Кіріспе
Дублиннің ішкі маңындағы Пхибсбороның үш бөлігінің бірі, Ирландиядағы Бродстоун – қазіргі Дублиндегі Пхибсборо құрайтын үш ауданның бірі. Бұл ауданның ең оңтүстігінде орналасқан, ол Ормонд-Кейдегі Әке Мэтью көпірінен солтүстікке қарай екі шақырым жерден басталады. Аймақ үшбұрышты пішіндес, батысында Фибсборо жолы және Конституция төбесі, солтүстігінде Солтүстік айналма жолы, ал оңтүстік-шығысында Дорсет көшесі мен Болтон көшесімен шектеледі. Аймақтың пошталық индексі – Дублин 7.
Broadstone is one of the three neighbourhoods that make up present day Phibsboro in Dublin, Ireland. The most southerly of these, it begins just two kilometres north of Father Mathew Bridge at Ormond Quay. The area is triangular, bounded by Phibsborough Road and Constitution Hill to the West, North Circular Road to the north, and Dorset Street and Bolton Street to the south east. The postal district for the area is Dublin 7.
Шолу
Бұрын Бродстоунды Гласмангог деп атаған. Атауы Брадго өзені арқылы өтетін броды – Лиффи өзеніне құятын бұл саланың сипаттамасы болып табылады. Брадгог Кабрадан солтүстік-батысқа қарай басталып, Ормонд-Кейдегі Лиффиге жеткенше ағады. Өзен ұзақ жылдар бойы құбырларға жабылып, қазір толығымен жер астында ағып жатыр. Конституция төбесіндегі Корольдер үйінің қарама-қарсысында бұрынғы теміржол станциясы – Бродстоун станциясы орналасқан. Бродстоунда Black Church (St. Mary's Chapel of Ease), King's Inns, Broadstone Station, Blessington Street Basin, Berkeley Road Church (St. Joseph's) және Royal Canal Bank сияқты бірнеше маңызды орындар бар. Аймақтың көп бөлігі бастапқыда Грангегорман иелігіне кірген, Монк Миноуг Стэнли отбасының демені, сарайы және жерлері болған. Бұл аймақ 1801 жылғы Одақ актісіне дейін, көршілес Маунтджойдағы ерте грузиндік Дублин салынғаннан кейін бір ғасыр өткен соң, G.W.R. дамығаннан кейін салынған шағын және орташа көлемді қызыл кірпіш үйлерден тұрады. Бұл қарапайым үйлердің ерекшелігі – есіктеріндегі жартылай дөңгелек пішіндес люкстер. Бродстоунның ауылдық орталығы немесе басты көшесі жоқ. Теміржол терминалы – бұл махаббаттың орталық нүктесі, ал Бродстоунның маңыздылығы Дублиннің сол кездегі алты теміржол терминалының бірі ретінде орналасқан жерінен туындаған.
Басталуы
Викингтер қоныстанған бұл аймақ Грангегорман поместьесінің бір бөлігі болды, ол кең жеміс бақтарымен әйгілі болған. Жасыл алаң мал жаюға және демалысқа арналған жалпы қолданыстағы жер еді. 18 ғасырдың соңына қарайғы суреттер мен хабарламаларда ылғалды ауа-райында батпаққа айналатын, сорлы, сулы жер сипатталған. Glas Mochanog-тың түпнұсқа ирланд тіліндегі атауы, "Glasmanogue" деп ағылшын тіліне аударылған, Monck (немесе Minogue) Green деп мағына береді. 1660 жылғы жаңарудан бастап, бұл аймақ Карл II-нің таққа қайта отыруын тойлау үшін әскери шерулер мен мерекелік шараларға пайдаланылды, бірақ Бродстоун, Маунтджой және Фибсборо қаланың құрамына тек 18 ғасырдың соңында және Корольдік канал салынғаннан кейін ғана кірді. Осы кезеңде қаланың солтүстік бөлігі Англо-ирланд саяси және коммерциялық элитасы үшін сәнді жерге айналды, олар жартылай тәуелсіз Ирландия Корольдігінің үстемдік билік және коммерциялық құрылымын құрады. Олардың ішінде Гардинер әулеті, Блессингтон графтары және Маунтджой виконттары ерекше көзге түсті, олардың құрметіне Маунтджойдың екінші Фибсборо ауданы дамыды. Гардинер көшесі, Гардинер алаңы, Гардинер жолағы, Гардинер қатары, Блессингтон көшесі, Блессингтон алаңы, Блессингтон жолағы, Блессингтон ойпаты, Маунтджой көшесі, Маунтджой алаңы, Маунтджой алаңы және Маунтджой шеруі – барлығы жақын жерде орналасқан – Маунтджой әулетінің байланыстарымен аталған.
Корольдік канал
1789 жылы Дублин қалалық әкімшілігі Корольдік каналды және Конституция төбесінде салынған порты тапсырды, ол Пхибсбородағы басты каналға қосымша тармақ арқылы жалғастырылды. Бродстоунның тарихы көп жағынан осы каналдың тарихымен байланысты. 1796 жылы қосымша желі аяқталғанымен, порт ашылуына тағы он жыл кетті; құрылыс одан кейін де бірнеше жылға созылды. Порттың орны нарықтар мен соттарға жақындығы үшін таңдалды. Болтон көшесі артықшылықты орын болды, бірақ жоғары жер бағасы және жергілікті тұрғындардың наразылығы оны басқа жерге көшіруге мәжбүр етті. 1807 жылы Муллингарға жүйелі кеме қатынасы іске қосылды. Келесі жылдары бұл аймақ көптеген қонақ үйлер мен сауда кемелері кемежай мен қоймаларды пайдаланған өнеркәсіп орталығына айналды. Көптеген қаржылық қиындықтардан кейін 1817 жылы канал Шаннон өзенімен байланыстырылды және басты маршруттың көп бөлігі бүгінге дейін сақталған. 1810 жылы Блессингтон көшесіндегі су қоймасы, яғни бассейн қазылды, ол жергілікті жерге сумен жабдықтау үшін қосымша тармақтан тартылды. 1830 жылдары канал арқылы жылдық орташа тасылған жүк көлемі 80 000 тоннаны, ал жолаушылар саны 40 000 адамды құрады.
Патша қонақүйлері
Корольдің қонақ үйі – Ирландиядағы ең көне құқық білімі орталығы, 1542 жылы Генрих VIII патшалық құрған кезеңде негізі қаланды және бастапқыда қазіргі Төрт сот орналасқан жерде болған. 1790 жылдары Төрт сот салынғанда Корольдің қонақ үйі Конституция төбесіне көшірілді. Қазіргі ғимаратты Джеймс Гандон жобалаған. Ол теңіз портына қарама-қарсы салынды, Гандонның Төрт соты мен Кеден үйі сияқты, алды жағы су жағасына қаратылған. Құрылысы 1800 жылы басталып, 1823 жылы аяқталды. Бродстоунға көшкеннен бері Эдвард Карсон, Патрик Пирс, Чарльз Хоуги, Мэри Робинсон және Майкл Макдауэлл сияқты белгілі түлектер бітірген.
Қара шіркеу
Қасиетті Марияның шағын ғибадатханасы, барлығына Қара шіркеу деп белгілі, 1830 жылы Джон Семпл жобалаған. Атауының шығуы ғимараттың сыртының қараңғы сұр түсіне емес, ішкі кеңістіктің көлеңкелі болуына байланысты деп саналады – ғимараттың қабырғалары өте жуан және терезелері тар. Шіркеудің ерекшелігі – ішінде бөлек қабырғалары мен төбесі жоқ, барлық кеңістік бір параболалық аркадан тұрады. Аңыз бойынша, түн ортасында, көзін жұмып, сағат тіліне қарсы айналып, екі-үш рет "Ай Мария" дұғасын кері оқыған адам Ібіліспен кездеседі. Бұл шіркеудің протестанттық болғандығына байланысты туған болжам. Бүгінде бұл әсем ғимарат діни қызметін атқармайды және кеңсе ретінде пайдаланылуда. Джеймс Джойстің "Улисс" романындағы "Күннің бұқалары" тарауында Қара шіркеу Беллоның көптеген күнәларының бірі ретінде қысқаша айтылады: ол Қара шіркеудің көлеңкесінде кем дегенде бір әйелмен құпия некеге тұрған. Джойс Дублин маңындағы, Фонтеной көшесі, 44-тегі Джойс отбасының көптеген уақытша үйлерінің бірінде бірнеше ай тұрды. 1909 жылдың шілдесінен қыркүйегіне дейін ұлы Жоржиомен бірге, ал 1909 жылдың қазанынан 1910 жылдың маусымына дейін жалғыз тұрды, Дублинде алғашқы кинотеатрды ашуға тырысып. Бұл атау Остин Кларктың "Қара шіркеуді екі рет айналып" (1962) атты естеліктерінің бірінші томында да қолданылған. Кларк Бродстоунда, Орта Маунтджой көшесінде өскен. Кларк пен Джойс екеуі де жақын орналасқан Белведер колледжінде оқыған. Шіркеудің ішкі кеңістігі толығымен қайта жөнделді және қазір кеңселерге толы.
Мидленд Ұлы Батыс темір жолы және Бродстон станциясы
1845 жылы Корольдік каналды Midland Great Western Railway компаниясы 298,059 фунт стерлингке сатып алды, мақсаты – Ирландияның батысына темір жол салу үшін канал бойындағы жерді пайдалану. Бродстон темір жол станциясы 1850 жылы құрылып аяқталды. Бұл ғимарат Дублиннің алғашқы алты темір жол терминалының бірі болды, ал қалғандары – Вестленд Роу (қазір Пирс станциясы), Амиенс-стрит (қазір Конолли станциясы), Кингсбридж (қазір Хьюстон станциясы), Норт-Уолл және Харкорт-стрит (қазір барлар мен түнгі клубтар кешені). Конституция төбесінде, Корольдік құрылыстардың қарама-қарсысында орналасқан станция Midland Great Western Railway темір жолының соңғы аялдамасы болды. Джон Скиптон Мулвани жобалаған Бродстон станциясы нео-египеттік стильде граниттен салынған. Галвей Еуропа мен Солтүстік Америка арасындағы трансатлантикалық жолаушылар тасымалының негізгі порты болуы күтілгендіктен, Midland бәсекелесі – Great Southern and Western Railway компаниясынан бұл мақсатқа бірінші болып жетіп, табысқа қол жеткізді. Ұлыбританияға жұмыс істеуге барушы батыстан келген кедей мигранттар үшін Midland компаниясы арнайы төртінші класс вагондарын енгізді. Слайго, Вестпорт, Ахилл және Клифден қалаларын қамтамасыз ететін бұл темір жол ірі қара мал тасымалына да пайдаланылды. Осы шамада аудандағы көптеген үйлер темір жол қызметкерлері үшін салынды. Осы үйлердің көп бөлігін Artisan's Dwelling Company салған, ол Дублин және басқа да жерлерде осы сияқты көптеген үйлерді салған. Қазір осындай үйлер, олардың шығу тегіне қарамастан, көбінесе Artisan коттедждері деп аталады.
Каналды құлату
XIX ғасырдың ортасындағы Ұлы Ирландия ашаршылығы эміграцияның үлкен толқынына әкеп соқты, және Ирландия халқы 1830-шы жылдары шамамен 8 миллионнан бір ғасырдан кейін шамамен 4 миллионға дейін азайды. Ең көп зардап шеккендер батыстағы ауылдық халық, дәл MGWR нарығының аймағы. 1870-ші жылдары батыстан адамдардың ағыны ең жоғары деңгейге жеткенде, қысқа мерзімді өркендеу болды, бірақ адамдар кеткен сайын, қарсы бағыттағы қозғалыс айтарлықтай төмендеді. Көші-қон біртіндеп тоқтағанда, канал жүйесі де тоқтап қалды. MGWR ешқашан канал бизнесіне қызығушылық танытпады, және 1877 жылы үкімет оларға филиалдық желіні жабуға және портының ішін толтыруға, станция үшін жаңа алаң салуға рұқсат берді. Бұл жылжымалы понтондық көпірдің қажеттілігін жойды, және Фостер акведугі арқылы жаңа жол – Батыс жолы салынды. Порт енді қажет болмады, өйткені Спенсер докта жаңа, үлкен әрі ыңғайлы орналасқан порт салынды, ол Бродстоун станциясының алаңына айналды. Кішкентай су қоймасы 1868 жылы Вартриде жаңа су қоймасы салынғаннан кейін маңызсыз болып қалды, және 1970 жылдары қаладан кеткенге дейін Смитфилдтегі Джеймсон виски зауыдымен қамтамасыз етті. 1920 жылдары Корольдік каналдағы орташа жылдық тасымалдау көлемі 10 000 тоннаға дейін төмендеді. 1924 жылы MGWR өзінің бәсекелесі – Ұлы Оңтүстік және Батыс темір жолымен бірікті, бұл рационализация мен аман қалуға мүмкіндік берді, ал 1927 жылы Фостер акведугі астындағы көпір бөлігі толтырылды, және канал мен темір жол толығымен ажыратылды.
Темір жолдың құлдырауы
1930 жылдары темір жол да тоқырап, 1937 жылы Вестпорттан соңғы пойыз келді. 1944 жылы Канал және Темір жол мемлекеттік көлік компаниясы Córas Iompair Éireann (CIÉ) меншігіне өтті, ол 1954 жылы барлық бу локомотивтерін осы жерге аударды. Бірақ 1961 жылы бумен жүретін локомотивтер пайдаланылмай қалғаннан кейін, Бродстон станциясы жабылды. 1951 жылы жолды кеңейту үшін Фостер су құбыры бұзылып алынды. Бүгінде тарихи ғимарат Bus Éireann кеңсесі ретінде қолданылады, ал қалған аумағы автобустарды тұрақтату және қызмет көрсету үшін пайдаланылады, негізгі ғимарат көбінесе қоғамдық тұрғын үйлер мен жеңіл өнеркәсіп ғимараттарының арасында көзден тасады.
Қазіргі заман
Темір жолдың жабылуынан кейін соғыс қиындықтары, азық-түлік карточкалары және ұзақ созылған экономикалық төмендеу басталды. Жұмыссыздық пен жағдайдың нашарлауы Дублиннің солтүстік-ішкі қала тұрғындарына ауыр тиді, ал Доминик көшесі, Грангегорман және Бродстоун аудандары есірткіге, әсіресе героинге тәуелділіктен ең көп зардап шеккендердің қатарында болды. Корольдік канал жағасындағы саябақ және Блессингтон көшесіндегі қолданыстан шығарылған су қоймасы бұзық жастарды өз басына тартты, сондай-ақ жұмақ алаңының айналасындағы қираған ғимараттар да олардың тоғысқан жеріне айналды. Ирландия жастар жатақханасы қауымдастығы, An Óige, Маунтджой көшесіндегі ескі монастырь ғимаратын иеленді, және ол қазір ұйымның бас кеңсесі және Дублиндегі ең ірі халықаралық жатақханасы болып табылады.
Қайта жаңғыру
1956 жылы байланыстыратын каналдың шұңқыры толтырылып, ұзын, тар саябақ – Корольдік канал жағалауына айналдырылды. Дегенмен, су қоймасы әлі де сақталып қалған. 1993 жылы ондаған жылдар бойы тоқырау мен ескерусіз қалғаннан кейін, Дублин қалалық әкімдігінің Парктер департаменті оны демалыс орны ретінде қайта жаңғыртуға кірісті, 6000 тонна лай мен қоқысты алып тастады, фонтан орнатты, орталық аралды жануарлар мен өсімдіктер үшін кеңейтті және кең ауқымды қайта отырғызу жұмыстарын жүргізді. Блессингтон бассейні әлі де 8-ші шлюзден жоғары орналасқан каналдан су алады, бірақ қазір бір және төрттен бір акр жерді алып жатқан, әдемі плиткаланған және көгалдандырылған жолмен айналасы қоршалған, темір қоршаумен бөлінген және мүсіндер мен отыруға арналған орындармен безендірілген сулы денеге айналды. Грангегормандағы Сент-Бренданс ауруханасының үлкен алаңы қазіргі уақытта Дублин Технологиялық институтының болашақ орны болып табылады, ал Грангегорман даму агенттігінің аймақты дамыту жоспары жаңа Грангегорман кампусын Грангегорман және Бродстоун аудандарымен біріктіруді және оқу-білім беру және халыққа арналған көптеген мүмкіндіктер мен ыңғайлы жағдайларды ұсынуды көздейді. Бұл – қаланың солтүстік бөлігін жаңғыртудың үлкен жобасының бір бөлігі ғана, соның ішінде жақын орналасқан О'Коннелл және Парнелл көшелерін туризм мен сауда орталықтары ретінде қайта дамыту да қарастырылып отыр. Бродстоун станциясының басты ғимаратын қалпына келтіру туралы көптеген ұсыныстар түсті, ал соңғы жылдары кейбіреулер оны Дублин әуежайына бағытталған метро желісінің қалалық терминалы ретінде қарастырды, ал басқалары ескі теміржол желісін қайта ашуды ұсынды, бұл алынған аудандардың тұрғындарына қалаға оңайрақ қатынауға мүмкіндік берер еді.
Луас жасыл желісі
Луас жасыл желісі Грангегорман қаласындағы DIT кампусына екі Луас аялдамасы – Broadstone University және Grangegorman арқылы қызмет көрсетеді. Бұл Конституция төбесінен Бродстон Плазаны Грангегорманға дейін жалғайды. Луас ескі Бродстоун темір жолының бойымен солтүстікке қарай Брумбридж теміржол станциясына және оңтүстікке қарай Фибсборо мен Дублин қаласының орталығына қарай жалғасады.