Кіріспе
Сахнадағы жарық – театр, би, опера және өнердің басқа да түрлерінде қолданылатын жарық беру өнері. Бұл сала да сахна жарықтандыру құралдарының әртүрлі түрлерін пайдаланады. Қазіргі заманғы сахна жарықтандыруына негізгі жарықтандырудан өзге лазерлер мен тұман машиналарын сияқты арнайы эффектілер де кіреді. Сахна жарығымен айналысатын адамдарды көбінесе жарық техниктері немесе жарық дизайнерлері деп атайды. Сахна жарықтандыруына қолданылатын жабдықтар (мысалы, кабельдер, диммерлер, жарықтандыру құралдары, басқару пульттері) корпоративтік шаралар, концерттер, көрмелер, телеарналар, кино түсіру, фотостудиялар және басқа да тікелей эфирдегі іс-шаралар сияқты басқа да жарықтандыру салаларында қолданылады. Бұл жабдықтарды орнату, іске қосу және басқаруға қажетті мамандар да осы "сахна жарығы" салаларында жұмыс істейді.
Stage lighting is the craft of lighting as it applies to the production of theater, dance, opera, and other performance arts. Several different types of stage lighting instruments are used in this discipline. In addition to basic lighting, modern stage lighting can also include special effects, such as lasers and fog machines. People who work on stage lighting are commonly referred to as lighting technicians or lighting designers. The equipment used for stage lighting (e. g. cabling, dimmers, lighting instruments, controllers) are also used in other lighting applications, including corporate events, concerts, trade shows, broadcast television, film production, photographic studios, and other types of live events. The personnel needed to install, operate, and control the equipment also cross over into these different areas of "stage lighting" applications.
Тарих
Сахна жарығының ең ерте кездескен түрі ертедегі грек (содан кейін римдік) театрларында болған. Олар театрларын шығыс пен батысқа қаратып салған, сондықтан кешкі уақытта олар пьеса орындап, күн сәулесі актерлерге тигізіп, оркестрде отырғандарды жарықтандырмауға тырысқан. Театрдың жоғарғы жағында үлкен дөңгелек саңылаулы ойын үйлері салынғанда табиғи жарықтан пайдалану жалғасты. Алғашқы ағылшын театрлары шатырсыз болғандықтан, сахнаны жарықтандыру үшін табиғи жарық қолданылды. Театрлар жабық орынға көшіп кеткенде, жасанды жарық қажеттілікке айналды және театрлар мен технология дамыған сайын жарықтандыру да жетілді. Белгісіз бір уақытта шам жарығы енгізіліп, бүкіл Еуропадағы театр жарықтауының дамуына ықпал етті. Оливер Кромвель Ұлыбританияны басқарған кезде, 1642 жылы барлық сахналық өндіріс тоқтатылды және ағылшын театрларында ешқандай жаңалық болмады. Осы театрлық құлдырау кезінде Еуропа материгіндегі театрларда үлкен жетістіктерге қол жеткізілді. Кейінірек король Карл II болған Карл II итальяндық театр әдістерін көріп, билікке келген кезде оларды Англияға әкелді. Англияда жаңа ойын үйлері салынды және олардың үлкен көлеміне күрделі жарықтандыру қажет болды. Театрларды жаңартқаннан кейін, "реставрация театрларындағы жарықтың негізгі көзі – шамдар" екені анықталды, олар "үйдің алдыңғы бөлігіне, әсіресе сахна алдына шоғырландырылған". Осы кезеңде ағылшын театрлары шамдарды шамшарақтар мен қабырға шамдарын жағу үшін қолданды. Шамдарды ыстық балауызға шыбықты бірнеше рет батырып, цилиндр пішіндес шам жасалатын. Сахнада не болып жатса да, шамдарды жиі кесу және қайта жағу қажет болды, себебі "олар көрермендер мен актерлерге де ыстық май тамшылатын". Әсері: Поп және рок концерттерінде немесе ди-джей шоуларында немесе рейвтерде түрлі-түсті жарықтар мен лазерлер визуалды эффект ретінде қолданылуы мүмкін. Жарықтандыру дизайны – өнер түрі, сондықтан бір ғана жол "дұрыс" емес. Жарық дизайны шығарманың стилін қолдап, іс-қимыл орын алатын ортаны құруға көмектеседі деген заманауи пікір бар. "Көңіл-күй" пікірталс тудырса, ал орта – маңызды.
Интенсивтілігі
Интенсивтілік люкс, люмен және аяқ шамдарымен өлшенеді. Жарық приборының (жарықтандыру құралы) интенсивтілігі оның шам қуаты, прибордың конструкциясы (және оның тиімділігі), бояу фильтрлері немесе механикалық сүзгілер сияқты оптикалық кедергілер, жарық түсетін аймаққа дейінгі қашықтық, прибордың сәуле немесе жарық тарату бұрышы, жарық түсетін беттердің түсі мен материалы және жарықтандырылған басқа аймақтармен салыстырылған контраст сияқты бірнеше факторларға байланысты.
Түсі
Түс температурасы кельвинмен өлшенеді. Жарықтың көзге көрінетін түсі оның шамның түсіне, оптикалық жолдағы кез келген фильтрдің түсіне, қуат деңгейіне және жарық түсіретін материалдың түсіне байланысты анықталады. LED құрылғылары қызыл, жасыл, көк және кейбір жағдайларда сары түстерді әртүрлі қарқынмен қосып, түс жасайды. Мұндай түс қосылысы көбінесе шекаралық және циклорамалық жарықтандыруда қолданылады.
Бағыт
Қызыл фильтрмен орнатылған осы пішінді гобо оң жақтағыдай сурет шығарады. Бағыт – шамның шығысының пішіні, сапасы және біркелкілігі. Жарық құралының жарық үлгісі негізінен үш факторға байланысты. Біріншісі – шамның, рефлектордың және линза жинағының ерекшеліктері. Шамды орнатудың әртүрлі түрлері (осьтік, базасы жоғары, базасы төмен), рефлектордың әртүрлі өлшемдері мен пішіндері және қолданылатын линзаның (немесе линзалардың) сипаты жарық үлгісіне әсер етеді. Екіншіден, шамның фокусқа келтірілуі оның үлгісіне әсер етеді. Эллипсоидты рефлекторлы прожекторларда (ERS) немесе профильді прожекторларда шамнан екі жарық сәулесі шығады. Егер екі конус лақтыру қашықтығында (сахнаға дейінгі қашықтық) қиылысса, шамның жиегі анық, "қатты" болады. Егер екі конус осы қашықтықта қиылыспаса, жиек бұлыңғыр және "жұмсақ" болады. Қай сәуле (тікелей немесе шағылысқан) екіншісінен тыс болса, сурет "жіңішке және жұмсақ" немесе "қалың және жұмсақ" болуы мүмкін. Соңында, ERS және осыған ұқсас құралдарға гобо немесе үзіліс суретін қолдануға болады. Бұл әдетте пішіні кесілген жұқа металл парақ. Ол құралдың апертурасына жақын орналасады. Гоболар, немесе шаблондар, көптеген пішінде болады, бірақ көбінесе жапырақтар, толқындар, жұлдыздар және ұқсас суреттер кездеседі. Сахналық жарықтың тағы бір қасиеті – таралу. Сахнадағы жарық визуалды эффектілерге көмектесу үшін біркелкі таратылады. Чуквуди Эммануэль Окафор (2023) Сәби серігі.
Назар аудару, орналасу және ілу
Фокус – аспаптың бағытталған нүктесі. Соңғы фокус сахнадағы аспапқа бөлінген "фокус аймағының" ортасында тұрған актердің бас деңгейінде сәуленің "ең жарқын нүктесін" орналастыруға тиіс. Орын – театрдың көтерілгіш жүйесінде немесе көрермендер алдындағы тұрақты құбырларда аспаптың орналасқан жері. Аспапты оның тағайындалған орнына орнату – ілу. Бұған қоса, кейбір заманауи аспаптар автоматтандырылған, яғни олардың бүкіл корпусы немесе сыртқы линзасының алдына орнатылған айна моторы арқылы қозғалады. Бұл аспаптар және дәстүрлі фокус аспаптары жарықтың тиісті сипаттамаларына бағыт және қозғалыс қосады. Автоматтандырылған аспаптар "қозғалатын бас" немесе "қозғалатын айна/сканер" санатына жатады. Сканерлердің корпусында шам, схемалық тақталар, трансформатор және эффекттер (түс, гобо, ирис т.б.) құрылғылары орналасқан. Айна, айналу және көлбеу моторлары арқылы қалаған позицияға бұрылып, көлбеуледі, соның нәтижесінде жарық сәулесі қозғалады. Қозғалатын бас аспаптарында эффекттер мен шам жинағы басында, ал трансформаторлар мен басқа да электроника базасында немесе сыртқы балласта орналасқан. Екеуінің де артықшылықтары мен кемшіліктері бар. Сканерлер әдетте қозғалатын бас аспаптарынан жылдам және арзан, бірақ олардың қозғалыс ауқымы шектеулі. Қозғалатын бас аспаптарының қозғалыс ауқымы әлдеқайда кең, сондай-ақ олардың инерциялық қозғалысы табиғирақ, бірақ әдетте олар қымбатқа соғады. Жоғарыда аталған сипаттамалар әрқашан тұрақты болмайды, көбінесе жарықтандыру мақсатына жету үшін осы сипаттамалардың өзгеруі қолданылады. Стенли МакКэндлес, театр жарығының бақыланатын қасиеттерін алғаш рет анықтаған адам болса керек. "Сценаны жарықтандыру әдістемесі" атты еңбегінде МакКэндлес түс, таралу, қарқындылық және қозғалысты жарық дизайнерінің сахнадағы қажетті визуалды, эмоционалдық және тақырыптық көрініске қол жеткізу үшін өңдей алатын қасиеттері ретінде талқылайды. Осы кітапта сипатталған МакКэндлес әдісі бүгінде кеңінен қолданылуда. Бұл әдіс сахнадағы объектіні үш бұрыштан жарықтандыруды қамтиды: 2 шам 45 градус бұрышпен сол және оң жақта, ал біреуі 90 градус бұрышпен (объектінің алдыңғы жағына перпендикуляр). Джоди Бриггстің ұсынған басқа нұсқасы – Жарықтың өзгерушілері: бұрыш, түс, қарқындылық, қашықтық, текстура, жиек сапасы, өлшем және пішін.
Жарық дизайнері
Жарықтандыру дизайнері (ЖД) жарықтандыру құралдарының түрлерімен және олардың қолданылуымен жақсы таныс. Директормен, DSM (сахна менеджерінің орынбасары) және сахналық суретшімен кеңесіп, репетицияларды бақылағаннан кейін, ЖД құралдар тізімін және жарық схемасын жасайды. Сонымен қатар, ол DSM-ге әр LX (жарықтандыру) сигналының сценарийде қай жерде іске қосылатынын хабарлайды, ал DSM оны өз схемалық кітабында жазады. Тізімде барлық қажетті жарықтандыру жабдықтары болады, оның ішінде түсті фильтрлер, гоболар, түсті дөңгелектер, барндорлар және басқа да керек-жарақтар. Жарық схемасы – бұл спектакль өтетін театрдың жоспары, онда әрбір шам белгіленген. Онда әдетте жарықтың шамамен бағыты мен фокусы, анықтама нөмірі, керек-жарақтар, диммерлік жүйедегі мекенжай нөмірі (DMX мекенжайлары) және жарықтандыру консоліндегі арна көрсетіледі. Жарықтандыру дизайнері директордың немесе бас жоспарлаушының талаптарын орындауы тиіс. Әртүрлі жарық құралдарын және түстерді тиімді пайдалануды білу үшін тәжірибе қажет, осы арқылы дизайн жасалады. Көптеген дизайнерлер жарық берушілер болып жұмысын бастайды. Одан кейін театр курстарын ұсынатын кәсіптік колледждерде немесе университеттерде білім алады. Ірі сахналардағы және қойылымдардағы көптеген жұмыстарға театр жарықтандыруы бойынша кәсіптік білім немесе кем дегенде бакалавр дәрежесі талап етіледі.
Жарық құралдары
Жарықтандыру дизайны аясында жарықтандыру құралы (әрі жарықтандыру приборы немесе шам деп те аталады) – жарықтандыру дизайнерінің қойылымға сыйлайтын эффектілердің бір бөлігі ретінде бақыланатын жарық шығаратын құрылғы. Жарық пен жарық көзі шатасуын болдырмау үшін «жарықтандыру құралы» термині «жарықтан» гөрі жиі қолданылады. Театрларда жиі қолданылатын түрлі құрылғылар бар. Олар көптеген жағынан өзгеше болғанымен, олардың барлығында төрт негізгі компонент болады: Корпус/Қап – құрылғыны қорғап, жарықты қажетсіз бағытта таралуына жол бермейтін металл немесе пластик контейнер. Жарық көзі (шам). Линза немесе тесік – жарықтың шығуға тиіс корпустағы ашық жер. Рефлектор – жарықты линзаға немесе тесікке бағыттау үшін жарық көзінің артында немесе айналасында орналасқан. Қосымша мүмкіндіктер құрылғының нақты түріне байланысты өзгереді. Көптеген театр шамдары (немесе лампалар, көбінесе осы термин қолданылады) – вольфрам галогенді (немесе кварц галогенді), бұл бастапқы қыздыру дизайнының жақсартылған нұсқасы. Ол шамның қызмет ету мерзімін және жарық шығымын арттыру үшін инертті газдың орнына галоген газын пайдаланады. Флуоресцентті шамдар көбінесе жұмыс шамдары ретінде ғана қолданылады, себебі олар тиімді болғанымен, арнайы балластсыз димдеу (толық қуаттан кем) қымбатқа түседі, ал тек өте қымбат модельдер ғана өте төмен деңгейге дейін димдей алады. Олар жарықты бір нүктеден немесе оңай шоғырланған аймақтан шығармайды және әдетте жылыну кезеңіне ие, осы кезеңде жарық шығармайды немесе үзіліспен шығарады. Дегенмен, флуоресцентті шамдар театрларда арнайы эффектілер үшін көбірек қолданылады. Бірақ жоғары интенсивті газразрядты шамдар (немесе HID шамдар) қазір өте жарық шығыны қажет болған жағдайларда кең таралған – мысалы, үлкен сопыл шамдарда, гидраргирум орташа доғалы йодты (HMI) су тасқынында және заманауи автоматтандырылған құрылғыларда. Димдеу қажет болған жағдайда, ол механикалық жабын немесе жалюзи арқылы жүзеге асырылады, себебі осы шамдарды электрлік димдеуге болмайды. Соңғы алты жылда нарыққа түрлі-түрлі LED шамдары енгізілді. Олардың кейбіреулері өте танымал болды, ал кейбіреулері жарық дизайнерлері ұнататын қыздыру және газразрядты шамдардың жарық шығымына жете алмады. LED шамдары жарық беру нарығына оң әсер етеді және ағымдағы қыздыру, галогенді және газразрядты шамдардың энергия тұтынуымен салыстырғанда танымал болып келеді. Көптеген құрылғылар U пішіндес тіреуге немесе құрылғының ауырлық орталығына жақын орналасқан «троннион қолға» ілінеді немесе қолданады. Мұндай тіреудің ұшында құбырға немесе оның әдетте ілінген тұтқасына құрылғыны бекіту үшін бұрандасы бар «С» пішіндес қысқыш (ілмекті қысқыш, С қысқыш немесе құбыр қысқышы) бекітіледі. Бекітілгеннен кейін, құрылғыны иық пен қысқыштағы кернеуді реттеу тұтқаларын қолдану арқылы бұрауға және еңкейтуге болады. Техникке құрылғыны реттеуге көмектесу үшін әдетте реттелетін кілт, ратчет (АҚШ) немесе гайка кілт (Ұлыбритания) қолданылады. Көптеген орындар құрылғы мен оның фермасы немесе басқа да арқанды тіреу арасында қосымша металл қауіпсіздік кабельін немесе тізбегін бекітуді талап етеді. Кейбір үлкен құрылғылардың салмағы бірнеше килограммнан асады және олар орындаушылардың басынан жоғары асып тұрады. Егер олар кездейсоқ немесе дұрыс бекітілмегендіктен құлап кетсе, ауыр жарақат немесе өлімге әкелуі мүмкін. Ақаулық жағдайында кабель құрылғының құлауын тоқтатып, ауыр зақым немесе жарақат алдын алады. Көптеген орындар қауіпсіздік кабельдерін қолдануға қатысты қатаң ережелерді сақтайды. Барлық жарықтандыру аппаратурасына шамдардың өзі, оларды ұстайтын физикалық құрылым, кабельдер, басқару жүйелері, диммерлер, қуат көздері және жарық консолі кіреді. Жарықтарды ілу немесе жарықтарды ілу үшін арқандарды орнату «монтаждау» деп аталады.
Box/Housinga metal or plastic container to house the whole instrument and prevent light from spilling in unwanted directions. Light source (lamp). Lens or openingthe gap in the housing where the light is intended to come out. Reflectorbehind or around the light source in such a way as to direct more light towards the lens or opening. Additional features will vary depending on the exact type of fixture. Most theatrical light bulbs (or lamps, the term usually preferred) are tungsten halogen (or quartz halogen), an improvement on the original incandescent design that uses a halogen gas instead of an inert gas to increase lamp life and output. Fluorescent lights are infrequently used other than as worklights because, although they are far more efficient, they are expensive to make dimmed (run at less than full power) without using specialised dimmer ballasts and only very expensive models will dim to very low levels. They also do not produce light from a single point or easily concentrated area, and usually have a warm up period, during which they emit no light or do so intermittently. However, fluorescent lights are being used more and more for special effects lighting in theaters. High intensity discharge lamps (or HID lamps), however, are now common where a very bright light output is required—for example in large follow spots, hydrargyrum medium arc iodide (HMI) floods, and modern automated fixtures. When dimming is required, it is done by mechanical dousers or shutters, as these types of lamps also cannot be electrically dimmed. Over the last six years, LED based luminaires of all varieties and types have been introduced to the market. Some of these fixtures have become very popular, whereas others have not been able to match the output from incandescent and discharge sources that lighting designers prefer. LED fixtures are making a positive impact on the lighting market, and are becoming more popular when compared to the energy usage of current incandescent, halogen, and discharge sources. Most instruments are suspended or supported by a U shaped yoke, or 'trunnion arm' fixed to the sides of the instrument, normally near its center of gravity. On the end of such, a clamp (known as a hook clamp, C clamp, or pipe clamp—pipe referring to battens) is normally fixed, made in a "C" configuration with a screw to lock the instrument onto the pipe or batten from which it is typically hung. Once secured, the fixture can be panned and tilted using tension adjustment knobs on the yoke and clamp. An adjustable c wrench, ratchet (US) or spanner (UK) is often used to assist the technician in adjusting the fixture. Most venues require an additional metal safety cable or chain to be attached between the fixture and its truss, or other string support anchorage. Some larger fixtures can weigh over and are suspended very high above performers heads, and could cause serious injury or death if they fell by accident or due to incorrect attachment. In the event of failure, the cable would halt the fall of the fixture before it could cause serious damage or injury. Many venues place strict guidelines regarding the use of safety cables. The entire lighting apparatus includes the lights themselves, the physical structure which supports them, the cabling, control systems, dimmers, power supplies, and the light boards. (lighting console)
Hanging the lights or hanging the battons to hang the lights is known as 'rigging'.
Жарық құрылғысының түрлері
Барлық жарықтар шартты түрде прожекторлар (жуу шамдары) немесе нүктелік жарықтар деп жіктеледі. Айырмашылық аспаптың шығаратын жарығының пішіні мен сапасын бақылау деңгейінде: нүктелік жарықтарды, кейде өте жоғары дәлдікпен, бақылауға болады, ал прожекторларды бақылау мүмкін емес. Спектрдің ортасындағы аспаптар аспаптың түріне және қолданылуына қарай нүктелік немесе прожектор ретінде жіктеледі. Жалпы, нүктелік жарықтар линзалы, ал прожекторлар линзасыз болады, бірақ бұл әрқашан солай бола бермейді. "Жуу" және "нүктелік" жарықтар тобында басқа, арнайы түрлері де бар. Бұл терминология сондай-ақ географиялық орналасуы мен саласына байланысты әлемде өзгереді. Профиль. Бұл құрылғылар күрделі линзаға ие, ол дизайнерге кескіндер жолына кедергілерді орналастыруға мүмкіндік береді, содан кейін олар проекцияланады. Бұл кедергілер "гоболар" немесе жалюзи болуы мүмкін. Профиль – бұл нүктелік жарық, бірақ дәл фокусқа келтіруге мүмкіндік береді. Бұл термин көбінесе Ұлыбританияда, Австралияда және Еуропада қолданылады, ал АҚШ және Канадада профильдік жарықтар ERS, эллипсоидтық немесе жай ғана Леко деп аталады, олардың бастапқысы – 1933 жылы Century Lighting компаниясын құрған Джозеф Леви мен Эдвард Кук жасаған түпнұсқалық Леколит. Френель. Френель немесе Френель шамдары жуу шамдарының бір түрі және тізбектегі соңғы оптикалық құрылғы ретінде Френель линзасын қамтығандықтан осылай аталады. Дәстүрлі театр және сахна жарықтары "жалпы" типті болып келді. Бұл дизайнердің қалаған әсерін беру үшін фокусталып, түсті фильтрленген, содан кейін қарапайым түрде күңгірттелген шамдар. Соңғы жылдары жылжымалы жарықтардың (немесе автоматтандырылған жарықтардың) пайда болуы театр және сахна жарықтандыруына елеулі әсер етті. Типикалық жылжымалы жарық дизайнерге жарық сәулесінің орналасуын, түсін, пішінін, мөлшерін және жыпылықтауын басқаруға мүмкіндік береді. Бұл ойын-сауық немесе би алаңы үшін қызықты эффектілер үшін қолданылуы мүмкін. Көбінесе "жалпы" жарықтардың орнына жылжымалы жарықтар қолданылады, өйткені бір жылжымалы жарық бірнеше жалпы жарықтың жұмысын атқара алады. Австралияда және көптеген басқа жерлерде театрлық құрылғылардың ішіндегі шамдарды "көпіршіктер" деп атайды. Солтүстік Америка тілінде "көпіршік" – адамның денесінің (немесе басқа майлы заттың) шамға тиген кезде пайда болатын дөңгелек. Шамның майлы бөлігі қызғанда кеңейеді, содан кейін шам жарылады. Сондықтан шамның шыны бөлігіне тікелей қол тигізбеу керек. Спиртпен тазалау майды жояды.
Жарықтандыруды басқару
Жарық басқару құралдарын жарықтың сапасын өзгертетін кез келген нәрсе деп сипаттауға болады. Тарихи тұрғыдан бұл жарықтың қарқындылығын реттеу арқылы жүзеге асырылды. Технологиялық жетістіктер қарқындылықты басқаруды салыстырмалы түрде оңай етті – қатты күйдегі диммерлер бір немесе бірнеше жарық контроллерімен басқарылады. Контроллерлер көбінесе өте көп диммерлерді немесе шамдарды күрделі басқаруға арналған жарықтандыру консольдары болып табылады, бірақ олар жарық күйлерінің сақталған тізбектерін минималды пайдаланушы интерфейсімен қайта ойнататын қарапайым құрылғылар да болуы мүмкін. Консольдерді жарық үстелдері немесе жарық тақталары деп те атайды. Ірі шоулар немесе орналымдар үшін бірнеше консольдер кейде бірге қолданылады, ал кейбір жағдайларда жарық контроллерлері дыбыс, автоматтандырылған декорациялар, пиротехника және басқа да эффектілерге арналған контроллерлермен біріктіріледі немесе үйлестіріледі, бұл шоудың барлық бөлімдерін толық автоматтандыруға мүмкіндік береді, арнайы MSC (MIDI шоу-бақылау) технологиясы қолданылады. Шоу-бақылауға қараңыз. Жарық контроллері басқару кабелімен немесе сымсыз байланыс (мысалы, DMX512) немесе желі арқылы диммерлерге (немесе тікелей автоматтандырылған шамдарға) қосылады, бұл үлкен, ыстық және кейде шулы диммерлерді сахнадан және көрермендерден алыстатуға, ал автоматтандырылған шамдарды қажетті жерге орналастыруға мүмкіндік береді. DMX512-ден басқа, жаңа басқару қосылымдарына RDM (алыстан құрылғыларды басқару) кіреді, ол оны пайдаланатын құрылғыларға басқару және күй туралы ақпарат беру мүмкіндігін қосады, DMX512-мен үйлесімділікті сақтай отырып; және Басқару желілері архитектурасы (ACN), бұл толық мүмкіндіктерге ие көп контроллерлік желілік протокол. Бұл құрылғылардың орналасуы, күйі немесе ақаулықтары туралы ақпарат беруге, сонымен бірге оларды әлдеқайда толық басқаруға мүмкіндік береді.
Түсті көтереді
Диммер – аспаптың шамдарына қолданылатын орташа кернеуді өзгертуге арналған құрылғы. Шамның жарықтығы оның электр тогына, ал ол өз кезегінде шамның кернеуіне байланысты. Егер қолданылатын кернеу төменделсе, шамның электр тогы да төмендейді, соның салдарынан шамның жарық шығаруы азаяды (күңгірттеу). Керісінше, жоғары кернеу шамның тоғын арттырып, жарық шығаруын (жарықтығын) күшейтеді. Диммерлер көбінесе үш фазалы қуатты қабылдайтын сөрелерде немесе диммерлік сөрелерде орналасады. Олар әдетте 20 амперден, 2,4 киловатттан 100 амперге дейінгі ауқымдағы алынып-қойылатын модульдер болып табылады. Жарықтандыру шамдарының жағдайында, шам күңгірттенген кезде түсінің сәл өзгеруі мүмкін, бұл диммер арқылы түсті шектеулі түрде басқаруға мүмкіндік береді. Өту (жарықтығының өзгеруі) жоғары немесе төмен болуы мүмкін, яғни өту кезінде жарық шығысы артады немесе төмендейді. Көптеген қазіргі заманғы диммерлер жартылай өткішгішті, бірақ көптеген механикалық диммерлер әлі де қолданыста. Көп жағдайда диммерді тұрақты қуат модулімен (CPM) алмастыруға болады, ол әдетте диммерлік модульдің корпусындағы 20 немесе 50 амперлік автоматты қосқыш болып табылады. CPM-дер тұрақты жұмыс кернеуін қажет ететін түтін машиналарын, тізбекті көтергіштерді және көрікті механизмдер сияқты электр құрылғыларын тоңазытпайтын желі кернеуімен қамтамасыз ету үшін қолданылады. Егер құрылғы CPM-мен қуаттандырылса, ол CPM қосылғанда толық қуатқа ие болады, жарықтандыру консолінің деңгейіне қарамастан. CPM-дер (диммерлердің орнына) белгілі бір желілік кернеуді қажет ететін (мысалы, АҚШ-та 120 В, 60 Гц қуат) диммерсіз құрылғыларды қуаттандыру үшін қолданылуы тиіс, осылайша мұндай құрылғыларға зақым келтірмеуге болады. Диммерлер диммерсіз құрылғыларды басқару үшін сирек қолданылады, өйткені егер диммерлік арна әрқашан толық қуатпен жұмыс істейтін болса да, жарықтандыруды басқару бетінің, шудың кедергісінің немесе DMX ажылының немесе істен шығуының салдарынан байланыс үзілген кезде оны басқару мүмкін болмайды. Мұндай басқарудың жоғалтылуы диммердің тізбекті күңгірттеуіне және осылайша диммерсіз құрылғыға зақым келтіруіне әкелуі мүмкін. Жылжымалы бастар сияқты құрылғылар да тәуелсіз қуатты қажет етеді, өйткені олар қуат үшін ішінара күңгірттелген арнада жұмыс істей алмайды, сонымен қатар олардың көптеген мүмкіндіктері үшін қажетті барлық деректерді жеткізу үшін бірнеше басқа арналар қажет. Жылжымалы бастарды басқаруды жеңілдету үшін, бастарға арналарды қолмен тағайындаудың орнына, көптеген консольдер бастарды фикстура ретінде тағайындауға болатын фикстуралар бөлімін ұсынады, бұл консольге оператор үшін бастарға берілетін деректерді әлдеқайда қарапайым масштабта ұйымдастыруға мүмкіндік береді. Фикстураларға түтін машиналарын, қар машиналарын, тұман машиналарын және т.б. кіруі мүмкін, бұл көптеген арнайы эффекттерді бір консольден басқаруға мүмкіндік береді. Көбінесе заманауи жарықтандыру құралдары жарық интенсивтілігінен басқа эффекттерді, соның ішінде бағытты, түсті, сәуле пішінін, проекцияланған кескінді және сәуле бұрышын қашықтан басқаруға мүмкіндік береді. Құралдарды жылдам және үнсіз жылжыту – бұл индустрияның мақсаты. Кейбір автоматтандырылған шамдарда кіріктірілген күңгірттеу функциясы бар, сондықтан олар тікелей басқару кабеліне немесе желіге қосылады және сыртқы күңгірттеу құрылғыларынан тәуелсіз.