Кіріспе

Канадалық бизнесмен (1859–1929)

Подполковник Артур Годфри Пюхен (18 сәуір 1859 – 7 желтоқсан 1929) – канадалық бизнесмен және «Титаник» кемесінен аман қалған.

Ерте өмір

Монреаль қаласында, Канаданың шығысында туған Пюшен теміржол құрылысшысының ұлы болды; анасының әкесі Лондон, Брайтон және Оңтүстік жағалау теміржолын басқарған. Ол жеке мектептерде білім алған. Алан Хастактың «Титаник, канадалық оқиға» (1998) кітабында былай делінген: «1859 жылы Монреальде туған Пюшен неміс иммигранттарының ұлы. Оның әкесі Оңтүстік Америкада теміржол құрылысшысы болған, ал әкесінің әкесі Лондон, Брайтон және Мидленд теміржолын басқарған. 1871 жылы ол Торонтоға көшіп келді». 1888 жылы ол әскери қызметке қабылданып, Канаданың Королеваның жеке атқыштар полкінің лейтенанты болды. Пюшен шендерді көтеріліп, 1911 жылы король Георг V мен королева Мэридің тәж кию рәсімінде маршал болды. 1897 жылы Пюшен қатаң және қалдық ағаштан пайдалы химиялық заттарды алу жоспарларын жетілдірді, негізгі өнімдері – сірке қышқылы, әк ацетаты, ацетон, метанол және формальдегид болды. Қышқылдар бояу өнеркәсібінде, формальдегид Канададағы бидай өсірушілерде, ал ацетон кордит сияқты жарылғыш заттарды жасауда қолданылды. Кейіннен Пюшен Standard Chemical, Iron & Lumber Company of Canada, Ltd компаниясының президенті болды. Компанияның Канадада көптеген зауыттары мен құрылыстары, сондай-ақ Канадада (Монреаль), Францияда (Германия) және Ұлыбританияда (Лондон) орналасқан мұнай өңдеу зауыттары болды. Компанияның кейбір құрылыстары шетелде болғандықтан, Пюшен Еуропаға жиі кемемен сапар шегетін. Пюшен «Вреда» деп аталған яхтаның иесі болды, ол Атлант мұхитын өз желкендерімен кесіп өтетін. Бір кезде ол Корольдік Канадалық яхта клубының вице-комодоры және артқы комодоры болды. Ол сонымен қатар Торонтоның солтүстігінде, Онтарио штатының Барри қаласына жақын Кемпенфелт шығанағында орналасқан «Вудлендс» деп аталатын кең Викториялық меншік және сарайдың иесі болды.

Титаник

Пючен 1912 жылғы 10 сәуірде Саутгемптон қаласында 40-шы трансатлантикалық сапарында бірінші сыныптық жолаушы ретінде «Титаникке» отырды. Ол капитан Смиттің командалық міндетін атқаратынына алаңдады, өйткені Смит нашар командашы және тым қарт деп ойлады. «Титаник» суға батқан түні Пючен 6-шы құтқару қайығының жанында болды, оны төмен түсіріп жатқанда, бірақ кезекші Роберт Хиченс қайықтың дұрыс жабдықталмағанын айқайлады. Екінші офицер Лайтоллер басқа теңізшілер бар ма деп сұрады, ал Пюшен олардың ешқайсысы жоқ екенін көргенде, өзінің яхтсмен екенін айтып, ерікті болып алға шықты. Капитан Смит сол жерде тұрды да, Пюшенге терезе сындырып, 6-шы құтқару қайығына түсуін ұсынды. Лайтоллер оған егер ол өзі айтқандай жақсы теңізші болса, арқандармен төмен сырғанап қайыққа кіре алатынын айтты. Содан соң Пюшен арқанды алып, кемеден шығып, қолдарымен 6-шы құтқару қайығына дейін төмен түсті. Ол сол түні Лайтоллердің құтқару қайығына кіргізген жалғыз ер адам болды. Кейіннен ол «Титаник» құтқару қайығынан кемеге қарап тұрып, оның құлауын түсінбегенін айтты. Қайыққа отырғанда, Пюшен құтқару қайығына түсіп бара жатқанда әмиянының қалтасынан суға түсіп кеткенін байқады. Пюшен әскери офицер болғандықтан, Роберт Хиченске қайықтағы жолаушыларды аман қалғандарды іздеуге қайтаруға рұқсат бергені және Хиченстің сөздік шабуылдарын тоқтатуға жол бергені үшін тексеріске ілікті. Пюшен капитан Смит пен «Титаник» экипажына ашық сынады, олардың теңізшілік шеберлігін нашар деп бағалады; алайда, АҚШ Сенатының апатты тергеудегі ресми куәлігі құтқарудан кейінгі күндері берген сұхбаттарынан сәл жұмсақ болды. 1987 жылы «Титаник» қалдықтарының маңынан Пюшеннің әмияны табылды, ішінде трамвай билеттері, саяхатшы чегі және оның визиткасы болды.

Кейінгі жылдар

Торонтода, Пюшенді кеме шөгіп кеткеннен аман қалғандықтан, кейбіреулер оны қорқақ деп есептеді, бірақ көпшілігі оның апатты сапарға қатысуын батылдық пен ерлік деп санады. Осы даулы беделіне байланысты, оның Корольдік мылтықтардағы подполковникке тағайындалуы күтілгенімен, ол берілмейтіні жөнінде әртүрлі болжамдар айтылды. Алайда, болжамдарға қарамастан, 1912 жылдың 21 мамырында ол подполковник шеніне көтерілді; сондай-ақ ол Ерікті офицерлердің орденін алды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Пюшен «Стандарт Химиялық» компаниясынан зейнетке шығып, Корольдік мылтықтардың үй батальонына басшылық етті. Ол 1929 жылдың 7 желтоқсанында Торонтода 71 жасында қайтыс болды. Оның денесі Торонтоның Маунт-Плезант зиратына жерленді.