Сахналық ұйымдастыру және координация тарихы

Кіріспе

Театр немесе шараларды үйлестіру және ұйымдастыру

Сахналық менеджмент – бұл кең сала, ол көбінесе шараны немесе театрлық қойылымды ұйымдастыру және үйлестіру практикасы ретінде анықталады. Сахналық менеджментке репетиция процесін бақылау және әртүрлі өндірістік командалар мен қызметкерлер арасындағы байланысты үйлестіру сияқты түрлі қызметтер кіруі мүмкін. Сахналық менеджмент өндірістің барлық аспектілерін түсінуді қажет етеді және процестің тегіс және тиімді жүруін қамтамасыз ету үшін толыққанды ұйымдастыруды ұсынады. Сахналық менеджер – сахналық менеджментке және театрлық қойылымның қалыпты өтуіне жауапты жеке тұлға. Кішкентай қойылымдарда сахналық менеджментті бір адам атқаруы мүмкін, ал ірі қойылымдарда әдетте бас сахналық менеджер немесе өндіріс сахналық менеджері және бір немесе бірнеше көмекші сахналық менеджерлерінен тұратын сахналық менеджерлер тобы жұмыс істейді.

Тарих

Сахна менеджері лауазымы 18 ғасырда ғана пайда болды, бірақ сахналық басқару саласында біреудің қажеттілігі және оның тұжырымдамасы ежелгі гректер дәуірінде-ақ көрінеді. Драматургтар көбінесе қойылым элементтеріне жауапты болды. Софокл – сахналық техникалық қызметкердің алғашқысы, ол сахна суретшісі, драматург, музыкант және продюсер ретінде жұмыс істеген. Орта ғасырларда есікте ақша жинауды және сахнадағы хабар берушінің қызметін атқаратын conducteur de secrets деген лауазым туралы мәліметтер бар. Промптер сценарийді ұстап, актерлерге қажетті репликаларды беруге дайын тұратын; ол кезде бұл кең таралған практика еді. Ренессанс пен 17 ғасыр аралығында актерлер мен драматургтар сахналық басқару және сахналық топпен жұмыс істеумен айналысты. Елизавета және Яков дәуірінде сахналық басқарумен байланысты екі лауазым болды: сахна күзетшісі және кітапханашы. Сахна күзетшісі театрдың күтімге алуына, реквизиттерді сахнаға қоюға және алып шығуға, сондай-ақ қойылым алаңының қауіпсіздігіне жауапты болды. Кітапханашы сахналық сценарийге, қажетті лицензияларды алуға, актерлерге репликаларды көшіруге/қамтамасыз етуге, кіру және шығу орындарын белгілеуге, реквизиттерді қадағалауға, дыбыс эффектілерінің уақытын белгілеуге және реквизиттер мен дыбыс эффектілерін кезеңдеп іске қосуға жауапты болды. Ренессанс пен 16 ғасыр аралығында актерлер мен драматургтар қаржыны басқару, жалпы режиссерлік міндеттерді және сахналық басқаруды өз мойнына алды. Сахналық басқару 17 ғасырда, Шекспир мен Мольер заманында жеке лауазым ретінде қалыптасты. Шекспирдің кезінде сахналық басқаруды шәкірттерге, кәсіпті меңгеріп жатқан жас жігіттерге тапсырды. Осы кезеңде де хабар берушінің болуы туралы мәліметтер сақталған. Алайда, Англияда сахна менеджері деген термин 18 ғасырға дейін қолданылмады. Бұл сахнаны басқаруға немесе ұйымдастыруға актерлер мен драматургтардан өзге адамды алғаш рет жұмысқа алған кез еді. Уақыт өте келе, театрдың күрделілігінің артуына байланысты, механикалық декорациялар, жылдам костюм алмасу және жарықтандыруды бақылау сияқты жаңа технологиялар енгізілді. Сахна менеджерінің жұмысы екі лауазымға бөлінді: режиссер және сахна менеджері. Көптеген драматургтар, режиссерлер мен актерлер бұрын сахна менеджерлерінің көмекшілері болып жұмыс істеген. Мысалы, жазушы және режиссер Престон Стерджес 16 жасында Изадора Дунканның «Эдип Рекс» қойылымында АСМ ретінде жұмыс істеген: сахнадан тыс сигнал беруге жауапты болғанда, тіпті ең қарапайым сигналдарды беру үшін де көп күш-жігер мен сабырлық қажет еді, себебі жұмыс өте жауапты және жүйкеге әсер ететін. Адамның бәрі сигналдың дәл микросекундта берілуіне байланысты екенін жақсы біледі. Бір адам тізелерін сәл бүктеп, терең демалып тұрады. Стерджес бұл жұмыста ұзаққа созылмады, себебі ол найзағайдан бұрын нұрды шақырып алды, бірақ 16 жылдан кейін Брок Пембертон оны Антуанетт Перридің «Goin' Home» қойылымында АСМ ретінде жұмысқа алды, бұл 1929 жылы Бродвейде Стерджестің «Теңіз шошқасы» пьесасының алғашқы қойылымына әкелді.

The title of stage manager was not used until the 18th century, though the concept and need for someone to fill the area of stage management can be seen with the Ancient Greeks. The playwrights were usually responsible for production elements. Sophocles is the first known stage technician, supported by his employment as a scenic artist, playwright, musician, and producer. In the Middle Ages, there is evidence of a conducteur de secrets, who oversaw collecting money at the door and serving as a prompter on stage. The prompter held the script and was prepared to feed performers their lines; this was a common practice of the time. Between the Renaissance and 17th century, the actors and playwrights handled stage management aspects and stage crew. In the Elizabethan and Jacobean theatre there were two roles that covered stage management: stage keeper and bookkeeper. The stage keeper was responsible for the maintenance of the theater, taking props on and off stage, and security of performance space. The bookkeeper was responsible for the stage script, obtaining necessary licenses, copying/providing lines for the performers, marking entrances and exits, tracking props, marking when sound effects come in, and cueing props and sound effects. Between the Renaissance and the 16th century, actors and playwrights took upon themselves the handling of finances, general directorial duties, and stage management. Stage management first emerged as a distinct role in the 17th century during Shakespeare's and Molière's time. During Shakespeare’s time the roles of stage management were left to apprentices, young boys learning the trade. There is still evidence of a prompter at this time. It was not until the 18th century in England that the term stage manager was used. This was the first time a person other than actors and playwright was hired to direct or manage the stage. Over time, with the rise in complexity of theatre due to advances such as mechanized scenery, quick costume changes, and controlled lighting, the stage manager's job was split into two positions— director and stage manager. Many playwrights, directors, and actors have previously worked as assistant stage managers. Writer and director Preston Sturges, for example, was employed as an ASM on Isadora Duncan's production of Oedipus Rex at the age of 16 and a half:

When one is responsible for giving an offstage cue, even the simplest ones, like the ring of a telephone or a birdcall, demand considerable sangfroid, and the job is nerve wracking. One is very much aware that everything depends on the delivery of the cue at exactly the right microsecond. One stands there, knees slightly bent, breathing heavily

Sturges didn't last long in this job, due to his calling for thunder and then lightning instead of lightning and then thunder, but 16 years later Brock Pemberton hired him as an ASM on Antoinette Perry's production of Goin' Home, which led to the first mounting of one of Sturges' plays on Broadway, The Guinea Pig, in 1929.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та сахна менеджері – сахнаны ұйымдастыру функцияларын орындайтын кез келген адамға қолданылатын жалпы атау. Кішкентай қойылымдарда әдетте бір адам сахна менеджерінің барлық міндеттерін орындайды және оны жай ғана сахна менеджері деп атайды. Ірі қойылымдарға көбінесе екі немесе одан да көп сахна менеджерлері қажет. Мұндай жағдайларда бас менеджер өндіріс сахна менеджері (әдетте PSM деп қысқартылады) деп аталады, ал PSM-нің басшылығымен бір немесе бірнеше көмекші сахна менеджерлері (әдетте ASM деп қысқартылады) жұмыс істейді. Үш сахна менеджерін жұмысқа алған қойылымдарда PSM және екі ASM болады, бірақ бағдарламада олар өндіріс сахна менеджері (бірінші немесе бас сахна менеджері), сахна менеджері (екінші сахна менеджері) және сахна менеджерінің көмекшісі (үшінші сахна менеджері) деп көрсетілуі мүмкін. Сахна менеджерінің орынбасары (DSM) кейбір театрларда жеке лауазым, ал басқаларында DSM-нің міндеттерін сахна менеджері немесе оның көмекшісі орындайды.

Сахна меңгерушісінің көмекшісі

Сахна меңгерушісінің көмекшісінің (ASM) міндеттері сан алуан, оларды сахна меңгерушісі тағайындайды. АСМ репетициялар мен спектакль барысында реквизиттерді табуға және күтуге көмектеседі. АСМ қатысуды тіркеуі немесе көрермендер санын шамалауы, сахна артындағы техникалық қызметкерлерді басқаруы, топ, актерлер және басшылық арасында байланысшы болуы, сондай-ақ кейбір дабылдарды беруі мүмкін. Сахнаны жуу, кофе немесе шай дайындау сияқты күнделікті шаруалар да АСМ-нің құзырында болуы мүмкін. Егер сахна меңгерушісі өзінің міндеттерін орындай алмаса, АСМ оның орнын баса білуі керек. Көмекші сахнаның бір жағын басқаруға жауапты болуы мүмкін, ал сахна меңгерушісі екінші жақта болады.

Оңтүстік Корея

K POP пен негізгі мәдени өнердің жақындағы әлемдік танымалдылығының өсуіне байланысты корей сахналық жоспарлаушылары бүкіл әлемде маңызды рөл атқарады. Әдетте, сахналық жоспарлаушылар өнер көрсетулердің уақытын және орнын анықтайды, сондай-ақ іс-шара аяқталуына дейінгі барлық процеске жауапкершілікті қабылдайды, осылайша бас режиссерлердің қызметін атқарады. Олар көрермендер қандай өнерлерді қалайтынын, осыған ұқсас шаралар өткен-өтпегенін және эмоционалдық мәнер жағынан хабарламаға сәйкес келе ме екенін жан-жақты талдайды. Сәтті өнер көрсетулер көрермендерді баурап алу үшін қолданылған стратегиялар тұрғысынан мұқият зерделенеді. Сахналық жоспарлаушылардың жоспарлаған өнерлерін сахнаға көтеруге жауапты персонал болып табылады. Осыған орай, сахналық жоспарлаушылар режиссура, хореография, музыка, сахна безендірілімі, жарықтандыру, костюмдер, грим және т.б. салаларындағы әртүрлі мамандыстағы қызметкерлерді ұйымдастырады. Олар сонымен қатар дайындық процесін қадағалайды, қажетті қаржыны қамтамасыз етеді, дайындық деңгейін тексереді және режиссерге сахналық көріністерді қоюға көмектеседі. Кореяның ең белгілі сахналық жоспарлаушыларының бірі – PLAN A компаниясының бас директоры Ким Санг Вук. Ол BTS тобының "Love Yourself" турнесі сияқты көптеген өнер көрсетулерді ұйымдастырған.

Басқаруды негіздеген орындарды көрсету

Әлемде көптеген сахналық қойылымдар ұзақ жылдарға есептеліп жасалады. Бұл әдетте өте қымбат өндіріс болып табылатын және орналасқан жеріне байланысты нақты аудиториясы бар, белгілі бір шамадағы қойылымдар. Олар круиздік кемелерде, ойын-сауық парктерінде, Лас-Вегаста немесе демалыс орындарында көрсетілуі мүмкін. Мұндай қойылымдарды дамыту мен жоспарлауға көп уақыт қажет, және олардың барлық техникалық жабдықтарын басқаруды сахна менеджерлеріне жүктеледі, ал дыбыс, жарық және монтаж операторлары сияқты дәстүрлі команда мүшелерінің қатысуы азаяды. Осы жағдайларда, театрдың барлық техникалық жүйелеріне шоуды басқару жүйелері орнатылып, қосылады, олар шоуды басқару арқылы қауіпсіз жұмыс істеуі және минималды бақылаумен жұмыс істеуі үшін арнайы жасалған. Мұндай қойылымдарда жұмыс істейтін сахна менеджерлері шоуды басқару жүйесін, сондай-ақ басқа да басқару жүйелерін бағдарламалауға қосымша жауапкершілік алады.

Сахнаны басқарудың әртүрлі бағыттары

Сахна менеджерінің рөлі бірнеше ғасырлар бойы театрдың түрлі лауазымдарының қосылуынан қалыптасты және әлі күнге дейін театрмен тығыз байланысымен танымал. Дегенмен, көптеген басқа да өндірістер мен шаралар сахналық менеджменттің қызметін қабылдады. Олардың арасында опера, музыка және би концерттері, сондай-ақ кино мен теледидар ең көп кездеседі. Музыкалық концерттерде сахнаны басқару жауапкершілігі, концерт алаңына және музыкалық топтың мөлшері мен біліктілігіне байланысты әртүрлі болады. Концерт сахнасының менеджерінің міндеттеріне жабдықтарды әкелу және алып кету кестесін бақылау, топтың жайлылығын қамтамасыз ету (сусын, тамақ және/немесе көлік ұйымдастыру), кейде тауар сату орындарын анықтау және, ең бастысы, сахналық менеджменттің барлық саласындағыдай, орындаушылар, көрермендер және кез келген жұмыс тобының қауіпсіздігін қадағалау кіреді.

Сахна жетекшілері мен кәсіподақтар

Сахна менеджерлері театр одақтарымен тығыз жұмыс істеу арқылы репетициялар мен қойылымдардың уақтылы, қауіпсіз және тиімді өтуін қамтамасыз етеді, соның арқасында театр алаңындағы жұмыс жағдайлары қауіпсіз болады.

Актерлер акциясы

Әдетте Equity деп аталатын AEA – американдық сахна менеджерлері мен актерлер кәсіби одағы. AEA актерлер мен сахна менеджерлері үшін лайықты еңбекақы, тұрмысқа жеткілікті жалақы және әлеуметтік жеңілдіктерді келісу және қамтамасыз ету үшін жұмыс істейді.