Кіріспе
Варшаваның ескі қаласы, сондай-ақ Ескі қала деп аталады және тарихи тұрғыдан Ескі Варшава деп белгілі, Польшаның Варшава қаласындағы, Сродмисте ауданында орналасқан қалалық ақпараттық жүйенің аймағы және бөлігі. Бұл қаланың ең көне бөлігі, онда 17 және 18 ғасырлардан қалған көптеген тарихи ғимараттар бар, мысалы, Корольдік сарай, қала қабырғалары, Сент-Джон соборы және Барбикан. Осы елді мекеннің тарихы 13-14 ғасырларға дейін жетеді және шамамен 1300 жылы қала құқығы берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ескі қала дерлік толығымен қиратылып, кейін қайта жаңартылды. Бұл жоба – бүкіл тарихи қала ортасын қайта тіркей білген әлемдегі алғашқы әрекет болды және 1980 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. Қайта құру жұмыстары 2011 жылы ЮНЕСКО-ның «Әлемдік жад» бағдарламасына барлық құжаттары мен жазбалары қосылғанда қайта мойындалды.
Warsaw Old Town, also known as Old Town, and historically known as Old Warsaw, is a neighbourhood, and an area of the City Information System, in the city of Warsaw, Poland, located within the district of Śródmieście. It is the oldest portion of the city, and contains numerous historic buildings, mostly from 17th and 18th centuries, such as the Royal Castle, city walls, St. John's Cathedral, and the Barbican. The settlement itself dates back to between the 13th and 14th centuries, and was granted town privileges c. 1300. During World War II, the Old Town was nearly totally destroyed and subsequently reconstructed. The project was the world's first attempt to resurrect an entire historic city core and was included on the UNESCO World Heritage list in 1980. The reconstruction efforts were again recognized in 2011 when all its documents and records were added to UNESCO's Memory of the World Programme.
Тарих
Ескі қала XIII ғасырда салынған. Алғашқыда топырақ қоршаумен қоршалған, 1339 жылға дейін кірпіш қабырғалармен нығайтылған. Қала бастапқыда Мазовия герцогтарының қамалының төңірегінде өсті, кейіннен ол Корольдік қамалға айналды. Рынок алаңы (Rynek Starego Miasta) 13 ғасырдың соңында немесе 14 ғасырдың басында, солтүстікке қарай Жаңа қаламен байланыстыратын басты жол бойында жоспарланған. 1817 жылға дейін Ескі қаланың ең танымал белгісі – 1429 жылға дейін салынған қала әкімшілігі ғимараты болды. 1701 жылы алаңды Тилман Гамерски қайта жаңартып, 1817 жылы Ратуша бұзылды. XIX ғасырдан бастап Рынок алаңының төрт жағында бір кезде сол жақта тұрған төрт белгілі поляктардың есімдері берілді: Игнатий Закжевский (оңтүстік), Хьюго Колятай (батыс), Ян Декерт (солтүстік) және Франциск Барс (шығыс). 1910 жылдардың басында Варшаваның Ескі қаласы көрнекті яһуди жазушысы Альтер Кацизнеге үй болды, ол кейіннен 1929 жылы шығарған "שטאַרקע און שוואַכע" (Штарке ун Шваче, "Қуатты және әлсіз") романында ондағы өмірді суреттеді. Роман бойынша, сол кезде Ескі қала кедейлер ауданы болды, кедей отбасылар – яһудилер де, христиандар да – бұрын аристократтардың сарайлары болған бөлінген үйлерде тығырықтап тұрды. Оның бір бөлігі богемиялық болды, суретшілер мен өнершілер студияларын ашты, ал кейбір көшелер жезөкшелердің орналасқан қызыл шамдар ауданы болды. 1918 жылы Корольдік қамал Польшаның жоғары билігінің орнына қайта айналды: Польша Президенті мен оның кеңсесі. 1930 жылдардың соңында Стефан Старзинский қала басшысы болған кезде муниципалитет Ескі қаланы жаңарту және бұрынғы даңқын қайтару жұмыстарын бастады. Барбикан мен Ескі қала базар алаңы жартылай қалпына келтірілді. Алайда, бұл күш-жігер Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуымен тоқтатылды. Польшаға шабуыл кезінде (1939) ауданның көп бөлігі неміс люфтваффесімен қиратылды, олар қаланың тұрғын аудандары мен тарихи ескерткіштерін террорлық бомбалау арқылы нысанаға алды. Варшава қоршауынан кейін Ескі қаланың бір бөлігі қайта салынды, бірақ Варшава көтерілісінен (1944 жылдың тамыз-қазан айлары) кейін қалғандары неміс әскерімен жүйелі түрде жарылды. Көтерілісті еске алу үшін орнатылған "Кішкентай көтерілісші" мүсіні қазір Ескі қаланың ортағасырлық қала қабырғасында тұр. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Ескі қала мұқият қайта салынды. Бұрынғы материалдардан қолдануға болатын сәндік элементтер ізделіп, бастапқы орнына орнатылды. Бернардо Беллоттоның 18 ғасырғы көріністері, сондай-ақ соғысқа дейінгі архитектура студенттерінің суреттері қайта құру жұмысында маңызды көздер ретінде пайдаланылды; алайда, Беллоттоның суреттері толығымен көркемдік еркіндіктен және безендіруден құтылмады, және кейбір жағдайларда бұл қайта құрылған ғимараттарға көшті.
Квадраттар
13 ғасырдың соңына дейін салынған Ескі қала базар алаңы (Rynek Starego Miasta) – Ескі қаланың нағыз жүрегі, ал 18 ғасырдың соңына дейін Варшаваның барлық бөлігінің ортасы болды. Мұнда гильдиялар мен саудагерлердің өкілдері Ратушада (1429 жылға дейін салынған, 1817 жылы бұзылған) жиналатын, жәрмеңкелер өткізілетін және кейде азаптаулар жасалатын. Айналасындағы үйлер 1607 жылғы үлкен өртке дейін готика стилінде болды, содан кейін кеш Ренессанс стилінде қайта салынды. Қамал алаңы (plac Zamkowy) – Варшаваның жаңа орталығынан келгенде, қалпына келтірілген Ескі қаланың көретін бірінші көрінісі. Бұл – әдемі Ескі қала үйлерінің үстінен көтерілетін Зигизмунд бағанасымен әсерлі көрініс. Ескі қала мен Корольдік қамалдың арасында орналасқан Қамал алаңы тарихқа толы. Бұл жерде қалаға кіретін Краков қақпасы (Brama Krakowska) аталған қақпа болды. Ол 14 ғасырда салынды және патшалар үшін қорғаныс аймағы болып қалды. Алаң 17 ғасырда Варшава ел астанасы болған кезде өркендеді. 1644 жылы король Владыслав IV осы жерде өзінің әкесі III Сигизмунд Васаны құрметтеу үшін бағана орнатты, ол Польша астанасын Краковтан Варшаваға көшіргенімен танымал. Атауы 17 ғасырдағы Варшава шіркеу округінің канондарына тиесілі үйлерден шыққан. Сондай-ақ, Варшавадағы ең тар үй де осы жерде орналасқан.