Сахна жарығын жобалаушысы

Кіріспе

Сахнадағы жарықтандыруға жауапты адам
театрлардағы жарық дизайны

Театрларда жарық дизайнері (немесе LD) режиссермен, хореографпен, декоратормен, костюм дизайнерімен және дыбыс режиссерімен бірге жұмыс істейді. Олар өндірістің мәтініне жауап ретінде жарық, атмосфера және күндізгі уақытты жасайды, сонымен қатар көріну, қауіпсіздік және шығындар мәселелерін ескереді. LD сахна менеджерімен немесе шоуды басқару бағдарламасымен де тығыз жұмыс істейді, егер осы өндірісте шоуды басқару жүйелері қолданылса. Сахна жарықтандырудан басқа, жарық дизайнерінің жұмысы әлдеқайда кеңейтілген болуы мүмкін, оларды рок және поп-концерттерде, корпоративтік іс-шараларда, көркемдік инсталляцияларда немесе спорттық жарыстардағы жарық эффектілерінде кездестіруге болады.

Өндіріске дейінгі кезең

Жарық дизайнерінің рөлі кәсіби және әуесқой театрларда күрт өзгереді. Бродвей шоуларында, гастрольдік қойылымдарда және көптеген аймақтық және шағын қойылымдарда ЛД әдетте өндіріс процесінің басында жалданатын сыртқы тәуелсіз маман. Кіші театрлар компанияларында компанияның көптеген қойылымдарына жауапты резидент жарық дизайнері болуы мүмкін немесе өз қойылымдарын жарықтандыру үшін әртүрлі тәуелсіз немесе тіпті еріктілердің көмегіне сене алады. Бродвейден тыс немесе одан да тыс деңгейде ЛД кейде аспаптарды ілу, жарық тақтасын бағдарламалау сияқты техникалық жұмыстардың көп бөлігіне жауапты болады, бұл үлкен театрдағы жарық беру тобының жұмысы болар еді. ЛД сценарийді мұқият оқып, сахналар арасындағы орын мен уақыт өзгерістеріне жазбалар жасайды және режиссермен, дизайнерлермен, сахна жетекшісімен және өндіріс жетекшісімен кездесулер өткізеді. Ол актерлердің сахналық кеңістікті қалай пайдалануын («блокировка») бақылайды және сахна жетекшісінен кез келген өзгерістер туралы ақпарат алады. ЛД театрдың жарықтандыру позицияларының нақты жоспары мен жабдықтарының тізіміне, сондай-ақ декорациялардың, әсіресе жер жоспары мен көлденең қимасының нақты көшірмесіне ие болуын қамтамасыз етеді. Жарық дизайнын жасау кезінде ЛД шоудың көңіл-күйін және режиссердің көзқарасын ескереді. Көркемдік көріністі жеткізуге көмектесу үшін ол рендерлер, сторибордтар, фотосуреттер, суреттердің көшірмелері немесе эффекттердің макеттерін пайдалана алады. ЛД-ның өзінің жобаларын өндіріс тобының әртүрлі мүшелеріне жеткізуі үшін түрлі құжаттамалық жұмыстар маңызды. Типтік құжаттамаға кю-парақтар, жарық схемалары, аспаптар кестелері, дүкен тапсырыстары және фокус кестелері жатады. Кю-парақтар ЛД шоу үшін жасаған кюлердің орналасуын көркем терминологияны қолдана отырып, техникалық тілдің орнына көрсетеді және кюдің қашан шақырылатындығы туралы ақпаратты береді, сонда сахна жетекшісі мен көмекшілер кюді қашан және қайда шақыру керектігін біледі. Кю-парақтар сахналық басқару үшін ең құнды. Жарық схемасы - жарықтандыру құралдарының орналасуын және жарық позицияларын көрсететін масштабтағы сурет, сонда электршілердің тобы жарық жүйесін өздігінен орната алады. Сызықтағы әрбір құралға түсті гелі, гобо немесе оған сәйкес келуі керек басқа да керек-жарақтар туралы ақпарат және оның арна нөмірі жазылады. Көбінесе, осы ақпаратты тізімдейтін құжаттар Lightwright сияқты бағдарламаны пайдалану арқылы жасалады. Жарық дизайнері бұл құжаттарды идеяларды ғана емес, сонымен қатар қарапайым тізімдерді бейнелеу үшін пайдаланады, бұл бас электрикке жүктеу, фокус және техникалық репетициялар кезінде көмектеседі. Кәсіби ЛД-лер әдетте арнайы компьютерлік жобалау пакеттерін пайдаланады, олар қажет болған жағдайда тез жаңартылатын, дәл және оңай оқылатын жобаланған схемаларды жасайды. ЛД схеманы шоудың өндіріс жетекшісімен және театрдың бас электригімен немесе техникалық директорымен талқылайды, жүктеу кезінде күтпеген проблемалар туындамауын қамтамасыз етеді. Жарық дизайнері, өндірістің тәуелсіз жалдаған өндіріс электригімен бірлесіп, театрдың бас электригімен байланысады, техникалық репетициялар кезінде өз жобаларын жүзеге асыру үшін театрдың электр командасын басқарады. Электриктер жарық құралдарын іліп, қосып, жамағаннан кейін, ЛД әрбір құралдың фокусын (жарық сәулелерін бағыттау, пішіндеу және өлшемін анықтау) және геліндеуін (бояу) басқарады. Фокус аяқталғаннан кейін ЛД әдетте театрдағы уақытша үстелге (техникалық үстелге) отырады (әдетте үйдің ортасындағы орталық сызықта), онда ол сахнаны жақсы көреді және жарық тақтасының операторымен жұмыс істейді, ол портативті басқару консоліне бірге отырады немесе басқару бөлмесіне құлаққап арқылы сөйлеседі. Техникалық үстелде ЛД әдетте Magic Sheet пайдаланады, бұл жарықтардың сахнаға қалай байланысты екендігінің суреттік орналасуы, сондықтан ол белгілі бір жарық құралдарын басқаратын арна нөмірлеріне тез қол жеткізе алады. ЛД-де жарық схемасы мен арнаны қосудың көшірмесі, қашықтан жарықтандыру консолі, жарық тақтасына қосылған компьютер мониторы (ол тақта операторының не істеп жатқанын көре алады) және құлаққаптар болуы мүмкін, бірақ кіші театрларда бұл сирек кездеседі. Алдын ала жарықтандыру немесе «алдын ала кюлеу» үшін уақыт бөлінуі мүмкін, бұл әдетте «жарық серуеншілері» деп аталатын адамдармен жасалатын практика, олар актерлердің орнына тұрады, сонда ЛД жарықтың денелерде қалай көрінетінін көре алады. Белгілі бір уақытта актерлер келіп, өндіріс хронологиялық тәртіпте жұмыс істеледі, кейде дыбыс, жарық, кірулер және т.б. түзету үшін тоқталады, бұл «кюден кюге» немесе техникалық репетиция деп аталады. Жарық дизайнері техникалық репетиция кезінде жарық күйлерін жақсарту үшін тақта операторымен үнемі жұмыс істейді, бірақ «техникалық» репетицияның фокусы өндірістің техникалық аспектілері болғандықтан, ЛД актерлерді жиі тоқтатуды («ұстауды») қажет етеді. Дегенмен, фокусқа қатысты кез келген қателер немесе жарық жоспарына өзгерістер актерлер сахнада болмағанда ғана түзетіледі. Бұл өзгерістер «жұмыс» немесе «ескерту» кезінде жүзеге асырылады. Егер құралдар ілініп немесе қайта ілінетін болса және қосымша фокус қажет болса, ЛД немесе көмекші жарық директоры (сонымен қатар АЛД деп аталады) қатысады. Егер жасалатын жұмыс тек техникалық қызмет болса (мысалы, шамды немесе күйген геліні ауыстыру), онда өндіріс немесе бас электрик жауапты болады және электр командасын басқарады. Техникалық процестен кейін қойылым билетсіз көрермендерсіз киім-кешек репетициясына түсуі мүмкін немесе билетсіз көрермендермен алдын ала көрсетілімдерге түсуі мүмкін. Осы уақытта, егер кюлеу аяқталған болса, ЛД көрермендер қатарында отырып, ненің жұмыс істейтінін және нені өзгерту керектігін жазады. Осы кезде сахна жетекшісі жарық тақтасының операторын орындау үшін кюлерді шақыру жұмысын бастайды. Әдетте, ЛД құлаққапта қалады және егер проблема туса жарық тақтасына қосылған мониторы болуы мүмкін немесе монитор болмаса басқару кабинетінде болады. Ескерту кезінде өзгерістер жиі жасалады, бірақ егер күрделі проблемалар туындаса, қойылым тоқтатылып, мәселе шешіледі. Көрермендерге қойылым ашылғаннан кейін, жарық дизайнері әдетте қойылымның бірнеше көрсетілімін көріп, әр түні жазбалар жасап, келесі күні ескерту кезінде қажетті өзгерістерді жасайды. Егер қойылым әлі де алдын ала көрсетілімдерде болса, ЛД өзгерістер жасайды, бірақ өндіріс ресми түрде ашылғаннан кейін, әдетте, жарық дизайнері одан әрі өзгерістер жасай бермейді. Жарық дизайны аяқталғаннан кейін өзгерістер енгізілмеуі керек және ең бастысы, ЛД-ның келісімінсіз ешқашан жасалмауы керек. Өндіріс ресми түрде ашылғаннан кейін өзгерістер қажет болуы мүмкін. Ашылудан кейінгі өзгерістердің себептері: актерлердің құрамының өзгеруі; блокировкадағы маңызды өзгерістер; сахналардың қосылуы, жойылуы немесе қайта реттелуі; немесе техникалық және/немесе алдын ала көрсетім кезеңі (егер алдын ала көрсетім болса) кюлеуді толыққанды жүзеге асыруға жеткіліксіз болды (бұл әсіресе би өндірістерінде жиі кездеседі). Маңызды өзгерістер жасалуы керек болса, ЛД келіп оларды жасайды, бірақ егер тек шағын өзгерістер қажет болса, ЛД АЛД-ны жіберуді жөн көреді. Егер қойылым ұзақ уақытқа созылса, ЛД әрбір жарық құралының фокусын және олар өз түсін сақтап қалғандарын тексеру үшін мерзімік түрде келіп отыруы мүмкін (кейбір гелі, әсіресе қаныққан гелі, өзінің қасиеттерін жоғалтады және уақыт өте келе күңгірттеу немесе «күйіп кетуі» мүмкін). ЛД сондай-ақ...

The role of the lighting designer varies greatly within professional and amateur theater. For a Broadway show, a touring production and most regional and small productions the LD is usually an outside freelance specialist hired early in the production process. Smaller theater companies may have a resident lighting designer responsible for most of the company's productions or rely on a variety of freelance or even volunteer help to light their productions. At the off Broadway or off off Broadway level, the LD will occasionally be responsible for much of the hands on technical work (such as hanging instruments, programming the light board, etc.) that would be the work of the lighting crew in a larger theater. The LD will read the script carefully and make notes on changes in place and time between scene—and will have meetings (called design or production meetings) with the director, designers, stage manager, and production manager to discuss ideas for the show and establish budget and scheduling details. The LD will also attend several later rehearsals to observe the way the actors are being directed to use the stage area ('blocking') during different scenes and will receive updates from the stage manager on any changes that occur. The LD will also ensure that they have an accurate plan of the theatre's lighting positions and a list of their equipment, as well as an accurate copy of the set design, especially the ground plan and section. The LD must consider the show's mood and the director's vision in creating a lighting design. To help the LD communicate artistic vision, they may employ renderings, storyboards, photographs, reproductions of artwork, or mockups of effects to help communicate how the lighting should look. Various forms of paperwork are essential for the LD to successfully communicate their design to various production team members. Examples of typical paperwork include cue sheets, light plots, instrument schedules, shop orders, and focus charts. Cue sheets communicate the placement of cues that the LD has created for the show, using artistic terminology rather than technical language, and information on exactly when each cue is called so that the stage manager and the assistants know when and where to call the cue. Cue sheets are of the most value to stage management. The light plot is a scale drawing that communicates the location of lighting fixtures and lighting positions so a team of electricians can independently install the lighting system. Next to each instrument on the plan will be information for any color gel, gobo, or other accessories that need to go with it, and its channel number. Often, paperwork listing all of this information is also generated by using a program such as Lightwright. The lighting designer uses this paperwork to aid in the visualization of not only ideas but also simple lists to assist the master electrician during load in, focus, and technical rehearsals. Professional LDs generally use special computer aided design packages to create accurate and easily readable drafted plots that can be swiftly updated as necessary. The LD will discuss the plot with the show's production manager and the theatre's master electrician or technical director to make sure there are no unforeseen problems during load in. The lighting designer is responsible, in conjunction with the production's independently hired production electrician, who will interface with the theater's master electrician, for directing the theater's electrics crew in the realization of their designs during the technical rehearsals. After the Electricians have hung, circuited, and patched the lighting units, the LD will direct the focusing (pointing, shaping and sizing of the light beams) and gelling (coloring) of each unit. After focus has occurred the LD usually sits at a temporary desk (tech table) in the theater (typically on the center line in the middle of the house) where they have a good view of the stage and work with the light board operator, who will either be seated alongside them at a portable control console or talk via headset to the control room. At the tech table, the LD will generally use a Magic Sheet, which is a pictorial layout of how the lights relate to the stage, so they can have quick access to channel numbers that control particular lighting instruments. The LD may also have a copy of the light plot and channel hookup, a remote lighting console, a computer monitor connected to the light board (so they can see what the board op is doing), and a headset, though in smaller theatres this is less common. There may be a time allowed for pre lighting or "pre cueing", a practice that is often done with people known as Light Walkers who stand in for performers so the LD can see what the light looks like on bodies. At an arranged time, the performers arrive and the production is worked through in chronological order, with occasional stops to correct sound, lighting, entrances, etc. ; known as a "cue to cue" or tech rehearsal. The lighting designer will work constantly with the board operator to refine the lighting states as the technical rehearsal continues, but because the focus of a "tech" rehearsal is the production's technical aspects, the LD may require the performers to pause ("hold") frequently. Nevertheless, any errors of focusing or changes to the lighting plan are corrected only when the performers are not onstage. These changes take place during 'work' or 'note' calls. The LD only attends these notes calls if units are hung or rehung and require additional focusing. The LD or assistant lighting director (also known as the ALD, see below for description) will be in charge if in attendance. If the only work to be done is maintenance (i. e. changing a lamp or burnt out gel) then the production or master electrician will be in charge and will direct the electrics crew. After the tech process, the performance may (or may not, depending on time constraints) go into dress rehearsal without a ticketed audience or previews with a ticketed audience. During this time, if the cueing is finished, the LD will sit in the audience and take notes on what works and what needs changing. At this point, the stage manager will begin to take over the work of calling cues for the light board op to follow. Generally, the LD will stay on the headset, and may still have a monitor connected to the light board in case of problems, or will be in the control booth with the board operator when a monitor is not available. Changes will often occur during notes call, but if serious problems occur, the performance may be halted and the issue will be resolved. Once the show is open to the public, the lighting designer will often stay and watch several performances of the show, making notes each night and making desired changes the next day during notes call. If the show is still in previews, then the LD will make changes, but once the production officially opens, normally, the lighting designer will not make further changes. Changes should not be made after the lighting design is finished, and never without the LD's approval. There may be times when changes are necessary after the production has officially opened. Reasons for changes after opening night include: casting changes; significant changes in blocking; addition, deletion or rearrangement of scenes; or the tech and/or preview period (if there was a preview period) was too short to accommodate as thorough a cueing as was needed (this is particularly common in dance productions). If significant changes need to be made, the LD will come in and make them, however, if only smaller changes are needed, the LD may opt to send the ALD. If a show runs for a particularly long time then the LD may come in periodically to check the focus of each lighting instrument and if they are retaining their color (some gel, especially saturated gel, loses its richness and can fade or 'burn out' over time). The LD may also sit in on a performance to make sure that the cues are still being called at the right place and time. The goal is often to finish by the opening of the show, but what is most important is that the LD and the directors believe that the design is finished to each's satisfaction. If that happens to be by opening night, then after opening no changes are normally made to that particular production run at that venue. The general maintenance of the lighting rig then becomes the responsibility of the master electrician.

Кіші театрларда

Кішкентай театрларда үлкен техникалық топ жиі кездеспейді, себебі жұмыс көлемі аз болады. Көп жағдайда кішкентай театрдың жарық командасы бір жарық дизайнерінен және бір-үш адамнан тұрады, олар барлық жарық приборларын орнатуға, бағыттап қоюға және қосылымдарын жасауға жауапты. Осындай жағдайда жарық дизайнері көбінесе осы шағын командамен тікелей жұмыс істейді, электрші және жарық дизайнерінің міндеттерін бірге атқарады. Дизайнер көбінесе жарықты бағыттап қою процесіне өзі қатысады. Әдетте, осы команда репетициялар мен қойылымдар кезінде жарық эффекттерін бағдарламалайды және жарық пультін басқарады. Кейде, көрсетілімнің күрделілігіне қарай, жарық және дыбыс пультін бір адам басқаруы мүмкін. Жарық дизайнері жарықтарды орнату және эффекттерді бағдарламалау жұмысын аяқтағаннан кейін, басқа да міндеттерді қоса атқаруы мүмкін.

Көрнекілендіру мен презентациядағы жетістіктер

Жоғарыда айтылғандай, барлық шамдар орнатылмайынша және барлық командалар жазылмайынша, жарықтандыру дизайнының ниетін толыққанды жеткізу қиын. Компьютерлік өңдеу мен визуализация бағдарламалық жасақтамасының дамуымен, жарық дизайнерлері өз идеяларын көрнекті түрде бейнелейтін компьютерлік графикалық бейнелерді (CGI) жасауға мүмкіндік алды. Жарық дизайнері жарық схемасын визуализация бағдарламасына енгізеді, содан кейін театрдың және декорацияның жоспарын енгізеді, мүмкіндігінше көп үш өлшемді деректерді ұсынады (бұл толыққанды суреттер жасауға көмектеседі). Бұл компьютерлік кеңістікте жарықпен жабдықталып, манипуляцияланатын 3D модельді құрайды. Бағдарламалық жасақтаманы пайдалана отырып, жарық дизайнері өз схемасынан шамдарды қолданып, түс, фокус, гобо, сәуле бұрышы сияқты параметрлерді анықтау мүмкіндігімен 3D модельде нақты жарық беруге болады. Содан кейін дизайнер әртүрлі көріністердің суреттерін немесе «снәпшоттарды» түсіріп, оларды басып шығарып, режиссерге және дизайн тобының басқа мүшелеріне көрсетуге болады.

Мокаптар мен жарық масштабты модельдер

Компьютерлік визуализациядан басқа, толық немесе кіші масштабтағы макеттер жарық дизайнерінің идеяларын көрсетудің тиімді тәсілі болып табылады. LightBox немесе Luxam сияқты оптикалық талшықты жүйелер пайдаланушыларға декорацияның масштабты моделін жарықтандыруға мүмкіндік береді. Мысалы, декоратор 1/4 дюйм масштабтағы декорация моделін жасаса, жарық дизайнері оптикалық талшық кабельдерін алып, оларды кішірейтілген жарықтандыру құрылғыларына қоса алады, бұл құрылғылар нақты жарықтандыру приборларының сәуле бұрыштарын дәл қайталай алады. Бұл "мини-жарықтарды" әртүрлі жарық орналасуларын имитациялайтын тіреу бөлшектеріне бекітуге болады. Оптикалық талшықты жарықтандыру приборлары толық масштабтағы театрлық жарықтандыру приборларының түс, сәуле бұрышы, қарқындылық және гоболар сияқты қасиеттерін имитациялай алады. Ең жетілген оптикалық талшықты жүйелер компьютерлік бағдарламалық қамтамасыз ету немесе DMX басқарылатын жарық консолі арқылы басқарылады. Бұл жарық дизайнеріне қойылым барысында көрінетін жарық эффектілерін нақты уақыт режимінде жасауға мүмкіндік береді.

Жарықтандыру жобалау тобының қосымша мүшелері

Егер өндіріс көлемді немесе ерекше күрделі болса, жарық дизайнері жобаны іске асыру үшін қосымша жарық беру мамандарын шақыруы мүмкін.