Кіріспе

Азаматтық ғылым жобасы

Тусон құс санауы (TBC) – АҚШ-тың Аризона штатындағы Тусон қаласы мен оның төңірегіндегі құс популяциясын бақылайтын, қауымдастыққа негізделген бағдарлама. Жыл сайын шамамен 1000 нысан бақыланатын Тусон құс санауы әлемдегі ең ірі қалалық биологиялық мониторинг бағдарламаларының біріне жатады.

Әдістер

Әр көктемде TBC қатысушылары Тусон алабындағы жүздеген нүктелік санау орындарында құстардың саны мен таралуы туралы деректер жинайды. TBC – жүздеген еріктілердің біріккен күштеріне сүйенетін азаматтық ғылымның бір мысалы. Деректер ғылыми талдаулар мен шешімдер қабылдауға лайықты сапада болу үшін, барлық TBC еріктілері білікті құс бақылаушылар; олардың көптегені сонымен қатар кәсіби далалық жетекшілер немесе биологтар. TBC әдістері Солтүстік Америкадағы көбелек құстарды санау бағдарламасында қолданылатын әдістерге ұқсас, бірақ TBC кішкентай аумақта (шамамен 1000 км²) тығыз орналасқан нүктелерді (1 км² әрбір шаршыға бір нүкте) пайдаланады. TBC-ның кеңістіктік жүйелі мониторингі жыл бойы бірнеше рет саябақтарды, су арналарын немесе ерекше қызығушылық тудыратын басқа да аумақтарды зерттейтін TBC парктерін мониторингтеу бағдарламасымен толықтырылады.

Деректерді пайдалану

Тусон құс санағы деректерін пайдалану мүмкіндіктеріне уақыт өте келе Тусон аймағындағы құстар қауымдастығының жағдайын бақылау, жергілікті құстарды сақтауға көмектесетін аумақтар мен жерді пайдалану тәжірибелерін анықтау, сондай-ақ адамдардың ықпалымен өзгерген ландшафттағы құстардың экологиясын зерттеу кіреді. Тусон құс санағының нәтижелері ғылыми жарияланымдарға әкелді, Тусон аймағының жоспарлау процесіне бағыт берді және түрлердің қауіп астындағы популяцияларын анықтаудан бастап, Батыс Нил вирусынан адамдарға төнетін қауіпті бағалауға дейінгі түрлі жобаларға үлес қосты. ТБК және оған байланысты бірнеше зерттеу жобалары, татуласу экологиясының мысалы болып табылады, себебі олар адамдар тұратын, жұмыс істейтін және демалатын жерлерде және олардың маңында жергілікті түрлерді қалай сақтауға болатынын зерттейді. Зерттеушілер сондай-ақ, қала тұрғындарының табиғаттан қаншалықты алшақтағанын зерттеу үшін ТБК деректерін пайдаланды (Тернер және басқалар, 2004 жыл).

Жақында Канаданың Оттава қаласы Тусон құс санағы үлгісінде қалалық құс санағын бастады. «Оттавадағы көбейіп жатқан құстарды санау» 2007 жылы алғашқы маусымын өткізеді. Қалалардың бірлескен жұмысы арқасында Тусон құс санағы және Оттава құс санағы сияқты қалалық зерттеулер, зерттеушілерге адамдар тұратын және жұмыс істейтін жерлерде биологиялық әртүрлілікті сақтау үшін қолайлы орта жасаудың жолдарын табуға көмектеседі.

Негізгі нәтижелер

2001 жылдың көктемінде Тусон қаласындағы құстарды санау басталды. 2005 жылдың жазына қарай, Тусон құстарды санау жобасы (TBC) 212 түрге жататын 192 000 жеке құстың тіркелгенін көрсетті. Осы түрлердің шамамен 115-і Тусон аймағында көбейетіні белгілі немесе күдіктелді; ал қалғандары көшпенді құстар (жоғары ендіктерге немесе Каталина сияқты жақын таулардың биік жерлеріне) немесе кездейсоқ келген құстар. Деректер қатысушылармен тікелей Тусон құстарды санау веб-сайтына енгізілетіндіктен, нәтижелер байқаулар жасалғаннан кейін көп кешікпей онлайн режимінде қолжетімді болады. Жобаның ең қарапайым, бірақ көзге түсетін нәтижелерінің бірі – Тусон аймағындағы түрлердің таралу карталары. Көптеген түрлер даму деңгейіне, түрлі мекен орындарының болуына немесе басқа факторларға байланысты айқын үлгілерді көрсетеді. Мысалы, бүкіл әлемдегі қалалық аймақтарда көп кездесетін, жергілікті емес тау көгершіні көбінесе Тусон қаласының орталық бөлігімен шектелген. Ал Гамбелдің кегі, Сонора шөлінің жоталы жерлеріне тән түр, керісінше үлгіні көрсетеді – Тусонның шеткеріне жақын кездеседі, бірақ қаланың тығыз дамыған орталық бөлігінде кездеспейді.