Кіріспе

Оңтүстік Арабия (جنوب الجزيرة العربية) – Батыс Азиядағы Арабия түбегінің оңтүстік бөлігін құрайтын тарихи аймақ, көбінесе қазіргі Йемен Республикасы аумағында орналасқан, бірақ тарихи тұрғыдан Сауд Арабиясының Наджран, Джизан, Әл-Баха және ‘Асир, сондай-ақ қазіргі Оманның Дхофар аймақтары да оның құрамына кірген. Оңтүстік Арабияда ерекше тілдік және этникалық байланыстарымен, сонымен қатар дәстүрлері мен мәдениетімен ерекшеленетін халықтар қоныстанған, бұл байланыстар қазіргі саяси шекаралардан тысқары асып тосқан. Екі түпкілікті тіл тобы бар: қазір жойылған Көне Оңтүстік Арабия тілдері және олармен туыс емес Қазіргі Оңтүстік Арабия тілдері, екеуі де семит тілдер отбасының мүшелері.

Этимология

Ямант термині ежелгі Оңтүстік Арабия жазуларында Шаммар Яхриш II деп аталатын екінші Химияриттік патшалықтың патшаларының бірінің титулында кездеседі. Бұл термин, әлдебір, Арабия түбегінің оңтүстік-батыс жағалауын және Аден мен Хадрамұт арасындағы оңтүстік жағалауды білдірген болуы мүмкін. Бір этимология бойынша Йемен сөзі "оңтүстік" деген мағынаны білдіретін ymnt сөзінен шыққан, бұл жағдайда оң жаққа (𐩺𐩣𐩬) орналасқан жер туралы ұғымға назар аударады. Басқа дереккөздер Йеменнің "құнарлы" немесе "батыс" деген мағына беретін yamn немесе yumn сөздерімен байланысты екенін айтады, себебі елдің көп бөлігі өнімді. Римдіктер оны Арабия Феликс (өнімді Арабия) деп атаған, ал Арабия Дезерта (шөлді Арабия) деп атауға қарама-қарсы қойған. Классикалық латын және грек авторлары Оңтүстік Арабияны (Ежелгі Йеменді) атау үшін "Индия" деген атауды қолданған. "Индия" терминінің пайда болуына себеп, парсылардың Оңтүстік Арабияда кездескен абиссиниялықтарды, олардың жанында тұратын кушит халқының атымен, яғни үндістер деп атауы себеп болды. Оңтүстік Арабия мыңдаған жылдар бойы Үнді мұхитының сауда жолдарының құрамында болды. Оман империясының құрылуымен Үндістан мен Африканың шығыс жағалауы және Мадагаскар арасындағы байланыс күшейді.

Тарих

Үш мың жыл бұрын Оңтүстік Арабия аймағын бірнеше ежелгі мемлекеттер – Маин, Қатабан, Хадрамаут және Саба мекендеген. Осы ежелгі заманда Оңтүстік Арабия бірнеше айрықша ерекшеліктерге ие болды: Марибтегі мәшһүр бөгет, әмбебап құндыр саудасы, сондай-ақ аңызға толы Шеба патшайымы. Екі мың жыл бұрын химьяриттер Оңтүстік Арабияны бағындырып, бірнеше ғасыр бойы үстемдік құрды. Эфиопиялық Аксум мемлекеті Оңтүстік Арабияға алғашқы рет 3-4 ғасырларда, кейін 6 ғасырда Калеб патша басшылығымен шабуыл жасады, шамамен 520 жылы аймақты бағындырды. Олар шамамен 575 жылы Сасанид әулетінің парсы әскерлерімен ығыстырылды, олар да теңіз жолымен келді. Жарты ғасырдан соң, 6 жылы (628 жылы) аймақ ислам дініне көшті.