Кіріспе

Мальдивтердегі негізгі халықаралық әуежай – Велана халықаралық әуежайы (VIA), сондай-ақ Мале Велана халықаралық әуежайы деп те аталады. Ол Солтүстік Мале атоллындағы Хульхуле аралында, ел астанасы Мале аралына жақын орналасқан. Бұл әуежай әлемнің ірі әуежайларымен жақсы байланысқан және көбінесе туристер үшін Мальдивтерге кірудің негізгі қақпасы болып табылады. Оның қаржылық және әкімшілік басқаруын «Мальдив әуежайлары компаниясы» (MACL) деп аталатын мемлекеттік компания жүзеге асырады.

Хулуле әуежайы

Аэропорт алғашқыда сол кездегі Халхуле аралында орналасқан шағын жер учаскесі ретінде басталды. Халхуле әуежайы 1960 жылдың 19 қазанында ашылды. Хулхуле аралында салынған алғашқы ұшу-қону жолағы теріс болаттан жасалған. Бұл ұшу-қону жолағына алғаш рет 1960 жылдың 19 қазанында сағат 13:55-те Жаңа Зеландия Корольдік әуе күштерінің Bristol Freighter NZ5906 ұшағы қонды. Алғашқы коммерциялық рейс – Air Ceylon (Avro 748; 4R ACJ) ұшағы осы ұшу-қону жолағына 1962 жылдың 10 сәуірінде сағат 15:50-де қонды. Мальдивтерге тиесілі алғашқы ұшақ 1974 жылдың 9 қазанында Халхуле әуежайының ұшу-қону жолағына қонды. 1964 жылдың мамыр айында Мале үкіметі мен халқы жаңа асфальт ұшу-қону жолын салу үшін бірлесіп жұмыс істеді. Мале қаласының төрт ауданы ең жылдам жұмыс істеген ауданға берілетін 1000 руфия сыйлық ақшасы үшін бәсекелесті. Бірінші күні жобаға 108 ерікті тартылып, 1563,08 руфия көмек ретінде берілді. Жаңа ұшу-қону жолағы 1966 жылдың 12 сәуірінде сағат 16:00-де президент Ибрагим Насирмен ашылды. 2011 жылдың 26 шілдесінде Мале халықаралық әуежайы Мальдивтің екінші президенті және әуежайдың негізін қалаушы Ибрагим Насирдің құрметіне Ибрагим Насир халықаралық әуежайы деп қайта аталды. 2017 жылдың 1 қаңтарында әуежай президент Ибрагим Насирдің отбасылық үйінің атына сілтеме жасай отырып, Велана халықаралық әуежайы деп қайта аталды. Бұл ребрендинг Ямин әкімшілігінің экономикалық көзқарасына сәйкес келетін стратегиялық жоспардың бір бөлігі болды. Мальдивтердегі инфрақұрылымдық жобаларды қолдау және қаржыландыруда Үндістан маңызды рөл атқарды, сондай-ақ адал дос ретінде де қызмет етті. Үндістанның 136,6 миллион долларлық несиелік желісі Мале әуежайы жобасын сәтті аяқтауға үлкен үлес қосты.

Әуежайды жекешелендіру

2010 жылы Нашид әкімшілігі IFC-ті әуежайды жекешелендіру бойынша тендерлік процесті өткізуге тағайындады. Тендерді GMR Group және Malaysia Airports консорциумы ұтып алды, олар әуежайды 2014 жылға дейін кеңейту және жаңғырту, сондай-ақ 25 жыл бойы оны пайдалану үшін үкіметке 1 миллиард руфия алдын ала төледі. Жыл соңына дейін MACL әуежайдың әуежай лицензиясын жаңадан құрылған GMR Malé International Airport Ltd (GMIAL) компаниясына ресми түрде тапсырды. GMIAL даму жоспарларына ұшу-қону жолағының шығыс жағындағы жерді қайта иеленуді қосты, онда жаңа терминал салынуы тиіс. Бұл терминал үш жеке ғимараттан тұрады. Жеке жүк терминалын салу жоспары да жарияланды. Дегенмен, жоба көптеген кешігулерге ұшырады. 2012 жылдың соңында Вахид әкімшілігімен Малдивтің жаңа үкіметі концессиялық келісімнің бастапқыда-ақ күшін жойғанын мәлімдеді және 2012 жылдың 27 қарашасында GMIAL-ге «әуежайдан шығу» үшін жеті күн мерзім берді. Бұл шешім үкіметтік оппозицияның жаппай наразылықтарын, сондай-ақ Үндістан үкіметі мен баспасөздің сынына алып келді. 7 желтоқсанда GMR әуежайды үкіметке қайтарды, ал MACL оператор ретінде қызметін қайта бастады.

Әуежайды кеңейту

2018 жылдың 18 қыркүйегінде әуежайда жаңа ұшу-қону жолағы аяқталды. Ұзын және кең, үлкен ұшақтарға қызмет ету үшін салынған. Жаңа ұшу-қону жолағы 2018 жылдың 5 қыркүйегінде Мальдивтің сол кездегі президенті Ямин Абдул Гаюммен ашылғанмен, толықтай дайын болғанға дейін 4 жыл бойы жоспарлы рейстерге пайдаланылмады. 2019 жылдың 26 маусымында Мальдивтің Airbus A320 ұшағы Велана халықаралық әуежайындағы жаңа оңтүстік-батыс алқабын сәтті сынақтан өткізді. Бұл Maldives Airports Company компаниясының операцияларға соңғы сертификаттауды күтіп тұрған алғашқы тікелей ұшу сынағы болды. 2019 жылдың 17 шілдесінде жаңа алқап ұшу операциялары үшін ашылды. ICAO талаптарына толық сәйкес келетін алқапта үш Code E MARS тұрағы, екі арнайы Code E тұрағы және бір арнайы Code C тұрағы бар. 2022 жылдың 6 қазанында жаңа теңіз ұшақтары терминалы ашылды. Терминал Қытайдың Пекин қалалық құрылыс тобы (BUCG) 55 миллион АҚШ долларына салған. Әлемдегі ең ірі теңіз ұшақтары операциясында жаңа терминал мен док 100-ден астам теңіз ұшағын қабылдай алады және күніне 300 рейсті орташа жүзеге асырады, маусымдық шақта 600 рейске дейін жетеді, сондай-ақ күніне 6000-нан астам туристке қызмет көрсете алады. Төрт қабатты терминал ғимаратында кеңселер, келу залдары және 42 лаунж бар, олардың көпшілігі MACL-дің VIP және бизнес лаунждардан басқа курорттарға арналған. Әуежайда салынып жатқан жаңа жолаушылар терминалының негізі 2019 жылдың желтоқсанында аяқталды. Жаңа жолаушылар терминалы қазіргі халықаралық терминалдың оңтүстігінде салынып жатыр және ауданы 100 мың шаршы метрден астам болады. Қазіргі терминал жылына 1 миллион жолаушыға қызмет көрсетуге арналған, ал жаңа терминал жылына 7,3 миллион жолаушыға қызмет көрсетуге қабілетті болады. Жаңа терминалды 2025 жылға дейін аяқтау жоспарлануда, құны шамамен 357 миллион АҚШ долларын құрайды. Жоба 2019 жылы Сауд Арабиясының Бен Ладен тобымен келісімшартқа қол қойылды. Кеңейту жобасына сонымен қатар жүк терминалын және 2020 жылы аяқталуы күтілетін жанармай қоймасын салу кіреді. Қазіргі жүк терминалы жылына 50 мың тонна жүк тасымалдауға мүмкіндік береді, ал жаңа терминал жылына 120 мың тонна жүк тасымалдауға қабілетті болады деп күтілуде. Жаңа жанармай қоймасы қазіргі жанармай қоймасынан үш есе үлкен, ал әуежайдың жалпы жанармай сақтау сыйымдылығы 15 мың метрикалық тоннаны құрайды, жоба аяқталғаннан кейін жанармай сақтау сыйымдылығы 45 мың метрикалық тоннаға жетеді. Бұл жоба аясында әуежайдың астына ұшақтарды жанармаймен қамтамасыз ету үшін жанармай гидранты орнатылды. Жүйе іске қосылғаннан кейін, ұшақтарға жанармай құю үшін жанармай тасымалдайтын көліктер қажет болмайды, бұл қауіпсіздікті жақсартады және әуе компанияларына қызмет көрсету уақытын қысқартады. Жаңа ұшу-қону жолағы 2022 жылдың 6 қазанында, Дубайдан (БАӘ) Emirates ұшағымен Boeing 777 жаңа ұшу-қону жолағына қонған кезде пайдалануға берілді, ал ескі ұшу-қону жолағы тұрақты такси жолына айналдырылды, TMA 2022 жылдың тамызына дейін жаңа теңіз ұшақтары терминалына көшірілді. Ескі ұшу-қону жолағы Түркияның Стамбул қаласына бағытталған Turkish Airlines Airbus A330 ұшағымен жабылды. Ұшу-қону жолағы Қытайдың Пекин қалалық құрылыс тобы (BUCG) 452 миллион АҚШ долларына салынды. Жаңа ұшу-қону жолағының пайдалануға берілуімен ұшу-қону арасындағы күту уақыты 15 минуттан 3 минутқа дейін азаяды. Бұрынғы ұшу-қону жолағы сағатына 8 рейс қабылдаса, жаңа ұшу-қону жолағы сағатына 21 рейс қабылдай алады.

Мекемелер

Әуежай теңіз деңгейінен 6 фут (2 метр) биіктікте орналасқан. Оның 18/36 белгіленген, бір асфальт ұшу-қону жолағы бар. Веландағы ірі гидроұшақтарды пайдалануға арналған іргелес су айлағында 4 су ұшу-қону жолағы бар, олар NR/SL, NC/SC, NL/SR және E/W деп белгіленген, олардың ұзындығы сәйкесінше , , және . NL ұшу-қону жолағына тек ұшуға, ал SR ұшу-қону жолағына тек қонуға рұқсат етіледі, себебі олар ұшуға шектеу қойылған аймақтарға жақын орналасқан. Әуежайда үш терминал бар: Халықаралық терминал, Ішкі терминал және су айлағындағы гидроұшақ терминалы. Әуежай Trans Maldivian Airways компаниясының бас кеңсесіне де орналасқан.

Статистика

2023 жылдың қазанына қарай, Шри-Ланкан әуе компаниясы аптасына 21-ден астам рейспен Мальдив аралдарына келетін ең ірі шетелдік тасымалдаушы болып табылады. Мальдив аралдарынан шығу үшін ең көп қолданылатын тікелей аялдама – Шри-Ланканың Коломбо қаласындағы Бандаранайке халықаралық әуежайы, себебі ол Шри-Ланкан әуе компаниясы, Emirates, Etihad Airways, Flydubai және Gulf Air компанияларымен қамтамасыз етіледі. Бұл компаниялар Шри-Ланка мен Мальдив аралдары арасында күніне 7-ге дейін рейс орындайды.

Оқиғалар мен жазатайым оқиғалар

1995 жылдың 18 қазанында Air Maldives Dornier 228 ұшағы кенеттен оңға бұрылып, ұшу-қону жолағынан шығып, теңіз қабырғасына соқтығысып, қону кезінде жақын орналасқан лагунаға аударылып құлады. Ұшақ жарамсыз деп танылды. 1996 жылдың 15 тамызында Hummingbird Helicopter MIL Mi 8P вертолеті ұшып шыққаннан кейін гидравликалық қысымның төмендеуі салдарынан басқаруын жоғалтты. Төрт адам жеңіл жарақат алды. 2004 жылдың 17 мамырында Trans Maldivian Airways de Havilland Canada DHC 6 Twin Otter Series 300 ұшағы су ұшағы базасынан ұшып кету кезінде туындаған мәселелерге байланысты 18-ші ұшу-қону жолағының теңіз қабырғасына соқтығысты. Апатта екі ұшқыш пен бір жолаушы ауыр жарақат алды. Ұшақ жарамсыз деп танылды.