Кіріспе

Франческо Бароцци (9 тамыз 1537 – 23 қараша 1604), латынша Францискус Бароциус, – итальяндық математик, астроном және гуманист.

Өмір

Бароцци Крит аралында, Кандияда (қазіргі Ираклион) дүниеге келді, ол кезде бұл Венецияның иелігінде болған. Ол венециялық дворян Якопо Бароцци мен Фиордилиги Дорроның ұлы еді. Бароцци Падуада білім алып, Падуа университетінде математиканы оқыды. Әкесінен мұра болған Критідегі мүлігі оған 4000 дукаттан асып түсетін табыс әкелді, бірақ ол өмірінің көп бөлігін Венецияда өткізген сияқты. Осылайша ол тәуелсіз ғалым ретінде жұмыс істей алды және 1559 жылы Падуа университетінде Сакробосконың «De sphaera» еңбегі бойынша лекция оқыса да, академиялық қызмет атқармаған көрінеді. Бароцци ежелгі авторлардың көптеген еңбектерін аударды, оның ішінде Проклдің Евклидтің «Элементтері» басылымын (Венецияда 1560 жылы жарық көрген), сондай-ақ Герон, Александриялық Папп және Архимедтің математикалық еңбектерін де аударды.

Математика

Бароцци Евклидтің геометриясын жалпы қайта қарастыруға көмектесті және көптеген математиктермен, соның ішінде неміс иезуиті Кристофер Клавьюмен хат алмасты. Оның түпнұсқа еңбектеріне Cosmographia in quatuor libros distributa summo ordine, miraque facilitate, ac brevitate ad magnam Ptolemaei mathematicam constructionem, ad universamque astrologiam institutens (1585) кіреді, оны Урбино герцогына арнады. Бұл еңбек Птолемейдің космографиясы және математикалық жүйелеріне арналған. Бароцци өзінің "Admirandum illud geometricum problema tredecim modis demonstratum quod docet duas lineas in eodem plano designare, quae nunquam invicem coincidant, etiam si in infinitum protrahantur: et quanto longius producuntur, tanto sibiinuicem propiores euadant" (1586) еңбегінде бір жазықтықта ешқашан қиыспайтын екі сызықты салудың 13 әдісін талқылады, тіпті олар шексізке дейін созылса да, ал олар қаншалықты алысқа созылса, соғұрлым жақындасады. "Опускулум: in quo una Oratio et due Questiones, altera de Certitudine et altera de Medietate Mathematicarum continentur" атты еңбегінде Бароцци "математиканың нақтылығы дәлелдемелердің синтаксистік қатаңдығында жатыр" деп баса айтты. Бароцци бұл еңбегін Даниэле Барбароға арнады.

Басқа жұмыстар

Ол сондай-ақ «Ритмомахия» (1572) еңбегін жазды, оны Болонья сенаторы Камиль Палеоттиге арнады. Бұл еңбек сол аттас математикалық ойынға, сондай-ақ «Философтар ойыны» деп белгілі ойынға негізделген. Ол Крит аралында көптеген грек жазуларын көшіріп алды. Оның жазулар жинағын кейіннен немере інісі Якопо Бароцци (1562–1617) мұраға алды, ол оны өңдеп, кеңейтті. Бұл жинақ 1629 жылы Оксфорд университетіне өткен. Олар мерзімі мен тақырыптары жағынан алуан түрлі және оларды әлі күнге дейін Бодлей кітапханасынан табуға болады. Ол эпистемологияны зерттейді, математикалық дәлелдерді және олардың әрқайсысының нақтылық дәрежесін талқылайды, Аристотельдің демонстративті ғылым туралы теориясының қағидаларын қолданады. Астрономия саласындағы пәндердің ішінде гномониканы енгізу арқылы астрономияның автономиясын сақтауды көздейді. Грек ғалымы Николаос Панагиотакис, оның Крит қайта өркендеуіне үлес қосып, Критті Еуропаның рухани ағымдарымен байланыстырған Венециялық аристократтардың жалғыз өкілі болғанын жазады.

Сиқыршылыққа айыптау

Бароцци сиқыршы деп айыпталды, бұл айыпты жоққа шығаруға өзінің "Pronostico Universale di tutto il mondo" (Болонья, 1566) атты 1565-1570 жылдардағы Нострадамустың болжамдарының жинағын жариялау арқылы көмектеспеді. Ол сондай-ақ 1577 жылы "Oracula Leonis" атты ерекше басылымын шығарды, бұл Византия императоры VI Лев Дананың айтуынша, құпия болжамдар жинағы және Крит губернаторы Джакомо Фоскариниге арналған. Шамамен 1583 жылы Бароцциді инквизиция белгісіз айыппен соттады және кінәлі деп тапты. 1587 жылы оған діннен бас тарту, қате сенімдерде болу және оккультизммен айналысу айыптары тағылды. Ол Критте күшті дауылды тудырды деп айыпталды. Кінәлі деп танылғаннан кейін, ол 100 дукатқа тең күміс кресттерді беруге міндеттелді және мерзімінен бұрын түрмеге қамау жазасынан босатылды. Бароцци колледж студенті кезінде белгісіз мақсаттармен біреудің шашын кескен деп айыпталды, бұл, мүмкін, оның сиқырмен айналысуымен байланысты болды.

Өлім және мұра

Ол Венецияда қайтыс болды. Ай кратері Барроций оның құрметіне аталған.