Кіріспе
Тіл теориясындағы ағаштар. Талдау ағашы, немесе туынды ағашы, немесе нақты синтаксис ағашы – белгілі бір контекстсіз грамматикаға сәйкес тізбектің синтаксистік құрылымын көрсететін реттелген, тамырланған ағаш. "Parse tree" термині көбінесе есептеу лингвистикасында қолданылады, ал теориялық синтаксисте "синтаксис ағашы" термині жиірек кездеседі. Нақты синтаксис ағаштары кіріс тілінің синтаксисін көрсетеді, бұл оларды компьютерлік бағдарламалауда қолданылатын абстрактілі синтаксис ағаштарынан ерекшелендіреді. Грамматиканы оқыту үшін қолданылатын Рид-Келлог сөйлемдерінен айырмашылығы, талдау ағаштары әртүрлі құрамдас бөліктер үшін ерекше символдарды қолданбайды. Талдау ағаштары әдетте құрамдық грамматиканың (фразалық құрылым грамматикасы) құрамдық қатынасына немесе тәуелділік грамматикасының тәуелділік қатынасына негізделеді. Талдау ағаштары табиғи тілдердегі сөйлемдер үшін (табиғи тілді өңдеуді қараңыз), сондай-ақ компьютерлік тілдерді, мысалы бағдарламалау тілдерін өңдеу кезінде жасалуы мүмкін. Бұл тұрғыда фразалық маркер немесе P маркері, трансформациялық генеративтік грамматикада қолданылады. Фразалық маркер – фразалық құрылымы бойынша белгіленген тілдік өрнек. Ол ағаш түрінде немесе жақшалармен көрсетілген түрінде ұсынылуы мүмкін. Фразалық маркерлер фразалық құрылым ережелерін қолдану арқылы жасалады және олардың өзі қосымша трансформациялық ережелерге жатады. Синтаксистік жағынан екіұшты сөйлем үшін мүмкін болатын талдау ағаштарының жиынтығы "талдау орманы" деп аталады.
A parse tree or parsing tree or derivation tree or concrete syntax tree is an ordered, rooted tree that represents the syntactic structure of a string according to some context free grammar. The term parse tree itself is used primarily in computational linguistics; in theoretical syntax, the term syntax tree is more common. Concrete syntax trees reflect the syntax of the input language, making them distinct from the abstract syntax trees used in computer programming. Unlike Reed Kellogg sentence diagrams used for teaching grammar, parse trees do not use distinct symbol shapes for different types of constituents. Parse trees are usually constructed based on either the constituency relation of constituency grammars (phrase structure grammars) or the dependency relation of dependency grammars. Parse trees may be generated for sentences in natural languages (see natural language processing), as well as during processing of computer languages, such as programming languages. A related concept is that of phrase marker or P marker, as used in transformational generative grammar. A phrase marker is a linguistic expression marked as to its phrase structure. This may be presented in the form of a tree, or as a bracketed expression. Phrase markers are generated by applying phrase structure rules, and themselves are subject to further transformational rules. A set of possible parse trees for a syntactically ambiguous sentence is called a "parse forest."
Тәуелділіктерге негізделген талдау ағаштары
Тәуелдік грамматикасының тәуелділікке негізделген талдау ағаштары барлық түйіндерді терминалды деп қарастырады, яғни олар терминалды және терминалды емес санаттар арасындағы айырмашылықты мойындамайды. Олар, әдетте, құралымдық талдау ағаштарынан қарапайым, себебі оларда түйіндердің саны аз. Жоғарыда келтірілген мысал сөйлемге арналған тәуелділікке негізделген талдау ағашы мынадай:
Бұл талдау ағашында жоғарыда көрсетілген құралымдық талдаудың әріптесінде көрінген фразалық санаттар (S, VP және NP) жоқ. Құралымдық талдау ағашы сияқты, құралымдық байланыс та танылады. Ағаштың кез келген толық тармағы – құраушы болып табылады. Осылайша, бұл тәуелділікке негізделген талдау ағашы, құралымдық талдау ағашы сияқты, субъект есімді Джонды және объект есімді тіркес шарды құраушы бөліктер ретінде мойындайды. Құралымдық және тәуелділікке негізделген талдау арасындағы айырмашылық өте маңызды. Құралымдық талдау ағаштарымен байланысты қосымша синтаксистік құрылымның қажеттігі немесе тиімділігі талқылауға ашық мәселе болып табылады.
Фраза белгілері
Фразалық маркерлер немесе P маркерлер Ноам Хомский және басқалар дамытқан ерте трансформациялық генеративтік грамматикада енгізілді. Сөйлемнің терең құрылымын көрсететін фразалық маркер фразалық құрылым ережелерін қолдану арқылы құрастырылады. Содан кейін, бұл қолданыс одан әрі трансформацияларға түсуі мүмкін. Фразалық маркерлер ағаштар түрінде ұсынылуы мүмкін (жоғарыдағы құрамына негізделген талдау ағаштары туралы бөлімде сипатталғандай), бірақ көбінесе жадыда аз орын алатын "жақшалы өрнектер" түрінде беріледі. Мысалы, жоғарыда келтірілген құрамына негізделген ағашқа сәйкес жақшалы өрнек мынадай болуы мүмкін: Ағаштар сияқты, мұндай өрнектердің нақты құрылымы және көрсетілген егжей-тегжейлік деңгейі қолданылатын теорияға және сұрақ қоюшының көрсетуге тырысатын мәселелерге байланысты болуы мүмкін.
As with trees, the precise construction of such expressions and the amount of detail shown can depend on the theory being applied and on the points that the query author wishes to illustrate.