Кіріспе

Адам ағзасында табиғатта кездесетін белок, 3-компонент, көбінесе C3 деп аталады, – иммундық жүйенің белогы, ол негізінен қанда болады. Ол омыртқалы жануарлардың комплемент жүйесінде маңызды рөл атқарады және туа біткен иммунитетке үлес қосады. Адамда бұл ген 19-шы хромосомада орналасқан және C3 деп аталады. C3 жетіспеушілігі немесе оның бұзылуы адамның иммунитетін әлсіретіп, бактериялық инфекцияларға өте сезімтал етеді.

Функция

С3 комплемент жүйесін белсендіруде орталық рөл атқарады. Оның белсендірілуі классикалық және баламалы комплементті белсендіру жолдары үшін қажет. С3 жетіспеушілігі бар адамдар бактериялық инфекцияларға осал. C3 конвертазаның бір түрі, сондай-ақ C4b2a деп аталады, C4 және C2 белсендірілген формаларының гетеродимерінен құралады. Ол классикалық жолмен де, лектин жолымен де белсендірілу кезінде пайда болатын C3a және C3b-ға C3-тің протеолитикалық бөлінуін катализдейді. C3a – анафилотоксин және ASP сияқты кейбір цитокиндердің прекурсоры, ал C3b – опсонизациялық агент ретінде қызмет етеді. I факторы C3b-ді C3c және C3d-ге бөледі, соңғысы B-клеткаларының жауаптарын күшейтуде рөл атқарады. Баламалы комплемент жолында C3, C3bBb арқылы бөлінеді, бұл C3 (C3b) және B факторының (Bb) белсендірілген формаларынан тұратын C3 конвертазаның тағы бір түрі. C3 C3b-ге белсендірілгеннен кейін, ол реактивті тиоэстерді көрсетеді, бұл пептидтің біріншілік амин немесе гидроксил тобы сияқты нуклеофилді қамтамасыз ететін кез келген бетке ковалентті түрде байланысуына мүмкіндік береді. Белсендірілген С3 кейін B факторымен өзара әрекеттесе алады. Содан кейін B факторы D факторымен белсендіріледі, Bb құрайды. Нәтижесінде пайда болған C3bBb кешені баламалы жол (AP) C3 конвертазасы деп аталады. C3bBb кезең-кезеңмен деактивацияланады. Біріншіден, конвертазаның протеолитикалық компоненті Bb, ыдырауды үдетуші фактор (DAF) активтілігі бар комплементтік реттеуші ақуыздармен алынып тасталады. Содан кейін C3b біртіндеп iC3b-ге, содан кейін C3c + C3dg-ге, содан кейін C3d-ге бөлінеді. I факторы – C3b протеазасын ажырататын фермент, бірақ оның активтілігі үшін кофактор қажет (мысалы, H факторы, CR1, MCP немесе C4BP).

Құрылымы

С3-тің бірнеше кристаллографиялық құрылымы анықталды және бұл белок 13 доменнен тұрады. С3 прекурсорлық ақуызы алдымен 4 аргинин қалдығын жою арқылы өңделеді, нәтижесінде дисульфидтік байланыспен байланысқан екі тізбек – бета және альфа тізбектері пайда болады. C3 конвертазасы С3-ті альфа тізбегін кесіп белсендіреді, C3a анафилатоксинін бөліп шығарып, C3b (бета тізбек + альфа' (альфа-прима) тізбек) құрайды.

Клиникалық қолдану

Қандағы С3 деңгейі белгілі бір медициналық диагнозды қоюға көмектесуі немесе оны жоққа шығаруы мүмкін. Мысалы, С3 деңгейінің төмендеуі жүйелі қызыл жегіш (SLE) және кейбір бүйрек ауруларымен, мысалы, инфекциядан кейінгі гломерулонефрит, мембранопролиферативті гломерулонефрит және шунт нефритімен байланысты.

Реттеу

H факторы С3-тің негізгі реттегіші. H факторының жетіспеушілігі комплемент жүйесінің баламалы жолы арқылы С3 активтігінің бақылаусыз болуына алып келуі мүмкін.

Патология

С3 тапшылығы ауру адамның иммунитетінің нашарлауына әкеледі. Атап айтқанда, олар бактериялық патогендерге, соның ішінде бір және бірнеше рет бір ғана организммен жұқтыруға осал, бірақ вирустарға қарсы тұра алады. Бұл осалдық C1, C2, C4 немесе олардың қажетті компоненттерінің кез келгенінің немесе байланысты ақуыздардың жетіспеушілігі бар адамдарда да кездеседі, және нақты тапшылыққа қарамастан клиникалық көріністері өте ұқсас. Өйткені олардың барлығы комплемент жүйесінің жұмыс істеуі үшін С3-пен бірге жұмыс істеуі керек. Ауруға шалдыққан адамдар, әсіресе, патогенді E. coli немесе Salmonella enterica сияқты Gram-теріс микроорганизмдермен жұқтыруға бейім. Сонымен қатар, С3 және басқа да комплемент тапшылықтары жиі және ауыр тыныс жолдарының инфекцияларымен, сондай-ақ тінді тесіп өтетін басқа инфекциялармен байланысты. Дегенмен, туа біткен С3 тапшылығы созылмалы ауруды тудыратыны белгілі. Сонымен қатар, С3 тапшылығының бірнеше түрі жүйелік қызыл жегі және басқа да аутоиммундық аурулардың дамуына себеп болады.