Ярославль қаласы: тарих, өнеркәсіп және географиясы

Кіріспе

Ярославль (Ярославль) – Ресейдің Ярославль облысының әкімшілік орталығы және қаласы. Қала Мәскеудің солтүстік-шығысында орналасқан. Қаланың тарихи бөлігі – ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген, Волга және Которосль өзендерінің қосылған жерінде жатыр. Бұл қала Ресей тарихында маңызды рөл атқарған Алтын сақинаға кіретін тарихи қалалардың бірі. Халық саны:

Тарих

1218 жылдан бастап тәуелсіз Ярославль княздығының астанасы болғандығы айтылады, 1463 жылы Мәскеудің Ұлы княздығының құрамына енді. 17 ғасырда Ресейдің екінші ірі қаласы болды және қысқа мерзімге (1612 жылы поляктар Мәскеуді басып алған кезде) елдің де-факто астанасы қызметін атқарды. Бүгінде Ярославль – маңызды өнеркәсіп орталығы (мұнай-химия зауыты, шина жасау зауыты, дизель қозғалтқыштары зауыты және тағы да басқалары). Қала ірі өзендердің тоғысында өркендеді, олар көліктік және кейіннен энергетикалық мақсаттар үшін маңызды болды. Қаланың маңыздылығына байланысты, бірнеше ірі теміржол және кейіннен автомагистральдар осы жерде қиылысты.

Ертедегі Ярославль

Қаладағы ең көне қоныс Волга өзенінің сол жағалауында, Стрелка алдында (Волга мен Которослинің қосылған жеріндегі шағын мүйіс) орналасқан; ол б.з.д. 5-3 мыңжылдыққа дейін соққанда. 9 ғасырда Ярославль маңында Тимереводе үлкен скандинавиялық-славян қонысы пайда болды. Бұл орын сақталған қабір үйінділерімен әйгілі. Археологиялық қазбалар барысында көптеген заттар табылды, оның ішінде рун жазулары бар скандинавиялық қарулар, шахмат фигуралары және Солтүстік Еуропадағы ең ірі араб монеталары қоймасы (қазына) болды. Олардың ең ертесі Идрисидтер дәуірінде соғылған. Тимереводе Ресейдегі табылған скандинавиялық брошкалардың төртінші жиынтығы ашылды. Осы "Ярославльдің алғашқы нысаны" Волга сауда жолының маңызды орталығы болғанға ұқсайды. Ярославль қаласы құрылғаннан кейін қоныс тез арада құлдырап, бұл Волга сауда жолының тоқтауымен байланысты болуы мүмкін. Волга өзенінің ағысы бойында, қазіргі қала шекарасынан тыс жерде археологтар финно-ұғырлық типтегі қарапайым қабірлердің көпшілігі бар үлкен некропольді зерттеді.

Қаланың негізі

Негізгі қаланы қалаудың алғашқы күніне сүйенсек, Ярославль Волгадағы барлық қалалардың ішіндегі ең көнесі болып табылады. Ярославльді Киев Русі князі Ярослав Мұдрый негізін қалады. Ол Ростов княздігін (988–1010) билеген кезінде, қазіргі «Стрелка» деп аталатын аймақтың жанында алғаш рет жағаға шықты. Бұл қазіргі заманғы саябақ ретінде пайдаланылады. Бұл жерде, Волга, Которосль және Медведица өзендерінің биік, тік жағалаулары арқасында шабуылдан жақсы қорғалған, Ярославль мен оның серіктері алғашқы Ярославль Кремлін салуға кірісті. Ярославльдегі алғашқы жазбадағы оқиға ашаршылықтан туындады; ол 1071 жылғы Ростов көтерілісі ретінде тіркелді. Қаланың атауы дәстүрлі түрде оның негізін қалаушысы Ярославқа байланысты. 12 ғасырда Ярославльдің Петropавловский және Спасо-Преображенский монастырлары дамыды. Ол кезде олар қала шекарасынан тыс жерде орналасқан, бірақ кейіннен қала осы мекемелерді қамти бастады. Алғашқы екі ғасыр бойы Ярославль Ростов-Суздаль жерлерінің шағын бекінілген қаласы болды. 13 ғасырдың басынан бастап Ярославль Константиннің иелігіне көшті және оның негізгі резиденцияларының біріне айналды. 1218 жылы қайтыс болмас бұрын Константин жерін әртүрлі ұлдарына бөліп, Ярославль жерін екінші ұлы Всеволодқа мұра етті. Ұлы оны Ярославль княздығы ретінде басқарды. Ярославль астанасы болған бұл княздық солтүстікке қарай бірнеше аумақты қамтыды және 1463 жылы Мәскеу княздығына қосылғанға дейін тәуелсіздікпен жұмыс істеді. 13 және 14 ғасырларда Ярославль негізінен ағаштан салынған қала болды, нәтижесінде ол жиі апатты өрттерге ұшырады, кейде бүкіл қаланы қиратты. Мұның жақсы мысалы – 1221 жылы қаладағы билікті Всеволодқа беруден бұрын болған оқиға. Қала мен сол кездегі көптеген орыс княздары үшін үнемі қауіптің тағы бір көзі – шығыстан және әдетте Моңғол ордасынан келген шетелдік басқыншылар еді. 1257 жылы Мөңке хан басқаруындағы Алтын Орда әскерлері Ярославль княздығын басып алып, аймақтың көптеген тұрғындарын және княздің жақын туыстарын өлтірді. Сол қайғылы оқиға болған жерде, Которосль өзенінің оң жағалауында қазір ескерткіш шіркеу мен крест тұр. 2005 жылы қазба жұмыстары кезінде 1238 жылы Моңғол шапқындығының құрбандарының кем дегенде 300 денесі бар жаппай қабір табылды. 1293 және 1322 жылдары Алтын Орда Ярославльге тағы да апатты шабуылдар жасады, ал 1278 және 1364 жылдары оба ауруы тарады. Ярославльді көптеген реттерде толығымен қайта құруға тура келді, бұл қазір жоқ тұрғын үйлерден бастап, Спасо-Преображенский монастыры және Волганың сол жағалауында орналасқан 1314 жылғы Мария Толгская монастыры сияқты қазірге дейін сақталған үлкен, тұрақты құрылымдарға дейін барды. 1463 жылы Ярославль княздығы Мәскеудің Ұлы княздығына қосылды, ал оның бұрынғы аумағы Мәскеу мемлекетінің жаңа құрылымындағы облысқа айналды. Осы кезден бастап қаланың және оның жерлерінің тарихы Мәскеуден және ақырында Ресейден ажырамас болып қалды.

Based on its earliest date of foundation, Yaroslavl is the oldest of all the existing towns on the Volga. Yaroslavl was founded by Yaroslav the Wise, a prince of Kievan Rus', during the period of his ruling the Principality of Rostov (988—1010) when he stepped ashore for the first time near the area now known as 'Strelka.' This is used as a contemporary park. On this spot, which was well protected from attack by the high, steep banks of the Volga, Kotorosl and Medveditsa rivers, Yaroslavl and his men began to set about building the first Yaroslavl Kremlin. The first recorded event of Yaroslavl occurred as a result of famine; it was recorded as the Rostov Uprising of 1071. The name of the city is traditionally linked to that of its founder: Yaroslav. By the 12th century, the Petropavlovsky and Spaso Preobrazhensky monasteries of Yaroslavl had already been developed. At that time, they were located well beyond the city limits, but the city later grew to encompass these institutions. During its first two centuries, Yaroslavl remained a minor fortified city of the Rostov Suzdal lands. From the beginning of the thirteenth century, Yaroslavl was ruled by the lordship of Konstantin and became one of his primary residences. Just before his death in 1218, Konstantin broke up his land among his various sons, bequeathing the Yaroslave land to his second son Vsevolod. The son ruled it as the Principality of Yaroslavl. This principality, of which Yaroslavl became the capital, included a number of territories to the north and operated independently until its eventual absorption in 1463 into the Principality of Moscow. During the thirteenth and fourteenth centuries, Yaroslavl was a city largely built from wood, as a result of which it often found itself plagued by disastrous fires, which in some cases almost destroyed the entire city, a good example of which would be that which took place just before the transfer of power in the city to Vsevolod on 1221. Another constant source of danger for the city and for the many Russian princes of the time came from the East and the many foreign invaders, usually from the Mongol Horde. A particularly successful attack took place in 1257, when troops from the Golden Horde under Möngke Khan overran the Principality of Yaroslavl and murdered both the larger population of the area and the prince's close family. On the site of that unfortunate event, on the right bank of the Kotorosl, there is now a memorial church and cross. A mass grave containing at least 300 bodies of victims of a Mongol invasion in the year 1238, was discovered during an excavation in 2005. In 1293 and 1322 there were further disastrous attacks on Yaroslavl launched by the Golden Horde, and in 1278 and 1364 the Plague struck. On many an occasion Yaroslavl had to be completely rebuilt, both in terms of residential buildings which no longer exist, to those larger more permanent structures which remain to this day, such as the Spaso Preobrazhensky Monastery and 1314 Monastery of Maria of Tolga, which is located on the left bank of the Volga. In 1463 the Principality of Yaroslavl was finally absorbed into the Grand duchy of Moscow, with the area it once covered becoming an oblast within the new structure of the Muscovite state. From this point onwards the history of the city and its lands became completely inseparable from that of Moscow and eventually Russia.

XVI ғасыр және қиындықтар уақыты

XVI ғасырда да Ярославль ірі масштабты өрттерден және қаланың дамитын экономикасы мен инфрақұрылымына келтірген зияннан зардап шекті. Осының салдарынан, ағаштан салудың ғасырлар бойғы дәстүрі тоқтатылды және тастан салынған жаңа қала бой көтерді; алайда, бұл орта ғасырлардағы Ярославльдің көп бөлігінің өзгере алмағанын білдірді. Бұған ең айқын мысал – 1501 жылы қиратылып, кейін бірнеше жылда қайта салынған Спасо-Преображенский монастыры. Соның нәтижесінде, монастырь соборы 1506–1516 жылдары салынды, бұл ғимарат бүгінгі күнге дейін қаладағы ең көне өзгеріссіз ғимарат болып табылады. XVI ғасырдың ортасына қарай, монастырьде бірнеше құрылыс жұмыстары аяқталды. Сонымен қатар, алғаш рет қала тарихында Ярославль бірнеше үлкен күзет мұнаралары бар тас қабырғаға ие болды, олардың мақсаты шақырымдар қашықтықтан шабуылдаушыларды анықтау болды. Иван Қорқыныштың тұсында, барлық орыс княздіктері дәстүрлі құқықтарынан бас тартып, Ресей патшалығына бағынды, Ярославльдің екі ірі монастыры патша сарайының жомарт сыйлықтарынан көп пайда көрді, себебі Иван IV өмірі бойы Ярославльге бірнеше рет сапар жасады. Жаңа құрылыс жұмыстары Ярославльдің экономикалық өркендеуінің күрт өсуімен де мүмкін болды, бұл қала 16 ғасырдың ортасында басталды. Ярославльдің жағдайының күтпеген жақсаруының басты себебі – қаланың Волгадағы орналасуы болды, бұл сауданы өзен арқылы Мәскеуден және Мәскеуге жеткізуге мүмкіндік берді, соның арқасында жаңа Ресей астанасы Архангельск портымен байланысты. Осының нәтижесінде Ярославль халықаралық сауда орталығына айналды және қала маңында Англия мен Германиядан келген саудагерлерге арналған кеме тоқтаулары мен қоймалар пайда болды. Ярославльдің 16 ғасырдың соңындағы экономикалық гүлденуі 1598 жылдан 1613 жылға дейін созылған аласапыран жылдарымен тоқтатылды. Осы кездегі көптеген орыс қалалары сияқты Ярославль де ашаршылықтан зардап шекті және Ресейдегі аласапырандық жағдайды пайдаланып, араласақыштар ретінде әрекет еткен поляк-литва әскерлері үшін маңызды нысанаға айналды. Поляк-литвалықтар Ресей тағына талапкерді қолдады, Карачев, Брянск және басқа қалаларды басып алды, поляктардан күшейді және 1608 жылдың көктемінде Мәскеуге шабуыл жасап, Болховта патша Василий Шуйскийдің әскерін жеңді. Боярлардың жерлерін толығымен тартып алу туралы уәделер көптеген қарапайым халықты оның жағына тартты. Елордадан он екі верст қашықтықтағы Тушино ауылы Дмитрий әскерін жинаған қарулы лагерьге айналдырылды. Осының нәтижесінде бұл талапкер Ярославль билігінің құрметіне ие болды және олардың адалдығын жеңіп алды. Алайда, поляк басқыншыларына жоғары салықтар мен алымдар төлеуге уәде бергеніне қарамастан, Ярославльді Дмитрийдің әскерлері бірнеше рет тонады. Бұл бірнеше халықтық көтерілістерге әкелді. Осылайша, 1609 жылдың басында Волга бойындағы Вологда және Ярославль сияқты көптеген қалаларды азат ету мақсатымен орыс шаруалар әскері құрылды. 1609 жылдың мамыр айында Александр Йозеф Лисовский басқаратын тағы бір поляк әскері стратегиялық маңызды Ярославль қаласын басып алуға тырысты. Алайда, қала тұрғындарының көп бөлігі қала орталығына қашып, қорғаныш ретінде салынған топырақ қабырғаның артына тығылды, соның арқасында поляктар соғыссыз қалаға енуге мүмкіндік алмады. Бірақ Лисовский алдау арқылы бұл қабырғаның артына өткеннен кейін, Ярославль азаматтарының ежелгі ағаш Кремліне және екі тас монастырьға қайтып кеткенін анықтады. Ярославльді қоршау 22 мамырға дейін жалғасты, бірақ қаланы басып алуға жасалған барлық тырысқандықтарына қарамастан, поляктар Ярославльді тікелей басқаруға міндеттемелерін орындамағандықтан Мәскеуге қайтуға мәжбүр болды. Ярославльдегі сәтсіздігіне қарамастан, поляк күштері Мәскеуді бақылауда ұстады және 1610 жылы орыс шаруалар әскері поляктарды Мәскеу Кремлінен ығыстыруға тырысқанына қарамастан, көп нәтижеге қол жеткізілмеді және Ресей патшалығының оккупациясының аяқталмайтыны көрінді. Бірақ бір жылдан кейін Кузьма Минин мен князь Дмитрий Пожарский Нижний Новгородта тағы бір шаруалар әскерін құрды, ол Мәскеуге жол тартқанда, бірнеше ай бойы Ярославльде орналасты. Осы уақытта, 1612 жылдың сәуірінен маусым айына дейін Ярославль Ресейдің де-факто астанасы болды, себебі Мәскеудің ақыр соңында босатылуына дейін осы жерде ең маңызды мемлекеттік мәселелер шешілді. Ярославльде болғаннан кейін шаруалар әскері Мәскеуге қарай жол тартты және Ярославль халқының ерікті түрде көрсеткен көмегі мен демалысының арқасында әскер Мәскеуді азат етуге және Ресей мемлекетінің ішкі істеріне поляк-литвалық араласуына аяқ қоюға қол жеткізді.

Even in the 16th century, Yaroslavl continued to suffer from large scale fires and the damage they did to the city's developing economy and infrastructure. As a result, the age old tradition of building in wood was abandoned and a new city built of stone began to appear; unfortunately, this meant that very little of the Yaroslavl of the Middle Ages remained unchanged. The most prominent example of this is the Spaso Preobrazhensky monastery which was destroyed in 1501 and rebuilt in just under a few years. Resultantly the monastery's cathedral was built up in 1506–1516, a building which remains, to this day, the oldest unchanged building in the city. By the middle of the sixteenth century, a number of other building works had been completed in the monastery, also, other than this, for the first time in its history, Yaroslavl gained a stone built wall with a number of large watchtowers which were intended to be used to spot attackers from miles away. During the reign of Ivan the Terrible, when all the Russian principalities gave up their traditional rights and submitted to the Tsardom of Russia, the two large monasteries of Yaroslavl profited very much from rich gifts from the court of the Tsar, largely because Ivan IV made a number of pilgrimages to Yaroslavl over the course of his life. New building works were also made affordable by a large upswing in Yaroslavl's economic fortunes which the city experienced in the middle part of the 16th century. The main reason for this largely unexpected improvement in Yaroslavl's fortunes came largely from the city's position on the Volga which allowed trade to be brought from and to Moscow via the river, linking the new Russian capital with the port of Archangelsk darstellte. Resultantly Yaroslavl became an important place for the conduct of international trade and a number of shipping berths and warehouses grew up around the city for the use of merchants, especially those from England and Germany. The economic prosperity of Yaroslavl during the late 16th century was put to an end by the unsteady years of troubles which lasted from around 1598 until 1613. Like most Russian cities of the time, Yaroslavl was devastated by famine and became a potential target city for Polish Lithuanian troops acting in their capacity as 'interventionists' in the troubled Russian state. The Polish Lithuanian supported pretender to the Russian throne captured Karachev, Bryansk, and other towns, was reinforced by the Poles, and in the spring of 1608 advanced upon Moscow, routing the army of Tsar Vasily Shuisky at Bolkhov. Promises of the wholesale confiscation of the estates of the boyars drew many common people to his side. The village of Tushino, twelve versts from the capital, was converted into an armed camp where Dmitry gathered his army. Resultantly this pretender won the appreciation of the powers in Yaroslavl and thus their loyalty. However, despite having promised to pay a higher rate of taxes and dues to the Polish occupiers, Yaroslavl was on numerous occasions plundered by the forces of the pretender Dmitry. This led to a number of popular uprisings. Thus in early 1609, a Russian peasant army was formed to free as many of the Volga's cities as possible, including, among others, Vologda and Yaroslavl. In May 1609, another Polish army under the command of Aleksander Józef Lisowski tried to bring the strategically important city of Yaroslavl under the power of the invaders. However, the majority of the city's citizens had withdrawn into the center of the city and found refuge behind the protective earthen wall, thus denying the Poles entry without a fight. Yet even when Lisowski successfully (through deceit) managed to get behind this wall, he found that the citizens of Yaroslavl had retreated into their ancient wooden Kremlin and the two stone built monasteries. The ensuing siege of Yaroslavl lasted until 22 May, but despite constant attempts to take the city, the Poles had to return to Moscow having not fulfilled their duty to bring Yaroslavl under direct control of their command. Despite their failure at Yaroslavl, Polish forces remained in control of Moscow, and despite an attempt in 1610 by the Russian peasants' army to unseat the Poles from the Moscow Kremlin, little was accomplished and there seemed no end in sight for the occupation of the Russian tsardom. One year later, however, Kuzma Minin and Prince Dmitry Pozharsky founded yet another peasants' army in Nizhny Novgorod, that on the way to Moscow, found itself stationed in Yaroslavl for many months. In this time from April to June 1612, Yaroslavl became the de facto capital of Russia, since in this place the most important matters of state were settled until the eventual liberation of Moscow came. After its time in Yaroslavl the peasants' army moved on towards Moscow, and with thanks to the rest and help they had received voluntarily from the people of Yaroslavl, the army was able to liberate Moscow and finally put an end to the Polish Lithuanian 'intervention' in the affairs of the Russian state.

Сауда бекеті және үкімет орталығы

Қауіпті кезең аяқталғаннан кейін Ресей мемлекетінің экономикасының жалпы экономикалық қайта жандануымен Ярославль маңызды сауда бекеті болып қала берді және Батыстан Шығысқа және керісінше көптеген дәстүрлі сауда жолдарының бағытында өз орнын сақтады. Волга арқылы Шығыс елдерімен сауда-саттық жүргізілді. Қала арқылы өтетін солтүстік сауда жолы Ресейдің солтүстігіндегі Архангельск портына дейін созылып, ал басқа шығыс сауда жолдары Орал арқылы шығысқа қарай Сібірге дейін созылып жатты. Қала географиялық орналасуынан көп жылдар бойы пайда көрді және қала үшін өндірілген байлық оның өркендеген болашағын қамтамасыз етуге көмектесті. Шын мәнінде, 17 ғасырда қалада бірқатар алғашқы өнеркәсіптік кәсіпорындар құрылды, соның ішінде бірнеше былғары өңдеу шеберханалары болды, оларда шамамен 700 адам жұмыс істеді. Ярославль жылдар бойы орталыққа айналған басқа кәсіптер тоқыма, косметика (эссенциялар) және күміс өңдеу өндірісі болды. Қаланың өркендеуінің нәтижесінде Ярославль 17 ғасырда халқының санының үлкен өсуін көрді. Осы ғасырдың аяғында қалада шамамен 15 000 адам болды, бұл оны Ресей патшалығының Мәскеуден кейінгі екінші ірі қаласы етті. Бұл кезең қаланың қала дамуы үшін ерекше маңызды болды, өйткені 17 ғасырда қалада көптеген тас қабырғалы шіркеулер салынған; бүгінгі күні бұл шіркеулер ескі қаланың орталық бөлігінің негізгі бөлігін құрайды. Бұл шіркеулердің көпшілігін салуға қалаға жергілікті бай саудагерлер берген қаржыға басталған, сондықтан олар ғимараттардың қандай формада болатынына көп ықпал еткен. 1658 жылы Ярославльде болған апатты өрт қаланың қалған ағаш ғимараттарының көпшілігін, соның ішінде ежелгі Кремльді де жойды. Осы уақыттан бастап қала қазіргі күнге дейін қала сияқты дамыды, қала тек кірпіш пен бетоннан ғана салынған. 18 ғасырдың басында Ярославль сауда бекетінен ірі өнеркәсіптік қалаға айнала бастады; бұл негізінен 1703 жылы Ұлы Петрдің Санкт-Петербург қаласын құруымен Архангельсктің Солтүстік мұхиттағы порт ретінде маңыздылығы күрт төмендеді, және экспорт үшін қала арқылы өткізілетін сауда көлемі соған сәйкес төмендеді. Бақытымызға орай, Ярославльдің көптеген жылдар бойы маңызды сауда бекеті ретінде жинаған байлығы оған қаланың жаңа өндірістік базасын дамытуға көп ақша салуға мүмкіндік берді, осылайша қала жаңа инвесторлар үшін өте тартымды болды. 1772 жылы Котороль өзенінің оң жағалауында Иван Тамзедің тоқыма фабрикасы ашылды. Бұл зауыт Ярославльдің алғашқы ірі өнеркәсіптік кәсіпорны ғана емес, сонымен қатар Ресейдегі ең ірі тоқыма өндірушілердің бірі болды. Кәсіпорын әлі күнге дейін "Текстиль фабрикасы "Красный Перекоп" (орыс. Красный Перекоп) деген атпен жұмыс істейді. Киіз өнеркәсібінің өркендеуіне қоса, Ярославльдің былғарымен жұмыс істеу орталығы ретінде дәстүрлі орны өзгермеді. 1770 жылдары қаланың экономикалық дамуы мен халық санының өсуінің нәтижесінде қала ірі провинциялық орталыққа айналды. Осылайша, Ұлы Екатерина Ярославльдің басқаруындағы Ресей империясының әкімшілік реформалары барысында 1777 жылы өз губернаторлығының орталығы болды және 1778 жылы өз қару-жарағын алды. 1796 жылы қала ақыры империяның жаңа губернаторлықтарының бірінің орнына айналды. Жоғары деңгейдегі әкімшілік орталық ретінде Ярославль 1778 жылы Иван Старовтың арнайы жасаған қала құрылысының жеке жоспарын алды. Бұл қалада құрылыс жұмыстарының тағы бір толқынына әкелді, оның нәтижесі қалада әлі күнге дейін көрінеді. Жаңа жоспарда Ильинская алаңы мен Ілияс пайғамбар шіркеуі орталығында үлкен классикалық стильдегі ғимараттар мен көптеген қалалық саябақтармен шектелетін ұзын бульварлар мен көшелер желісін дамыту қарастырылған. Бұл кейінгі дамудың көрнекті мысалы - бұрынғы Қайырымдылық үйі (1786 жылы салынған), қазір ол қаланың "Демидов" мемлекеттік университетінің ғимараттарының бірі. Ярославль үшін XIX ғасыр қарқынды құрылыс жұмыстары, инфрақұрылымдық даму және индустрияландыру кезеңін білдірді. 1803 жылы "Жоғары ғылымдар мектебі" ашылды, бұл қаланың алғашқы білім беру институты болды және қазіргі мемлекеттік университетінің бабасы ретінде танылды. 1812 жылы Котороль өзенінің үстіндегі алғашқы тұрақты көпір (Трансфигурация монастырының жанында салынған) аяқталды, ал 1820 жылға қарай қаланың Волга жағалауы тұрақтандырылып, үлкен көлеңкелі жағажайға айналды. Сонымен қатар, басқа да ірі классицистік құрылыс жұмыстары басталды, олардың ішінде губернатордың үйі (1821–1823) (бүгінгі күні қаланың галереясы орналасқан). 1860 жылы Ярославль Мәскеу арқылы телеграф желісі арқылы Ресейдің басқа да ірі қалаларымен байланыстырылды, ал 1870 жылы Ярославльдің алғашқы теміржол стансасы салынды және Ярославль-Мәскеу теміржолы іске қосылды. 1873 жылы қала муниципалдық су тартқыштарын алды және 1900 жылға қарай электрленген трамвай пайда болды. 19 ғасырдың соңына жақын 1897 жылы Ярославльде шамамен 71 600 адам тұрғандығы тіркелді.

With the general economic revival of the Russian state's economy after the end of the Troubles, Yaroslavl continued to be an important trading post and retained its place on the route of numerous traditional trading routes from the West to East and vice versa. By way of the Volga trade was carried out with the lands of the Orient. The northern trade route through the city ran to the port of Arkhangelsk in Russia's far north, whilst other Eastern trade lines ran East over the Urals to Siberia. The town benefited very much from its geographical location over the years and the wealth which business produced for the town helped ensure its prosperous future. In fact, in the 17th century, a number of early industrial concerns were set up in the city, including a number of leather working shops, in which around 700 people eventually came to work. Other trades for which Yaroslavl became a center over the years were in the production of textiles, cosmetics (fragrances) and silver work. As a result of the prosperity enjoyed by the city, Yaroslavl saw a huge expansion in the size of its population over the course of the 17th century, and by the end of this century, the town had a population of around 15,000 people, making it the second largest city of the Russian Tsardom after Moscow. This period was also particularly important for the urban development of the city because during the 17th century a multitude of stone walled churches were built in the city; today these churches still form a major part of the old town's city center. Work on most of these churches was begun with funds gifted to the city by rich local merchants, and thus they had a large say in what form the buildings would eventually take. In 1658, Yaroslavl endured a disastrous fire that destroyed most of the city's few remaining wooden buildings, including the ancient Kremlin. From this point onwards the city began to develop in the same way as it has done up to this very day, as a city built almost exclusively out of brick and mortar. At the beginning of the 18th century Yaroslavl finally began to transform itself from a trading post into a major industrial town; this largely came about because with the foundation by Peter the Great of Saint Petersburg in 1703, the importance of Arkhangelsk as a port on the Northern Ocean was drastically decreased, and the amount of trade being channeled through the city for export fell accordingly. Luckily, the wealth which Yaroslavl had amassed over its many years as an important trading post allowed it to invest great amounts of money into the development of the city's new industrial base, and thus make the city very attractive to new investors. In 1772 the textiles factory of Ivan Tames opened on the right bank of the Kotorosl. This plant was not only Yaroslavl's first major industrial enterprise but also one of Russia's largest textiles producers. The establishment still exists today under the name 'Textile factory 'Krasny Perekop' (russ. Красный Перекоп). In addition to the rise in textile manufacturing, Yaroslavl's traditional position as a center for skilled leatherwork remained unchanged. In the 1770s, as a result of the city's economic development and ever rising population, the city became a major provincial center, thus in the course of the Russian Empire's administrative reforms under Catherine the Great Yaroslavl, in 1777, became the center of its own governorate, and in 1778 received its own grant of arms. In 1796, the city finally became the seat of one of the Empire's new governorates. As an administrative center of the highest order, Yaroslavl, in 1778, received its own plan for urban development specially drawn out by Ivan Starov. This led to another wave of building works in the city, the results of which are still visible in the city today. With the Ilyinskaya Square and Church of Elijah the Prophet at its center, the new plan called for the development of a network of long boulevards and streets that would be bordered by large classical style buildings and numerous city parks. A prominent example of this later development is the former House of Charity (built in 1786), which is now one of the buildings of the city's 'Demidov' State University. For Yaroslavl, the 19th meant a period of intensive building work, infrastructural development and industrialization. In 1803 the 'School of Higher Sciences' was opened, this was the city's first educational institute and is recognized as the forerunner to the city's current state university. In 1812 the first permanent bridge (built near the Transfiguration Monastery) over the Kotorosl was finished, and by 1820 the city's Volga embankment was stabilized and turned into a large shaded promenade. Also, other major classicist building works were started, among which was the Governor's House (1821–1823) (today location of the city's gallery). In 1860 Yaroslavl was finally connected, through Moscow, via telegraph to the other major cities of Russia, and this was then soon followed, in 1870, by the building of Yaroslavl's first railway station and inauguration of Yaroslavl Moscow railway. In 1873 the city gained municipal waterworks and by 1900 an electrified tramway. Just before the end of the 19th century in 1897, Yaroslavl had a recorded population of around 71,600 people.

ХХ ғасыр және мыңжылдық

Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін Ярославль жақсы дамыған коммуналдық инфрақұрылымы бар ірі өнеркәсіптік қала болып қала берді. Алайда, 1917 жылғы Қазан төңкерісінің әсері зор болды, ал 1917–1920 жылдардағы Ресей азаматтық соғысынан кейін қала экономикасы қатты зардап шекті, бұл қала халқының айтарлықтай азаюына әкелді. 1918 жылдың 6-21 шілдесінде болған Ярославль көтерілісі ерекше ауыр салдарға алып келді. Осы оқиғада консервативті белсенділер тобы қарулы шабуыл арқылы жаңадан орнатылған большевиктік қалалық билікті құлатуға тырысты. Көтерілісшілер қаланың маңызды бөліктерін бақылауға алды, бірақ бұл Қызыл Армияның шабуылына әкелді, олар қаланы қоршап, жабдықтаудан үзіп, күндіз-түні артиллерия мен әуе күштерімен бомбалады. Көтеріліс ақыры басылды, ал ресми мәліметтерге сәйкес, қала тұрғындарының арасында 600-ға жуық адам қаза тапты, сонымен қатар қаладағы 2000-ға жуық ғимарат қирады немесе зардап шекті. Ярославль экономикасы ерте Кеңес Одағының жеделдетілген индустриаландыру бағдарламасына қатысты. Бұл кезеңдегі маңызды оқиғаларға 1926 жылы қаланың алғашқы муниципалды электр станциясының ашылуы, SK 1 зауытында синтетикалық каучукты жаппай өндірудің басталуы, 1928 жылы құрылған Ярославль шина зауытында автомобиль және ұшақ шиналарын өндіру үшін отандық өндіріс қуатын қайта жаңғырту және 1933 жылы резеңке-асбест комбинатының ашылуы жатады. Бұған қоса, Ярославль автомобиль зауыты (1916 жылы құрылған) 1930 жылдарға дейін, Мәскеу қалалық көлік басқармасы үшін де көліктерді өндіруді жалғастырды. Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында Ярославль неміс басқыншылығының қаупінен құтылды, өйткені Вермахт Мәскеуді қоршап тұрған кеңестік қорғаныс шебін бұза алмады. Алайда, ірі көлік торабы ретіндегі орналасуы және 1913 жылы салынған теміржол көпірі Волга өзенінен өтудің жалғыз нүктесі болғандықтан, қала 1942–1943 жылдары әуе шабуылдарының маңызды нысанасына айналды. 1943 жылдың 11 маусымындағы ең ауыр шабуылдардың бірінде қала тұрғындарының 120-дан астамы қаза тауып, тағы 150-ге жуығы ауыр жарақат алды. Сонымен қатар, 200-ге жуық ғимарат (оның ішінде шина зауытының негізгі цехтарының бірі) толығымен қирады. Соғыс кезінде қаланың өнеркәсібі, соның ішінде автомобиль, шина және тоқыма зауыттары, Кеңес Қызыл Армиясы үшін қару-жарақ және жабдықтар өндіруге қайта бағытталды. Жалпы алғанда, Екінші дүниежүзілік соғыста Ярославль облысынан шыққан шамамен 200 000 адам қаза тапты. Бұл құрбандық 1968 жылы Которосль өзенінің сағасына жақын орнатылған ескерткіш және мәңгілік от арқылы еске алынады. Ленинград блокадасы кезінде мұздан өткен Ладога көлі арқылы Ярославльге эвакуацияланған көптеген балалар жаңа, қауіпсіз өмірге ие болды. Ярославль сол кезде Совет Одағына қарсы әрекеттерге қатысқандығы үшін тұтқынға алынған неміс әскерлері үшін "276-шы лагерь" әскери тұтқындар лагеріне де ие болды. Ғасырдың екінші жартысында қаланың индустриализациясы және дамуы Ярославль тарихында басты орын алды. 1961 жылы мұнай өңдеу зауыты ашылды және 1960 жылдардан бастап қаланың тарихында алғаш рет Волганың сол жағалауында, дәстүрлі түрде дамымаған жерде, көптеген тұрғын үй аудандары бой көтерді. 1965 жылы автомобильдер үшін жаңа Волга көпірі салынуы осы сол жағалаудағы дамуға одан әрі серпіліс берді. 1968 жылы қала халқы алғаш рет жарты миллионнан асты, және содан бері оның саны үздіксіз өсіп келеді. Сол жылы Ярославльдің құрылғанына 1000 жыл толуына дайындық жұмыстары басталды, ол 2010 жылдың қыркүйек айының екінші демалыс күнінде тойланды. Қаланың 1000 жылдығына дайындық аясында қалалық билік қаланың жол және теміржол инфрақұрылымын дамытуға көп қаржы инвестициялады, оның көп бөлігі Мәскеудегі федералды үкіметтен бөлінді. Бұл дайындық жұмыстарына 2006 жылы салынған Волга өзенінен жаңа көпірдің ашылуы да кірді, ол қазір Юбилей көпірі деп аталады. Сондай-ақ, 2008 жылдың тамызында жаңадан салынған Ярославль зообағы ашылды, ол 2010 жылы одан әрі кеңейтілді. 2009 жылы Ярославль "Қазіргі мемлекет және әлемдік қауіпсіздік" атты халықаралық конференция аясында әлемдік саясатты талқылау үшін кездесу орны болды, ол Ярославль әлемдік саяси форумы ретінде танылды. Ярославльде өткен конференцияға саясаттану, бизнес-қоғамдастық өкілдері, сондай-ақ бірқатар мемлекеттердің үкімет өкілдері қатысты. Ресей Федерациясының Президенті Дмитрий Медведев, Испания Премьер-министрі Хосе Луис Сапатеро және Франция Премьер-министрі Франсуа Фийон конференцияға қатысушылардың арасында болды. 2010 жылы Ресей шенеуніктері "Қазіргі мемлекет: Демократия стандарттары және тиімділік критерийлері" тақырыбындағы әлемдік саяси форумда қазіргі мемлекет алдында тұрған мәселелерді талқылау үшін Ярославльде халықаралық сарапшылармен бірге жиналды. 2011 жылы Ярославль "Қазіргі мемлекет социалдық әртүрлілік дәуірінде" атты күн тәртібін талқылау үшін бүкіл әлемнен қатысушыларды жинады. 2011 жылдың 7 қыркүйегінде Ярославль Туношна әуежайынан ұшып шығар кезінде Локомотив Ярославль хоккей клубының көптеген мүшелері 2011 жылғы Локомотив Ярославль авиа апатында қаза тапты. 1941 жылы неміс әскерлері Мәскеу-Волга каналынан өтіп, Ярославльге шағын шабуыл жасады, сондай-ақ 1941-1945 жылдары қаланы V1 және V2 ракеталарымен бомбалады, Абвер 1941-1945 жылдары қалаға шабуыл жасады.

Right up until the beginning of the First World War Yaroslavl remained a large industrial town with a well developed municipal infrastructure. However, the effects of the 1917 October Revolution were wide reaching, and after the Russian Civil War of 1917–1920 the city's economy suffered rather drastically; this led to a significant contraction of the city's population. The Yaroslavl Rebellion, which lasted from 6 to 21 July 1918 had particularly grave consequences. In this event, a group of conservative activists tried to remove the newly installed Bolshevik municipal authorities through an armed intervention. The rebels managed to secure a number of large parts of the city, however, this led only to an assault by the Red Army which saw the city surrounded, cut off from supplies and bombarded day and night with artillery and air forces. The rebellion was eventually put down, and ended with official figures putting the number of deaths among the city's residents at about 600, in addition to which around 2,000 of the city's buildings were either destroyed or badly damaged. The economy of Yaroslavl took part in the early Soviet Union's program of accelerated industrialization. Milestones for this period include the opening of the city's first municipal power plant in 1926, the beginning of Synthetic rubber mass production in factory SK 1, the reestablishment of domestic production facilities for the production of automobile and aircraft tires in the 1928 founded Yaroslavl Tyre Factory, and the opening of the rubber asbestos combined works in 1933. In addition to all this, the Yaroslavl Automobile Works (founded 1916) continued to produce vehicles, including a number for the municipal transport administration of Moscow, well into the 1930s. During the years of World War II, Yaroslavl managed to escape the prospect of German occupation, since the Wehrmacht did not manage to break through the Soviet defense lines surrounding Moscow. However, due to its location as a large transportation hub, and since the 1913 built railway bridge over the Volga in Yaroslavl was the only point at which to cross the river, the city became a major target for air raids during 1942–1943. During one of the heaviest of all these raids on 11 June 1943, over 120 of the city's inhabitants were killed, while another 150 or so were badly injured. In addition to this around 200 buildings (including one of the tire factory's main workshops) were completely destroyed. Most of the city's industry, including the automobile, tyre and textile plants, were converted, during the war, to produce armament and equipment for the Soviet Red Army. Overall about 200,000 people from the Yaroslavl area died on the fronts during World War II. This sacrifice is today memorialized through a monument and eternal flame which was opened near the mouth of the Kotorosl River in 1968. During the Blockade of Leningrad a great number of children, who were brought over the frozen Lake Ladoga (the so called Road of life) were evacuated to a safer new life in Yaroslavl. Yaroslavl was at the time also home to a camp for military prisoners of war 'Camp No. 276' for German soldiers imprisoned for taking part in hostilities against the Soviet Union. In the second half of the century, the industrialization and development of the city took the foremost position in Yaroslavl's history. In 1961, an oil refinery was opened and from the 1960s a large number of residential districts began to spring up all over the city, including, for the first time in the city's history, on the left bank of the Volga, where development had traditionally not taken place. This left bank development was further encouraged by the construction, in 1965, of a new Volga crossing for automobiles. In 1968 the city's population finally rose, for the first time, to over half a million inhabitants; it has been growing, almost constantly, ever since. In the same year, the preparations for the celebration of the millennium of Yaroslavl's foundation began; this was finally celebrated on the second weekend in September 2010. Under the conditions of the preparations for the city's 1000th anniversary, the municipal authorities invested a great deal of money into the development of the city's road and rail infrastructure, much of the funds for which were granted by the federal government in Moscow. Included in these preparations was the opening of a new bridge (in 2006) over the Volga; this is now known as the Jubilee Bridge. Also in August 2008, the newly built Yaroslavl Zoo was opened; this was then expanded further in 2010. In 2009, Yaroslavl became a meeting place for global policy debates within the International Conference 'The Modern State and Global Security'. AKA Yaroslavl Global Policy Forum. The conference in Yaroslavl gathered the most authoritative representatives of political science, business community as well as the representatives of the governments of a number of different states. Dmitry Medvedev, President of the Russian Federation, José Luis Zapatero, Prime Minister of Spain and François Fillon, Prime Minister of France were all participants at the Conference. In 2010, Russian officials gathered together with international authorities in Yaroslavl to discuss the challenges facing the modern state at the Global Policy Forum for 'The Modern State: Standards of Democracy and Criteria of Efficiency'. In 2011 Yaroslavl will bring together participants from all over the world to discuss the 2011 agenda: 'The modern state in the age of social diversity'. On September 7, 2011, most of the members of the city's KHL (ice hockey) team, Lokomotiv Yaroslavl, perished in the 2011 Lokomotiv Yaroslavl plane crash on takeoff from Yaroslavl's Tunoshna Airport. Germans crossed the Moscow Volga Canal in 1941 and briefly got into Yaroslavl, also they bombed it on and off in 1941 3 and with V1 and with V2 Rockets in 1941–5, the Abwehr attacked the City in 1941–5.

Орналасқан жері

Қала Ярославль облысының шығыс бөлігінде орналасқан. Ең жақын ірі қалалар – Тутаев (солтүстік-батыста), Гаврилов Ям (оңтүстікте) және Нерехта (оңтүстік-шығыста). Ярославльдің тарихи орталығы үлкен Волга өзенінің оң жағалауындағы Которосль өзенінің сағасының солтүстігінде жатыр. Қаланың барлық қалалық аймағы шамамен көлемін құрайды және Которосльден оңтүстікке қарай және Волганың сол жағалауындағы бірнеше аумақтарды қамтиды. Дереккөздерге сәйкес, 600 000-ға жуық тұрғыны бар Ярославль, халық саны бойынша Нижний Новгородға жеткенше Волга бойындағы ең ірі қала болып табылады. Бұл ірі көлік торабы, және көптеген маңызды ұлттық және аймақтық жолдар, теміржолдар мен су жолдары қаладан өтеді. Ярославльді Мәскеумен және одан әрі байланыстыратын жолдардың көпшілігі екі жолақты тас жолдар. Ярославль және оның облысы Шығыс Еуропа жазығының орталық бөлігінде орналасқан, Мәскеудің солтүстік-шығысындағы аймақтарда төбелі жерлер мен жалпы тегіс емес ландшафтпен сипатталады; алайда, бұл төбелердің көпшілігі биіктігінен аспайды. Аймаққа тән, Ярославль және оның төңірегіндегі жерлер аралас және қылқан жапырақты ормандарға бай. Бұдан басқа, кең лайлы жерлер де бар.

Климат

Ярославль және оның айналасындағы жерлерде Орталық және Батыс Еуропамен салыстырғанда, әдеттегі қоңыржай континенттік климат басым. Бұл қыста қарлы, суық және құрғақ болуын, ал жазда әдетте жылы болуын қамтамасыз етеді. Ярославльде қысқы ауа райы қараша айында басталып, көктемге дейін бес айға созылады. Жылдың ең суық айы – қаңтар, орташа температурасы -0,9°C. Дегенмен, осы кезде температураның төмендеуі жиі кездеседі. Кейбір жағдайларда (мысалы, соңғы рет 2006 жылғы қаңтарда) температура -30°C-тан төмендеуі мүмкін. Ең төменгі температура -36,6°C тіркелген. Бірақ, осы кезеңде оң температура да болуы мүмкін (мысалы, 1932 жылы қаңтардың он жеті күні мұзды ерітті). Әдетте, Волга өзені қыста мұздап қалады. Қардың қалыңдығы әдетте 20-30 см, бірақ кейде 50 см-ге дейін жетеді. Көктем айларында жауын-шашынның аздығы байқалады. Сәуірде жауын-шашын мөлшері 30-40 мм-ге дейін төмендейді, ал мамыр айында 50 мм-ден астам жауын-шашын жауады. Мамыр айында ауаның салыстырмалы ылғалдылығы жылдың ең төменгі деңгейіне жетеді – шамамен 70%. Наурыздың соңынан сәуірге дейін мұз еріп, қардың көп бөлігі еріп, төмендегі жапырақтарды ашады. Сәуір айында температура 15°C-қа дейін көтеріледі. Ярославльдегі жаздар көбінесе ылғалды болып, күшті жаңбырлармен бірге өтеді. Жаздың ең ыстық кезеңі маусым-шілде айларында болады, кейде температура 30°C-тан асып кетеді. Қыркүйектен бастап екі айлық күз кезеңі басталады, ол салыстырмалы түрде жоғары ылғалдылықпен, азайған күн санымен және болжамсыз температурамен сипатталады (қыркүйек айында жердің бірінші рет қатқанын көруге болады). Жылдық жауын-шашынның орташа мөлшері 600 мм, оның ішінде ең көп жауын-шашын шілдеде жауады. Ең аз жауын-шашын қыс және көктем айларында (әсіресе ақпан және наурыз айларында) жауады. Ярославльдегі жауын-шашын мен температура көрсеткіштері 1961-1990 жылдардағы деректер негізінде жинақталған.

Yaroslavl and its local area have a typical temperate continental climate, in comparison to central and western Europe. This makes for a climate of snowier, colder, and drier winters, and typically temperate, warmer summers. The winter weather in Yaroslavl begins in about November and usually goes on for five months, into spring. The coldest month of the year is typically January, with an average temperature of However, at this time it is not uncommon for temperatures to drop below In some cases (for example, most recently in January 2006), temperatures of can be experienced. Record low is On the other hand, Yaroslavl can also experience positive temperatures during this time of the year (for example, in 1932, when a thaw lasted for seventeen days of January). Typically the Volga freezes over during the winter. Snow cover is usually , but can in some cases be up to in depth. The springtime months are best characterized by a typical lack of precipitation. Precipitation in April is low 30–40 mm; its increase begins in May, when more than 50 mm of precipitation falls. May has the lowest relative humidity of the year about 70%. From the end of March into April, there is often a thaw, and much of the ice and snow melts to reveal foliage underneath. It is not uncommon for temperatures in April to reach Summers in Yaroslavl are typically wet with some heavy rainstorms. The summer often reaches its hottest point during the months of June/July, and often days over From September begins the two month long fall, which is characterized by relatively high humidity, fewer sunny days, and unpredictable temperatures (it is possible to first see ground frost in September). The average amount of precipitation during a year is , of which (the most precipitation in one month) falls in July. The very least precipitation occurs in winter and spring (particularly in February and March). The following figures for precipitation and temperature values in Yaroslavl have been collated on the basis of data from the years 1961–1990.

Таңбалар

Қазіргі уақытта Ярославльдің екі геральдикалық символдан тұратын елтаңбасы мен туы бар. Бұл екі нысан да қаланың негізіне байланысты аңызбен тығыз байланысты: аю мен сүңгі қылышы (халбард). Ярославльдің алғашқы елтаңбасы ресми түрде 1778 жылдың 31 тамызында бекітілді. Ол кезде ол күміс фонда орналасқан аю бейнесінен тұрды, ол сол алдыңғы лапында алтын сүңгі қылышын ұстаған. 1856 жылы елтаңбаға сәл өзгеріс енгізілді, ол дәстүрлі аю мен сүңгі қылышының бейнесін сақтап, қалқанның үстіне императорлық тәж қойылды. Сонымен қатар, қалқанды айналдыратын алтын емен жапырақтары, Сент-Андрей орденінің көк лентасымен тоқылған қосылды. Бұл форма 1918 жылға дейін өзгеріссіз сақталды, осы жылы Қазан төңкерісі нәтижесінде большевиктер билікке келді. Ярославльдегі жаңадан құрылған Кеңес әкімшілігі патшалық қалалық және провинциялық символдарды жойғаннан кейін, қала жаңа ресми символдарды алмады, және осы жағдай 20 ғасырдың соңына дейін сақталды. Қаланың үшінші және қазіргі елтаңбасы 1995 жылдың 23 тамызында қалалық кеңеспен бекітілді. Елтаңбаның түсі мен пішіні 1856 жылғы елтаңбадан алынған; алайда, емен бұтағы мен Сент-Андрей лентасы алынып тасталды және әлі күнге дейін қаланың символдарына қайта енгізілмеген. Бұған қоса, бұрынғыда бүкіл композицияны билеген императорлық тәж, қазіргі нұсқада Ресей автократиясының және Ресей мемлекетінің күшті символы – Мономахтың бас киімімен ауыстырылды. Ярославльдің туы 1996 жылдың 22 мамырында қабылданды. Ол қарапайым дизайнды ұсынады, онда ашық көк түсті фонда қаланың елтаңбасы (1995 жылғы нұсқасы) орналасқан, ол тудың жалпы көлемінің кемінде үштен бірін құрайды. Тудың пішіні тіктөртбұрышты.

Демография

Мыңдаған адамдарЖас20082009Жұмысқа жарамды жасқа дейінгілер81.382.2Оның ішінде 1-6 жас аралығындағы балалар32.433.3Жұмысқа жарамды жастағылар380.9379.9Жұмысқа жарамды жастан асқандар143.0144.2

Саясат

Ярославльдің жергілікті өкіметі мэриядан және муниципалдық кеңестен тұрады. Мэрияның басшысы – қала әкімі, ал муниципалдық кеңестің мүшелері кеңес отырыстарында дауыс бере алады. Мэрия қалалық әкімшіліктің атқарушы билігін жүзеге асырады. Қала әкімі қала тұрғындарымен тікелей сайлау арқылы төрт жылға сайланады. 1991 жылдың желтоқсанынан 2012 жылдың сәуіріне дейін бұл лауазымды «Бірыңғай Ресей» партиясының мүшесі Виктор Волончунас атқарды. 2012 жылдың сәуірінде Евгений Урлашов жаңа қала әкімі болып сайланды. Алайда, 2013 жылдың 3 шілдесінде ол пара талап ету қылмысы бойынша полицияға ұсталды. 2013 жылдың 18 шілдесінде ол лауазымынан ресми түрде алынып, оның орнына әкім міндетін атқарушы Александр Нечаев тағайындалды. 2022 жылдың 7 қарашасында Артем Владимирович Молчанов қаланың жаңа әкімі болып сайланды. Қаланың муниципалдық кеңесі әкімшіліктің заң шығарушы органы болып табылады, бұл оны тиімді түрде қалалық «парламент» немесе қалалық думаға айналдырады. Муниципалдық кеңес 36 сайланған мүшеден тұрады, олар төрт жылдық мерзімге қаланың белгілі бір ауданын өкілдік етеді. Муниципалдық кеңестің тұрақты отырыстарында қаланың алдындағы мәселелер талқыланады және жыл сайын қала бюджеті бекітіледі. Кеңесте сондай-ақ есеп комитеті және төрт тұрақты комитет бар. Қаланың алты ауданының әрқайсысының өз аудандық әкімшілігі бар, олардың барлығы қала әкімшілігінің құрамына кіреді.

Әкімшілік және муниципалдық мәртебе

Ярославль облыстың әкімшілік орталығы болып табылады, сонымен қатар әкімшілік-аумақтық бөлініс жүйесінде Ярославский ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарады, бірақ оның құрамына кірмейді. Әкімшілік бөлініс ретінде, ол облыстық маңызы бар Ярославль қаласы ретінде бекітілген – аудандармен тең статусқа ие әкімшілік бірлік.

Қалалар бөлінісі

Ярославль бөлінген алты қалалық ауданға. Орталық Котороль өзенінің солтүстік жағасында, оның Волгаға құйылатын жерінде орналасқан. Орталық – қаланың экономикалық және саяси орталығы. Бұл қаланың ең көне ауданы және алғашқы қоныс тапқан жері. Орталықта қаладағы ең маңызды және танымал нысандардың көпшілігі орналасқан, соның ішінде Волков театры, Илия пайғамбар шіркеуі, футбол стадионы, Волга жағалауы және жиі қателікпен кремль деп аталатын монастырь. Пятёрка орталықтан солтүстікке қарай орналасқан, бірақ әкімшілік тұрғысынан оның құзырында. Пятёрка көбінесе тұрғын үйлерден тұрады, бірнеше мәдениет үйлерінен басқа ерекше атап тұрғылықтай орындар жоқ. Котороль өзенінің ар жағында Фрунзенский және Красноперекопский қалалық аудандары жатыр, оларды Мәскеу даңғылы бөліп тұрады. Фрунзенский салыстырмалы түрде жаңа аудан, соғыстан кейінгі кезеңде салынған. Көптеген ғимараттар әдеттегі сұр советтік құрылыс стилінде. Фрунзенский қалалық ауданы үш шағын ауданға бөлінеді: Суздалка, Дядково және Липовая Гора. Красноперекопский қалалық ауданы Ярославльдің ең көне бөліктерінің бірі. 1917 жылғы революцияға дейін, бұл Ярославльдің өнеркәсібінің басым бөлігі орналасқан жер болды, және бүгінде де өнеркәсіптің көп бөлігі сақталған. Красноперекопский қалалық ауданы екі шағын ауданға бөлінген, олардың бірі – Нефтестрой, мұнай өңдеу зауытына жақын орналасқандықтан болашақтың аймағы деп есептеледі. Нефтестройда жаңадан салынған хоккей аренасы бар, сондай-ақ 2010 жылы Ярославльдің мыңжылдық мерейтойына дейін жабық футбол стадионының құрылысын жоспарлаған еді. Красноперекопский қалалық ауданынан өтетін теміржолдың ар жағында нағыз Перекоп орналасқан. Бүгінде Перекоп Ярославльдің ең қауіпті аудандарының бірі ретінде танымал. Ол көбінесе тозығы жеткен, советтік кезеңге дейінгі шағын үйлер мен құлдыраған зауыт ғимараттарынан тұрады. Бұл аймақты қайта жандандыру жоспарлары бар, бірақ жазылған кезде ол өте кедей және қауіпті болып қала береді. Ярославль мафиясының көп бөлігі Перекоптан өркендеген. Перекопта Ярославльдің ең танымал шіркеулері бар, соның ішінде Котороль жағалауындағы бояу зауытының жанында орналасқан Иоанн Баптист шіркеуі; және Петр мен Павел соборы, протестант стиліндегі православие шіркеуі. Орталықтан солтүстікке қарай шағын өнеркәсіптік аймақ орналасқан, онда шина зауыты, қозғалтқыш зауыты және көптеген басқа да шағын зауыттар бар. Батыс жағалауда солтүстікке қарай орналасқан Дзержинский қалалық ауданы, оның есімі "Темір" Феликс Дзержинскийге, совет құпия полициясының негізін қалаушыға арналған. Дзержинский қалалық ауданының негізгі шағын ауданы – Брагино, бұл кішкентай ауылдың атымен аталған, ол ақырында Ярославльдің соғыстан кейінгі кеңеюімен біріктірілді. Брагино – Ярославльдегі ең көп халқы бар аудан, бірақ Фрунзенский қалалық ауданы сияқты, ол көбінесе тұрғын үйлерден тұрады, көбінесе орташа және төменгі орташа табысты отбасылар тұрады. Волганың арғы жағында Заволжский қалалық ауданы орналасқан. Бұл қалалық аудан Ярославльдің ең тыныш және ең ауылдық аймағы болды, бірақ қазір ол "Глобус" және "Реал" сияқты үлкен гипермаркеттері бар кең жаңа ғимараттармен қаланың ең динамикалық бөліктерінің біріне айналды. Көкжүрек және мәңгі жасыл орман пәтерлерді бөліп тұрады.

Yaroslavl is divided into six city districts. The center is located on the northern bank of the Kotorosl River, where it converges with the Volga on the Volga's western bank. The center is the economic and political hub of the city. It is also the oldest district in the city and where it was first settled. The center contains the majority of landmarks and attractions in the city, including the Volkov Theater, the Church of Elijah the Prophet, the football stadium, and the Volga embankment and the monastery, which is often mistakenly called the kremlin. Pyatyorka is located north of the center but is still under its administrative jurisdiction. Pyatyorka is largely a residential region with very few notable sites, aside from a few houses of culture. Across the Kotorosl lie Frunzensky and Krasnoperekopsky City Districts, which are divided by Moskovsky Avenue. Frunzensky is a relatively new district, constructed in the post war era. Most of the buildings are of typical grey Soviet construction. Frunzensky City District is divided into three microdistricts: Suzdalka, Dyadkovo, and Lipovaya Gora. Krasnoperekopsky City District is one of the oldest parts in Yaroslavl. Before the 1917 Revolution, it was home to the bulk of Yaroslavl's industry, and a good deal of industry remains today. Krasnoperekopsky City District is divided into two micro districts, one of which is Neftestroy, an up and coming region, named for its proximity to Yaroslavl's oil refinery. Neftestroy is home to the newly built hockey arena, and there were plans to build an indoor football stadium there by the millennial anniversary of Yaroslavl's founding in 2010. On the other side of the railway tracks that run through Krasnopereposky City District lies the Perekop proper. Today, Perekop is known as one of the most dangerous areas of Yaroslavl. It consists largely of run down, pre Soviet izbas and decaying factory buildings. There are plans to pump life into this depressed district, but at the time of writing, it remains extremely impoverished and dangerous. Much of Yaroslavl's mafia grew out of Perekop. Perekop has some of Yaroslavl's most notable churches, including the Church of Saint John the Baptist, which is located next to a paint factory on the Kotorosl embankment; and Peter and Paul's Cathedral, a Protestant style Orthodox church. North of the center there is a small industrial region, which is home to the tire factory, the engine plant, as well as many other smaller factories. Further north on the Western bank lies Dzerzhinsky City District, named after "Iron" Felix Dzerzhinsky, founder of the Cheka, the Soviet secret police. Dzerzhinsky City District's core micro district is Bragino, named after a small village that was eventually consumed by Yaroslavl's post war expansion. Bragino is the largest area in Yaroslavl in terms of population, but like Frunzensky City District, it is largely a residential area, mostly consisting of middle to lower middle income families. On the other bank of the Volga lies Zavolzhsky City District. This city district was Yaroslavl's quietest and most rural area, but now it is one of the most dynamic parts of the city with expansive new buildings with big hypermarkets, such as "Globus" and "Real". Birch and evergreen forests separate the apartment blocks.

Саяхат және мәдениет

Ярославль – Ресейдің Алтын сақинасы деп аталатын Мәскеу маңындағы тарихи және туристік қалалардың бірі, оның құрамына сегіз қала кіреді. Ярославль осы "сақинаның" солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан және бұл қалалар тізбегіндегі ең ірі қала болып табылады. Қала ең алдымен сәулеттік ерекшеліктерімен танымал, бірақ одан басқа да көптеген мәдени көрікті жерлері бар.

Сәулет

Ресейдің Азамат соғысының салдарына және Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі бірнеше әуе шабуылдарына қарамастан, Ярославль қаласы 17, 18 және 19 ғасырлардағы қала құрылысының көп бөлігін сақтап келді. Бұл қаланың Ресей патшалығының сәулет дамуы мен стиліне арналған ескерткіш ретінде танылуына мүмкіндік берді. Шамамен 600 гектар аумақты қамтитын қала орталығында 140-қа жуық жеке федералды қорғалатын сәулеттік ескерткіштер бар. 2005 жылдан бері бұл кешен Спасо-Преображенский монастырымен бірге ЮНЕСКО Әлемдік мұра тізіміне енгізілді. Бұған қарамастан, қала орталығынан тыс жерде орналасқан архитектуралық құндылығы бар бірнеше ғимараттар бар.

Ескі қала

Ескі қала үшбұрышты пішіндес; бұл үшбұрышты оңтүстік және шығыс жағынан Которосль және Волга өзендерімен, ал құрлық жағынан 18-19 ғасырларға жататын көшелер жоспарының геометриялық үлгісімен қамтамасыз етілген табиғи шекара құрайды. 1506–1516 жылдары 1216–1224 жылдардағы алғашқы құрылыстың негізінде салынған. 16 ғасырда монастырь төңірегіне алғашқы тас қабырғасы тұрғызылған. Осы монастырьдан Минин мен Пожарский басқаратын еріктілер әскері Мәскеуді поляк шапқыншыларынан азат ету үшін аттанды. 1787 жылы монастырь жабылып, Ярославль және Ростов епископтарының резиденциясына айналдырылды. Сол кезде монастырь ғимараттары қайта құрылымдана бастады. Жаңа келмелер мен приордың бөлмелері салынды. Қаладағы ең танымал ғимарат – Спасский (Қасиетті Құтқарушы) монастырының (орыс. Спасо Преображенский монастырь) соборы. Бұл монастырь 12 ғасырда негізделген, сондықтан ол және оның соборы қаладағы ең көне ғимараттар болып табылады. 1516 жылы салынған Преображенский соборы – қаладағы ең көне жеке тұрған ғимарат. Орта ғасырлардағы орыс монастырына тән, Ярославльдегі Спасо Преображенский монастыры ғибадат ету орны ғана емес, сонымен қатар соғыс кезінде қажет болған жағдайда цитадель және кремль ретінде де салынған. Бұл әлі де көрінеді, өйткені монастырь 16 ғасырдың ақ боялған қабырғасымен қоршалған, күзет мұнаралары мен қоршаулары бар. Осы қабырғалардың ішінде асимметриялық орналасқан мұнаралары мен әсем безендірілген интерьерлерімен дәстүрлі орыс сакральдық сәулетінің үлгісін көрсететін шіркеулер орналасқан. Бұған қоса, монастырьдің жер асты қорлары мен қазынасымен байланысты қақпа шіркеуі де бар. Монастырь ұзақ жылдар бойы Ярославль тарихында маңызды орын алып келді және қазіргі уақытта, мұражай ретінде қала өмірінде рөл атқаруда. Монастырьдың мықтылығының арқасында, Қиын кезеңде орыс шаруаларының әскері қаланы қорғап, содан кейін Мәскеуді поляк-литвалық басқыншылардан азат етуге мүмкіндік алды. 18 ғасырдың соңында С.П. Преображенский монастырының кітапханасынан "Игорь жорығының әңгімесі" ең көне, орыс тіліндегі орта ғасырлық әдебиеттің ең танымал шығармасы табылды. Бұл туынды қазір монастырьда тұрақты көрме ретінде, сол дәуірдің басқа туындыларымен және сол дәуірдің авторының өмір сүрген жағдайларын көрсететін көрмемен бірге қойылған. Монастырьдің солтүстік қақпасынан (бас қақпасынан) кейін орналасқан, көбінесе тығырыққа толы алаң Богоявленская алаңы (Богоявленская площадь) деп аталады. Бұл атау алаңның оңтүстік жағында, Которосль өзенінің жағасына жақын орналасқан Богоявленская шіркеуінен алынған. Бес күмбезді және дәстүрлі орыс сакральдық сәулетімен орта ғасырлық орыс шіркеуінің классикалық үлгісі болып табылатын бұл шіркеу. Алайда, шіркеуде 1684–1693 жылдары Московияның сакральдық сәулет стилінде салынған бөлек сағат мұнарасы бар, бұл оны 17 ғасыр сәулетінің ең танымал үлгілерінің біріне айналдырады. Сонымен қатар, шіркеудің ішкі қабырғалары жергілікті суретшілермен салынған және бүгінгі күнге дейін өзгермеген. Богоявленская алаңынан солтүстік-батысқа қарай созылатын екі көше Ярославль үшін 18–19 ғасырларда жасалған қала құрылысының жақсы үлгілері болып табылады. Олар 1820–1821 жылдары тарихи қала орталығын айналып өтетін жаңа бульварлар ретінде салынған және бұрын 16 ғасырдан бастап бірқатар топырақ және ағаш бекіністер орналасқан жерде салынған. Бұл жерде шағын қорғаныс орлары да болған, ал орларды толтырып, барлық басқа бекіністерді алып тастағаннан кейін, Спасо Преображенский монастырының қорғаныс мақсаты жоғалып кетті. Бұл, жалпы алғанда, үлкен шығын болып саналмады, өйткені қорғаныс дайындығын сақтау үшін мұндай жер жұмыстарының қажеттілігі оларды алып тастау арқылы қаланы қорғаудың басқа әдістерімен көп бұрын асып кеткен. Екі қала күзет мұнарасы (Василий мұнарасы және Волжская мұнарасы) қаланың сыртқы қорғаныс қабырғаларында орналасқан, олар қарсы келе жатқан жау күштерін анық көре алатын. Қаланың ескі қорғаныс шекараларында классицизмнің көптеген басқа үлгілерін табуға болады, оның маңызды мысалы – "Гостиный двор" сауда қатарлары. Олар 1813–1818 жылдары, олар қазір тұрған жерді тазартқаннан кейін салынған. Көптеген ионикалық бағаналарымен ерекшеленетін ғимарат стилі 19 ғасырдың басында бүкіл елде салынған көптеген ресейлік сауда қатарлары мен базар залдарына ұқсас. Бұл стиль 1911 жылы салынған неоклассикалық Волков театрына да үйлеседі. Комсомол бульварының соңында, сауда қатарлары орналасқан жерде "Волков алаңы" (площадь Волкова) орналасқан; сақина тәрізді бульвар солтүстік-шығысқа қарай сәл бұрылып, "Қызыл алаңға" (Красная площадь) және қаланың Волга жағасына қарай жалғасады. Ярославльдің Қызыл алаңы Мәскеудегі сол аттас алаңмен (атауының түбі "әдемі алаң" деген ежелгі орыс тілінен шыққан) бірдей этимологияға ие емес, Ярославльдегі Қызыл алаң 1920 жылдары алғаш рет аталған және Советтік Қызыл гвардиясының құрметіне ресми түрде аталған. Қызыл алаңда тарихи маңызы бар бірнеше ғимарат бар, олардың бірі – алаңның солтүстік жағында орналасқан үш қабатты ғимарат, бұрын Ярославльдің "аристократтар үйінің" (Дворянское собрание) орны болған, қазір қаланың "Демидов" мемлекеттік университетінің бас ғимараты. Сонымен қатар, алаң қаланың бас өрт сөндіру бөлімінің орналасқан жері болып табылады; бұл 1911 жылы салынған югендстиль стиліндегі ғимарат, тік қарау мұнарасы бар, ол 1970 жылдарға дейін қаланың өрт сөндіру бригадасымен белсенді түрде пайдаланылған. Бульвардың шығысына қарай, бұрынғы қорғаныс топырақтарының шекараларында, сәулеттік жағынан бай "ескі қаланың ядросы" орналасқан; көптеген тар, кішкентай көшелермен кесілген аймақ, оның ортасында Ярославльдің ең танымал сәулеттік ескерткіштерінің бірі орналасқан. Бұл – Илия пайғамбар шіркеуі (Церковь Илии Пророка), ол Богоявленская шіркеуі сияқты, қаланың 17 ғасырда қалай дамығанын көрсететін көрнекті мысал. Қазіргі тұрған шіркеу 1650 жылы аяқталғанға дейін, бұл жерде бірнеше алдыңғы шіркеулер тұрған. Олардың ең көнесі Ярославль қаласының негізіне және Ярослав Ғұлының билігіне дейін барады. Бес пияз тәрізді күмбездері бар, крест және күмбез стиліндегі шіркеу, архитектурасы Московиялық үлгіге тән, әсіресе 1680 жыл шамасында Ярославль және Костромадан келген он шақты тәжірибелі суретшілер салған ішкі фрескаларымен танымал. Фрескалардың қабырғалары мен төбелерінде Ескі өсиетке көптеген сілтемелер бар. Шіркеу, сағат мұнарасы және жанындағы шапель орналасқан алаң 19 ғасырдың басында, қаланың қала құрылыс жоспарына сәйкес, орталық алаң болуы тиіс болған...

The old town is effectively triangular in shape; this triangle is formed by the natural border provided to the south and east by the Kotorosl and Volga rivers, and on the land side by the geometric pattern of the street plan, which dates from the 18th and 19th centuries. Constructed in 1506–1516 on the foundations of the original edifice dating back to 1216–1224. In the 16th century, the first stone wall is built around the monastery. It is from this monastery that an army of volunteers led by Minin and Prince Pozharsky set out to liberate Moscow from Polish invaders. In 1787, the monastery was closed and converted into a residence of the Yaroslavl and Rostov bishops. At that time, monastery buildings began to be reconstructed. New cells and the prior's chambers were built. The most well known building in the city is the 'Spaso Preobrazhensky' ('Transfiguration of the Savior') Cathedral of the Spassky (St Savior) Monastery (russ. Спасо Преображенский монастырь). This monastery was founded in the 12th century and thus it, and its cathedral, is the oldest buildings in the city. The Transfiguration Cathedral itself, built in 1516, is the oldest detached building standing in the city, (Спасо Преображенский собор). Typical for a Russian monastery of the Middle Ages, the Spaso Preobrazhensky Monastery in Yaroslavl was built to be not a place of worship, but also to be a citadel and kremlin in case, in times of war, there was a need for such a facility. This is still visible today as the monastery is surrounded by a thick 16th century, white painted wall, complete with watchtowers and embattlements. Within these walls stand the magisterial churches, which, with their asymmetrically ordered towers and decorated interiors, make for examples of traditional Russian sacral architecture. In addition to this, there is a gatehouse church, with which the monastery's dungeons and treasury were connected. The monastery has long had a place in the history of Yaroslavl and continues, albeit nowadays as a museum, to play a role in the life of the city. It was largely thanks to the impregnability of the monastery that, during the time of the Troubles, the Russian peasants' army was able to defend the city and then go on to liberate Moscow from its Polish Lithuanian occupiers. At the end of the 18th century, the oldest known text of the Tale of Igor's Campaign, the most renowned work of Russian language literature from the Middle Ages, was found in the library of the SPaso Preobrazhensky Monastery. This work is now on display as a permanent exhibition within the monastery, along with other works of the age and an exhibition showing the conditions an author of the era would have lived in. The often hectic square which is to be found just beyond the north gate of the monastery (main gate), is called Bogolavyenskaya Square (Epiphany Square) (Богоявленская площадь). This name comes from the nearby Epiphany Church (Богоявленская церковь) which is seated at the south end of the square, near the bank of the Kotorosl. This church, with its five domes, and traditional Russian sacral architecture, is a classic example of a medieval Russian church. However, the church has a separate clock tower which was built in accordance with the sacral architectural style of Muscovy in the years 1684–1693; this all goes to make the church one of the most noticeable examples of 17th century architecture in the city. In addition to this, the fresco work inside the church was carried out by local artists during the building of the church and has remained, almost unchanged, to this day. The two streets which lead off Bogolavyenskaya Square to the northwest are very good examples of the type of urban planning which was formulated for Yaroslavl in the 18th and 19th centuries. They were laid out in 1820–1821 as new boulevards to run around the historic city center and were built on terrain previously occupied by a number of earthen and wooden fortifications which dated from the 16th century. There was also a small defensive moat in this area, and after the infilling of the moat and removal of all other fortifications, the defensive uses of the Spaso Preobrazhensky monastery largely disappeared. This was, in general, not considered to be a great loss, as the requirement for such earthworks in order to maintain defensive readiness had long since been surpassed by other methods of securing a city by the point of their removal. The two municipal watchtowers which have been retained (the Vassily tower and Volzhskaya tower) were both positioned on the city's outer defensive walls which afforded them clear views of oncoming enemy forces. Within the old defensive limits of the city, one can find many other examples of classicism, one important example of which would be the municipal trade rows 'Gostiny Dvor' (Гостиный двор) – these were built in 1813–1818, not long after the clearing of the land upon which they now stand. The style of the building, made noticeable by its many Ionic columns, is similar to that of many Russian trade rows and market halls built in the early to mid 19th century, all over the country. This style is also very complementary to the 1911 built neoclassical Volkov Theater. At the end of Komsomolskaya Boulevard, upon which the trade rows are located, one finds themselves at 'Volkov Square' (площадь Волкова); where the ring boulevard makes a slight deviation to the north eat and carries on towards 'Red Square' (Красная площадь) and the city's Volga embankment. Yaroslavl's Red Square does not have the same etymology as the likewise named Red Square in Moscow (the name of which stems from the old Russian for 'beautiful square'), rather in Yaroslavl's case, its Red Square was first so called in the 1920s, and was officially named in honor of the Soviet Red Guards. There are a number of buildings of historical interest on Red Square, one of which is the three story building on the square's north side which once housed Yaroslavl's 'aristocrat's meeting house' (Дворянское собрание), and is now the main building for the city's 'Demidov' State University. Furthermore, the square is also the location where the city's main fire department can be found; this is contained within a jugendstil building, built in 1911, and which has a large look out tower, which even until the 1970s was actively used by the city's fire brigade. To the east of the boulevard, within the borders of the former defensive earthworks, the architecturally rich 'nucleus' of the old city is to be found; an area crisscrossed by many narrow, small streets, in the middle of which one of Yaroslavl's most well recognized architectural monuments is to be found. This is the Church of Elijah the Prophet (Церковь Илии Пророка), which, in the same way as the Epiphany Church, is a very prominent example of the way in which the city developed in the 17th century. Before the completion of the church which currently stands in 1650, a number of other predecessor churches stood on this spot. From these, the oldest dates back to the foundation of Yaroslavl and the reign of Yaroslav the Wise. The church, with its five onion domes, is a cross and dome style church, the architecture of which is typical of Muscovite designs, is particularly well known for its interior fresco paintings, which, despite a history which has seen great fires and disasters, have been kept in good condition. The frescos on the walls and ceilings were painted by around fifteen experienced artists from Yaroslavl and Kostroma around the year 1680. The fresco work is festooned with many references to the Old Testament. The square, upon which the church, with its clock tower and neighboring chapel, is situated, was in the early 19th century, according to the city's urban plan, to be the central square of Yaroslavl and the place upon which markets and national holidays would take place. Nowadays it is an area largely reserved for official events, with the other buildings surrounding the square all belonging to the municipal administration. In general, the streets of the city center are characterized by a noticeable mix of classical and sacral architecture. There are a number of major public and commercial buildings of architectural merit in the center of the city, among which are the 1785 'Governmental offices' building' (Здание присутственных мест) and the Vakromeyev House, which today houses the Yaroslavl Seminary for young priests. The Volga embankment is a good example of urban planning in the classicist style; built in the 1840s, this promenade walk has remained a favorite place for residents to take a stroll and relax ever since. The southern part of the city center, around the area where the Kotorosl and Volga intersect, is an area abundant in green park like spaces. Until the 17th century this area was occupied by the wooden Yaroslavl Kremlin and is thus referred to nowadays as 'Wooden Town' (Рубленый город). The Kremlin burnt down in 1658 and was never rebuilt. Close by the 1642 Church of Maria (Успенский собор) stood until its demolition in 1937, however, since 2004 the church was under reconstruction and was finally opened on 12 September 2010 by Patriarch of Moscow Kirill. Yaroslavl is the site of the Volkov Theater (built 1750), the oldest theater in Russia, and the Demidovsky Pillar. The city has many Russian Orthodox churches, one Russian Old Believers church, one Baptist church, one Lutheran church, one Armenian Apostolic church, one mosque and one synagogue.

Театр және кино

Ярославльде үш театр бар, олардың ең танымал – «Волков театры», бұл мекеме 1911 жылдан бері қаланың ескі бөлігіндегі үлкен неоклассикалық ғимаратта орналасқан. Құрылтайшысы Федор Волковтың есімімен аталатын театр алғаш рет 1750 жылы көпшілікке ашылды, бұл оны Ресейдегі алғашқы (ресми мәліметтер бойынша) театр етті. «Волков театры» әлі де Ресейдің ең прогрессивті драмалық орындарының бірі саналады және ресейлік актерлар қауымдастығы арасында өнер көрсету үшін ең беделді сахналардың бірі болып есептеледі. Волковтың алғашқы театр труппасы Ярославльде бірнеше ай ғана ойнағанмен, кейін Санкт-Петербургке көшіп кеткен (Ярославльде 19 ғасырдың басына дейін тұрақты театр труппасы болған жоқ), қала орыс театры мен драматургиясының рухани ортасы ретінде танылады. Қазіргі уақытта «Волков театры» екі сахнаға ие және жалпы сомасы 1000-ға жуық орындыққа шақталған. «Волков театрынан» басқа, Ярославльде тағы бірнеше театр бар, олардың ішінде Мемлекеттік қуыршақ театры (1927 жылы құрылған), балалар және жастар театры (1984 жылы құрылған Ярославль мемлекеттік жас көрермендер театры) және Ярославль камералық театры (1999 жылы құрылған) бар. Осы театрлардан өзге, қалада филармония (1937 жылы құрылған) және тұрақты цирк (1963 жылы құрылған) та бар. Қалада онға жуық кинотеатр бар, олардың ең көнесі – «Родина», ол 1959 жылы Кеңес дәуірінде салынған. Бұл кинотеатр Совет дәуірінің сәулетін сақтап тұрғанымен, толықтай жаңартылып, қазір 3D фильмдерді де көрсетуге қабілетті. Қалада «Cinema Star» және «Kinomax» сияқты ресейлік кинотеатрлар желісіне жататын көптеген ірі, заманауи мультиплекс кинотеатрлары да бар. Ресейдің провинциялық қалалары үшін сирек кездесетін жағдай, Ярославльде үлкен муниципалды планетарий бар. Ол 1948 жылы құрылған және көп жыл бойы ескі шіркеуде орналасқан. Алайда 2011 жылдың сәуір айында екі жылдық құрылыс жұмыстарынан кейін, қаланың жаңа «Валентина Терешкова» планетарийы (алғашқы әйел космонавттың есімімен аталған) көпшілікке ашылды.

Yaroslavl has three theaters, the most famous of which is the 'Volkov Theater', an institution which since 1911 has been housed in a large neoclassical building in the city's old town. Named after its founder, Fyodor Volkov, the theater was first opened to the public in 1750, this making it Russia's first (by official figures) theatre. The Volkov Theater still has a reputation for being one of Russia's most pioneering dramatic institutes and is considered, among the Russian acting community, to be one of the most prestigious playhouses in which to perform. Even though Volkov's original theater troop only performed in Yaroslavl for a few months before then moving to Saint Petersburg (there was no regular theater company in Yaroslavl again until the beginning of the 19th century), the town is still recognised as the spiritual home of the Russian theater and dramatics. Nowadays the Volkov Theater has two stages and a combined amount of around 1000 seats for spectators. Apart from the Volkov Theater, there are a number of other theatres in Yaroslavl, including the State Puppet Theater (founded in 1927), a children's and youth theater (Yaroslavl State Theater for Young Spectators, founded 1984), and the Yaroslavl Chamber Theater (founded 1999). In addition to these theaters, the city also has a philharmonic (founded 1937) and a permanent circus (founded 1963). There are around ten movie theaters in the city, the oldest of which 'Rodina' was built during the Soviet era in 1959. This particular theatre, despite maintaining its Soviet era exterior, has been comprehensively modernised and is now even able to show 3D films. The city also has a number of large, modern multiplex cinemas, including those of the Russian cinema chains Cinema Star and Kinomax. Uncommon for a provincial Russian city, Yaroslavl has a large municipal Planetarium This was founded in 1948 and was situated, for a long time, in an old church. However, in April 2011, after two years of construction, the city's new 'Valentina Tereshkova' planetarium (named after the first female cosmonaut) was opened to the public.

Дүниежүзілік саясат форумы

Соңғы жылдары Ярославль жаһандық саясат форумы аясында өткен жоғары деңгейдегі саяси талқылаулармен танымал болды. Ресей үкіметі ұйымдастырған және президент Дмитрий Медведевтің қолдауымен 2009 жылдан бері жалғасып келе жатқан бұл іс-шара, бүгінде әлемдегі ең жоғары деңгейдегі саяси-дипломатиялық форумдардың бірі саналады. Бұл Ресейде ұйымдастырылған саясаттану саласындағы ең ірі шара және жыл сайын өткізіледі, оған әр жылы көптеген шетелдік шенеуніктер қатысады. Мысалы, бұрын Франция мен Италияның премьер-министрлері Франсуа Фийон мен Сильвио Берлускони, сондай-ақ Испанияның премьер-министрі Хосе Сапатеро қонақ ретінде болған. 2011 жылы Ресей билігі Түркия президенті Абдулла Гюльді де қонақ ретінде қабылдады. Ярославль қаласының мың жылдық тарихында түрлі мәдениеттердің өкілдері кездесетін орын, маңызды сауда орталығы болғандығы және бұрын Ресейдің екінші ірі қаласы ретінде көптеген шетелдік елшіліктерге табан тірегендігі үшін осы форумды өткізу орын ретінде таңдалды. Қалаға осы форумның тапсырылуы қаланың мыңжылдық тойымен бірге болды, сондықтан тұрғындар бұл шараны Ресей президентінің қалаға жасаған сыйы ретінде қарастырды, бұл қаланың әлемдік беделін арттыруға септігін тигізді. 2011 жылы «Локомотив» хоккей командасының отыздан астам мүшесінің (ойыншылар, жаттықтырушылар мен экипаж) қаза болуына байланысты аталған оқиға бірнеше елде басты жаңалыққа айналды. Президент Медведев апат болған кезде «Локомотивтің» «Арена 2000» стадионында конференцияға қатысып, апат орнына барып, қаза тапқандардың туыстарымен кездесу үшін бірқатар маңызды келісімдерді кейінге шегерді. Кейін Ресей премьер-министрі Владимир Путин де қалаға келіп, көңіл айтты.

Білім

Ярославльде ресейлік білім беру жүйесінің үш деңгейін де қамтитын көптеген білім беру мекемелері бар: бастауыш (шамамен 20 мекеме), орта (шамамен 20 колледж және басқа да орта мектептер), жоғары (8 мемлекеттік және 2 мемлекеттік емес жоғары оқу орны). Ярославльде магистр және бакалавр деңгейіндегі курстарды оқуға болады. Қазіргі уақытта Ярославльде келесі мемлекеттік жоғары оқу орындары орналасқан: Ярославль "Демидов" мемлекеттік университеті, Ярославль мемлекеттік техникалық университеті, Ушинский педагогикалық университеті, Ярославль мемлекеттік медицина академиясы, Ярославль мемлекеттік ауыл шаруашылығы академиясы, Ярославль мемлекеттік театр өнері институты, Қаржы және экономика әскери мектебі, сондай-ақ әуе шабуылына қарсы және зымырандық қорғаныс жоғары мектебі. Қаладағы мемлекеттік емес білім беру мекемелерінің арасында Халықаралық бизнес және жаңа технологиялар академиясы (МУБИНТ) және Мәскеудегі университеттердің бірнеше филиалы бар. Бұл мекемелерден басқа, жаңа орыс православие дінінің қызметкерлерін даярлайтын ірі Ярославль семинариясы да бар. 2008 жылдың соңына қарай Ярославльде 187 мектепке дейінгі тәрбие және күтім тобы тіркелді, олардың ішінде 22 700 орын болды, бірақ сұраныс артық болғандықтан 26 000 бала қабылданды. Тіркелген балалардың саны шамамен 78,7% құрады, бұл 2007 жылмен салыстырғанда 0,4% көп. 2008–2009 оқу жылының басында қалада күндізгі уақытта балаларға арналған 100-ге жуық жалпы білім беру тобы болды, онда 48 100 бала тіркелді. Бұл көрсеткіш өткен жылға қарағанда 200 адамға кем. 2010 жылғы мәліметтер бойынша Ярославльдің білім беру саласында 16 000-ға жуық адам жұмыс істейді.

Көлік

Ярославль бірнеше маңызды автомобиль, теміржол және өзен кемелері қатынатын басты жолдардың тоғысқан жерінде орналасқан. М8 (Мәскеу–Ярославль–Вологда–Архангельск) тас жолы қаланы Мәскеумен және Архангельск бағытында солтүстікке қарай байланыстырады. Волга өзенінен бір үлкен теміржол көпірі және екі автомобиль көпірі (Октябрьский және Юбилейный көпірлері) өтеді. Которосль өзенінен автомобильдер үшін төрт көпір, ал теміржол үшін бір көпір (1896 жылы салынған) өтеді.

Автомобиль көлігі

Соңғы жылдары Ярославль қаласының әкімшілігі қаланың айналасына айналма жол салу туралы бастаманы іске асырып келеді. Осының нәтижесінде қала орталығы көбінесе жүк тасымалдаушы және басқа да ірі көліктердің қала арқылы өтуінен босатылды. 2010 жылдың тамызында осы жаңа айналма жолдың бірінші бөлігі ашылды, ол Юбилейный көпірін Оңтүстік-Батыс Ярославль айналма жолымен байланыстыратын эстакаданы қамтыды. Волга өзені арқылы бір теміржол және екі автомобиль көпірі бар; екінші автомобиль көпірі 2006 жылдың қазан айында пайдалануға берілді. Қалааралық және облыстық автобус қатынастары қаланың басты автобус стансасынан келіп, кетіп тұрады. Осы стансадан жүзеге асылатын қатынастар, Ярославль облысындағы Переславль-Залесский, Рыбинск және Углич сияқты көптеген халық тығын аймақтарға, сондай-ақ басқа ауылдар мен шағын қалаларға қызмет көрсетеді. Ірі қалалардың ішінде Мәскеу, Санкт-Петербург, Уфа, Кострома, Казань және Череповец бар.

Теміржол

Ярославль – Солтүстік теміржолының (Ресей теміржолдарының құрамындағы) маңызды торабы. Солтүстік теміржолы бас кеңсесі қаланың Волга жағасында орналасқан. Екі ірі жолаушылар теміржол станциясы бар: Ярославль Главный және Ярославль Московский, олар көптеген қашықтықтан жүретін жолаушылар пойыздарына қызмет көрсетеді. Қала Мәскеумен "Экспресс" деп аталатын жылдам электр поезбен (тек отыруға арналған орындармен) байланысады. Жақын аудандарға Данилов, Ростов, Александров, Нерехта және Кострома қалаларына электрлі, ал Рыбинск және Иваново қалаларына дизельдік пойыз қатынасы бар.

Әуе көлігі

Ярославльдің негізгі әуежайы – Туношна халықаралық әуежайы. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әуе базасы ретінде салынған. Әуежайда түрлі ұшақтар мен тікұшақтарға қызмет көрсетіледі. Воронеж қаласындағы Polet Airlines компаниясы Мәскеудегі Домодедово халықаралық әуежайына күн сайын бірнеше рейс орындайды. Бұдан басқа, Левцово әуе базасы және Карачиха әуе алаңы деген екі кішкентай әуежай да бар. Левцово көбінесе жүк тасымалдауға арналған ұшақтар мен тікұшақтарды қабылдайды, ал жолаушылар рейстері үшін оны сирек пайдаланады. Ярославль әуе клубы, Ресейдегі ең көне әуе клубтарының бірі және Валентина Терешкованың алғашқы ұшқыш дайындығын бастаған жері – Карачиха әуе алаңында орналасқан.

Су көлігі

Ярославль өзен портының жылдық орташа импорт көлемі жылына шамамен 3,5 миллион тонна жүк құрайды. Климаттық жағдайлар портты жылдың алты айы бойы, мамырдан қазан айының соңына дейін пайдалануға мүмкіндік береді. Бұл өзен порты Волга арқылы қалаға тоқтайтын ірі круиздік кемелерді қабылдаумен қатар, Ярославльді Брейтово, Толга, Константиново, Бакарево және Новые Ченцымен байланыстыратын тұрақты қатынастарды да қамтамасыз етеді.

Қоғамдық көліктер

Қалада қоғамдық көлік желісі бар, оның ішінде автобустар, троллейбустар және трамвай желілері бар. Төменде берілген жылдардағы әртүрлі көлік түрлерін қанша адам пайдаланғанын көрсететін кесте (миллиондаған адам):

2007 2008 2009
Мемлекеттік және жеке автобус қызметтері 65.4 64.9 74.5
Трамвайлар 24.6 19.7 16.3
Троллейбустар 43.5 35.7 30.4

Күн сайын шағын және ірі автобустар мен жеке шаттл автобустарының үлкен консорциумы 600-ден астам автобус маршрутын іске асырады. Ярославль трамвай жүйесі Ресейдегі ең көне жүйелердің бірі болып табылады және 1900 жылдан бері қолданыста. 2011 жылғы мәліметтер бойынша, бұл жүйе қаланың әртүрлі аудандарынан өтетін төрт маршруттан тұрады. 2004 жылдан бастап қала бойынша трамвайлардың маршруттарының саны тұрақты түрде азайып келеді. Егер 2006 жылы трамвайларды тарихи қала орталығында және Красноперекопский ауданында кездестірсе, қазір бұл аймақтарға қызмет көрсететін маршруттар толығымен жойылды. XXI ғасырдың басында Ярославль трамвай жүйесінде шамамен 100 трамвай вагоны болса, 2011 жылға қарай бұл көрсеткіш 43-ке дейін төмендеді. 1949 жылдан бері қаланың қалалық көлік желісі тоғыз маршрут бойынша троллейбус паркін пайдаланады.

Спорт

Ярославль қаласындағы "Шинник" футбол клубы Ресей бірінші лигасынде ойнайды. "Локомотив Ярославль" – қаланың шайбалы хоккей командасы, ол 1996–1997, 2001–2002 және 2002–2003 маусымдарында Ресей чемпионы атанды. 2011 жылдың 7 қыркүйегінде команданың барлық ойыншысы маусымның бірінші ойынына бара жатқанда "Локомотив Ярославль" ұшақ апатында қаза тапты, ұшақ Ярославль әуежайынан ұшып шығар кезінде құлады. Команданың құрметіне қала 2012 жылғы Канада-Ресей шақыру турнирін Галифакс (Жаңа Шотландия) қаласымен бірге қабылдады.