Кіріспе

Солтүстік Калифорниядағы су жолы. Өзеннің аты жергілікті Нисенан тайпасының "су жолы" деген мағынаны білдіретін "уба сео" сөзінен алынған. Ерте жазбаларда ол "Юбу" деп жазылған және 1844 жылға қарай бұл атау өзенге қолданылған. Кейбір деректерде бұл атау испан тіліндегі "уба" немесе "ува" сөздерінің өзгеруі болуы мүмкін деп айтылады, олар өзен жағасында өсетін жүзімге сілтеме жасайды.

Солтүстік Юба өзені

Солтүстік Юба өзені 98 км (61.1 миль) ұзындықта, Калифорния штатының 49-шы тас жолы бойында, Тахо ұлттық орманның шығыс шекарасына жақын Юба асуынан бастау алады. Ол оңтүстік-батысқа, содан кейін батысқа қарай 914 м (3000 фут) тереңдіктегі каньон арқылы ағып өтеді, Даунивилл (солтүстіктен Дауни өзенін қабылдайтын) және Гудйерс Бар елді мекендерінен өтеді. Оның негізгі салалары – Каньон-Крик және Слейт-Крик солтүстіктен осы жерден төмен ағып құяды. Өзен Клиппер Миллз жанында оңтүстікке бұрылып, 197 м (645 фут) биіктігіндегі Жаңа Буллардс Бар бөгетімен тоғатылған Нью-Буллардс-Бар су қоймасына құяды. Жаңа Буллардс Бар бөгетінен шамамен 8 км (5 миль) төмен, ол Орта Юба өзенімен қосылып, Юба өзенін құрайды.

Ортаңғы Юба өзені

Москоув шалғынындағы тостаған тәрізді аңғардан бастау алған, 55.4 миль (89 км) ұзындығындағы Ортаңғы Юба өзені. Бұл топтар ірі тайпалар ретінде біртұтас болған жоқ; керісінше, олар жүздеген шағын ауылдарға бөлінген, олардың әрқайсысының өкіметтері ерекше болғанымен, дәстүр-салты ұқсас еді. Сиерра-Невада тауларының етегіндегі басқа да жергілікті халықтар сияқты, олардың негізгі тағамы – емен жемісі болды, бірақ олар аң аулап, жинау арқылы басқа да тағамдарды да қамдады, соның ішінде Юба өзеніндегі шалқары балықтың мол өнімін де пайдаланды. 1850 жылдары Калифорниядағы алтын ірілісі аймаққа көптеген еуропалық америкалық қоныс аударушыларды әкелді, одан кейін мексикалық, африкалық және қытай иммигранттары да келіп қоныстанды. Осы қоныс аударушылар өздерімен бірге жергілікті тұрғындарға белгісіз ауруларды алып келді. Бірнеше жылдың ішінде бұл аурулар жергілікті халықтың көп бөлігін құртты. Юба өзені мен оның салалары Ана тастың ең бай бөліктерінің бірі болды, сондықтан кеншілер бұл аймаққа көптеп ағылды. Алтынды бастапқыда қарапайым әдістермен – ішектеу және шлюздер арқылы өндіргенімен, ірі көлемді өнеркәсіптік гидравликалық кен өндіру әлдеқайда зор әсер етті. Гидравликалық кен өндіруден шыққан шамамен 25 миллион куб метр (19,400,000 м3) қалдық Юба өзенімен ағып кетті. Бұл өзен төсектерін кейбір жерлерде 15 метрге дейін көтерді, жағалаудағы жерлерді шөгіндімен көміп, су тасқынының қаупін арттырды. 1884 жылы қалдық ағынынан зардап шеккен фермерлердің сот арызы бойынша бұл практикаға тыйым салынды. Гидравликалық кен өндірудің салдарынан қалған қалдықтардың көп бөлігі бүгінде Юба алтын кен орындары ретінде сақталған. Сонымен қатар, алтынды өңдеуде сынаптың кеңінен қолданылуы үлкен аумақты ластауға әкелді. Ластану 2013 жылы да анықталды және шамамен 10 000 жылдан астам уақыт бойы анықтамалы болады деп күтілуде. 1877 жылы әлемдегі алғашқы ұзақ қашықтықтағы телефон желісі Оңтүстік Юба өзенінің бойымен француздық Корралдан француз көліне (қазір Боуман көлі деп аталады) дейін 58 миль (93 км) қашықтыққа тартылды.

Плотиналар мен бұрылыс

Калифорниядағы көптеген өзендер сияқты, Юба да 20-шы ғасырда көптеген тұстарында тоғандар салынды, ал суару және тұрмыстық сумен қамтамасыз ету үшін үлкен көлемде су алынып қолданылады. Дагер Пойнт тоғаны 1906 жылы АҚШ Армиясының Инженерлік корпусы тарапынан гидравликалық кен өндірісінен қалған шламды тоқтату мақсатымен салынды. Балық популяциясына тигізетін әсеріне қатысты алаңдаушылықтар туғаннан кейін, 1937 жылы тоғанға балық өтетін жолдар орнатылды. 1922 жылы 24 PG&E бастапқы Буллардс Бар тоғанын гидроэлектр энергиясын өндіру және шламды тоқтату үшін салды. 1941 жылы, 1930 жылдары гидравликалық кен өндірісі заңды түрде рұқсат етілгеннен кейін, кен орнының шламын тоқтату үшін бетон аркалы Энглебрайт тоғаны салынды. Дегенмен, Юба өзенінің су алабында алтын іздеу дәуірінің деңгейінде кен өндірісі қайтадан жанданбады. Бүгінде Энглебрайт тоғаны негізінен гидроэлектр энергиясын өндіруге қызмет етеді. Жаңа Буллардс Бар тоғаны Солтүстік Юба өзенінде 1955 жылдың желтоқсан айында Юба қаласының көп бөлігін қиратқан үлкен су тасқынына жауап ретінде салынды. 1969 жылы аяқталған, 197 метр биіктігіндегі бетон аркалы тоған – АҚШ-тағы ең биік тоғандардың бірі болып табылады, ескі Буллардс Бар тоғанын алмастырып, суға батырды. Ол су тасқынын бақылау, суару және гидроэлектр энергиясын қамтамасыз ету үшін шамамен 1 миллион акр-фут (1,2 км³) су сақтайды. Юба өзенін дамыту жобасына Жаңа Буллардс Бар тоғаны және бірқатар қосалқы құрылыстар кіреді, соның ішінде су бұратын тоған (Біздің үй тоғаны) және гидроэнергетикалық өндірісті арттыру үшін Орта Юба өзенін Жаңа Буллардс Бар су қоймасына бұратын туннель. 340 мегаватттық Жаңа Колгейт электр станциясы Жаңа Буллардс Бар тоғанынан шамамен 6 шақырым қашықтықта орналасқан және жылына 1,3 миллиардтан астам киловатт-сағат энергия өндіреді. Бұл бұрылыстар Солтүстік Юба өзенінің төменгі және Орта Юба өзендерінің, сондай-ақ Юба өзенінің басты арнасының шамамен 4 шақырымдық бөлігінің маусымдық кеуектенуіне әкеп соқты. Орта Юба өзені мен Оңтүстік Юба өзендері Невада суару ауданы мен PG&E компанияларына тиесілі Юба-Бер және Драм-Сполдинг гидроэлектрлік жобаларымен байланысты. Бұл екі өзара байланысты жоба жылына 1,2 миллиард киловатт-сағат энергия өндіреді және 40-тан астам тоған мен су қоймаларымен және 16 электр станциясымен АҚШ-тағы ең күрделі гидроэлектрлік жүйе болып саналады. Басты тоғандарға Джексон Медоуз тоғаны мен Боуман тоғаны (Юба-Бердің бөлігі) және Сполдинг көлі тоғаны мен Фордайс көлі тоғаны (Драм-Сполдингтің бөлігі) жатады. Бұл жобалар Юба өзенінің ағысының бір бөлігін оңтүстікке қарай орналасқан Перье өзенінің саласы – Медведь өзеніне бұрады. Басқа тоғандарға Дир-Крик өзеніндегі Скоттс-Флэт және Уайлдвуд; Юба өзенінің төменгі саласы Драй-Крик өзеніндегі Милдред және Вирджиния ранчолары жатады.

Қоршаған орта мәселелері

Калифорния штатының қоршаған ортаның денсаулыққа қауіпті факторларын бағалау басқармасы Юба, Солтүстік Юба және Орталық Юба өзендерінде ауланған кез келген балықты жеуге қатысты қауіпсіздік кеңесін шығарды, себебі сынаптың деңгейі жоғары. Оңтүстік Юбаның Спринг және Шэди салаларында ондаған тарихи кен орындары бар, олардың ең ірісі – Сан-Хуан қыртысы кені. Аймақтағы кен өндіру жұмыстары 1850 жылы басталды және сол уақыттан бері алтын бағасына байланысты жүзеге асырылып келеді. 1995 жылы Сан-Хуан Ридж кен корпорациясы жер асты сулы қабатының бұзылуынан кейін су тасқыны мен сақтау тоғандарының ағып кетуіне байланысты алтын өндіруді тоқтатты. Бұл бұзылу Спринг және Шэди ағындарына миллиондаған галлон шахталық қалдықтарын шығарды, сондай-ақ табиғи ауыр металдардың тотығуы арқылы 12 жергілікті құдықтарды құрғатып, ластады, оның ішінде жергілікті 1-8 сыныпты мектепке ауыз су жеткізетін құдық та бар. Кен компаниясы 2012 жылы алтынды өндіру үшін кен орнын қайта ашуды ұсынды, бұл үшін әр күні 3,5 миллион галлон жер асты суын сорғылау қажет болады. Жер асты суын осы деңгейде сорғылау жүздеген адамдарды сумен қамтамасыз ететін жер асты сулы қабатын құрғатуы мүмкін. Бұл, өз кезегінде, кен өндірісі салдарынан су ағынының артуына байланысты Спринг және Шэди ағындарындағы жер үсті суының сапасына қатысты ауыр салдарға әкелуі мүмкін.