, жекелеген декорацияларды орнату үшін оңай конфигурациялауға болады. Олар қарсы салмақты ұшқыш жүйелеріне қарағанда әлдеқайда арзан және орнату оңай, бірақ оларды пайдалану біршама қиын.

Fly systems are broadly categorized as manual or automated (motorized). Manual fly systems are more specifically categorized as "hemp" (a. k. a. rope line) or "counterweight" systems. "Hemp houses" (a reference to the manila hemp once most commonly used to make the ropes) exclusively use the centuries old tradition of ropes, pulleys and sandbags to fly theatrical scenery in and out. Hemp rigging incorporates many nautical rigging techniques and equipment (e. g., block and tackle), and was once thought to have stemmed from the nautical rigging. However, recent research has shown that this is not the case, Hemp systems are also known as rope line systems, or simply as rope systems. Stage rigging techniques draw largely from ship rigging, as the earliest stagehands were actually sailors seeking employment while on shore leave. Because of this, there is common terminology between the two industries. For example, the stage is referred to as a deck in the manner of a ship's deck. Other expressions and technology that overlap the nautical and theatrical rigging worlds include: batten, belay, block, bo'sun, cleat, clew, crew, hitch, lanyard, pinrail, purchase, trapeze, and trim. In a typical hemp system, a "line set" consists of multiple hemp lines running from a batten above the stage up to the grid, through loft blocks to a headblock and then down to the fly floor, where they are tied off in a group to a belaying pin on the pin rail. The lift lines and hand (operating) lines are one and the same. Typically, a lift line runs from the sand bag (counterweight) assigned to a specific line set, up to "a single loft block" above the fly floor and back down to the fly floor. A trim clamp or a "Sunday" (a circle of wire rope) is used to attach this sandbag to the "line set" to balance the load placed on the batten. The sandbags are usually filled to weigh slightly less than the load, making the line set "Batten Heavy". When the flyman wishes to fly a batten (scenery or lights) "In" (i. e., to the floor/deck), the flyman unties the "High" trim and allows the batten to travel "In" while the sandbags travel "Out" toward the grid. When the flyman wishes to fly the batten "Out", he pulls down on the operating lines (leaving them tied off at the pin rail at "Low" trim) and the batten flies out as the sand bag descends to the fly floor. This arrangement allows the flyman to control the speed of ascent and/or descent and provides greater safety for people on the stage below. The proper "Out/High" trim for the batten is set when the sand bag reaches the fly floor in its descent (adjustable) and the proper "In/Low" trim for the batten is established when the line set (previously tied off to the pin rail) is fully extended (adjustable). This makes it unnecessary to "spike" or "mark" either the line set or the lift line. The Hemp system relies on being slightly "batten heavy" to allow the load to travel to the floor/deck. Because the ropes are flexible there is physically no way to move/push the sandbags "Out" if the weight on both sides is equal. Another hand line, known as a jack line, may be used to lift the sandbags if they are heavier than the batten load. (UNSAFE condition) The jack line, which runs up to a loft block and back down to the trim clamp, is tied off to a belaying pin adjacent to the one used for the line sets lift lines, either at the same, or a secondary, pin rail. Pulling on the hand lines of a hemp set flies a line set out. Pulling on the jack line flies a line set in. Hemp systems can be easily configured for spot rigging, where lift lines must be frequently relocated. They are much less expensive and easier to install than counterweight fly systems, though somewhat more difficult to operate.

Қарсы салмақты арматуралау жүйесі

1888 жылы Австрияда алғаш рет қолданылған қарсы салмақты торап жүйелері бүгінде сахналық өнер орындарында ең көп таралған ұшқыш жүйелер болып табылады. Типик қарсы салмақты жүйеде арба (көліктік құрал) сатыдан жоғары көтерілетін саты және оған ілінген жүктердің салмағын теңестіру үшін қолданылады. Арба, сахна сыртындағы қабырға бойымен тік жолмен жоғары және төмен қозғалады, және өз құрамында айнымалы сандағы металл қарсы салмақтарды алып жүреді. Кейбір төмен сыйымдылықтағы ұшқыш жүйелерінде арбаларды бағыттау үшін және тік қозғалыс кезінде олардың көлденең орын ауыстыруын шектеу үшін жолдардың орнына кабельдік бағыттаушы сымдар қолданылады. Арбаның жоғарғы бөлігі бірнеше сым арқандармен, галвандалған болаттан жасалған әуе кемесінің кабелімен (GAC) тұрақты түрде ілінеді. Көтергіш арқандар арбаның жоғарғы бөлігінен ұшу мұнарасының жоғарғы бөлігіне дейін, бас блоктан айналып өтіп, сахна бойымен бір-бірінен тең арақашықтықта орналасқан төбе блоктарына дейін созылады, содан кейін төмен қарай түсіп, сахнаның көп бөлігін қамтитын жүк көтергіш құбырға (баттен) жалғанады. Егер төбе блоктары тор палубасына, төбе блоктарының шұңқырына орнатылса, жүйе торға орнатылған немесе тік қарсы салмақты торап жүйесі деп аталады. Егер төбе блоктары төбе балкаларына (төбе блоктары балкаларына) орнатылса, жүйе төмен ілінген қарсы салмақты торап жүйесі деп аталады. Төмен ілінген жүйелердің артықшылығы – тораптық тораптау үшін тор палубаның ашық болуын сақтау және экипаждың тор арқылы еркін қозғалуына мүмкіндік беру. Арбаның тік қозғалысы операциялық, қол желісі немесе сатып алу желісі деп аталатын арқан арқылы басқарылады. Операциялық желі арбаның төменгі жағынан төмен қарай және кернеу блогының айналасына, арқанның құлыптағышы арқылы, жоғары және бас блоктан айналып өтіп, төмен қарай (көтергіш арқандардың қасында) жүгіріп, арбаның жоғарғы жағында аяқталады. Бас және кернеу блоктары арбаның толық қозғалысының жоғары және төмен жағында орналасқан, бұл операторға арбаны жылжыту үшін операциялық желіні жоғары немесе төмен тартуға мүмкіндік береді. Арба операциялық желі арқылы көтерілген кезде, көтергіш арқандар босаңдайды, бұл өз салмағы (және жүктің салмағы, егер бар болса) астында баттеннің төмен түсуіне себеп болады. Керісінше, арба төмен түсірілген кезде, көтергіш арқандар тартылады, бұл өз кезегінде баттеннің көтерілуіне әкеледі. Арба мен оның қарсы салмақтарының жиынтық салмағы бастапқыда баттеннің салмағымен сәйкес келеді, сондықтан баттен көтерілмегенде немесе түсірілмегенде, ол сахнада кез келген биіктікте қозғалмай тұрады. Баттенге қосымша салмақ қосылғанда (перделер, декорациялар, жарықтандыру жабдықтары және торап құралдары түрінде), жүйе арбаға қосымша қарсы салмақтар қосу арқылы қайта тепе-теңдікке келтіріледі. Жүйе дұрыс тепе-теңдікке келтірілген кезде, өздігінен жұмыс істейтін оператор (ұшқыш) сахнадан кез келген ауыр жүкті көтеріп, сахнадан толығымен жоғары және көрермендерден тыс жерге, кейде 70 футтан (21 метрден) астам биіктікке көтере алады. Metropolitan Opera House (Линкольн орталығы) сияқты кейбір ірі театрларда 100-ден астам тәуелсіз, параллель қарсы салмақты желілер жиынтығы бар, ал кіші орындарда электрлік сияқты жиі реттелетін жүктемелер үшін бірнеше желілер жиынтығы болуы мүмкін.

First introduced in Austria in 1888, counterweight rigging systems are the most common fly systems in performing arts facilities today. In a typical counterweight fly system, an arbor (carriage) is employed to balance the weight of the batten and attached loads to be flown above the stage. The arbor, which carries a variable number of metal counterweights, moves up and down vertical tracks alongside an offstage wall. In some lower capacity fly systems, cable guide wires are used instead of tracks to guide the arbors and limit their horizontal play during vertical travel (movement). The top of the arbor is permanently suspended by several wire rope lift lines, made of galvanized steel aircraft cable (GAC). The lift lines run from the top of the arbor up to the top of the fly tower, around the head block, across the stage to evenly spaced loft blocks, then down, terminating at the batten, a load bearing pipe that spans much of the width of the stage. If the loft blocks are mounted to the grid deck, at the loft block wells, the system is called a grid mount, or upright counterweight rigging system. If the loft blocks are mounted to roof beams (loft block beams), the system is called an under hung counterweight rigging system. Under hung systems have the advantages of maintaining a clear grid deck surface for spot rigging and facilitating crew movement across the grid. The arbor's vertical position is controlled by means of a rope known as the operating line, hand line, or purchase line. The operating line forms a loop by running from the bottom of the arbor down to and around the tension block, through the rope lock, up and over the head block and back down (alongside the lift lines), where it terminates at the top of the arbor. The head and tension blocks are located above and below the full extent of the arbor's travel (movement), respectively, thereby enabling an operator to pull the operating line up or down to move the arbor. When the arbor is raised via the operating line, the lift lines slacken, which causes the batten to lower under its own weight (and the weight of its load, if any). Conversely, when the arbor is lowered, the lift lines increase in tension, which in turn causes the batten to rise. The combined weight of the arbor and its counterweights initially matches that of the batten so that when the batten is not being raised or lowered, it will tend to remain motionless at any arbitrary elevation above the stage. As more weight is added to the batten (in the form of curtains, scenery, lighting equipment, and rigging hardware), the system is rebalanced by adding more counterweights to the arbor. When the system is properly balanced, an unassisted operator (flyman) can lift the batten and its arbitrarily heavy load from the stage ("fly it out", in theatrical jargon), completely above the proscenium and out of view of the house, sometimes to heights in excess of 70 feet (21 m). Some large theatres, such as the Metropolitan Opera House (Lincoln Center), have more than 100 independent, parallel counterweight line sets, while smaller venues may only have a few line sets for the most frequently adjusted loads, such as electrics.

Шиналы рельс

Шыналы рельс, бастапқыда ағаш арқалық болған, әдетте үлкен диаметрлі дөңгелек болат түтік болып келеді, оның тік тесіктері қанап жүйесінде қолданылатын шыналы шыналарды ұстайды. Рельс дизайнына байланысты, шыналар алынып-қойылатын немесе рельске бекітілген болуы мүмкін. Шыналы рельстер көбінесе сахна жиегінде тұрақты орнатылады, просцена қабырғасынан сахна қабырғасына дейін созылады, кейде бір-бірінің үстіне орналастырылады (рельс рельс үстінде). Қажет болған жағдайда, жылжымалы шыналы рельстер де қолданылуы мүмкін және сахна палубасына бекітіледі.

Блоктау рельсі

Блоктаушы рельс – қарсы салмақ жүйесінің арқан байлағыштары орнатылатын болат бұрыш немесе тікбұрышты құбыр болып табылады. Блоктаушы рельстер сахналық палубада және/немесе жоғары галереяда орналасқан және әдетте сахна алды қабырғасынан артқы қабырғаға дейін созылады. Сахна деңгейіндегі блоктаушы рельс портативті капстанды жеңілдету үшін арнайы таяқшамен жабдықталуы мүмкін.

Ағаш ордасы

Егер болса, арбор шұңқырлары – бұл сахна жиегіндегі ойыстар, олар қарсы салмақ жүйесінің арборларына қосымша тік қозғалыс мүмкіндігін береді. Қарсы салмақ арбор шұңқырын жасау, көтерілу мұнарасының биіктігі шектеулі болған жағдайда, оны өтеуге көмектеседі. Мұндай ойыстың тереңдігі әдетте 2-тен 10 футқа дейін жетеді. Төменгі шұңқырларға тек сахналық палубадан жоғарыдан ғана кіруге болады. Ал терең шұңқырларға кейде тұзақ бөлмесінен немесе оркестр шұңқырынан кіруге болады.

Операция

Ұшқыш жүйелер көп салмақты қамтитыны және әсіресе салмақ көбінесе адамдардың үстінде ілініп тұратыны болғандықтан, қауіпсіздікті қамтамасыз ету және жарақаттардың алдын алу үшін бірнеше жалпы сақтық шаралары қолданылады. Коммуникация, тексеру және жүктеу процедурасы ұшқыш жүйенің қауіпсіз жұмыс істеуі үшін маңызды болып табылады.

Шақыру қозғалысы

Көрсетілімдер мен кейбір репетициялар барынан басқа, театрдағы қалыпты тәжірибе – флайман әрқашан сызықты жылжыту алдында ескерту айтады (дауыстайды), осылайша сахнадағы қызметкерлерді (мысалы, репетициядағы актерлер мен техниктерді) ескертеді. Сахнадағы адамдар оператордың ескертуін естігенін растау үшін әдетте дауыстап жауап береді. Флайманның ескертуі не қозғалып жатқанын және қозғалыс бағытын көрсетеді. Мысалы, ерекше толымды ескерту мынадай болуы мүмкін: "Lineset three, first electric flying in to the deck, downstage" (АҚШ-та) немесе "Heads onstage, Bar 3, LX 1 coming in" (Ұлыбританияда). Көптеген театрларда сахнадағы барлық адамдардан "рахмет" деп жауап беру күтіледі. Сызықтың қозғалысы аяқталғаннан кейін кейбір операторлар сызық тоқтағанын хабарлау үшін қайтадан ескерту айтуы мүмкін (мысалы, "Lineset three locked").

Теңгерімсіз жүктемелер

Қолмен торапта теңгерімсіз жүктемелер үлкен мәселе тудырады. Кішігірім тепе-теңдіксіздік кейде қажет болуы мүмкін, мысалы, жұмыс желісі босатылғанда, желілік жиын өздігінен жиналады. Дегенмен, актерлер мен техникалық құрамның үстінен мыңдаған фунт салмақтағы жабдық пен декорациялар ілініп тұрғандықтан, үлкен тепе-теңдіксіздік қауіпті, және түзетілмесе, қашып кетуге әкелуі мүмкін. Маңызды тепе-теңдіксіз жүктемелерді басқару үшін блоктар және тартқыштар немесе капстанды жеңілдіктер жиі қолданылады. Блоктар және тартқыштар жиынтығы көптеген блоктардың механикалық артықшылығын (мысалы, 6:1) пайдаланып, экипажға тепе-теңдіксіз желілік жиынтықты қолмен көтеруге мүмкіндік береді. Тұрақты блок тор деңгейінде бекітіледі, ал жүріс блогы баттенге немесе арборға (қайсысы артық жүктелген болса) қосылады. Сахна деңгейіндегі құлыптау рельсіне орнатылған тоқтау таяқшасы болса, тепе-теңдіксіз қарсы салмақты желіні теңгерлеу үшін портативті электрлік капстанды жеңілдік қолданылуы мүмкін. Капстанның айналасына бірнеше рет оралған арқанды тартып (қысып), тұрақты жылдамдықпен айналатын барабан тепе-теңсіз жүкті тарту үшін жеткілікті күш (үйкеліс арқылы) тудырады. Әсіресе биік сахна мұнаралары стандартты қарсы салмақты желілік жиынтықтар үшін тепе-теңдік мәселесін тудырады. Желілік жиынтық сахнаға түсірілгенде, көтеру сызықтарының салмағы желкенші басқара алатын жиынтықтың жалпы салмағына қосылады. Мысалы, 6 көтеру сызығы бар, ¼ дюймдік авиациялық кабельден жасалған баттен 50 футқа көтерілгенде, түсірілгенге қарағанда шамамен 40 фунт салмаққа ие болады. Бұл мәселені шешу үшін қарсы салмақ жүйесіне компенсациялық механизм қосылуы мүмкін. Тізбек немесе қалың сым арқан қолданылуы мүмкін. Компенсациялық тізбектің бір ұшы (әдетте роликті тізбек) қарсы салмақ арборының астынан ілінеді, ал екінші ұшы іргелес қабырғаға, арбордың жүріс жолының жартысына сәйкес келетін нүктеде бекітіледі. Компенсациялық тізбектің ұзындығы арбордың жүріс жолының жартысына жуық, ал салмағы сызықтық футқа шаққанда көтеру сызықтарының жиынтық салмағынан екі есе көп болуы керек. Арбор төменгі жағдайда болғанда, компенсациялық тізбек толығымен қабырғамен сүйенеді. Арбор жоғары жағдайда болғанда, тізбек толығымен арбормен сүйенеді. Арбордың жылдамдығының жартысына тең жылдамдықпен төленгенде, компенсациялық тізбек жүріс жолының бойындағы тепе-теңсіздікті толығымен жояды. Компенсациялық сым арқан желісі арбордың жоғарғы және төменгі жағына бекітіледі және жұмыс желісіне жақын орамдар арқылы өтеді. Бұл сым арқан желісі жұмыс желісімен ұқсас жолды ұстанады. Компенсациялық желі екі ұзындықтағы сым арқаннан тұрады: қалың, ауыр сым арқан (мысалы, 1 дюйм диаметрі) және жұқа сым арқан (мысалы, ¼ дюйм диаметрі). Әр ұзындықтың бір ұшы бірімен жалғастырылады. Компенсациялық желінің бос қалың ұшы арбордың төменгі жағына, ал бос жұқа ұшы жоғарғы жағына бекітіледі. Сахналық құбыр төмендегенде және арбор көтерілгенде, арбордың астында қалың, ауыр сым арқанның көбі ілінеді және ұшқыш сызықтарының қосымша салмағын өтеуге көмектеседі. Бұл механизм Т-түйірлі қарсы салмақ жүйелерімен жақсы жұмыс істейді.

Unbalanced loads are of great concern in manual rigging. Minor imbalance is sometimes desirable, for example so that as an operating line is let out a line set will fly in of its own accord. However, as it is common for many thousands of pounds of equipment and scenery to be flown above cast and crew, major imbalance is a grave hazard, and, if left unaddressed, can result in runaways. The use of block and tackle or capstan winch is common to handle line sets that have significantly unbalanced loads. Block and tackle sets use the mechanical advantage (e. g., 6 : 1) of multi purchase blocks to enable a crew to manually raise an imbalanced line set. The standing block is secured at the grid level and the running block to the batten or arbor (whichever is overloaded). Where an engaging bar has been designed into the stage level locking rail, a portable electric capstan winch may be used to counteract an imbalanced counterweight line set. Pulling on (constricting) a rope wrapped a few times around the capstan, a drum spinning at a constant rate, generates enough traction (through friction) to tug the imbalanced load. Especially tall fly towers pose a balance problem for standard counterweight line sets. As a line set is lowered to the stage, the weight of the lift lines is added to the total weight of the line set that a rigger must be able to control. For example, a batten with 6 lift lines of ¼" aircraft cable that travels 50 feet effectively weighs about 40 pounds more when flown in than when it is flown out. To address this issue, a compensating mechanism may be added to the counterweight system. Either chain or thick wire rope may be used. One end of a compensating chain (typically roller chain) is suspended from the underside of the counterweight arbor, the opposite end mounted to the adjacent wall, at a point corresponding to half the travel of the arbor. The compensating chain is about half the length that the arbor travels, and sized to weigh twice as much as the combined weight of the lift lines per linear foot. At arbor low trim, the compensating chain is fully supported by the wall. At arbor high trim, the chain is fully supported by the arbor. Paying out at half the speed of arbor travel, a compensating chain effectively eliminates imbalance along the full path of travel. A compensating wire rope line is attached to the top and to the underside of an arbor and runs through sheaves near those for the operating line. This wire rope line follows a similar path to the operating line. The compensating line is made of two lengths of wire rope: a thick heavy wire rope (e. g. 1" diameter), and a thin wire rope (e. g. 1/4" diameter). One end of each length is attached together. The free thick end of the compensating line is attached to the underside of the arbor and the free thin end is attached to the top. As fly pipe lowers and the arbor rises, more of the thick heavy wire rope hangs beneath the arbor and compensates for the additional weight of the fly lines. This mechanism works well with T track counterweight systems.

Қашқындар

Қашып бара жатқан желі – оператордың қауіпсіз басқара алмайтын қозғалатын желілік жиынтық. Жүк көтергіштегі салмақ, балканың және оның жүгінің салмағына тең болмағанда қашып кету оқиғалары орын алуы мүмкін. Желілік жиынтықтарды бір бағытта жылдам көтерілуді жеңілдету үшін көбінесе қасақана теңгерімсіз жасайды, сондықтан мұндай жағдайларда қашып кету жиі болады. Теңгерімсіз желілік жиынтық тым көп инерция алып, оператор тоқтатай алмаған жағдайда, әдетте, белгіленген қауіпсіздік процедурасы орындалады. Көбінесе, мұндай жағдайға арналған стандартты шақыру белгіленеді, мысалы: "47 номерлі желі қашып барады, сахнаның арт жағы, бас!". (Әуешінің барлық сөздерді айтуға уақыты жетпеуі мүмкін. Көбінесе, ол жай ғана "Бас! Бас!" деп айғайлайды.) Алдыңғы жағы ауыр балка 20 метр биіктіктен төмен түсіп келе жатса, төмендегілерді ескертуге бар болғаны бірнеше секунд бар. Осы себепті, көптеген орындарда балкалар жүктелген/түсірілген кезде және теңгерімсіз көтерілгенде, экипаж балканың тікелей астынан уақытша шығарылады. "Бас" – стандартты шақыру, бірақ қашып кеткен биектер, шүкір, жиі кездеспейді; олар өлімге әкелуі мүмкін. Операторлар қашып кеткен желіні тоқтатуға емес, басқаларды ескертуге және қауіпсіз жерге қашуға дайындалады. Себебі, оны тоқтатудың ықтималдығы төмен, ал қолдарын күйдіруі, немесе желімен бірге көтеріліп, жоғарыдағы конструкцияға немесе құлаудан жарақат алуы мүмкін. Сонымен қатар, бұл операторды төмен қарай жылдамдық алған балканың, жүк көтергіштің немесе құм қаптарының жолына қоюы мүмкін. Қарсы салмақты жүк көтергіштерде арбордың тік таяқшаларын бүгілдірмей және қашып кету жағдайында қарсы салмақты босатудан сақтау үшін тарату пластиналары қолданылады, ал құлыптау пластинасы қарсы салмақтың жүк көтергіштен сырғып кетуіне кедері келтіреді.

Қарсы салмақ жүйесінің жүктелу тәртібі

Қарсы салмақ жүйесіне батон немесе арбор жүктегенде, декорацияның тепе-теңдігін қадағалау аса маңызды. Жүк тиеуге кіріспес бұрын линзалар теңгерілуі керек, содан кейін батон көтеріліп, декорация орнатылып, ең соңында жүк көпірінен қарсы салмақ қосылады. Нақты реттілік өте маңызды, себебі бұл декорацияның тепе-теңдігін жоғалтып, бақылаудан шығуына алып келуі мүмкін. Егер декорация батонға қарағанда ауыр болса (декорация орнатылғаннан кейін, бірақ қарсы салмақтар қосылғанға дейін), арбордың қашып кетуіне орын болмайды, өйткені ол жолдың тоқтау нүктесінде (рельстің жоғарғы шегінде) болады. Егер декорация батон үшін тым биік болса, оны мүмкіндігінше төмен ұстау керек. Жүктемені мүмкіндігінше кішкентай бөліктерге бөліп қосып, әр бөлігін бірден қарсы салмақпен теңгеру артықшылықты, осылайша жүйе ешқашан тым тепе-теңсіз болмайды. Театрлардағы апаттардың көптеген жағдайлары дұрыс емес жүктеу процедурасынан туындайды.