Кіріспе
Вунгонг (ескіше жазылуы Вунгонг), /w//uː//ŋ//ɡ//ɒ//ŋ/ деп айтылады – Батыс Австралиядағы Перт қаласының оңтүстік-шығыс шеткі аймағындағы жартылай ауылдық елді мекен. Армадаль мен Байфордтың арасында, Армадаль қаласының жергілікті әкімшілік аймағында орналасқан.
Колониялық кезең
Бұл аймақты алғаш рет 1835 жылғы қаңтарда Альфред Хиллман зерттеген. Хиллман аудан арқылы ағатын көпжылдық өзенді Капитан Маршалл Макдермоттың құрметіне «Маршалл өзені» деп атады, ол Свон өзені колониясының алғашқы жылдарындағы көрнекті тұлғасы болған, бірақ бұл атау қалыптаспады. Субмураның атының ең ерте жазбалары 1844 жылғы 22 сәуірде Дж. У. Грегоридің Каннинг Локациясы 22-ні зерттеуінде кездеседі, онда «Вунган өзенінің» жолы, төбелерден батысқа қарайғы алғашқы километрге дейін көрсетілген, сондай-ақ Г. және Дж. Армстронг таңдаған жер көрсетілген, олар оны «Вонгонг» шаруашылығына айналдырған. Атаудың нұсқасы, аборигендік тегін, Нюндар тілінде «құшақтау» дегенді білдіреді және Армстронг шаруашылығының ортасы болған жерді Вунгонг бұлағының солтүстік және оңтүстік тармақтары қалай құшақтағанынан туындайды. Колонияның алғашқы жылдарындағы карталарда су жолы «Вунган» өзені немесе бұлақ деп белгіленген (соңғысы жиірек кездесетін), бірақ бірнеше онжылдықтар ішінде шаруашылық үшін ең дәйекті жазу «Вонгонг» болды, және бұл вариант 1892 жылдың соңында Оңтүстік-Батыс темір жолы салынып жатқанда салынған темір жол аялдамасына да қолданылды. Темір жолдар бұл атауды 1949 жылға дейін қолданды. 1909 жылы Король темір жолға жақын жерді «Вунгонг қалашығындағы» учаскелер ретінде сатуға ұсынғанда атаудың жаңа варианты енгізілді; алайда, бұл вариант 1949 жылдан кейін, темір жол аялдамасына қолданылғаннан кейін кеңінен таралмады. Жаңа жазу 1957 жылы Роули жолының солтүстік бөлігі «Вунгонг жолы» деп аталғанда одан әрі бекітілді. Үкіметтің «u» әрпімен «Вунгонг» атауын енгізуі осы ауданды Вонган тауларынан айқын ажырату мақсатында болған деп айтылады. Бірақ, үкіметтің күш-жігеріне қарамастан, көптеген тұрғындар ескі жазуды ұстанып қалды.
Кеңейтiлген есеп айырысу және шоғырландыру
1900 жылға дейін аудандағы қоныстану, көбінесе Вонгонг фермасымен, Клод Марштың меншігіндегі іргелес шаруашылығымен, Эдвард Гиббстің төбедегі «Кулиаббера» деген шағын қожалығымен және Уолтер Батчердің Үстіңгі Вонгонгтағы меншігімен (Адмирал Роуд резерві арқылы өтетін шатқалдың кең бөлігінде орналасқан) шектелді. Жақын жерде Армадальдің оңтүстігіндегі Соудың меншігі және Байфорд (кейін Бейниуп) аймағындағы шаруашылықтар орналасқан. 1892 жылдың соңында Вонгонг арқылы Оңтүстік-Батыс темір жолы салынды, Вонгонг фермасының солтүстік шекарасында аялдама құрылды, онда сүт жиналды және фермадан балалар Армадалдағы мектепке баратын болды. 1910 жылы аялдама қыраулы ауа-райында оңтүстікке қарай бағытталған пойыздың төбеге көтерілуі қиын болғандықтан, 600 метр солтүстікке, биік жерге көшірілді. Аялдама 1969 жылға дейін сақталды, оның құрамында сайдинг (1954 жылы алынып тасталды), қысқаша қоршау және мал қоралары болды. Оның алынып тасталуы, мүмкін, еңістікті жою үшін жасалған кескішпен бірге болды. 1890 жылдары Самуэль Хамерслиге (кейбір кезде Вонгонг фермасының иесі) тиесілі үлкен, игерілмеген жерді сату және одан кейін Госс атты Шығыс штаттарының спекулянтымен бөлу, аймақты шағын ауылдық учаскелермен, орташа есеппен бірнеше акрмен ашты. Қалашық құруға қатысты ережелер жасалды және Вунгонг қалашығы 1909 жылдың 12 наурызында бекітілді, бірақ одан әрі дамытылмады. Сол кезде осы жерлердің көпшілігі қоныс аударушылармен иеленді, олардың көпшілігі Ұлыбританиядан келген. Аймақтағы қоныстану, әсіресе Он бірінші жол мен Вунгонг жолының қиылысының айналасында (Вунгонг жолы сол кезде «Роули жолы» деп аталды) шоғырланды, ал қиылыстың солтүстік жағындағы коттеджді иеленген жұбайлардың есімімен «Бодикоат бұрышы» деп аталды. Басқа ерте отбасылардың аттары: Кокшотт, Хилберт, Сермон, Марш, Биллингэм, Уайтли, Касселл, Даттон, Смит, Эйткин, Миллс, Багс, Графэм, Хендерсон және Уилер. Осы қоныс аударушылар қауымдастық құрып, Бодикоат бұрышының солтүстігінде (Роули жолымен қиылысқан жерде) Он бірінші жолда зал салуға бастама көтерді. Жерді Даттон сыйға берді. Ол Австралияның конгрегациялық одағына тиесілі болды және ресми түрде «Вонгонг конгрегациялық миссионерлік залы» деп аталды. Бұл зал келесі 50 жыл бойы қоғамдық іс-шаралардың орталығы болды. 1950 жылдардың басында конгрегациялықтар бір уақыт пайдаланбағаннан кейін, ол жаңадан құрылған Ерақыт реформаланған шіркеуіне ғибадат қызметтері, Киелі кітапты оқу кештері үшін және 1954 жылы Австралияның Ерақыт реформаланған шіркеулерінің алғашқы синодының өткізілуі үшін жалданып алынды. Жылдар бойы зал түрлі діни және зайырлы мерекелерге (бірақ биге рұқсат етілмеді), үйлену тойларына, жергілікті «Прогресс» қауымдастығының кездесулеріне, сайлауда дауыс беруге және тіпті қысқа мерзімге Армадаль жоғары мектебінің қосымша сыныптарына арналған орын ретінде пайдаланылды. 1960 жылдардың басында зал қолданыстан шығып, 1963 жылы бөлшектелді және Ролистоунға көшірілді. Бетонды алаң мен баспалдақтар 2013 жылға дейін сол жерде сақталды, содан кейін баспалдақтар Роули Роуд пен Мастерс Роуд бұрышында жаңадан ашылған Дарлинг Даунс Ерақыт реформаланған шіркеуінің аумағына көшірілді. Бұл орын көптеген жергілікті тұрғындар үшін әлеуметтік маңызын сақтап келеді.
Жоғарғы Вонгонг
1890 жылдары Вонгонг өзенінің аңғарындағы төбелерге бірнеше қоныс тебушілер орналасты. Олардың ең танымалдары Уолтер Батчер болды, ол қазіргі Уунгонг бөгетінің орналасқан жерінен төмен қарай өнімді шаруашылық құрды. Жайылымдық жерлерге айналдырылған аумақтар, отырғызылған ағаштар және Батчердің шаруашылығына қатысты кейбір заттар әлі де сақталған. Сонымен қатар, оның шаруашылығынан өтетін Адмирал Роуд резервациясы өзенді кесіп өтетін, үкімет салған ағаш көпірдің қалдықтары да бар. Вунгонг бөгетінің құрылысы [1975-1979 жылдары] аяқталды, бұл «Жоғарғы Вонгонг» ауданындағы бірқатар шағын шаруашылықтарды жойды. Басқа шағын шаруашылықтар Вунгонг бөгеті үшін су жиналатын аймақты құру мақсатымен тазартылды. Вунгонг бөгетін салуға 1925 жылы өзенде шағын құбырлы бөгет салу арқылы кірісті, ол «Хиллс жобасының» бір бөлігі болды. Бұл жоба Перт қаласының суға деген қажеттілігінің артуын үш суқойма мен үш құбырлы бөгет салу арқылы толықтыруды көздеген. Вунгонг бұрқағының құбырлы бөгетінен күніне 32 000 килолитрге дейін су беріліп, бұл көрсеткіш Черчман бұрқағы мен Виктория суқоймасынан асып түсті. Құбырлы бөгет салынғаннан кейін көп ұзамай, осы жерде үлкен бөгет салу жоспарлары жасалды, бірақ 1930 жылдары Каннинг бөгетін салу туралы шешім қабылданған соң олар тоқтап қалды. Вунгонг бөгетінің сыйымдылығы 60 миллион килолитрді құрайды, толыққанда оның су жиналатын ауданы 30 гектарға жетеді және бөгеттің қабырғасынан 5,8 километрге созылады. Бөгеттен су Вунгонг шатқалы арқылы салынған болат құбыр арқылы жеткізіледі. Алайда, 1980 жылдары Вунгонг туннелінің құрылысымен балама су жеткізу жолы қарастырылды, ол Вунгонг бөгетінің батысынан Дарлинг жотасының батыс беткейіндегі Рейлс Кресентке дейін жер астынан өтеді.
ХХ ғасырдан бүгінгі күнге дейін
ХХ ғасырдың басында темір жолдың жанында көптеген шағыл қазылатын аймақтар болды, және кейбір қазбалар Моур көшесі мен Он бірінші көше арасындағы Оңтүстік-Батыс темір жолының оңтүстік жағында әлі де көрініп тұр. Ең ірі қазба Вунгонг қалалық қорығында болды, бірақ 1920 жылдары ол сумен толып, жергілікті жастар оны кейде жүзуге пайдаланды. 1950 жылдары, Армадаль қаласының Хопкинсон жолындағы қоқыс полигоны ашылғанға дейін, ол қоқыс тастау орны ретінде қолданылды. Осы пайдалану тоқтатылғаннан кейін де көп жылдар бойы қорық ресми емес қоқыс тастау орыны болып келді. Қорықта сақталған жергілікті флора да болды. Жергілікті тұрғындар 1950 жылдары Гай Фокс мерекесінде оның жиналу орыны ретінде қолданылғанын еске алады, ал 1980 жылдары оның жолдар желісін жергілікті ат жаттықтырушы және мотоциклдермен немесе ескі көліктермен жастар пайдаланды. Бұрынғы қалалық жер қазір қоршалған, көптеген қоқыстар тазартылған және Ламберт-Лейн табиғи қорығы деп белгіленген.
Флетчер саябағы
Оңтүстік-Батыс темір жолының шығыс жағындағы бұталы жер, қалалық резерваттың қарсы бетінде орналасқан және бұрынғы Стоун-стрит резерватынан Он бірінші көшеге дейін созылып жатқан аймақ Флетчер паркі деп аталатын резерват болып табылады. Бұл резерваттың солтүстік-шығыс шекарасынан Кулиаббера арнасы өтеді және марри (Corymbia calophylla) ашық ормандығымен және шөп ағаштары (Xanthorrhoea preissii және Kingia australis) басымдық құратын тығыз бұталы өсімдіктермен ерекшеленеді. Батыс Австралия Рождество ағашы (Nuytsia floribunda) да осы аймақта кездеседі. 1980 жылдан бастап арна ағып жатқан аймақ Валлангара ат және пони клубына жалға берілді, олар осы жерде арена, ат жолдары, секірулер және клуб үй-жайларын салған.
Вонгонг бұлақ
Вонгонг өзені ұзақ жылдар бойы демалыс орны болып келген. Алғашқы автомобильдер пайда болған шақта Оңтүстік-Батыс тас жолының жанындағы өзен пикникке жиналатын танымал орын болды. Сол кезде өзенді және оның төңірегіндегі табиғат көрінісін бейнелейтін көптеген открыткалар жарық көрді. Жергілікті балалардың бірнеше буыны өзеннің терең бөліктерінде су шашып, жүзіп, шағын қайықтармен және өз қолдарымен жасаған каноэлермен саяхаттап, оның суынан маррон және гилгилер аулап келді.
Вунгонг шатқалы, Бунгендор саябағы және Вунгонг аймақтық саябағы
Вонгонг шатқалы және ауданның фондық бөлігін құрайтын төбелер жергілікті тұрғындарды қоса алғанда, жаяу серуендеушілердің таңдаулы орны болып табылады. Вонгонгтың шығысындағы төбелердегі бұталы жердің көп бөлігі сақталған, оның маңызды бөлігі – Бунгендор саябағы. Саябақтың ядросы 1897 жылы ағаш өңдеу мақсатында бекітілген қорық болды. Көп ұзамай, 1908 жылы қорық «саябақ алаптары» деп қайта аталды. 1965 жылы ол Армадаль-Келмскотт округтік кеңесіне берілді, ал 1973 жылы «Бунгендор саябағы» деп аталды. Кейіннен осы саябаққа қосымша аумақтар қосылды: қазіргі күні ол Дарлинг таулы аймақтық паркінің құрамындағы өңірлік маңызы бар бұталы жерлерді сақтау орны ретінде қарастырылады. Вунгонг шатқалы Бунгендор саябағының шегінен тысқары орналасқан, бірақ жергілікті бұталы жердің бірнеше ірі аумақтарымен бірге 2008 жылы құрылған басқару аймағы – Вунгонг аймақтық саябағын құрайды. Бунгендор саябағында 351 өсімдік түрі және 131 омыртқалы жануарлар түрі кездесуі мүмкін екені анықталды.
Армадаль жыртқыш және жабайы жануарлар орталығы
Армадаль жыртқыш жануарлар мен жабайы табиғат орталығы деп аталған жеке жабайы табиғат қауIpғасы 1995 жылы Вонгонг қаласындағы Оңтүстік-Батыс тас жолында Гайхорст отбасы тарапынан ашылды және Батыс Австралиядағы ең ірі қоғамдық жыртқыштар мен қосмекенділер көрмесіне ие. Көрмеге қойылған басқа жануарлардың ішінде динголар, құлақты түлкілер, шаруашылық жануарлары, сүтқоректілер мен құстар бар.
Қазіргі заманғы кейіпкері
Вонгонг географиялық жағынан ерекшеленетін үш аймақты қамтиды, олардың жоспарлау және даму сипаты айқын түрде өзгеше. Бұл аймақтар:
Төбелер; оның ішінде "Жоғарғы Вунгонг" – жаңартылған бұталы жерлер мен жартылай ауылдық участаларды қамтиды. Оңтүстік-Батыс тас жолы мен Оңтүстік-Батыс темір жолы арасындағы дәліз, Стоун көшесінің оңтүстігінде және Он Бірінші жолдың солтүстігінде орналасқан. Оңтүстік-Батыс темір жолының батысындағы жазықтар, солтүстікте Вунгонг жолы және Роули жолымен шектеледі, батысында Вунгонг бұлағының екі жағындағы жерлер, ал оңтүстікте Кинан көшесі, мұнда хобби-фермалар басым. Тарихи тұрғыдан алғанда, темір жолдан батысқа қарайғы аймақ, "Вонгонг" шаруашылығынан басқа, шағын ауылшаруашылық жерлердің аймағы болды. Осы шағын шаруашылықтардың кейбіреуі 10 акрға дейінгі участалар түрінде сақталған. Дегенмен, 1980 жылдардың соңынан бастап бұл аймақ Перт қалалық аймағының қалалық елді мекендеріне айналып келеді. Бұл қалалық құрылыстың ең көнесі Гвинн паркінің оңтүстігінде орналасқан (бұл Армадейл қалашығының оңтүстік-батыс шекарасын ұзақ уақыт бойы белгіледі), "Чиннор", "Чилтерн" және "Трефоль Нуар" ескі иеліктерін, сондай-ақ бірнеше шағын шаруашылықтарды жойды. Бұл аймақтағы қалалық елді мекен Брукдейл деп аталады. 1990 жылдары Эвелин Гриббл қоғамдық орталығы салынғанда, ол Тоғызыншы жолдың оңтүстік-батыс жағындағы жалғыз жаңа құрылыс болды. Қазіргі уақытта қалалық кеңістіктер Эвелин Гриббл орталығының батысында кеңейіп келеді, ал бұл қалалық кеңеюді жоспарлаумен Метрополитендік даму басқармасы айналысады. Бұл аймақтағы ұзақ жылдардан бері қалыптасқан қоғамдық нысандар мен кәсіпорындарға Вунгонг жолындағы Роуз Валли сыр компаниясының (1977) фабрикасы мен сауда нүктесі, Вунгонг жолының жанындағы Тоғызыншы жолдағы (Ninth Road) Әулиелердің жетінші күндік шіркеуі мен мектебі (шамамен 1980 жыл, қазір Австралиялық Христиан колледжі – Дарлинг Даунс деп аталады), және Роули жолындағы (Rowley Road) зейнеткерлерге арналған виллалар (шамамен 1990 жыл) жатады.
the hills; including 'Upper Wungong' comprising regenerated bushland and semi rural subdivisions. the corridor between the South Western Highway and the South Western Railway, south of Stone Street and north of Eleventh Road. the flats or plain west of the South Western Railway, bounded by Wungong Road and Rowley Road to the north, the land either side of Wungong Brook to the west, and Keenan Street to the south, where hobby farms predominate. Historically, the flats west of the railway have, other than 'Wongong' farm, been an area of rural smallholdings. Some of these smallholdings survive in reduced form as blocks of up to 10 acres. However, from the late 1980s this area is progressively being transformed into suburbs of the Perth metropolitan area. The oldest of this suburban development is located immediately south of Gwynne Park (which for a long time defined the south west limit of Armadale township), obliterating the old properties of 'Chinnor', 'Chiltern' and 'Trefoil Noir', as well as a few other smallholdings. The suburb in this area takes the name of Brookdale. When, in the 1990s, the Evelyn Gribble Community Centre was built, it was the only new development on the south western side of Ninth Road. Suburban development is now infilling areas west of the Evelyn Gribble Centre and the planning of this suburban expansion is being managed by the Metropolitan Redevelopment Authority. Longer established community facilities and businesses in this area include the factory and retail outlet of Rose Valley Cheese Company (1977) on Wungong Road, the Seventh Day Adventist Church and School (c.1980, now known as Australian Christian College Darling Downs) on Ninth Road near the corner of Wungong Road, and the retirement villas (c.1990) on Rowley Road west of Masters Road.