Кіріспе

Филиппинде протестантизмнің рөліне шолу. Протестанттық конфессиялар 1898 жылы, АҚШ Филиппинді Испаниядан басып алғаннан кейін, бірінші кезекте АҚШ армиясының дін қызметкерлері арқылы, содан кейін бірнеше ай ішінде азаматтық миссионерлермен Филиппинге келді. Протестанттар филиппин халқының шамамен 11% құрайды. Олардың ішінде әртүрлі пентикостшылдық, евангелистік және тәуелсіз шіркеулер бар. Кейбір конфессиялар жергілікті жерде құрылған.

Тарих

1898 жылға дейін Филиппинде протестанттық қызмет болған, мысалы, Филиппинді британдықтар басып алған кезде, бірақ шіркеулер мен миссиялар құрылмаған. Филиппиндегі алғашқы протестанттардың бірі – методист епископы Николас Замораның әкесі Паулино Замора. Кейбіреулер Паулиноны Филиппиндегі алғашқы протестант деп санайды. Филиппин революциясы кезінде Николас Замора Ізгі хабарды уағыздап жүрді, ол американдық миссионерлер келгенге дейін Филиппиндегі ең алғашқы протестант діни қызметкерлерінің бірі болды. Протестантизм Филиппинде испан-американ соғысынан кейін, АҚШ Филиппинді испандардан 1898 жылғы Париж шартына сәйкес алғаннан кейін, қарқынды дамуын бастады. Америкалық отарлау кезеңінде католик шіркеуі мемлекеттік дін ретінде жойылды, бұл протестант миссионерлеріне аралдарға кіруге көбірек мүмкіндік берді. Сонымен қатар, испандық католицизмге қарсы толқын болды және американдықтардың өкілдігімен келген протестантизмге көбірек қабылдаушылық туды. Испан Филиппиніндегі өмірдің барлық салаларында католик шіркеуінің басымдығы және протестанттардың католиктерге қарсы антагонизмі протестант миссионерлік қызметінің басталуына маңызды себептер болды. 1901 жылы Филиппинде протестанттық конфессиялар арасындағы қызметті үйлестіру және жергілікті діни қозғалыстың негізін қалау үшін Евангелиелік одақ құрылды. Бұл дәуірдегі алғашқы протестанттық құлшылық 1898 жылдың 28 тамызында, жексенбі күні өтті. Метод шіркеуінің мүшесі, капеллан Джордж Сталл, басып алушы әскермен бірге келді. Оның басты міндеті әскерлерге рухани көмек көрсету болғанмен, ол күнделігіне Манила шығанағына қараған ескі испандық түрмеде өткен алғашқы құлшылыққа оның әскерлері ғана емес, сонымен қатар бірнеше филиппиндіктер де қатысқандығын жазды. Ол бұл құлшылық туралы былай деді:

"Құдай осы күнді жақсы католикті одан да жақсы, әлсіз американды күшті, адасқанды ұятқа қалдыру және осы аралдарда керемет нәрселердің бастамасы болатын қараңғы ескі түрмен пайдалану үшін қолданады деп дұға етемін."

Екінші дүниежүзілік соғыс және тәуелсіздік

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жапондықтар Филиппинды басып алған кезде, әртүрлі протестанттық топтармен айналысу үшін он үш конфессияны біріктірген Филиппин Евангелистік шіркеуін құруға ынталандырды. Дегенмен, методист, епископ, Унида және басқа да тәуелсіз шіркеулер сияқты ірі конфессиялардың көпшілігі қосылудан бас тартты. Соғыстан кейін Филиппин Евангелистік шіркеуі одан әрі фрагменттенді, бірақ Мәсіхтің шәкірттері, Біріккен бауырластар, Iglesia Evangelica Unida de Cristo, Evangelica Nacional, IEMELIF, Филиппин методистері және пресвитериан шіркеулерінің кейбір қауымдары сақталды. 1948 жылы бірнеше шіркеу бірігіп, Филиппиндегі Мәсіхтің Біріккен шіркеуін құрды. 1949 жылы Біріккен Евангелистік шіркеу, Филиппин Евангелистік шіркеулер федерациясы және Iglesia Evangelica Unida de Cristo Филиппин Христиан шіркеулері федерациясын құрды, қазір ол Филиппин шіркеулерінің Ұлттық кеңесі деп аталады. Бүгінде протестанттық және евангелистік шіркеулер мен конфессиялар негізгі шіркеулер кеңестеріне топтастырылған: негізгі протестанттық шіркеулер үшін Филиппин шіркеулерінің Ұлттық кеңесі (NCCP) және 1964 жылы құрылған евангелистік шіркеулер үшін Филиппин Евангелистік шіркеулер кеңесі (PCEC). 1970-ші және 1980-ші жылдары бірнеше тәуелсіз шіркеу ұйымдары пайда болды, мысалы, «Иса – әлемдегі Иеміз» шіркеуі, 1978 жылы консервативті баптистер құрған Гринхиллс Христиандық қауымдастығы, 1982 жылы құрылған «Өмір наны» халықаралық министрлігі және 1984 жылы құрылған Мәсіхтің комиссиясы қауымдастығы мен «Жеңіс» Христиандық қауымдастығы. Бұл шіркеулер елде евангелистік христиандықты тарату және деноминациялық емес, Елуінші күн мейрамы және харизматикалық шіркеулерді құру үшін бұқаралық ақпарат құралдарын пайдаланды. Бұл шіркеулер тез өсіп, Филиппиндегі ірі протестанттық мега шіркеулердің бірі саналады. Филиппин протестантизмінің дамуының маңызды факторы – 1987 жылғы Конституцияның 5-бабы, III-тарауында («Құқықтар туралы жарлықта») айқын көрсетілген діни бостандық, шіркеу мен мемлекеттің бөлінуі. Бұл ұғым және оның ағылшын тіліндегі сөз тіркесі 1935 жылғы Ұлттық басқарма үкіметінің қабылдаған Конституциясынан бері барлық ұлттық харталарда кездеседі. 1926 жылы құрылған Филиппин жастар қозғалысы бүкіл елдегі жергілікті протестанттық шіркеуді дамытуға серпін берді. Филиппиндегі протестантизмнің дамуындағы маңызды тақырып – дін мен ұлтшылдық арасындағы керішілік. Бастапқыда американдық миссионерлерге наразылық білдірген филиппиндіктер біртіндеп протестантизмді қабылдады. 1920-ші және 30-шы жылдары американдық методист миссионерлері Филиппиннің АҚШ-тан тәуелсіздігін ашық қолдады.

Білім

Протестант миссионерлері Филиппинде көптеген мектептер мен университеттер құрды. Олардың кейбіреулерін ерте американдық протестант миссионерлері құрған. Олардың ең танымалдарының бірі – Силлиман университеті, елдегі алғашқы протестант мектебі және Азияда американдықтар құрған алғашқы университет. Силлиманнан кейін оның серіктес мекемесі – Орталық Филиппин университеті, сондай-ақ Тринити Азия университеті, Батыс Негрос университеті, Филамер христиан университеті, Филиппин христиан университеті және Филиппиннің адвентист университеті сияқты жоғары оқу орындары бар.

ИнститутҚұрылған жылыНегізгі ұйым (ұлт)Сипаттамасы
Силлиман университеті1901 ж. Силлиман Киелі кітап мектебі ретіндеПресвитериандық (Америка)Азия мен Филиппинде алғашқы американдық және протестант мектебі мен университеті.
Орталық Филиппин университеті1905 ж. Джаро өнеркәсіп мектебі ретіндеБаптист (Америка)Азия мен Филиппинде алғашқы баптист және екінші американдық университеті.
Филамер христиан университеті1904 ж. Капиц үй мектебі ретіндеБаптист (Америка)
Адвентист университеті Филиппин1917 ж. Филиппиннің жетінші күндік адвентист академиясы ретіндеЖетінші күндік адвентист шіркеуіФилиппин/Америка
Филиппин христиан университеті1946 ж. Манила одақтық университеті ретіндеМетодист (Біріккен методист шіркеуі)Америка
Уеслиан университеті Филиппин1946 ж. Филиппин Уеслиан колледжі ретіндеМетодист (Біріккен методист шіркеуі)Филиппин
Батыс Негрос университеті1948 ж. Батыс Негрос колледжі ретіндеБаптист (қазір STI Education Systems Holdings Inc.)Филиппин
Тринити Азия университеті1963 ж. Квезон қаласының Тринити колледжі ретіндеЕпископальдық (Америка)