Кіріспе

Монтаргис (mɔ̃taʁʒi) – Франциядағы коммуна, Лоир департаменті, Орталық Валь-де-Луар аймағында орналасқан. Монтаргис Орталық Валь-де-Луар аймағындағы халық саны бойынша жетінші коммуна, ал Орлеаннан кейін Лоир департаментінде екінші орында тұрады. Қала үлкен орманға жақын орналасқан және жеңіл өнеркәсіп пен шаруашылық, оның ішінде сафран өндірісімен айналысады. Көптеген каналдары мен көпірлерінің арқасында Монтаргис кейде өзін "Гатинаидің Венециясы" деп таныстырады. Қазіргі заманға сай болғанымен, қаланың орталық бөлігінде ортағасырлық сәні сақталған.

География

Монтаргис Луаң өзенінің және Бриар каналының екі жағасында, Гатина аймағында орналасқан. Қала Парижден оңтүстікке қарай шамамен 110 шақырым, ал Орлеаннан шығысқа қарай 70 шақырымдай жерде жатыр. Монтаргис вокзалы Невер, Мелун және Париж қалаларымен теміржол байланысын қамтамасыз етеді. A77 тас жолы (Монтаргис-Неверс) қаланың батысынан өтеді.

Тарих

Қаланың ежелгі заманнан бері танымал болғанымен, Ренессанс дәуірінде Монтаргис атауының шығуын түсіндіру үшін әртүрлі қиялға негізделген этимологиялар құрастырылды. Олардың бірі – "монс арги", яғни Аргус тауы, онда қызғанышпен толған Юнона құдайы Аргус Паноптеске өзінің қарсыласы Ионы қарауды тапсырған жер. Екіншісі – Юлий Цезарьдің "Галл соғыстары" еңбегінде есімдері айтылған Моритас басшысымен байланысты болуы мүмкін.

Шығуы және орта ғасырлар

Бұл аймақта көптеген галло-римдік артефакттар табылды, олардың көпшілігі қаладағы Гатинаи мұражайында сақталады. Кейін қала франк патшасы Клодвиг I-нің бекінісіне айналды. Монтаргис бастапқыда Куртенэ үйінің орталығы болды, олар қалаға қарап тұрған төбеде шатоны нығайтты. 1188 жылы қала Франция патшасына өткізілді. Англия королі Джонның екінші қызы және Лестердің 6-шы графы Саймон де Монфорттың әйелі Элеонора Плантагенет (Евешем шайқасында қаза тапқан) 1275 жылдың 13 сәуірінде осы жерде қайтыс болды. 14 және 15 ғасырларда қала патшалық резиденция болып табылды.

Жүз жылдық соғыс

1427 жылы Жүз жылдық соғыс кезінде Уорвик графы қаланы артиллериямен қоршап алды, 15 шілдеде бомбалауды бастады. Қоршау кезінде Монтаргис тұрғындары аудандағы көптеген тоғандардың бөгеттерін саботаж жасап, су тасқынына және қоршаудағы көптеген Плантагенеттердің суға батуына себеп болды. 5 қыркүйекте Жан де Дюно және Ла Хир бастаған 1600 француз әскері қоршауды бұзды. Бұл соғыста король Карл VII әскерінің алғашқы маңызды жеңісі болды, оны Карл кейіннен алғыспен еске алды. 1429 жылдың қыркүйегінде Парижді қоршауға алуға жасаған сәтсіз әрекетте жараланғаннан кейін Жанна д'Арк Гьенге жол тартқанда Монтаргистен өтті. Соғыстан кейін Карл VII қаланың батырлығы үшін түрлі жеңілдіктер беріп марапаттады. 1490 жылы Карл VIII қаланы ресми түрде Монтаргис-ле-Франк ("Салықтан босатылған Монтаргис") деп жариялады. Бұл атау ресми гербте (мұнда көрсетілген мөрде) MLF деп қысқартылған. Бұл жеңілдік оның ізбасарлары тарапынан жаңартылды және Монтаргис үш ғасыр бойы салықтан босатылды, бірақ Франция революциясы кезінде күшін жойды.

Монтаргис итінің аңызы

Монтаргистің ең танымал аңызы – "Монтаргис итінің" аңызы. Бұл оқиғада Франция королі Карл V-нің сарай адамы Обри де Мондидье 1400 жыл шамасында Монтаргис маңындағы орманда Роберт Макаир деген қызғанышпен толған рыцарьдың қолынан қаза табады. Оның қайтысынан кейін Мондидьенің иті Макаирге ерекше жаулық көрсетті. Король Карл қалада ит пен Макаирдің арасында сот айқасын өткізуге бұйрық берді, Макаир тек бір таяқпен қаруланған болатын. Ит жеңіске жеткен соң Макаир қылмысын мойындап, дарға асылды. Осы айқастың әсерлі қола мүсіні Монтаргистің орталық бөлігіндегі Жироде мұражайының ауласында орналасқан, ал бұл оқиға жергілікті шіркеудің терезе әйнегінде де бейнеленген. Бұл әңгіме XIX ғасырда "Монтаргис иті" атты мелодраманың негізі болды, ол Парижде көп жылдар бойы сахнада қойылды және ағылшын мен неміс тілдеріне аударылды.

XVI ғасыр

1528 жылы король Франциск I қаланы өзінің қайын қарындасы, Францияның Ренесіне, Феррара герцогинясы және король Людовик XII-нің қызына сыйлады. Оның күйеуі, Феррара герцогы Эрколь II 1559 жылы қайтыс болғаннан кейін Рене Монтаргисте қалды. Ол 16 ғасырдағы Франция дін соғыстары кезінде Парижде және басқа жерлерде қудалаудан қашқан протестант гугеноттарына пана берді.

Өнеркәсіптік даму

1880 жылдары Хатчинсон SA Монтаргиске жақын Шалет-сюр-Лонда резеңке зауытын салды. Бүгінде ол көлік құралдары мен тұрмыстық техникаға арналған шиналар мен бөлшектерді өндіру үшін 2000 жұмысшыны жұмысқа алған.

Қытай байланыстары

Монтаргис 1910-шы жылдар мен 1920-шы жылдардың басында қытайлық эмигранттардың саяси қызметінің орталығы болды. "Еңбекпен үйрену, қарапайымдықпен оқу" қозғалысына қатысушылардың көп бөлігі осы қалада тұрды. Олардың ең танымал өкілі – Дэн Сяопин 1922 жылдың ақпан айының ортасынан қазан айының ортасына дейін сегіз ай бойы Шалет-сюр-Лоингтегі Хатчинсон фабрикасында резеңке галлош жасаған жұмысшы болып жұмыс істеді. Бұл оқиға бір ғасырдан кейін естелікке алынды. 2014 жылы Монтаргис теміржол станциясы алдындағы алаң Дэн Сяопиннің құрметіне қайта аталды. 2016 жылы Хунань провинциясының үкіметі қала орталығындағы ескі үйдің бірінде француз-қытай достығының тарихи мұражайын ашты. 2019 жылдың 4 мамырында Қытайдың 4 мамыр қозғалысының 100 жылдығына арналған салтанатты шарада, қытай мүсінші Ву Вэйшанның "Еңбекпен үйрену" қозғалысына арналған қола ескерткіші теміржол станциясы алдында ашылды. 2023 жылы Нахель Мерзуктың қазасынан кейін болған тәртіпсіздіктер қала орталығында кең ауқымды қиратуға әкелді, оның ішінде ғимараттар өртенді және дүкендер тоналды. Ғасырларға бағаланатын залал келтірілді.

Спорт

2024 жылғы Париж-Ницца веложарысының 2-ші кезеңі 2024 жылғы 3 наурызда Монтаргис қаласында аяқталды.

Мәдениет

Алғаш рет Монтаргис қаласында Людовик XIII патшалығы тұсында бадам мен қантты қайнатып жасалған, құртымды кеспе кондитерлік өнімдер дайындалды. Алғашқы дүкен әлі де Мирабо алаңында қызмет етеді. Барон Паламед де Шарлус көптеген мақтаныш сөздерінің арасында Марсель Прусттың "Уақыттың іздеуінде" романындағы "Монтаргис жас жігіті" (Дэмузо де Монтаргис) екенін айтады. 2006 жылдың 4 шілдесінде Монтаргис тұрғындары қарсылас қала Моулинге қарсы "Intervilles" ойын шоуында қатысып, жеңіске жетті. Қаланың басты көрікті жерлерінің қатарындағы [fr] және [fr] ескерткіштері бар.