Кіріспе

Бад-Вимпфен – Германияның оңтүстігіндегі Баден-Вюртемберг аймағындағы Хайльбронн ауданындағы тарихи шипажай қаласы. Ол Хайльбронн қаласының солтүстігінде, Некар өзені бойында жатыр.

География

Бад-Вимпфен Некар өзенінің батыс жағалауында, Хайльбронн қаласының солтүстігінде шамамен орналасқан. Қала екі бөлікке бөлінген: Некар өзенінде жатқан ескі Wimpfen im Tal (Төменгі Вимпфен / сөзбе-сөз Вимпфен аңғарында) және қала орталығын қамтитын Wimpfen am Berg (Жоғарғы Вимпфен / сөзбе-сөз Вимпфен төбесінде). Бад-Вимпфенге Хогенштадт ауылы да кіреді.

Көршілес муниципалитеттер

Бад-Вимпфеннің көршілес қалалары мен муниципалитеттері (оңтүстіктен бастап сағат тілімен): Хайльбронн, Бад-Раппенау, Оффенеу, Бад-Фридрихшалл, Унтерейзесхайм және Неккарсульм.

Кельттер тұңғыш қоныстанған

Бад-Вимпфендегі алғашқы қоныс іздері неолит және қола дәуірлеріне дейін жетеді. Франциядан Нюрнберг және Оэрингенге қарай Дунайға жалғасатын ежелгі сауда жолы осы жерде тармақталады. Археологиялық қазбалардың бірнешесі бұл жолдың тарихқа дейінгі заманнан бері бар екенін көрсетеді. Шамамен 450 жылға дейін б.з. Кельт тайпасы Гельветийлер Некар, Кохер және Ягст өзендерінің бойында, соның ішінде Бад-Вимпфен орналасқан жерге қоныстанған. Көрсетілген өзендерге қазіргі аттарды олар берген болуы мүмкін. Wimpfen атауы "uimpe" (umwallt) = "қоршалған" және "bin" (Berg) = "тау" сөздерінен туындаған болуы ықтимал.

Рим уақыты

98 жылы римдіктер Домицианның оңтүстік-батыс Германиядағы жаулап алынған жерін (Агри Декуматтар деп аталады) Жоғарғы германдық-ретиан лимесімен қорғаған деп саналады – бұл Ягст өзенінің сағасының қарсы жағында салынған кастеллалар жүйесі. Сол сияқты, Вимпфен-им-Тал кастелласының төңірегінде көптеген саудагерлер мен жұмысшылардың қоныстанған азаматтық елді мекен пайда болды. 138-161 жылдары император Антонин Пийдің басқаруымен Рим империясы Ягштаузен маңындағы лимесқа дейін кеңейгеннен кейін, кастелланың әскери маңызы азайды. Сол себепті Вимпфен-им-Тал азаматтық қала ретінде маңызға ие болды. Бұл қала Civitas Alisinensium деп аталатын ауданның орталығы болған және бүгінгі Оңтүстік Германиядағы сирек кездесетін римдік қалалар сияқты қала қабырғасымен қоршалған. Шамамен 19 гектар аумақты алып жатқан Вимпфен, қазіргі Баден-Вюртемберг аймағындағы ең ірі римдік қалалардың бірі болды. Осының өзіне қарамастан, қаланың латынша атауы бүгінге дейін белгісіз. Сонымен қатар, ерте орта ғасырларда қатты мұздың салдарынан қираған Некар өзені үстінде ағаштан жасалған көпір болған. 1957 жылы жүргізілген қазба жұмыстары кезінде табылған сәуле ескі көпірдің бөлігі екені анықталды, ал зерттеулер оның шамамен 85 жылы салынғанын көрсетті.

Орта ғасырларға дейінгі дамуы

Римдіктер кеткеннен кейін, алеманндар Некар аймағын 260 жылдан бастап биледі. Осы кезеңде көптеген римдік құрылыстар тозып, қирады, себебі алеманндар тас салу өнерінен және римдік инфрақұрылымды пайдаланудан бейхабар болды. 500 жылға таяу Уимпфен Франконияның құрамына кірді. Франктардың Клодвиг I басшылығымен қоныстануы кезінде христиан діні гүлденді, және қазіргі ең көне христиандық ғимараттар осы дәуірге жатады. 9 ғасырда Вимпфен Вормс епископтығының бір бөлігіне айналды; ол алғаш рет 829 жылы «Вимпина» деп құжатта тіркелді. Осы уақытта венгрлер аймаққа шабуыл жасап, Вимпфенді қоса көптеген елді мекендерді қиратты. Одан кейінгі қайта құру барысында жаңа Әулие Петр шіркеуі салынды. Үлкен ғимарат болғандықтан, ол Вормс епископтығының қасиетті қамқоршысына арналды. Жергілікті діни басқармалар үш ғасырдан астам уақыт бойы осы аймақта билік жүргізді.

Сауда-саттық өсімі

965 жылы король Отто I-нің диктанты бойынша Вимпфенге базар құқығы берілді. Көлік және қоршаған аймақтарының тиімділігіне байланысты базар қарқынды дамыды. Вимпфеннің Тальмаркт (аңғар базар) 1000 жылдан астам тарихы бар және Германиядағы ең ұзақ дәстүрлі базарлардың бірі болып саналады. 1182 жылы Фредерик Барбаросса Вимпфенде болған деп есептеледі. Ол империясының басқаруын орталықтандырмады. Штауферлер империяның түкпір-түкпірінде Кайзерпфальцен (жергілікті қамалдар) салды. Бұл қамалдар жергілікті билеушілердің тұруына және сот істерін жүргізуіне арналған ірі құрылыстар еді. Вимпфен Пфальцы Некар өзені аңғарының таулы жерінде салынды. Пфальц және оның төңірегіндегі елді мекендер Некар жағалауындағы ескі елді мекеннен басып өтті. Шамамен 1200 жылға қарай Штауферлердің көптеген ғимараттары, соның ішінде Көк мұнара (Blauer Turm) салынды, ол қазір қаланың ең танымал белгісі болып саналады. Ол 20 ғасырға дейін қарауыл мұнарасы ретінде пайдаланылды. Вимпфендегі Штауфер Пфальцы Альп тауларынан солтүстікке қарай сақталған ең ірісі болып табылады. Оның бастапқы ұзындығы шамамен 15 метр, ені шамамен 6 метр болатын. Император Генрих VI онда кем дегенде үш рет, Фредерик II сегіз рет болды. 1235 жылы Фредерик II мен оның қарсыласы, ұлы Генрих арасында тарихи кездесу өтті. Сондай-ақ, 13 ғасырда Рихард фон Дейдесхайм епархиялық шіркеуді готикалық стильде қайта жаңартуды ұйымдастырды. Осы кезеңде аурухана мен доминикан монастыры да құрылды. Штауфер империясының әлсіреуіне байланысты Вимпфен императорлық қалаға айналды, көптеген жұмысшылар қоныстанды, халық саны өсіп, тұрғындардың тұғырлы қабаты қалыптасты. Қала конституциясы қабылданды, ол көптеген басқа қалаларға үлгі болды. Бүгінгі күнгі ғимараттардың көпшілігі осы кезеңде салынған. Император Фридрих III Тальмарктқа қосымша, жыл сайынғы екінші базар – Катариненмарктты өткізуге рұқсат берді. Рождествоға дейін өткізілетін бұл екінші базар да бүгінгі Рождество базарларында сақталған және оның даңқы Баден-Вюртемберг аймағына тараған.

Реформация кезеңдері

XVI ғасырда Уимпфен Реформацияның өзегіне айналды. 1523-1526 жылдары осы жерде уағыз айтқан Эрхард Шнепф ең ірі реформатор болды. Оның замандасы Генрих Вогтерр көптеген реформалық мақалалар мен гимндер жазды. Католиктер Реформацияға зор қарсылық көрсеткенімен, олардың ықпалы мен саны кеми түсті. 1588 жылға қарай, мұнда бар болғаны 30 католик тұрды. Католиктер соңында азаматтық құқықтарынан айырылып, олардың шіркеулері протестанттардың пайдалануына берілді.

Отыз жылдық соғыс

Бұл діни қақтығыс көп ұзамай маңыздылығын жоғалтты, өйткені Тилли графының императорлық әскерлері 1622 жылы қаланың жанында Баден-Дурлах маркграфы Георг Фридрихтің әскерімен шайқасты. Бұл Уимпфен шайқасы – Отыз жылдық соғыс кезіндегі ең маңызды және қанды шайқастардың бірі болды. Осы кезеңде Уимпфен бірнеше рет тоналып, үйлер мен егістіктер өртеліп жанып кетті. Ауру мен обаға байланысты халық саны күрт азайды. Соғыс аяқталғаннан кейін, 1648 жылы, халық саны соғысқа дейінгі деңгейінің оннан бір бөлігіне дейін төмендеді. Бұл кезеңде көптеген маңызды ғимараттар қиратылды, ал жаңадан салу құрылыс материалдары үшін пайдаланылған қамалдың үлкен бөлігін жоғалтты. Қала 150 жылдан астам уақыт бойы Отыз жылдық соғыстың қасіретті салдарына ұшырады. Кельттер христиан діні пайда болғанға дейін тұз өндіргенімен, енді тұз өндіру мүмкін болмады. Халық арасында зор кедейлік болды. Осы уақытта қалаға Нюрнбергтен қаржылық көмек келді. 1783 жылы қаланың қаржылық жағдайын жақсарту үшін айналағы орманнан ағаш кесуге салық салынатыны жарияланды. Бірақ, азаматтар бұл төлемдерді көтере алмады. Осының салдарынан көптеген көтерілістер болды, бірақ олар жергілікті билік тарапынан басылды. Бастапқыда, әкімшілік тұрғысынан, Рейхсдепутацияхауптсхлюсс бойынша қала Баденнің құрамына кірді. Алайда, Вимпфен-им-Талдың рыцарьдық епархиясы Гессен-Дармштадтқа қарасты. Осылайша, Баден мен Гессен арасындағы еншілес қауымның егемендік құқықтарына байланысты даулар күшейді. Ақырында Баден аймақты беруге келісті, өйткені олардың өз территориясы алыс болды, сондықтан Вимпфен Гессен билігінде болды. Бұл өзгеріс 1803 жылдың 5 сәуірінде ресми түрде жарияланды. 1805–1806 жылдардан бастап Вимпфен Гессеннің бақылауындағы шеткі қалаға айналды. Бұл Вимпфен үшін өте қолайлы жағдай болды, өйткені ол өзін-өзі басқаруға мүмкіндік алды. 1919 жылы Гессен Халық мемлекеті құрылған кезде Вимпфен Хеппенхайм ауданының құрамына кірді. 1938 жылы Бенсхайм ауданымен біріктіріліп, Крейс Бергштрассе мәртебесі берілді. Барлығында, Вимпфен 140 жыл бойы Гессенге қарасты. 1945 жылы американдық әскери үкімет әкімшілік аймақтарды қайта ұйымдастырды, және Бад-Вимпфен қайтадан Баденге (Солтүстік Вюртемберг-Солтүстік Баден) қарады.

Тұз өндіру және суға шомылу

1752 жылы тұзды су үшін алғашқы тесіктер бұрғыланды. 1817 жылы тұз өндіруге арналған тұрақты кәсіпорын құрылды. Бұл тұзды су көбінесе емдік мақсатта қолданылатын, ал 1835 жылы алғашқы емдеушілік қонақ үй ашылды (Mathilden Spa Hotel). Жаңа экономикалық гүлдену басталды, және 1836 жылы жаңа қала әкімшілігі салынды. Осы кезеңде көптеген ескі Стауфер ғимараттары бұзылды немесе күйреп, қолданыстан шықты. 1860 жылдары Хайльброннан Хайдельбергке дейінгі жаңа теміржол ашылғаннан кейін, шипажай ісі зор өркендеді. Емдеу ванналары одан әрі кеңейтіліп, үлкен экономикалық өсімге алып келді. Тіпті Марк Твен 1867 жылы Еуропаға жасаған саяхаты туралы естеліктерінде осы фактіні атап өткен. 1930 жылдың 26 сәуірінде қала ресми түрде Bad атағын алды. Қала Екінші дүниежүзілік соғыстан дерлік зардапсыз өтті, және көптеген босқындар осында пана тапты.

Гессен мен Баден-Вюртемберг арасында

1945 жылдың 19 қыркүйегінде американдық әскери үкімет Үлкен Гессен мен Вюртемберг-Баденнің құрылғанын жариялады. Енді бұл аймақ Вюртемберг-Баденмен толықтай қоршалған болатын, атап айтқанда Вюртембергтің Баден аймағына қарасты Синсхайм және Хайльбронн аудандарымен. 26 қарашада американдық оккупациялық шенеуніктер Вимпфенді Синсхайм ауданына беру туралы шешім қабылдады. Соңында қала заңды түрде Вюртемберг-Баденнің бір бөлігіне айналды, бұл 1951 жылдың 6 наурызында Штутгарттағы Жоғарғы Жер соттары (OLG) арқылы расталды. Жергілікті халық бұл шешімді жақсы қабылдамады. Тіпті Гессен өз анклавын қайтаруды талап етті. 1951 жылдың 29 сәуірінде өткізілген референдумда тұрғындардың бар болғаны 0,7% Синсхайм ауданында қалуға дауыс берді. Шамамен 41% Гессенге оралуға дауыс берді, бірақ көпшілік – 57% Хайльбронн ауданына өтуді шешті. Бұл өзгеріс 1952 жылдың 1 мамырында жүзеге асырылды. Осы нәтижеге қарамастан, Гессен Бад-Вимпфеннің гессендік қала екеніне сеніп келді. Дегенмен, ол жаңа құрылған Баден-Вюртемберг штатының қалаға басшылық етуіне келісті. Бұл кез келген тиесіліктің соңғы мәртебесінің тіпті бүгінгі күнге дейін белгісіз екенін білдіреді. Алайда, Бад-Вимпфен Баден-Вюртембергтің әкімшілік және сот жүйесіне толыққанды енгізілген. Гессендік тарихына байланысты католик шіркеуі әлі де Майнц діни округіне (Diocese of Mainz) қарасты эксклав болып табылады.

Қазіргі

Қазіргі Бад-Вимпфен қаласы әртүрлі емдеу орындарымен және көптеген әдемі тарихи ғимараттарымен әсерлі. Қаланың тарихи ескі бөлігі толыққанды сақталған. 1976 жылдан бері жүзеге асырылып келе жатқан кең ауқымды қайта жаңарту бағдарламасы көптеген ғимараттарды жақсартуға мүмкіндік берді. 1990 жылдардағы экономикалық төмендеуге байланысты жеке бастамалар бұрынғы мемлекеттік шаралардың орнын басты, бірақ жалпы даму қарқыны азайды және қалыптасты.

Діндер

Бад-Вимпфенде протестанттық және католик шіркеулерінен басқа, қалада Жаңа апостол шіркеуі және кейбір Ехоба куәгерлері бар. 1947 жылдан 2006 жылға дейін Әулие Петр католик шіркеуіне жақын ғимараттарда Грюссау абаттығы орналасқан. 2005 жылы тек үш монах болған Хайльбронн ауданындағы бұл бенедиктин монастыры 2006 жылдың күзінде жабылды. Қазір қалған монахтар Хайдельбергке жақын Нойбург абаттығында, Зигмарингенде, Келленрид абаттығында және Паннонхалма абаттығында тұрады. Бұрын қалада еврей қауымы да болған. Вимпфендегі ең ерте кездескен еврейлердің бірі – Александр бен Соломон, ол 14 ғасырдың басында Ротенбург раввині Меирдің денесін босатып берген. Екеуі де Вормста жерленген. Еврейлер 14, 15 және 16 ғасырларда Вимпфенде өмір сүргені белгілі. Шамамен 1550 жылы еврейлер қысқа мерзімге қуғынға ұшыраған. 17 ғасырдан бастап еврей отбасылары Бад-Вимпфенде кем дегенде бес үйде тұрды, бірақ 1598, 1630, 1756 және 1762 жылдары оларға қарсы кемсітушілік шаралар қолданылған бірнеше жарлықтар қабылданды. 1672 жылы тағы бір қуғын-сүргін болды, ол екі жылдан кейін тоқтатылды. Вимпфен еркін императорлық қала болған жылдары еврейлерге белгілі бір теңдік берілді, бірақ 1933 жылы Бад-Вимпфенде бар болғаны 22 еврей өмір сүрді және олар нацистік партияның кемсітуіне ұшырады. 1938 жылғы еврейлерге қарсы бүлік оларды үйлері мен бизнестерін тастап кетуге мәжбүр етті. Осы қуғын-сүргін кезінде кем дегенде төрт адам қаза болғаны белгілі.

Елтаңба және ту

Блезон: Алтын түсті империяның қызыл бүркіті, оның тұмсығында көлденең күміс кілт бар. Қаланың түстері – қызыл, ақ және көк. Бүркіт пен кілттің гербі 1250 жылғы Уимпфен мөрінде бейнеленген, ол 1436 жылға дейін қолданылды. Бүркіт – Стауфер дәуірінде Уимпфеннің империяға тәуелділігінің бұрынғы символы. 14 ғасырдан бастап ол еркін императорлық қаланың символы болды. Кілт – әулие Петірдің және Вормс епископтығының елтаңбасы. Бұл кілттің Вормс қаласының жеріне салынғанын көрсетеді. Уақыт өте кілттің орны бірнеше рет өзгерді. Қала Гессен құрамында болған кезде басқа герб пайдаланылды. Бірақ, Баден басқармасына ауысқанда ол қолданудан шығарылды.

Каизерпальц

Бад-Вимпфендегі ең маңызды ғимарат – Кайзерпфальц. Оның ең айқын қалған символы – шамамен 1170 жылы салынған Blauer Turm (Көк мұнара), ол 650 жыл бойы пайдаланылған. Мұнара келушілерге ашық және бүкіл қалаға керемет панораманы ұсынады. Пфальцтың екінші мұнарасы – шамамен 1200 жылы салынған Roter Turm (Қызыл мұнара).

Тарихи шіркеулер

Протестанттық Штадткирхе 13 ғасырда салынды, бастапқыда роман стилінде, бірақ готика стилімен аяқталды. Шіркеудің қасында Голгофалық киелі орны бар. Доминикан шіркеуінің құрылысы шамамен 13 ғасырда басталды және 18 ғасырда аяқталды. Бұрынғы монастырь, көркемдік галереясымен бірге, қазір мектепке ие. Шіркеу католик приход шіркеуі ретінде пайдаланылады. Бұрынғы Иоганнскирхе 15 ғасырда салынды және 1778 жылы қайта жаңартылды. 1803 жылы ол секуляризацияланды. 1851 жылғы өрт салдарынан шіркеу өзінің мақсатын жоғалтты, содан бері ғимарат мейрамхана ретінде пайдаланылып келеді. Швиббогенгасседегі қамал ауданында 1580 жылғы бұрынғы еврей синагогы орналасқан. Ол 1930 жылдары тартылып алынып, пәтерлерге айналдырылды. 1947 жылдан 2004 жылға дейін Грюссау аббаттығының бақылауында болған Вимпфен-им-Талдағы Санкт-Петер епархиялық шіркеуі 7 ғасырға дейін салынған деп есептеледі. Қазіргі шіркеу және оның іргелес галереясы 13 және 14 ғасырларда салынған. 2006 жылы толыққанды жөндеу жұмыстары жүргізілді. Корнелиенкирхе Вимпфен-им-Талдың шығысында орналасқан. Ғимарат 1476 жылы готика стилінде салынған, қабырға суреттері бар әдемі порталы бар. Уимпфен шайқасы кезінде Тилли осы жерде лагерь құрған деп саналады. Жақын жердегі Хоэнштадт ауылында ескі протестанттық приход шіркеуі бар.

Мұражайлар

Қаланың тарихи ескі бөлігінде бірнеше мұражай орналасқан. Шіркеу тарихы мұражайы, шамамен 1200 жылы салынған Стауфен император сарайының шіркеуінде. Тарих мұражайы, Штайнхаус ішінде. Императорлық қала мұражайы, бұрынғы азаматтық ауруханада, Ланггассе көшесінде. Оденбург жергілікті орта мұражайы Ланггассе және Гауптштрассе көшелерінің арасында орналасқан.

Театр

2003 жылдан бері Вимпфенде ашық аспан сахнасында қаланың тарихи ескі фон алдында спектакльдер қойылады.

Спорт және демалыс

Уимпфенде тұзды су ваннасы және ашық ауадағы бассейн бар. Қаланың ең сәтті спорт клубы – ескек клубы.

Тұрақты оқиғалар

Талмарк 965 жылдан бері өткізіліп келеді. Сонымен қатар, танымал дәстүрлі Рождество жәрмеңкесі де бар.

Экономика және инфрақұрылым

Бад-Вимпфендегі ең ірі жұмыс берушілердің бірі – 350-ден астам қызметкері бар және фтор химиясы саласында түрлі өнімдер шығаратын Solvay Fluor GmbH, мысалы, тоңазытқыштар мен итергіш газдар. Ең ірі жұмыс беруші – Lidl AG, ол Германия мен Еуропадағы ірі супермаркеттер желілерінің бірінің бас кеңсесі. Оларда 2000-ға жуық қызметкер жұмыс істейді. Көптеген тұрғындар Некарсульмдағы AUDI AG-да еңбек етеді.

Көлік

Бад-Вимпфен станциясы – Хейдельбергке дейінгі Елсенц аңғары темір жолының (Elsenztalbahn) бойында орналасқан. 1868 жылдан бері сақталған бұл станция сирек кездесетін неоготика стилінде салынған, көптеген адамдар оның шотланд әсеріне ұқсас екенін айтады. Станицада пәтер және "Bad Wimpfen" атты коктейль бары бар. "Bad Wimpfen Im Tal" және "Bad Wimpfen Hohenstadt" аялдамалары да осы темір жол желісінде орналасқан. Heilbronn Stadtbahn S 42 желісі әр жарты сағат сайын осы үш станцияда да тоқтайды. Қала А 6 автожолының (Хейльбронн/Унтерейзесхайм қиылысы) жанында орналасқан.

Медиа

"Heilbronner Stimme" (солтүстік-орталық басылымы) және ресми газет "Wimpfener Heimat Bote" аймақта болып жатқан жаңалықтарды жариялайды.

Білім

Бад-Вимпфенде бастауыш мектеп және Hauptschule, Werkrealschule кіретін мектеп бар, онда шамамен 380 оқушы оқиды. Сонымен қатар, Бад-Вимпфен мен оның төңірегіндегі муниципалитеттерден 900-ден астам студент оқитын Хоэнштауфен гимназиясы да бар.

Денсаулық

Бад-Вимпфен қалалық денсаулық сақтау орталығы (бұрынғы санаторий) 200-ге жуық қызметкермен 4800 пациентке көмек көрсетеді.