Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1965 жылы Чехословакияда түсірілген фильм
1965 Czechoslovak film
"Оң көшедегі дүкен" (чех/словакия тілінде: Obchod na korze; Ұлыбританияда "Басты көшедегі дүкен") – 1965 жылы Чехословакияда түсірілген, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Словакия мемлекетіндегі арийлендіру бағдарламасы туралы фильм. Фильм сценариін Ладислав Гросман жазды, режиссерлері – Ян Кадар мен Эльмар Клос. Ол Чехословакияның орталық билігімен қаржыландырылып, Прагадағы Баррандов киностудиясында түсірілді. Түсірілімдер Словакияның солтүстік-шығысындағы Сабинов қаласында және Баррандов дыбыс жазу студиясында словак актерлерінің қатысуымен жүргізілді. Басты рөлдерде Жозеф Кронер словак шебер Тоно Бртко және поляк актрисасы Ида Каминская еврей жесірі Розалия Лаутманнова сомдады. Фильм 1965 жылы "Үздік шетелдік фильм" номинациясы бойынша "Оскар" сыйлығын жеңіп алды, ал Каминская бір жылдан кейін "Басты рөлдегі ең үздік актриса" номинациясына ұсынылды. Ол 1965 жылғы Канн кинофестиваліне қатысты.
The Shop on Main Street (Czech/Slovak: Obchod na korze; in the UK The Shop on the High Street) is a 1965 Czechoslovakian film about the Aryanization program during World War II in the Slovak State. The film was written by Ladislav Grosman and directed by Ján Kadár and Elmar Klos. It was funded by the Czechoslovakian central authorities, produced at the Barrandov Film Studio in Prague, and filmed with a Slovak cast on location in the town of Sabinov in north eastern Slovakia and on the Barrandov sound stage. It stars Jozef Kroner as the Slovak carpenter Tóno Brtko and Polish actress Ida Kamińska as the Jewish widow Rozália Lautmannová. The film won the 1965 Academy Award for Best Foreign Language Film, and Kamińska was nominated one year later for Best Actress in a Leading Role. It was entered into the 1965 Cannes Film Festival.
Сюжет
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Бірінші Словакия Республикасындағы (фашистік Германияның клиенті) шағын қалада, жұмсақ мінез-құлықтағы словак балташысы Антонин "Тоно" Бртконы жергілікті фашистік үкіметте ықпалды орынға ие болған қайын інісі елдегі арийлендіру шараларының бір бөлігі ретінде ескі еврей жесірі Розалия Лаутманноваға тиесілі тігіндік ұғымдарды (яғни, гардероб) сатып алу үшін таңдады. Бртко Лотманноваға түсіндіру үшін күресіп жатқанда, ол қазір оның жетекшісі, Бртконың досы және арийлендіруге қарсы шыққан словак Имрих Кучар кіріп, Брткоға бизнестің пайдасыз екенін және Лотманнованың күндерін аяқтау үшін садақаға сүйенетынын хабарлайды. Кучар Лотманноваға Бртконың оған көмектесуге келгенін айтады және Бртконы қаланың еврей қауымының басшылығымен байланыстырады, олар оған дүкеннің ресми арий бақылаушысы болып қалу үшін тұрақты жалақы төлеуге келіседі, өйткені егер ол кетсе, оның орнына фашистік немесе антисемиттік болып табылатын біреу ауысуы мүмкін. Брто Лотманноваға дүкенін басқаруға мүмкіндік береді, уақытының көп бөлігін оның жиһаздарын жөндеуге немесе клиенттермен көмектесуге жұмсайды. Ол биліктің қаладағы еврейлерді жинап, оларды басқа жерге жаппай тасымалдамақшы екенін естігенде, ол Лотманноваға айтпай, алдымен оны жасыруды ойлайды, бірақ ол бұл әрекетті іс жүзінде басталғанда күмән келтіре бастайды. Ол бірте-бірте ішіп, ақырында батылдықты жоғалтады және Лотманнованы көшедегі достарына қосылуға мәжбүрлеуге тырысады. Ақыры ол қаза болып жатқанын түсінеді. Бртко оны дүкеннің ішінде қуып жүрді, бірақ ол тоқтады және басқа еврей көршілерін алып кетуге куә болғаннан кейін өзін ұялады. Бірнеше солдаттың дүкенге қарай келе жатқанын көріп, ол ашуланған Лотманнованы жасыру үшін шкафқа лақтырады. Сол кезде олар терезеге қарап, жүре береді. Бртко шкафтың есігін ашқанда, Лотманнованың өлі денесін табады және күйрегеннен өзін-өзі асып алады. Фильмнің соңында қаза тапқан Лотманнова мен Бртконың бірге қала алаңында жүгіріп-биісіп жүргені көрінеді.
During World War II in a small town in the First Slovak Republic (a client state of Nazi Germany), mild mannered Slovak carpenter Antonín "Tóno" Brtko is chosen by his brother in law, who holds an influential position in the local fascist government, to take over the sewing notions (i. e. haberdasher) shop owned by the elderly Jewish widow Rozália Lautmannová as part of the Aryanization efforts in the country. While Brtko is struggling to explain to Lautmannová, who is nearly deaf, oblivious to the outside world, and generally confused, that he is now her supervisor, Imrich Kuchár, Brtko's friend and a Slovak who opposes Aryanization, enters and informs Brtko that the business is unprofitable and Lautmannová relies on donations to make ends meet. Kuchár tells Lautmannová that Brtko has come to help her and connects Brtko with the leadership of the Jewish community of the town, who agree to pay him a regular salary to remain the official Aryan controller of the shop, since, if he quits, he might be replaced by someone more militantly fascist or anti Semitic. Brtko lets Lautmannová continue to run things in her shop, spending most of his time fixing her furniture or ineptly trying to assist her with customers, and the pair begin to develop a close relationship. When he hears that the authorities are going to gather the Jewish citizenry of the town and transport them elsewhere en masse, he does not tell Lautmannová and at first considers hiding her, but he starts to question this course of action when the roundup actually begins. Drinking steadily, he eventually loses his nerve and attempts to cajole and then force Lautmannová to join her friends in the street. She finally recognizes that a pogrom is happening and panics. Brtko chases her around inside the shop, but he stops and feels ashamed of himself after he witnesses his other Jewish neighbors actually being carted away. Seeing some soldiers heading toward the shop, he throws Lautmannová, who is in a frenzy, into a closet to hide her. The soldiers just glance in the window and keep walking. When Brtko opens the closet door, he discovers Lautmannová's dead body, and, devastated, hangs himself. The movie ends with a fantasy sequence in which the now deceased Lautmannová and Brtko run and dance through the town square together.
Актерлік құрам
Актер рөлі Жозеф Кронер (1924–1998) Антонин "Тоно" Бртко, ағаш шеберІ Ида Каминская (1899–1980) Розалия Лаутманнова, түйме дүкенінің иесі Хана Сливкова (1923–1984) Эвелина Брткова, Тононың әйелі Мартин Холли С. (1904–1965) Имрих Кучар, Тоно мен Розалияның досы және қарсылық қозғалысының мүшесі Франтишек Зварик (1921–2008) Маркус Колкоцкий, Тононың жекжаттысы және қала командирі Елена Паппова Зварикова (1935–1974) Ружена "Рожика" Колкоцкая, Маркустың әйелі және Эвелинаның қарындасы Адам Матейка (1905–1988) Пити бачи (Ата Пит), қала жаршысы Мартин Грегор (1906–1982) Мырза Кац, шаштараз Франтишек Папп (1930–1983) Мырза Андрич, Розалияның көршісі және теміржол қызметкері Гита Мишурова (1929 ж.т.) Андричева ханым, Мырза Андричтің әйелі Эуген Сенай (1901–1981) Мырза Блау, баспагер және еврей қауымының қазынашысы Луиза Гросова (1917–1981) Елиашова ханым, Розалияның көршісі Й. Миттельманн Даниэль "Данко" Элиаш, Елиашова ханымның ұлы Микулаш Ладжинский (1923–1987) Мариан Петер, жартылай әскери күзет офицері Алойз Крамар (1916–1985) Балко бачи (Аға Балко), духовой оркестрдің дирижері Тибор Вадаш (1908–1987) Темекі сатушы
Actor Role Jozef Kroner (1924–1998) Antonín "Tóno" Brtko, a carpenter Ida Kamińska (1899–1980) Rozália Lautmannová, a button store owner Hana Slivková (1923–1984) Evelína Brtková, Tóno's wife Martin Hollý Sr. (1904–1965) Imrich Kuchár, a friend of Tóno & Rozália and a member of the resistance František Zvarík (1921–2008) Markuš Kolkotský, Tóno's brother in law and the town commander Elena Pappová Zvaríková (1935–1974) Ružena "Róžika" Kolkotská, Markuš' wife and Evelína's sister Adam Matejka (1905–1988) Piti báči (Uncle Piti), the town crier Martin Gregor (1906–1982) Mr. Katz, a barber František Papp (1930–1983) Mr. Andorič, Rozália's neighbor and a railroad employee Gita Mišurová (b. 1929) Mrs. Andoričová, Mr. Andorič's wife Eugen Senaj (1901–1981) Mr. Blau, a publisher and the Jewish community treasurer Lujza Grossová (1917–1981) Mrs. Eliášová, Rozália's neighbor J. Mittelmann Daniel "Danko" Eliáš, Mrs. Eliášová's son Mikuláš Ladžinský (1923–1987) Marian Peter, a paramilitary guard officer Alojz Kramár (1916–1985) Balko báči (Uncle Balko), a brass band conductor Tibor Vadaš (1908–1987) Tobacconist
"Басты көшедегі дүкен" Словакияның солтүстік-шығысындағы Сабинов қаласында көптеген жергілікті актерлердің қатысуымен түсірілді, олардың дауыстары шығыс аймақтық словак диалектісінің ерекшеліктерін береді. Ида Каминскаяның поляк акценті де осы мақсатта қолданылды.
The Shop on Main Street was filmed on location at the town of Sabinov in north eastern Slovakia with numerous local extras, whose voices bring in hints of the eastern regional variety of Slovak. Ida Kamińska's Polish accent is employed to the same effect.
Сценарий
Сценарий чех-словакия тарихымен екі тілде жазылған. Сценарист Ладислав Гросман (1921–1981) Словакияда туып өскен, бірақ ол мансабының сол кезеңінде чех тілінде жазды. 1962 жылы ол чех тілінде «Тұрақ» («Өткен») атты қысқа әңгімесін жариялады, ол фильмнің үш негізгі тақырыбын қамтитын, сценарийге дейінгі туынды болды. Ол бұл әңгімені 1964 жылы «Басты көшедегі дүкен» (Obchod na korze) деген атпен әдеби повесть түріндегі сценарий ретінде қайта өңдеп, кеңейтті. Бұл нұсқада болашақ фильмнің сюжеті болды, бірақ ол стандартты (американдық) сценарий форматында емес еді. Гросман оны фильмнің режиссерлері Ян Кадар мен Эльмар Клоспен бірлесіп словак тіліндегі диалогтары бар түсірілім сценарийіне айналдырды. Фильмде словак тілінен басқа қолданылған жалғыз тіл – идиш (кейде оны неміс тілі деп жаңылыстырады), бірақ ол Лотманнова ханымның өзіне-өзі айтқан бірнеше сөйлеммен ғана шектелген. Оның сидурдан оқыған иврит тіліндегі сөздері анық естілмейді.
The screenplay had a bilingual Czech/Slovak history. The screenwriter Ladislav Grosman (1921–1981) was born and grew up in Slovakia, but he was writing in Czech at that point in his career. He published the short story "The Trap" ("Past"), a precursor to the screenplay that contained three themes that made it into the final film, in Czech in 1962. He reworked and expanded this story, still in Czech, as a literary narrative screenplay that was published in 1964 under the title "The Shop on Main Street" (Obchod na korze). This version contained what would become the film's storyline, but it was not in a typical (American) screenplay format. Grosman reworked it into a shooting script with Slovak dialogue in cooperation with the film's designated directors, Ján Kadár and Elmar Klos. The only other language in the film, other than Slovak, is Yiddish (which is sometimes misidentified as German), though this is limited to several lines that Mrs. Lautmannová mutters to herself. Her Hebrew reading from the siddur is indistinct.
Өндіріс
Фильм Чехословакия мен сол кездегі Социалистік Федеративтік Югославия Республикасының бірлескен жобасы болды. Бұл ынтымақтастыққа негізгі себеп – фильм жасаушылардың Чехословакияда қаржыландыру мен логистикалық қолдау алудағы қиындықтары еді. Югославия қаржылық көмек көрсетті және оқиғаның соғыс кезеңіндегі Словакия аймағына ұқсас тұрақтарға қол жеткізуге мүмкіндік берді. Фильмнің басты түсірілім алаңы Словакиядағы Сабинов ауылы болды, ол фильмде бейнеленген ойдан шығарылған қаланың көркемдік бейнесіне толыққанды сай келді.
The film was a collaborative effort between Czechoslovakia and the then Socialist Federal Republic of Yugoslavia. This collaboration was primarily due to the difficulties faced by the filmmakers in securing funding and logistical support within Czechoslovakia. Yugoslavia offered both financial support and access to locations that closely resembled the wartime Slovakian setting of the story. The main filming location was the scenic village of Sabinov in Slovakia, which made the ideal setting for the fictional town portrayed in the movie.
Ұпай
Музыка авторы - Зденек Лиска. Ол 1940 жылдары Чехословакияда кең таралған, дәстүрлі мыс қоры оркестрінің музыкалық стилін қамтиды. Саундтрек АҚШ-та пластинка түрінде шығарылды – мұндай шығарылымды көрген алғашқы чехословакиялық фильмнің саундтрекі.
The score was composed by Zdenek Liska. It incorporates traditional brass band style music that would have been common in Czechoslovakia during the 1940s. The soundtrack was released on record in the US—the first Czechoslovak movie soundtrack to see such a release.
Сыни жауап
Сол кездегі сыншылар фильмді қиын жағдайларда адамның жан-дүниесін терең зерттегені үшін мақтады. Rotten Tomatoes сайтында фильмге 15 шолу негізінде 100% мақұлдау көрсетілді, орташа бағасы 9.0/10. "Басты көшедегі дүкен" әсіресе, күлкі мен қайғының арасындағы нәзік тепе-теңдікті сақтау қабілеті үшін жоғары бағаланды, көбінесе ахуалдың абсурдтығын көрсету үшін қараңғы юморды пайдаланды.
Critics at the time praised the film for its profound exploration of the human psyche in the face of dire circumstances. On Rotten Tomatoes, the film holds an approval rating of 100%, based on 15 reviews, with an average score of 9.0/10. "The Shop on Main Street" was particularly lauded for its ability to navigate the delicate balance between humor and tragedy, often using dark humor to highlight the absurdity of the situation.