Кіріспе

Азиядағы ең көне футбол турнирі

Дюранд кубогы (спонсорлық себептерімен IndianOil Durand Cup Powered by Coal India Limited деп те аталады) – Үндістанда жыл сайын өткізілетін ішкі футбол жарысы, алғаш рет 1888 жылы Химачал-Прадеш штатының Шимла қаласында ұйымдастырылды. Дюран Футбол Турнирі Қоғамы (DFTS) және Бүкіл Үндістан Футбол Федерациясы (AIFF) ұйымдастырған бұл турнир Азиядағы ең көне клубтық футбол турнирі және әлемдегі бесінші ең көне ұлттық футбол жарысы болып табылады. Қазіргі уақытта турнир үнді футбол маусымын ашатын іс-шара болып саналады. Кез келген дивизиондағы кез келген ұлттық клуб, сондай-ақ Үндістан Қарулы Күштерінің түрлі бөлімдерінен шақырылған командалар қатыса алады. Федерация кубогы құрылғаннан кейін, турнир шақыру арқылы қатысатын көрмелік жарысқа айналды. Дегенмен, 2022 жылдан бастап Үндістан Супер Лигасының және I лига клубтарының көпшілігі қатысуда. Турнир 1884-1894 жылдар аралығында Үндістанның сыртқы істер хатшысы болған, оның негізін қалаушы сэр Генри Мортимер Дюранның құрметіне аталған. Бұл турнир бастапқыда Үндістан мен князьдік мемлекеттердің Қарулы Күштерінің түрлі бөлімдері мен полктері арасындағы футбол жарысы ретінде басталды. Тәуелсіздік алғаннан бері армияның қатысуы әртүрлі полктердің бірнеше клубтарының шақыру арқылы қатысуымен жалғастырылуда. 2016 жылы Армия Грин командасы жарысты жеңіп алды.

Қор

Дюран футбол турнирі, Дюран кубогы деп белгілі, 1888 жылы сэр Генри Мортимер Дюран Шимла қаласында бастады. Сэр Генри Солтүстік Үндістандағы Шимла қаласында аурудан жазылып жатқанда, спорттың денсаулықты сақтаудың маңызды құралы екенін түсініп, Үндістанда спорттық жарыстарды ынталандыру үшін жүлде беруге шешім қабылдады. 1940 жылы турнирдің орны Нью-Делиге көшірілді. Бірақ шындығында, жергілікті әскерлер футболға қарағанда далалық хоккейнi көбірек жақсы көретін, бұл факт Үндістан мен Пәкістанның Олимпиада сияқты халықаралық жарыстарда осы спорттағы басымдығынан көрінеді. Бұл дәстүрден Gurkhas бригадасының непалдық сарбаздары басқаша болды. Бастапқыда бұл Үндістан армиясына мүмкіндік берді, бірақ футболдың танымалдылығы артып, бүгінгідей әмбебап спортқа айналды. Матчтар Шимлаға жақын Дагшайда өтті, ал алғашқы финал шотландықтардың мерекесіне айналды, мұнда трофейге алғашқы жазылған команда Royal Scots Fusiliers болды, олар Highland Light Infantry командасын 2–1 есебімен жеңді. 1940 жылы турнир Нью-Дели астанасына көшірілді, және Екінші дүниежүзілік соғысқа жіберілген көптеген әскери бөлімдермен жарыстың деңгейін сақтау үшін турнир азаматтық командаларға ашылды, сол кезде Мохаммеджан Ирвин амфитеатрында турнирді жеңген алғашқы азаматтық команда атанды. Соғыс салдарынан турнир тоқтатылды, одан кейін Үндістанның тәуелсіздік қозғалысы басталды, бұл Үндістанның бөлінуіне әкелді.

Тәуелсіздік алғаннан кейінгі кезең

1947 жылғы дүрбелеңнен кейін Дюран кубогы Бас командир сэр Клод Аучинлектің кеңсесінде кездейсоқ табылды. Турнирді жаңа құрылған Пәкістанға көшіруге тырысылды, бірақ қорғаныс хатшысы Х.М. Патель бұған қатысты қарсылық көрсетіп, кубокты сатып алып, Үндістан Мемлекеттік банкінде сақтады, осылайша Дюран кубогы үнді футболының бір бөлігі болып қала берді. Содан бері турнирді Делиде тіркелген «Дюранд Футбол Турнирлік Қоғам» ұйымдастырып келеді. Оған Қорғаныс штабының бастығы және Үндістан Қарулы Күштерінің үш бас қолбасшысы төрағалық етеді. Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін өткен алғашқы турнирде Хайдарабад қалалық полициясы Мохун Баганды қайта ойнатылған финалда 1:0 есебімен жеңді. Келесі он жыл бойы трофей 1960 жылдан кейін Андхра-Прадеш полициясы болып қайта аталған Шығыс Бенгал ФК, Мохун Баган, Мадрас полк орталығы және Хайдарабад қалалық полициясы арасында жиі алмасып тұрды. Қытай-Үнді соғысының салдарынан бір жылға тоқтатылғаннан кейін, турнирде Мохун Баган мен Шығыс Бенгал үстемдік құрды, ал Шекаралық қауіпсіздік күштері мен JCT FC кейде олардың жемісті өтетініне қарсылық көрсетті. «Махиндра Юнайтед ФК» үшінші мыңжылдықтың алғашқы титулын жеңіп алды, бұл олардың 1998 жылғы жеңісінен кейінгі екінші реті болды. 2006 жылы «Osian's» турнирді дамыту және қызығушылықты қайта жандандыру мақсатымен 2010 жылға дейін DFTS-пен 5 жылдық келісім бойынша Дюран кубогын бірлесіп өткізген алғашқы азаматтық ұйым атанды. Бірақ, келесі жылдары Гоадан келген «Salgaocar FC», «Sporting Clube de Goa», «Dempo SC» және «Churchill Brothers FC Goa» сияқты клубтар жеңіске жетіп, жақсы нәтижелер көрсетті. «Churchill Brothers FC Goa» 2007, 2009 және 2011 жылдары турнирді үш рет жеңіп алды және 2008 жылы жеңіске жақын болды, бірақ финалда екінші орынға жүйтіп алды. 2000 жылдан бері турнирді тек екі рет Үндістан Қарулы Күштерінің командалары жеңіп алды – 2005 жылы «Армия XI» және 2016 жылы «Армия Грин». 2013 жылы «Мохамедан СК» 73 жылдан кейін екінші рет және Үндістан тәуелсіздік алғаннан бері алғаш рет турнир жеңіп алды. Жаңа Делиде тиісті жауап болмағандықтан, келесі жылы қорғаныс министрі Манохар Парикардың нұсқауымен Дюран кубогы Гоаға көшірілді. Турнирдің маңызы уақыт өте келе азайды, бірақ Үндістанның қарулы күштері ондаған жылдар бойы Дюран турнирінің дәстүрін сақтап келді. Бұл турнир бірнеше рет, мысалы 2015, 2017 және 2018 жылдары, ешқандай нақты себепсіз Үндістанның футбол күнтізбесінен шығарылды. 2019 жылы турнирді Қарулы Күштер мен Батыс Бенгал Үкіметі бірлесіп ұйымдастырды және оны Батыс Бенгалға көшірді, себебі қатысушылардың санының артуын күтті. Сол бақырда «Гокулам Керала» футбол клубы Кераладан турнир жеңіп алған екінші клуб атанды. 2021 жылы Қарулы Күштер 2025 жылға дейін Батыс Бенгал Үкіметімен бірлесіп турнирді Батыс Бенгалда өткізуге шешім қабылдады. Турнирдің маңызы төмендегендіктен, әдетте, қатысатын «Индия Супер Лигасы» (ISL) клубтары маңызды лига ойындарына назар аудару үшін резервтік құрамдарын шығаратын. Алайда, турнирдің 130-шы маусымында ұйымдастырушылар мұраны қайта жаңғыртуға тырысты және көптеген клубтар толық құрамды командалармен қатысуға шешім қабылдады. «Гоа» клубы «Мохамедан СК» клубын жеңіп, турнир жеңген төртінші гоалық клуб атанды. Келесі жылы АИФФ Дюран кубогын барлық ISL клубтарының қатысуы міндетті турнир ету туралы шешім қабылдады, себебі клубтар АФК жарыстарына қатысу үшін кем дегенде 27 жергілікті ойын өткізуі керек. Сондықтан АФК алғаш рет Дюран кубогын Үндістанның кубоктық турнирлерінің бірі деп мойындады. Осылайша, 131-ші маусымда ISL-дің барлық клубтары, сондай-ақ I лигадан шақырылған бес клуб және әдеттегі төрт қарулы күштер командасы турнирге қатысты. Жарыстың ауқымы кеңейгендіктен, матчтар бұрынғыдан гөрі бірнеше жерде, соның ішінде Калькуттада өткізілді, бұл осыған дейін кездеспеген жағдай еді.

Жарыс форматы

Жарыстың бастапқы кезеңдеріндегі форматы туралы жазбалар жоқ, бірақ қазіргі уақытта Дюран Кубогы екі кезеңде өтеді: толық айналым және іріктеу ойындары. Топтық кезеңге барлығы 24 команда қатысады. Әр команда тізімін толықтыру үшін ең көп дегенде 30 ойыншыны тіркеуге құқылы. Толық айналымдық кестеден кейін, әр топтан үздік командалар іріктеу кезеңіне өтеді, ол екі команданың финалда күш сынасуымен аяқталады.