Кіріспе
Америка физигі Морис Голдхабер (18 сәуір 1911 – 11 мамыр 2011) – американдық физик, ол 1957 жылы (Ли Гродзинс және Эндрю Сунярмен бірге) нейтринолардың теріс гелициттілікке ие екенін дәлелдеді.
Maurice Goldhaber (April 18, 1911 – May 11, 2011) was an American physicist, who in 1957 (with Lee Grodzins and Andrew Sunyar) established that neutrinos have negative helicity.
Ерте өмір және балалық шағы
Ол 1911 жылғы 18 сәуірде Австрияның Лемберг қаласында, қазіргі Львов қаласында еврей отбасында дүниеге келді. Оның бес атасы Гершон Голдхабер раввин болған. Оның ұлы Альфред Голдхабер СУНИ Стони Брук университетінің теориялық физика институтының профессоры. Оның немересі Дэвид Голдхабер Гордон Стэнфорд университетінің физика профессоры.
Білім
Берлин университетінде физика оқуын бастағаннан кейін, ол 1936 жылы Кембридж университетінде докторлық диссертациясын қорғап, Магдалена колледжінің түлегі болды.
Мансап
1934 жылы Англияның Кембридж қаласындағы Кавендиш зертханасында жұмыс істеп жүріп, Джеймс Чадвикпен бірге ядролық фотоэлектрлік эффект деп атаған құбылысты зерттеу арқылы нейтронның протондан ауыр екенін және ыдырауға қабілетті екенін анықтады. 1938 жылы Иллинойс университетіне көшті. 1940 жылдары әйелі Гертруда Шарф Голдхабермен бірге бета-бөлшектердің электрондармен толықтай сәйкес екенін дәлелдеді. 1950 жылы Брукхейвен ұлттық зертханасына қабылданды. Эдвард Теллермен бірлесіп, «жүйелі дипольдік ядролық резонанс» деп аталатын құбылыстың, ядродағы нейтрондардың протондарға қарсы бірлесіп тербелісінен туындайтынын ұсынды (Голдхабер-Теллер моделі). Шамамен 1955 жылы Хартланд Снайдермен антипротонның жоқ екендігіне қатысты мәртебе тігіп, тігісін жоғалтқанда, антиматерияның ғаламда кең таралмауының себебі – Ұлы жарылыстан бұрын «универсон» деп аталатын жалғыз бөлшектің болғаны, ол кейін «космонға» және «антикосмонға» ыдырап, космонның ыдырауынан белгілі ғалам пайда болғанын болжады. 1950 жылдары сондай-ақ, электрондар, протондар және нейтрондар сияқты барлық фермиондардың «жұптасқан» екенін, яғни әрқайсысының өте ауыр серігі бар екенін айтты. Голдхабер-Кристи моделі ретінде танылған «ерекше бөлшектердің» негізінен үш элементар бөлшектен тұратынын да болжады. 1961 жылдан 1973 жылға дейін Брукхейвен ұлттық зертханасының директоры қызметін атқарды. Көптеген марапаттарының ішінде 1983 жылы Ұлттық ғылым медалін, 1985 жылы Америка жетістіктері академиясының Алтын тақта сыйлығын, 1991 жылы Вольф сыйлығын, 1982 жылы Дж. Роберт Оппенгеймер естелік сыйлығын (Роберт Маршакпен бөлісіп), ал 1998 жылы Ферми сыйлығын жеңіп алды. Америка Құрама Штаттарының Ұлттық ғылым академиясының, Америка өнер және ғылым академиясының және Америка философиялық қоғамының сайланған мүшесі болды. Морис Голдхабердің інісі Герсон Голдхабер Калифорния университетінде (Беркли) физика профессоры болды; ұлы Альфред Шарф Голдхабер SUNY Stony Brook университетінде физика профессоры; немересі (Альфредтің ұлы) Дэвид Голдхабер Гордон Стэнфорд университетінде физика профессоры.
Өлім
Голдхабер 2011 жылдың 11 мамырында Нью-Йорк штатының Шығыс Сетаукет қаласындағы үйінде 100 жасында дүние салды.
Мұра
2001 жылы Брукхейвен ұлттық зертханасы оның құрметіне Гертруда және Морис Голдхабер атындағы ерекше шәкіртақыларын құрды. Бұл шәкіртақылар өз салаларының шегінде тәуелсіз зерттеулер жүргізуге құштар, ерекше дарыны мен жетістіктері бар жас ғалымдарға беріледі.