Кіріспе

1966 жылы чехословакиялық жаңа толқын режиссері Жири Менцельдің туындысы «Жақыннан қадағаланатын пойыздар» – 1966 жылы чехословакиялық жаңа толқын режиссері Жири Менцельдің режиссерлік жұмысы және Чехословакия жаңа толқынының ең танымал фильмдерінің бірі. Ұлыбританияда «Жақыннан сақталатын пойыздар» деген атпен шығарылды. Бұл, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германия басып алған Чехословакиядағы теміржол стансасында жұмыс істейтін жас шал туралы әңгіме. Фильм 1965 жылы Бохумил Храбалдың жазған романы негізінде түсірілген. «Баррандов» студиясымен жасалып, Орталық Богемияда түсірілді. 1967 жылы Чехословакиядан тыс елдерде көрсетілгеннен кейін, ол кеңінен танылып, 1968 жылы 40-шы «Оскар» марапаттауында «Үздік шетелдік фильм» номинациясын жеңіп алды. Бүгінде бұл фильм чех жаңа киносының ең бағалы туындыларының бірі саналады.

Сюжет

Өзінің үй-бүлөсі мен үй-жайын жаңсақ, жаңсақ деп мақтанып айтқан жас Милош Хрма Екінші дүниежүзілік соғыс пен Чехословакияны неміс оккупациясының аяғына таяу шағын теміржол станциясында жаңадан дайындалған поезд диспетчері болып жұмыс істейді. Ол жаңа киімін киіп, өзін-өзі мақтан тұтады және ерте зейнетке шыққан пойыз жүргізушісі әкесі сияқты, шынайы жұмыстан аулақ болуды күтеді. Кейде өркөкірек станция бастығы - қызғанышпен көгершін өсіретін, мейірімді әйелі бар, бірақ пойыз диспетчері Хубичканың әйелдермен сәттілігіне қызғанады. Темір жол вокзалының идиллиясы кеңесші Зедничектің келуімен мезгіл-мезгіл бұзылады, ол нацистік әріптесі болып табылады, ол қызметкерлерге үгіт-насихат таратады, бірақ ол ешкімге әсер етпейді. Милош жас, әдемі дирижер Машамен қарым-қатынаста. Тәжірибелі Хубичка егжей-тегжейлі ақпарат алу үшін басып, Милош әлі де пәк екенін түсінеді. Оның бастамасымен Маша Милошпен түнді өткізеді, бірақ оның жастық шақтағы қозғайтындығы ертерек себуге әкеледі және жыныстық қатынасқа түсе алмайды. Келесі күні ол өз-өзіне қол жұмсауға тырысады, бірақ құтқарылады. Ауруханадағы жас дәрігер Милошка оның жасына қарай эякуляция прекокс нормалдық екенін түсіндіріп, Милошка "басқа бір нәрсе туралы ойлануды", мысалы футбол туралы ойлануды және оған алғашқы жыныстық тәжірибеден өтуіне көмектесетін тәжірибелі әйелді іздеуді ұсынды. Түнгі ауысым кезінде Хубичка жас телеграфшы Зденичкамен флирт жасайды және оның жамбастары мен жамбастарына кеңселік резеңке мөрлерді таңбалайды. Анасы марқаларды көріп, Хубичканың басшыларына шағымданады. Германия мен оның одақтастары пойыздар мен теміржол желілеріне партизандар шабуыл жасағанда, қатты қорқып отыр. Виктория Фрей деген код аты бар елеулi қарсылық агенті үлкен оқ-дәрiлер пойызын жарылтуға арналған уақыт белгілейтін бомбаны Хюбичкаға жеткiзедi. Хубичканың өтініші бойынша "тәжірибелі" Виктория Милошкаға жыныстық проблемасын шешуге көмектеседі. Келесі күні, оқ-дәрі пойызы станцияға жақындаған кезде, Хабичка Зденичканың артқы жағына резеңке басып, Зедничектің бақылауымен тәртіптік сот отырысына қатысады. Хубичканың орнында Милош, Викториямен болған тәжірибесі арқылы бұрынғы пассивтігінен босап, уақыт бомбасын алады және оны темір жолдың үстіне көлденеңнен созылып жатқан семафорлық порталдан поезға түсіреді. Пойыздағы автоматшы Милошты көріп, оған оқ шашып, оның денесі пойызға құлайды. Зедничек тәртіптік сот отырысын чехтерді "күлкілі гиеналар" деп атаумен аяқтады (әрине, бұл сөзді жоғары нацистік лауазымды Рейнхард Гейдрих қолданды). Станция бастығы қатты күйзеліске ұшырады, өйткені Хубичка мен Зденичканың арамзалығы оның инспектор болу мақсатын бұзған сияқты. Содан кейін пойыздың бұрылысы бойында жарылыстар сериясы орын алады, пойыз бомбамен қиратылады. Милошқа не болғанын білмейтін Хубичка нацистік басқыншыларға соққы бергеніне қуанышын білдіру үшін күледі. Милошпен сөйлесуді күткен Маша оның аяғына ұшып келген, жарылыстан болған қатты желдің әсерінен ұшып кеткен әскери шапкесін алады.

Өндіріс

Фильм белгілі чех жазушысы Бохумил Грабальдың 1965 жылғы сол аттас романы негізінде түсірілген. Оның туындыларын Жири Мензель бұрын "Грабаль әңгімелерінен тұратын "Тың мұнараның інжу-маржандары" (1965) антологиялық фильмінің бөлігі – "Мистер Балтазардың өлімі" фильмін жасау үшін бейімдеген болатын. Мензель мен Грабал сценарий үстінде тығыз жұмыс істеді, романға бірнеше өзгеріс енгізді. Мензель мен Грабалдың қарым-қатынасы жалғасты, "Ларкс на струне" (1969 жылы түсірілген, бірақ 1990 жылға дейін шығарылмаған), "Cutting It Short" (1981), "The Snowdrop Festival" (1984) және "I Served the King of England" (2006) фильмдерінің барлығы Мензельдің режиссерлігімен Грабалдың шығармалары бойынша түсірілді.

Қабылдау

Фильм Чехословакияда 1966 жылдың 18 қарашасында тұңғыш рет көрсетілді. Чехословакиядан тыс елдерде одан кейін, келесі жылы көрсетілді.