Кіріспе

Телгте (немісше айтылуы: [ˈtɛlktə]; аймақтық [ˈtɛlçtə]) – Германияның Солтүстік Рейн-Вестфалия жеріндегі Варендорф ауданындағы қала. Ол Мюнстерден 12 км шығысқа және Варендорфтан 15 км батысқа қарай Емс өзенінің жағасында орналасқан. Телгте қаласы қастерлі саяхат орыны ретінде белгілі, атап айтқанда Оснабрюктен Телгтеге жасалатын Мариялық қастерлі саяхатпен танымал.

Көршілес қоғамдастықтар

Тельгетте Мюнстер, Гефен, Остбеверн, Варендорф және Эверсвинкель қалаларымен көршілес.

Қалалық округтер

Тельгте негізгі қала және екі ауданға – Вестбеверн-Дорф және Вестбеверн-Вадрупқа бөлінеді. 1974 жылға дейін Вестбеверн (халық саны: шамамен 4000; ауданы 24,46 км²) тәуелсіз қала болып келді, оның құрамында Дорф, Вадруп және Брок аудандары болды. Әкімшілік-аумақтық реформадан кейін Брок көршілес Остбеверн қаласының бір бөлігіне айналды. Бевер өзені Вестбеверн арқылы Емс өзеніне құяды. Бевердегі екі диірмені бар Ланген үйі туристер арасында танымал орын. Бірнеше жылдан бері неоготикалық стильдегі Сент-Корнелий және Киприан шіркеуі Сент-Мариен (Тельгте және Вестбеверн) приходтық қауымдастығының құрамында.

Тарих

Тельгте айналасындағы аймақты пост-рим дәуірінде саксон тайпалары мекендеген. Саксон соғыстары барысында, Карл I (Ұлы Шарль) тұсында, осы аймақ христиандыққа айналды. Мюнстердің алғашқы епископы Людгер Тельгтеде шіркеу салдырды. Бұл приход шіркеуі ағаштан салынған болуы мүмкін. Тельгте Солтүстік теңізге және Балтық теңізіне дейінгі ірі сауда жолдарының тоғысында, Емс өзенін форд арқылы кесіп өтуге мүмкіндік болғандықтан дамыды. 1238 жылы Тельгтеге қала құқығы берілді. 1469 жылы Тельгте Ханза одағының мүшесі ретінде тілге алынады. 1500 жылға таман бірнеше ірі өрт болды. Осы өрттердің бірінде ескі шіркеу өртеніп жойылды. 1530 жылдары анабаптистердің Мюнстер көтерілісі кезінде Мюнстердің князь-епископы Франц фон Вальдек Тельгтеде пана тапты. Тельгте үш рет оба ауруына ұшырады, сондықтан 1599 жылы тұрғындарының жартысынан астамы қайтыс болды. Тельгтедегі еврей қауымы 1941 жылға дейін болды. «Хрусталь түні» кезінде синагог қорланды және қиратылды, ал 1942 жылы қоңыр көйлектер мен студенттер еврей зиратын жойды. Бүгінде осы орындарда Тельгте қаласының еврей тарихын еске сақтайтын ескерткіш тақташалар орнатылған. 20 ғасырда Тельгте қаласының құрылымы қалыптасып, Вестбеверн оның құрамына қосылды.

Мәдениет

Тельгте жыл сайынғы Тельгте қажылығымен танымал, Германиядағы екінші ірі қажылық сапар. Бұл қажылық Баталды Марияға арналған және Оснабрюк қаласынан басталады, оған жазда шамамен 8 000 қажы қатысады. Жыл сайын Тельгтеге шамамен 150 000 қажы келеді. Тельгте сонымен қатар Туылу мұражайы (Krippenmuseum) және Марияның тууы жәрмеңкесімен де әйгілі. Нобель сыйлығының лауреаты Гюнтер Грасс жазған «Тельгтедегі кездесу» (Das Treffen in Telgte) романы отыз жылдық соғысты аяқтаған Вестфалия бейбітшілік келіссөздері кезінде Тельгтеде өтеді.

Мәдениет және көрікті жерлер

Тельгт өзінің туған күні мұражайымен бүкіл елге танымал, ол қазіргі кезде Религиялық мәдениеттің Вестфалиялық мұражайының бір бөлігі болып табылады. Мәриямның тууына арналған базар, әр қыркүйекте шамамен 40 000 келушіні қызықтыратын ат спорты турнирі, сондай-ақ Тельгтер қажылығы – Оснабрюктен Тельгтке жыл сайынғы Мариан қажылығы бар. Бұл Германиядағы ең ірі қажылықтардың бірі, оған әдетте 8 000-ге жуық қажы келеді. Жыл сайын Тельгтке 150 000-ға жуық қажы келеді. Бұған қоса, Көктем мерекесі күні жыл сайын 100-ден астам атпен қажылық сапар ұйымдастырылады. Бұл қажылық көптеген көрермендерді қала орталығына және қаладағы ірі шаралар өткізілетін Планвизе алаңына тартады. Тельгтедегі Планвизе алаңында тағы да бірнеше шаралар өтеді: мамыр айының бірінші демалыс күндері ыстық ауа шарларының көрсетілімі – Монголфиада, ал қыркүйек айында Мәриямның тууына арналған үлкен базар ұйымдастырылады. Жаз айларында ортағасырлық фестивальдар да тұрақты түрде өткізіледі. 2014 жылға дейін Германиядағы ең ірі ортағасырлық Рождестволық жәрмеңкесі Тельгтте Адвент кезінде өтті. Тельгтте кейде көрмелер де ұйымдастырылады. 2009 жылы Кристал Лехнердің «Күнделікті адамдар» және 2011 жылдың жазында ХА Шульттың «Қалдық адамдар» көрмесі қойылды. 2015 жылдың сәуірінен шілдесіне дейін «Күнделікті адамдар» тағы бір рет қаланың тарихи бөлігінде көрсетілді. 35 000-нан астам қабірі бар Лаухайде орман зираты Мюнстер қаласының шекарасына жақын Тельгт қаласының аумағында орналасқан. Зиратқа иелік ететін Мюнстер қаласының жасыл желектер және қоршаған ортаны қорғау басқармасы оның жай-күйіне жауапты.

Мұражайлар

Вестфалиялық діни мәдениет мұражайы RELíGIO атымен бұрынғы Heimathaus Münsterland мұражайы мен Шығар мұражайы бір ортақ тұжырымдамамен біріктірілді. Атауы 2011 жылдан бері қолданыста, ал мұражайдың жаңа тұжырымдамасы 2012 жылдан бастау алды. RELíGIO мұражайы – әлемдік діндерді, діни ағымдар мен олардың айырмашылықтарын, діни мерекелерді, Тельгтер қажынатының тарихын, кардинал фон Галеннің өмірі мен қызметін, сондай-ақ 1623 жылғы маңызды Тельгтер ашаршылық туын 1000 шаршы метрден астам аумақта көрсететін Германиядағы тұңғыш діни мұражай. Астық айырбасы мұражайы – Мюнстердегі астық айырбасының тарихына толыққанды көрініс беретін тарихи ғимарат. Ғимарат 1900 жылы салынды, ал өндіріс 1979 жылға дейін жалғасты. Техникалық жабдықтардың көп бөлігі толықтай сақталған. Екінші қабаттағы галереяда заманауи өнер көрмелері ұйымдастырылады.

Мариенлинде

Мариенлинде – шамамен 750 жылдық, мұра ретінде қорғалатын жазғы липа ағашы және Германиядағы ең ескі ағаштардың бірі. Бұл "ағаш ардагері" қаланың солтүстік қақпасы – собор қақпасының жанында орналасқан. Липа ағашы өз атын одан жасалған деп есептелетін Мәриям ананың бейнесінен алған.

Саясат

Телгте қаласы үш бөлімнен тұрады: Телгте, Вестбеверн және Вестбеверн Вадруп. 1970 жылдарға дейін Вестбеверн өздігінен басқарылатын, Вадруп және Броктан тұратын ауыл болды (Брок коммуналдық реформа нәтижесінде Остбеверн құрамына енді). Вестбеверн арқылы Емс өзенінің саласы – Бевер өзені ағып өтеді. Бевердегі бұрынғы екі диірмені бар Haus Langen үйі – туристер үшін тартымды орын.

1946 жылдан бері қала әкімдері

Мерзімдік мэр
1946–1947 Вильгельм Лютке Швиенхорст, CDU
1947–1949 Фердинанд Буш, CDU
1949–1951 Фридрих Субе, Zentrum
1951–1952 Хенрих Декер, CDU
1952–1964 Бернхард Румфорст, CDU
1964–1967 Вильгельм Хотте, CDU
1967–1969 Фридрих Коппернагель, CDU
1969–1975 Гюнтер Картхаус, CDU
1975–1978 Альберт Брюэнс, CDU
1978–1984 Гюнтер Картхаус, CDU
1984–1996 Рейнхольд Хотте, CDU
1996–1999 Клаус Бек, SPD
1999–2004 Ульрих Роуэнги, CDU
2004–2009 Dr. Дитрих Меендерман, CDU
2010 жылдан бері Волфганг Пайпер, БЮНДИС 90/ДИЕ ГРУНЕН